វចនានុក្រមខ្មែរ

ធ្នាក់ នាម ២)

[ធ្នាក់] thneak

(ព.ប្រ.) ថា អ្នកយោងអន្ទង, អ្នកដឹកនាំ។

ធ្នាក់ នាម

[ធ្នាក់] thneak

ពាក្យប្រើជាមួយនឹងនាម កន្សោមនាម កិរិយា កន្សោមកិរិយាដើម្បីបង្ហាញអំពីទំនាក់ទំនងទិសដៅ ពេលវេលា ទីកន្លែង លំហជាដើម ហើយបង្កើតបានជាកន្សោមមានធ្នាក់ :

ធ្នាប់

រង្វាស់ប្រវែងទទឹងម្រាមដៃៗនោះឯងក៏ហៅ ធ្នាប់ ដែរ :

ធ្នាប់ នាម

[ធ្នាប់] thneab

រង្វាស់ប្រវែងទទឹងម្រាមដៃៗនោះឯងក៏ហៅ ធ្នាប់ ដែរ :

ធ្នារ

ផ្លូវទឹក, ផ្លូវខ្យល់ :

ធ្នារ នាម ១)

[ធ្នា] thnear

ផ្លូវ ឬទីជាសាធារណៈដែលមានជនានុជនទៅមកមិនដាច់ :

ធ្នារ នាម ២)

[ធ្នា] thnear

ផ្លូវទឹក, ផ្លូវខ្យល់ :

ធ្និម

គ្រឿងប្រដាប់កាយ :

ធ្និម នាម

[ធ្និម] thnim

គ្រឿងប្រដាប់កាយ :

ធ្នឹម

ឈ្មោះគ្រឿងគេហដ្ឋានជាមេផ្ទឹមសសរទ្រជើងគក ឬទោះឥតជើងគកក៏អាចប្រើបាន។

ធ្នឹម នាម

[ធ្និម] thnuem

ឈ្មោះគ្រឿងគេហដ្ឋានជាមេផ្ទឹមសសរទ្រជើងគក ឬទោះឥតជើងគកក៏អាចប្រើបាន។

ធ្នឹមបណ្ដែត

ធ្នឹមដែលគេគាបភ្ជាប់នឹងផ្ទោងទ្រជើងគក ជាជំនួយឱ្យគេហដ្ឋានមាំរឹងប៉ឹង។

ធ្នឹមបណ្ដែត នាម

[ធ្និម-បន់-ដែត] thnuembandaet

ធ្នឹមដែលគេគាបភ្ជាប់នឹងផ្ទោងទ្រជើងគក ជាជំនួយឱ្យគេហដ្ឋានមាំរឹងប៉ឹង។

ធ្នូ

ខ្សែកោងដែលភ្ជាប់ដោយពីរចំណុចផ្សេងគ្នា។

ធ្នូ នាម

[ធ្នូ] thnu

អាវុធធ្វើដោយឈើ, ឫស្សី ឬធាងទ្រាំង មានដងមានបន្លោះសម្រាប់បាញ់ដោយព្រួញ។

ធ្នូ នាម

[ធ្នូ] thnu

ឈ្មោះខែទី ១២តាមសុរិយគតិមាន ៣១ថ្ងៃ និងរាសីរូបធ្នូ។

ធ្នូ នាម

[ធ្នូ] thnu

ខ្សែកោងដែលភ្ជាប់ដោយពីរចំណុចផ្សេងគ្នា។

ធ្នូខ្វែក

ឈ្មោះធ្នូមួយប្រភេទសម្រាប់បាញ់នឹងគ្រាប់ មានគ្រាប់ដីលញ់ហាលឱ្យស្ងួតឬដុតឱ្យឆ្អិនជាដើម។

ធ្នូខ្វែក នាម

[ធ្នូ-ខ្វែក] thnukhvaek

ឈ្មោះធ្នូមួយប្រភេទសម្រាប់បាញ់នឹងគ្រាប់ មានគ្រាប់ដីលញ់ហាលឱ្យស្ងួតឬដុតឱ្យឆ្អិនជាដើម។

ធ្នើរ

ថ្នាក់ខ្ពស់សម្រាប់បន្ទើរវត្ថុផ្សេងៗ :

ធ្នើរ នាម

[ធ្នើ] thnaur

ថ្នាក់ខ្ពស់សម្រាប់បន្ទើរវត្ថុផ្សេងៗ :

ធ្នះ

ទីស្រប់នៅលើមែក, លើប្រគាបឈើ ឬមានសសរធ្វើកណ្ដាលវាល, ធ្វើក្នុងព្រៃឬក្នុងទឹកសម្រាប់លាក់ខ្លួនពួនចាំចាប់ចាំប្រហារសត្វឬត្រី។

ធ្នះ នាម

[ធ្នះ] thneah

ទីស្រប់នៅលើមែក, លើប្រគាបឈើ ឬមានសសរធ្វើកណ្ដាលវាល, ធ្វើក្នុងព្រៃឬក្នុងទឹកសម្រាប់លាក់ខ្លួនពួនចាំចាប់ចាំប្រហារសត្វឬត្រី។

ធ្មង់

តូវម៉ូវ, ធ្មឹង មិនសូវស្ដីនិយាយ (តាមធម្មតាពីកំណើតមក) :

ធ្មង់ គុណនាម

[ធ្មង់] thmong

តូវម៉ូវ, ធ្មឹង មិនសូវស្ដីនិយាយ (តាមធម្មតាពីកំណើតមក) :

ធ្មត់

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ អត់ :

ធ្មត់ បុព្វបទ

[ធ្មត់] thmot

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ អត់ :

ធ្មប់

ឈ្មោះមន្តអាសិរពិសមួយប្រភេទ ជាគូគ្នានឹងអាប :

ធ្មប់ នាម

[ធ្មប់] thmob

ឈ្មោះមន្តអាសិរពិសមួយប្រភេទ ជាគូគ្នានឹងអាប :

ធ្មា

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទមានខ្លឹមរឹង, ត្រួយខ្ចីប្រើជាអន្លក់បាន ជាឈើមានបន្លា។

ធ្មា នាម

[ធ្មា] thmea

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទមានខ្លឹមរឹង, ត្រួយខ្ចីប្រើជាអន្លក់បាន ជាឈើមានបន្លា។

ធ្មាំង

ដែលកាងសំកាំងស្លឹកត្រចៀក ដើម្បីនឹងស្ដាប់ឱ្យជាក់ :

ធ្មាំង គុណកិរិយា

[ធ្មាំង] thmeang

ដែលកាងសំកាំងស្លឹកត្រចៀក ដើម្បីនឹងស្ដាប់ឱ្យជាក់ :

ធ្មឹង

នៅស្ងៀមមិនស្ដី, ទ្រមឹង :

ធ្មឹង គុណកិរិយា

[ធ្មឹង] thmueng

នៅស្ងៀមមិនស្ដី, ទ្រមឹង :

ធ្មុង

(ព.ប្រ.) លះបង់ចោលនូវចិត្តពាលកំណាចកាចសាហាវ។

ធ្មុង នាម

[ធ្មុង] thmung

អវយវៈស្រួចមុតមានពិសសម្រាប់ការពារខ្លួនរបស់ត្រីពួកខ្លះ :

ធ្មុង កិរិយាសព្ទ

[កាច់-ធ្មុង] thmung

(ព.ប្រ.) លះបង់ចោលនូវចិត្តពាលកំណាចកាចសាហាវ។

ធ្មុងកញ្ចុះ

ឈ្មោះឈើរនាមមួយប្រភេទ មានបន្លាស្រដៀងនឹងធ្មុងត្រីកញ្ចុះ។

ធ្មុងកញ្ចុះ នាម

[ធ្មុង-កញ់-ចុះ] thmungkonhchuh

ឈ្មោះឈើរនាមមួយប្រភេទ មានបន្លាស្រដៀងនឹងធ្មុងត្រីកញ្ចុះ។

ធ្មួល

ភាវៈរស់ដែលជាជម្រករស់នៅឬជាប្រភពអាហាររបស់បរាសិត :

ធ្មួល នាម

[ធ្មួល] thmuol≈

ភាវៈរស់ដែលជាជម្រករស់នៅឬជាប្រភពអាហាររបស់បរាសិត :

ធ្មើង

ធ្ងើង, ទើងមើង។

ធ្មើង គុ., គុ.កិ.

[ធ្មើង] thmaung

ធ្ងើង, ទើងមើង។

ធ្មេច

មនុស្សដែលមិនយកចិត្តទុកដាក់នឹងកិច្ចការទាំងពួង ឬមនុស្សដែលល្ងង់សូន្យឈឹង។

ធ្មេច កិរិយាសព្ទ

[ធ្មេច] thmech

បិទប្រស្រីដោយត្របកភ្នែក។

ធ្មេច កិរិយាសព្ទ

[ចុះ-ហាត់-ថៈ-លេ-ខា-ខ្វាក់] thmech

(ម.ព. ចុះហត្ថលេខាធ្មេចភ្នែក)។

ធ្មេច កិរិយាសព្ទ

[ចុះ-ហាត់-ថៈ-លេ-ខា-ធ្មេច-ភ្នែក] thmech

ចុះហត្ថលេខាដោយឥតបានមើលសេចក្ដីក្នុងលិខិតនោះសោះ ឬចុះហត្ថលេខាលើក្រដាសលាតឥតមានអក្សរ (ដោយគេបញ្ឆោត)។

ធ្មេច គុណកិរិយា

[ទាំង-ធ្មិច] thmech

ទាំងទាល់ ឬដោយល្ងង់មិនយល់ :

ធ្មេច គុណកិរិយា

[ទាំង-ធ្មិច-ភ្នែក] thmech

(ម.ព. ទាំងធ្មេច)។

ធ្មេច កិរិយាសព្ទ

[ធ្មេច-ភ្នែក] thmech

(ព.ប្រ.) ឃើញធ្វើជាមិនឃើញដោយមិនយកចិត្តទុកដាក់ ...។

ធ្មេច គុណនាម

[មៈ-នុស-ធ្មិច-ភ្នែក] thmech

មនុស្សដែលមិនយកចិត្តទុកដាក់នឹងកិច្ចការទាំងពួង ឬមនុស្សដែលល្ងង់សូន្យឈឹង។

ធ្មេញ

ធ្មេញកំណើតបាក់ :

ធ្មេញ នាម

[ធ្មេញ] thmenh

អាការៈក្នុងមាត់ សម្រាប់ខាំទំពា។

ធ្មេញ នាម

[ធ្មេញ-កំ-ណើត] thmenh

ធ្មេញដំបូងរបស់ទារក ដែលដុះនៅអាយុ ៥ទៅ ៦ខែ ហើយច្រើនបាក់ទៅវិញនៅអាយុ ៦ទៅ ៧ឆ្នាំ។ ច្រើនហៅថា ធ្មេញព្រៃ ឬ ធ្មេញទឹកដោះ ក៏មាន :

ធ្មេញ នាម

[ធ្មេញ-ទឹក-ដោះ] thmenh

(ម.ព ធ្មេញកំណើត)។

ធ្មេញ នាម

[ធ្មេញ-ស្រុក] thmenh

ធ្មេញកំណើតបាក់ :

ធ្មេញកណ្ដុរ

ឈ្មោះគ្រឿងវណ្ណយុត្តិមួយប្រភេទ (៉) សម្រាប់សម្លាប់ខ្យល់អក្សរ ៩តួគឺ ង, ញ, ន, ប, ម, យ, រ, ល, វ, បំបែរសូរឱ្យខុសពីសំឡេងប្រក្រតី គឺ ង៉, ញ៉, ន៉, ប៉, ម៉, យ៉, រ៉, ល៉, វ៉; ប៉ុន្តែបើមានស្រៈ ឬនិគ្គហិតនៅពីលើត្រូវយកធ្មេញកណ្ដុរមកដាក់ខាងក្រោមវិញ ដូចយ៉ាង ង៉ិកង៉ក់, ញ៉ាំញ៉ើ, ប៉ិន

ធ្មេញកណ្ដុរ នាម

[ធ្មេញ-កន់-ដុល] thmenhkondol

ឈ្មោះគ្រឿងវណ្ណយុត្តិមួយប្រភេទ (៉) សម្រាប់សម្លាប់ខ្យល់អក្សរ ៩តួគឺ ង, ញ, ន, ប, ម, យ, រ, ល, វ, បំបែរសូរឱ្យខុសពីសំឡេងប្រក្រតី គឺ ង៉, ញ៉, ន៉, ប៉, ម៉, យ៉, រ៉, ល៉, វ៉; ប៉ុន្តែបើមានស្រៈ ឬនិគ្គហិតនៅពីលើត្រូវយកធ្មេញកណ្ដុរមកដាក់ខាងក្រោមវិញ ដូចយ៉ាង ង៉ិកង៉ក់, ញ៉ាំញ៉ើ, ប៉ិន

ធ្មេញកណ្ដូប

ឈ្មោះគ្រឿងតម្បាញមួយប្រភេទសម្រាប់ចាក់បញ្ចូលសរសៃអន្ទងក្នុងធ្មេញឈើ។

ធ្មេញកណ្ដូប នាម

[ធ្មេញ-កន់-ដូប] thmenhkandoub

ឈ្មោះគ្រឿងតម្បាញមួយប្រភេទសម្រាប់ចាក់បញ្ចូលសរសៃអន្ទងក្នុងធ្មេញឈើ។

ធ្មេញក្របី

ឈ្មោះក្បាច់រចនាបែបមួយ មានរាងសណ្ឋានស្រដៀងនឹងធ្មេញក្របី។

ធ្មេញក្របី នាម

[ធ្មេញ-ក្រ-បី] thmenhkrabei

ឈ្មោះក្បាច់រចនាបែបមួយ មានរាងសណ្ឋានស្រដៀងនឹងធ្មេញក្របី។

ធ្មេញចាស់

ដង្កាប់ឈើមានច្បោសសម្រាប់ចាប់ក្ដាប់ល្អី, កញ្ជើ ជាដើម។

ធ្មេញចាស់ នាម

[ធ្មេញ-ចាស់] thmenhchas

ដង្កាប់ឈើមានច្បោសសម្រាប់ចាប់ក្ដាប់ល្អី, កញ្ជើ ជាដើម។

ធ្មេញឈើ

ប្រទាសធ្វើដោយបន្ទោះល្អិតជាគ្រឿងតម្បាញ សម្រាប់បញ្ចូលសរសៃអន្ទង, សម្រាប់កាសបញ្ជូនចាក់ត្បាញ។

ធ្មេញឈើ នាម

[ធ្មេញ-ឈើ] thmenhchhau

ប្រទាសធ្វើដោយបន្ទោះល្អិតជាគ្រឿងតម្បាញ សម្រាប់បញ្ចូលសរសៃអន្ទង, សម្រាប់កាសបញ្ជូនចាក់ត្បាញ។

ធ្មេញត្រី

ឈ្មោះប្រភេទឈើធ្មេញត្រី ដែលដើមតូចនិងទាបជាងដើមធ្មេញត្រី ដុះនៅតាមមាត់ទឹក។

ធ្មេញត្រី នាម

[ធ្មេញ-ត្រី] thmenhtrei

ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទច្រើនដុះនៅទំនាបមាត់បឹង, មាត់ត្រពាំងជាដើម :

ធ្មេញត្រី នាម

[ធ្មេញ-ត្រី-ស្បាត] thmenhtrei

ឈ្មោះប្រភេទឈើធ្មេញត្រី ដែលដើមតូចនិងទាបជាងដើមធ្មេញត្រី ដុះនៅតាមមាត់ទឹក។

ធ្មេញសេះ

ឈ្មោះថ្មមួយប្រភេទ មានសាច់រឹងស្រួយ :

ធ្មេញសេះ នាម

[ធ្មេញ-សេះ] thmenhseh

ឈ្មោះថ្មមួយប្រភេទ មានសាច់រឹងស្រួយ :

ធ្មៃ

ឈ្មោះតិណជាតិពួកក្រចៅ សំបកប្រើធ្វើខ្សែជាប់បានយូរ :

ធ្មៃ នាម

[ធ្មៃ] thmey

ឈ្មោះតិណជាតិពួកក្រចៅ សំបកប្រើធ្វើខ្សែជាប់បានយូរ :

ធ្មោង

ធ្ងោង, ទោងមោង។

ធ្មោង គុ., គុ.កិ.

[ធ្មោង] thmoung

ធ្ងោង, ទោងមោង។

ធ្មៅ

ឈ្មោះប្រទាលមួយប្រភេទពួកទាល់, មើមស្ងោរបរិភោគបាន (ហៅតាមទម្លាប់ស្រុក, អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ធ្មៅ, ខ្លះហៅ ខ្មូវ)។

ធ្មៅ នាម

[ធ្មៅ] thmov

ឈ្មោះប្រទាលមួយប្រភេទពួកទាល់, មើមស្ងោរបរិភោគបាន (ហៅតាមទម្លាប់ស្រុក, អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ធ្មៅ, ខ្លះហៅ ខ្មូវ)។

ធ្យាន

ទៅដោយអំណាចធ្យាន; ហោះធ្យាន សំដៅសេចក្ដីថា ទៅតាមអាកាសជាប្រឹថពីដោយអំណាចឬដោយឫទ្ធិនៃធ្យាន។ តាមសេចក្ដីពិត, លោកដែលបានសម្រេចធ្យានមិនមែនហោះទេ, គឺបើត្រូវការចង់ទៅតាមអាកាស លោកចូលធ្យានដោយ បឋវីកសិណ គឺយកដីធ្វើជាអារម្មណ៍ តាំងអធិដ្ឋានអាកាសត្រង់ផ្លូវដែលត្រូវការទៅនោះ ឱ្យរឹងក្លាយជ

ធ្យាន នាម

[ធ្យាន] thyean

(ម.ព. ឈាន)។

ធ្យាន កិរិយាសព្ទ

[ធ្យាន-ទៅ] thyean

ទៅដោយអំណាចធ្យាន; ហោះធ្យាន សំដៅសេចក្ដីថា ទៅតាមអាកាសជាប្រឹថពីដោយអំណាចឬដោយឫទ្ធិនៃធ្យាន។ តាមសេចក្ដីពិត, លោកដែលបានសម្រេចធ្យានមិនមែនហោះទេ, គឺបើត្រូវការចង់ទៅតាមអាកាស លោកចូលធ្យានដោយ បឋវីកសិណ គឺយកដីធ្វើជាអារម្មណ៍ តាំងអធិដ្ឋានអាកាសត្រង់ផ្លូវដែលត្រូវការទៅនោះ ឱ្យរឹងក្លាយជ

ធ្យានចិត្ត

(ម.ព. ឈានចិត្ត ក្នុង ឈាន{¥¥}២{££})។

ធ្យានចិត្ត នាម

[ធ្យា-នៈ-ចិត] thyeanchet

(ម.ព. ឈានចិត្ត ក្នុង ឈាន២)។

ធ្យានផល

(ម.ព. ឈានផល ក្នុង ឈាន{¥¥}២{££})។

ធ្យានផល នាម

[ធ្យា-នៈ-ផល់] thyeanphol

(ម.ព. ឈានផល ក្នុង ឈាន២)។

ធ្យានពល

(ម.ព. ឈានពល ក្នុង ឈាន{¥¥}២{££})។

ធ្យានពល នាម

[ធ្យា-នៈ-ពល់] thyeaneakplo≈

(ម.ព. ឈានពល ក្នុង ឈាន២)។

ធ្យានសុខ

(ម.ព. ឈានសុខ ក្នុង ឈាន{¥¥}២{££})។

ធ្យានសុខ នាម

[ធ្យា-នៈ-សុក] thyeansok

(ម.ព. ឈានសុខ ក្នុង ឈាន២)។

ធ្យានឫទ្ធិ

(ម.ព. ឈានឫទ្ធិ ក្នុង ឈាន{¥¥}២{££})។

ធ្យានឫទ្ធិ នាម

[ធ្យា-នៈ-រឹត] thyeanrithy

(ម.ព. ឈានឫទ្ធិ ក្នុង ឈាន២)។

ធ្យានានុភាព

(ម.ព. ឈានានុភាព ក្នុង ឈាន{¥¥}២{££})។

ធ្យានានុភាព នាម

[ធ្យា-នា-នុ-ភាប] thyeaneanupheap

(ម.ព. ឈានានុភាព ក្នុង ឈាន២)។

ធ្យានិពុទ្ធ

ព្រះពុទ្ធមានឈាន, ឈានរបស់ព្រះពុទ្ធ។

ធ្យានិពុទ្ធ នាម

[ធ្យា-និ-ពុត] thyeaniput≈

ព្រះពុទ្ធមានឈាន, ឈានរបស់ព្រះពុទ្ធ។

ធ្យូង

មន្ទិលខ្មៅដែលកាន់ដិតជាប់ក្រាស់នៅគូទឆ្នាំង ក៏ហៅថា ធ្យូង ដែរ :

ធ្យូង នាម ១)

[ធ្យូង] thyung

សំណល់ប្រឆេះ, សំណល់កម្លោចនៃឧសឬឈើជាដើម មានពណ៌ខ្មៅ ដែលមិនទាន់ឆេះសុសខ្ទេចទៅជាផេះ :

ធ្យូង នាម ២)

[ធ្យូង] thyung

មន្ទិលខ្មៅដែលកាន់ដិតជាប់ក្រាស់នៅគូទឆ្នាំង ក៏ហៅថា ធ្យូង ដែរ :

ធ្យូងថ្ម

រ៉ែជាសារធាតុរឹង ពណ៌ខ្មៅឬត្នោត កើតក្នុងស្រទាប់ផែនដីយូរលង់ ប្រើសម្រាប់ដុត :

ធ្យូងថ្ម នាម

[ធ្យូង-ថ្ម] thyungthmo≈

រ៉ែជាសារធាតុរឹង ពណ៌ខ្មៅឬត្នោត កើតក្នុងស្រទាប់ផែនដីយូរលង់ ប្រើសម្រាប់ដុត :