វចនានុក្រមខ្មែរ

ប នាម

[ប] ba≈

តួព្យញ្ជនៈទី២១នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី១ក្នុងវគ្គទី៥។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [b] ជាព្យញ្ជនៈបបូរមាត់ ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ ឃោសៈ។

បក កិរិយាសព្ទ

[បក] bork

យកសំបក, យកស្រោម ឬយកអ្វីៗដែលរុំ ដែលស្រោបចេញ ដើម្បីនឹងសម្ដែងអាការៈខាងក្នុងឱ្យឃើញច្បាស់ ឬដើម្បីនឹងយកស្រោម, យកសំបកជាដើមនោះ :

បក កិរិយាសព្ទ

[បក-កេ] bork

និយាយសកេរ្តិ៍គេ, ហែកកេរ្តិ៍គេ គឺនិយាយអាក្រក់ពីគេឱ្យឃើញច្បាស់លាស់ជាក់ស្ដែង។

បក កិរិយាសព្ទ

[បក-រឿង] bork

និយាយសរឿងសហេតុកំបាំងឱ្យគេដឹងមិនសល់។

បក នាម

[បក-ស្បែក] bork

ឈ្មោះពិធីបុណ្យមួយបែប ដោយគេនិមន្តព្រះថេរៈរូបណាមួយមកទាញយកសំពត់ដែលគេក្រាបទទូរអស់ទាំងខ្លួន ឱ្យលោកសូត្រធម៌បណ្ដើរទាញសំពត់នោះបណ្ដើរ ទាញសន្សឹមៗ លៃឱ្យល្មមតែសូត្រធម៌ចប់សំពត់នោះក៏ផុតចេញអស់ពីលើខ្លួនទាយកដែរ គេហៅពិធីបុណ្យនេះថា បកស្បែក ឬឆាកបកស្បែក, គេជឿតាមទម្លាប់ជាបរម្បរាតៗគ

បក កិរិយាសព្ទ

[បក-អន់-ដើក] bork

កាត់លាក់ឈើជាផ្ទាំងៗ បកយកស្រាយចេញ។

បក កិរិយាសព្ទ

[បក] bork

ត្រឡប់វិញ, វិលវិញ; ផ្ញើត្រឡប់វិញ :

បក គុណនាម

[បក] bork

ដែលត្រឡប់វិញ :

បក នាម

[បក] bork

សា, ដង, គ្រា, ត្រឡប់ :

បក កិរិយាសព្ទ

[បក] bork

ប្រាប់បទគ្វាម, ប្រាប់ទំនង, ប្រាប់ពំនោល ឱ្យគេថាតាម :

បក កិរិយាសព្ទ

[បក] bork

(ល្បែងអុក) ដូរកូនត្រីជានាង ពេលដើរដល់ក្រឡាទី៦ហើយ (អុកខ្មែរ) ឬដល់ក្រឡាចុងបំផុត (អុកអន្តរជាតិ)។

បក គុណនាម

[បក] bork

ដែលបានបកជានាង (ល្បែងអុក) :

បកតិ

ដូចគ្នានឹង ប្រក្រតី ដែរ។

បកតិ នាម

[ប៉ៈ-កៈ-តិ] bokote

ដូចគ្នានឹង ប្រក្រតី ដែរ។

បកតិគុណនាម

ពាក្យសម្ដែងលក្ខណៈរបស់នាមឬសព្វនាម តាមលំអានជាប្រក្រតី។ ច្រើនប្រើជា គុណនាមប្រក្រតី។

បកតិគុណនាម នាម

[ប៉ៈ-កៈ-តិ-គុ-ណៈ-នាម] bakkaktekunakneam≈

ពាក្យសម្ដែងលក្ខណៈរបស់នាមឬសព្វនាម តាមលំអានជាប្រក្រតី។ ច្រើនប្រើជា គុណនាមប្រក្រតី។

បកតិទិន

ដូចគ្នានឹង ប្រក្រតីទិនដែរ។

បកតិទិន នាម

[ប៉ៈ-កៈ-តិ-ទិន] bakatetin

ដូចគ្នានឹង ប្រក្រតីទិនដែរ។

បកតិនាម

នាមប្រក្រតី គឺឈ្មោះកំណើត, ដូចជា បកតិនាម ប្រាជ្ញ, គោត្តនាម ព្រហ្ម (ព្រហ្ម -ប្រាជ្ញ ឬ ប្រាជ្ញ -ព្រហ្ម) ...។

បកតិនាម នាម

[ប៉ៈ-កៈ-តិ-នាម] bakateneam

នាមប្រក្រតី គឺឈ្មោះកំណើត, ដូចជា បកតិនាម ប្រាជ្ញ, គោត្តនាម ព្រហ្ម (ព្រហ្ម -ប្រាជ្ញ ឬ ប្រាជ្ញ -ព្រហ្ម) ...។

បកតិភាព

ភាពជាប្រក្រតី, ភាពធម្មតា :

បកតិភាព នាម

[ប៉ៈ-កៈ-តិ-ភាប] bokotepheap

ភាពជាប្រក្រតី, ភាពធម្មតា :

បកតិសង្ខ្យា

(ម.ព. បកតិសំខ្យា)។

បកតិសង្ខ្យា នាម

[ប៉ៈ-កៈ-តិ-ស័ង-ខ្យា] bakkaktesngokhyea≈

(ម.ព. បកតិសំខ្យា)។

បកតិសំខ្យា

សំខ្យាប្រក្រតី គឺការរាប់ចំនួនរាយ (លេខរាយ) :

បកតិសំខ្យា នាម

[ប៉ៈ-កៈ-តិ-ស័ង-ខ្យា] bokotesamkhya

សំខ្យាប្រក្រតី គឺការរាប់ចំនួនរាយ (លេខរាយ) :

បកប្រែ

ប្រែឬសម្រួលន័យសេចក្ដីពីភាសាមួយទៅភាសាមួយទៀត :

បកប្រែ កិរិយាសព្ទ

[បក-ប្រែ] bkabre≈

ប្រែឬសម្រួលន័យសេចក្ដីពីភាសាមួយទៅភាសាមួយទៀត :

បកវត្ត

ឈ្មោះធម៌ក្នុងពួកភាណវារៈ សម្រាប់សូត្រប្រាប់វត្តប្រតិបត្តិតាមគន្លងលំអានព្រះពុទ្ធសាសនា :

បកវត្ត កិរិយាសព្ទ

[បក-វ័ត] bkavta≈

ប្រាប់វត្តប្រតិបត្តិ។

បកវត្ត នាម

[បក-វ័ត] bkavta≈

ឈ្មោះធម៌ក្នុងពួកភាណវារៈ សម្រាប់សូត្រប្រាប់វត្តប្រតិបត្តិតាមគន្លងលំអានព្រះពុទ្ធសាសនា :

បកស្រាយ

និយាយសម្រាយសេចក្ដីឱ្យងាយយល់, ពន្យល់បំភ្លឺយ៉ាងក្បោះក្បាយអំពីរឿងអ្វីមួយ :

បកស្រាយ កិរិយាសព្ទ

[បក-ស្រាយ] bkasreay≈

និយាយសម្រាយសេចក្ដីឱ្យងាយយល់, ពន្យល់បំភ្លឺយ៉ាងក្បោះក្បាយអំពីរឿងអ្វីមួយ :

បកអាក្រាត

និយាយប្រាប់ លាតត្រដាងនូវអំពើឬសកម្មភាពអាក្រក់របស់អ្នកណាម្នាក់ :

បកអាក្រាត កិរិយាសព្ទ

[បក-អា-ក្រាត] bkaaakreat≈

និយាយប្រាប់ លាតត្រដាងនូវអំពើឬសកម្មភាពអាក្រក់របស់អ្នកណាម្នាក់ :

បការៈ

ប្រភេទ, វិធី, បែប, បែបយ៉ាង; ទំនង; សេចក្ដីដោយឡែក :

បការៈ នាម

[ប៉ៈ-កា-រ៉ៈ] bokareak

ប្រភេទ, វិធី, បែប, បែបយ៉ាង; ទំនង; សេចក្ដីដោយឡែក :

បកាសន៍

(គណិត.) ប្រយោគ ឬឃ្លា ឬក៏អំណះអំណាងទាំងឡាយណាដែលគេអាចអះអាងឬសន្មតថា ពិតឬមិនពិត :

បកាសន៍ នាម

[ប៉ៈ-កាស] bakkas≈

(គណិត.) ប្រយោគ ឬឃ្លា ឬក៏អំណះអំណាងទាំងឡាយណាដែលគេអាចអះអាងឬសន្មតថា ពិតឬមិនពិត :

បកិណ្ណក គុ., ន.

[ប៉ៈ-កិន-ណៈ-កៈ] bakennak

ដែលជារបស់រាយរង, រាត់រាយ, បន្ទាប់បន្សំ :

បកិណ្ណក នាម

[ប៉ៈ-កិន-ណៈ-កៈ-កៈ-ថា] bakennak

កថារាយរង, បន្ទាប់បន្សំ។

បកិណ្ណកៈ

(ម.ព. បកិណ្ណក)។

បកិណ្ណកៈ គុ., ន.

[ប៉ៈ-កិន-ណៈ-កៈ] bakkennakkak≈

(ម.ព. បកិណ្ណក)។

បកោដិ

ឈ្មោះបកតិសំខ្យាថ្នាក់ខ្ពស់ចំនួនមួយរយសែនកោដិ (មានសូន្យ ១៤)។

បកោដិ គុណនាម

[ប៉ៈ-កោត] bakaode

ឈ្មោះបកតិសំខ្យាថ្នាក់ខ្ពស់ចំនួនមួយរយសែនកោដិ (មានសូន្យ ១៤)។

បក់ កិរិយាសព្ទ ១)

[បក់] bok

ធ្វើអវយវៈដែលអាចកម្រើកបានឱ្យកម្រើក :

បក់ កិរិយាសព្ទ ២)

[បក់] bok

កោយប្រមូលឱ្យមានខ្យល់ ឬបោយផ្ងុបឱ្យមានខ្យល់ :

បក់ កិរិយាសព្ទ ៣)

[បក់] bok

ផាត់ចេញ :

បក់ កិរិយាសព្ទ

[បក់] bok

ខ្យល់បក់រហើយតិចៗល្មមត្រជាក់ស្រួល។

បក់ កិរិយាសព្ទ

[បក់-បោយ] bok

បក់ផងបោយផង។

បក្ខ

ចំអេងស្លាប; ពួក។ល។ ច្រើននិយាយថា បក្ខពួក ឬ ពួកបក្ខ ឬថា ស្ម័គ្របក្ខពួក។

បក្ខ នាម

[ប៉័ក] bakkhar

ចំអេងស្លាប; ពួក។ល។ ច្រើននិយាយថា បក្ខពួក ឬ ពួកបក្ខ ឬថា ស្ម័គ្របក្ខពួក។

បក្ខគណនា

ការរាប់បក្ខ គឺរាប់ឱ្យដឹងចំណែកថ្ងៃខែខ្នើតរនោច (តាមដំណើរព្រះចន្ទ្រ ឬតាមដំណើរព្រះអាទិត្យ)។

បក្ខគណនា នាម

[ប៉័ក-ខៈ-គៈ-ណៈ-នា] bokkhokononea

ការរាប់បក្ខ គឺរាប់ឱ្យដឹងចំណែកថ្ងៃខែខ្នើតរនោច (តាមដំណើរព្រះចន្ទ្រ ឬតាមដំណើរព្រះអាទិត្យ)។

បក្ខព័ន្ធ

ការចងបាច់គ្នាជាពួកជាក្រុមបក្ខពួក។ សព្វថ្ងៃពាក្យនេះប្រើសំដៅយកអ្នកដែលមានចិត្តស្ម័គ្រ ឬមានសេចក្ដីស្រឡាញ់ដោយស្មោះត្រង់ចំពោះមនុស្សឬចំពោះកិច្ចការណាមួយ :

បក្ខព័ន្ធ នាម

[ប៉ាក់-ព័ន] bokkhopoanthor

ការចងបាច់គ្នាជាពួកជាក្រុមបក្ខពួក។ សព្វថ្ងៃពាក្យនេះប្រើសំដៅយកអ្នកដែលមានចិត្តស្ម័គ្រ ឬមានសេចក្ដីស្រឡាញ់ដោយស្មោះត្រង់ចំពោះមនុស្សឬចំពោះកិច្ចការណាមួយ :

បក្ខសម្ព័ន្ធ

ការចងបាច់គ្នាជាពួកជាក្រុម ដើម្បីពង្រឹងកម្លាំងឱ្យបានរឹងប៉ឹងមុតមាំ; ពួកមនុស្សឬប្រជាពលរដ្ឋដែលប្រមូលផ្ដុំគ្នាជាពួកដើម្បីប្រឆាំងទប់ទល់នឹងខ្មាំងសត្រូវ :

បក្ខសម្ព័ន្ធ នាម

[ប៉ាក់-សំ-ព័ន] bakkhasampoanthor

ការចងបាច់គ្នាជាពួកជាក្រុម ដើម្បីពង្រឹងកម្លាំងឱ្យបានរឹងប៉ឹងមុតមាំ; ពួកមនុស្សឬប្រជាពលរដ្ឋដែលប្រមូលផ្ដុំគ្នាជាពួកដើម្បីប្រឆាំងទប់ទល់នឹងខ្មាំងសត្រូវ :

បក្ខានុគ្រោះ

អំពើរបស់អ្នករាជការសាធារណៈឬពលរដ្ឋទទួលអាណត្តិសាធារណៈដោយការបោះឆ្នោតដែលផ្ដល់ផលប្រយោជន៍ទៅអ្នកដទៃដោយខុសច្បាប់នៅក្នុងឱកាសធ្វើលទ្ធកម្មសាធារណៈ។

បក្ខានុគ្រោះ នាម ១)

[ប៉័ក-ខា-នុ-គ្រោះ] bkakhanukroeah≈

សេចក្ដីលម្អៀងដោយអនុគ្រោះចំពោះមនុស្ស ឬក្រុមណាមួយ; ការកាន់ជើង។

បក្ខានុគ្រោះ នាម ២)

[ប៉័ក-ខា-នុ-គ្រោះ] bkakhanukroeah≈

អំពើរបស់អ្នករាជការសាធារណៈឬពលរដ្ឋទទួលអាណត្តិសាធារណៈដោយការបោះឆ្នោតដែលផ្ដល់ផលប្រយោជន៍ទៅអ្នកដទៃដោយខុសច្បាប់នៅក្នុងឱកាសធ្វើលទ្ធកម្មសាធារណៈ។

បក្ស

(ម.ព. បក្ខ)។

បក្ស នាម

[ប៉័ក] boksor

(ម.ព. បក្ខ)។

បក្សា

សត្វស្លាបទាំងឡាយ (ខ្មែរយើងប្រើតាមទម្លាប់ សំដៅចំពោះតែពួកសត្វស្លាបឈ្មោល)។

បក្សា នាម

[ប័ក-សា] boksa

សត្វស្លាបទាំងឡាយ (ខ្មែរយើងប្រើតាមទម្លាប់ សំដៅចំពោះតែពួកសត្វស្លាបឈ្មោល)។

បក្សី

សត្វមានស្លាប (សត្វស្លាប)។ ខ្មែរយើងច្រើនហៅចំពោះតែសត្វស្លាបញី; ប៉ុន្តែ សំ. បក្សិណី; បា. បក្ខិនី «សត្វស្លាបញី»។

បក្សី នាម

[ប័ក-សី] boksei

សត្វមានស្លាប (សត្វស្លាប)។ ខ្មែរយើងច្រើនហៅចំពោះតែសត្វស្លាបញី; ប៉ុន្តែ សំ. បក្សិណី; បា. បក្ខិនី «សត្វស្លាបញី»។

បក្សីវប្បកម្ម

ការចិញ្ចឹមបក្សីតាមលក្ខណៈបច្ចេកទេស។

បក្សីវប្បកម្ម នាម

[ប័ក-សី-វ៉ាប់-ប៉ៈ-កាំ] bkaseivabbakkaam≈

ការចិញ្ចឹមបក្សីតាមលក្ខណៈបច្ចេកទេស។

បក្សីវប្បករ

អ្នកចិញ្ចឹមបក្សី (សត្វស្លាប)។

បក្សីវប្បករ នាម

[ប័ក-សី-វ៉ាប់-ប៉ៈ-ក] bkaseivabbakka≈

អ្នកចិញ្ចឹមបក្សី (សត្វស្លាប)។

បក្សីវិទ្យា

វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីបក្សី (សត្វស្លាប)។

បក្សីវិទ្យា នាម

[ប័ក-សី-វិត-ទ្យា] bkaseivittyea≈

វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីបក្សី (សត្វស្លាប)។

បក្សីសាស្ត្រ

(ម.ព. បក្សីវិទ្យា)។

បក្សីសាស្ត្រ នាម

[ប័ក-សី-សាស] bkaseisas≈

(ម.ព. បក្សីវិទ្យា)។

បង គុ., ន.

[បង] bong

ដែលកើតមុន, ដែលមានអាយុលើសជាង (ទីទៃពីប្អូន) :

បង នាម

[បង-ចិញ-ចឹម] bong

អ្នកដែលមានអាយុច្រើនស្រករនឹងបងរបស់ខ្លួន បានចិញ្ចឹមរក្សាខ្លួនមកដូចបងបង្កើត។

បង នាម

[បង-ជី-ដូន-មួយ] bong

បងដែលមានជីដូនជីតាជាមួយគ្នានឹងខ្លួន។

បង នាម

[បង-ជី-ទួត-មួយ] bong

បងដែលមានជីទួតជាមួយគ្នានឹងខ្លួន។

បង នាម

[បង-ជី-លួត-មួយ] bong

បងដែលមានជីលួតជាមួយគ្នានឹងខ្លួន។

បង នាម

[បង-ថ្លៃ] bong

បងរបស់ប្ដី ឬបងរបស់ប្រពន្ធ។

បង នាម

[បង-ធ័រ] bong

អ្នកឯទៀតដែលមានអាយុច្រើនស្រករនឹងបងរបស់ខ្លួន នឹងយកជាមិត្រសម្លាញ់មិនសម ព្រោះមានអាយុមិនស្មើគ្នា ក៏សុំគ្នាជាបងជាប្អូន រាប់អានគ្នាតាមធម៌ ទុកស្មើបងប្អូនបង្កើត ហៅថា បងធម៌, ប្អូនធម៌។

បង នាម

[បង] bong

ពាក្យសម្រាប់ហៅបុរសជាគូស្នេហ៍ :

បង់ កិរិយាសព្ទ

[បង់] bong

ចេញប្រាក់, ដាក់ប្រាក់តាមកំណត់ :

បង់ កិរិយាសព្ទ

[បង់] bong

ដាក់, ទម្លាក់ចុះ, ដាក់ផ្សំ :

បង់ កិរិយាសព្ទ

[បង់] bong

(ព.ប្រ.) ខាត, ខូច, ត្រូវគេប៉ះពាល់បាន :

បង់ នាម

[បង់] bong

កៅអីវែងសម្រាប់អង្គុយក្នុងសួនច្បារ ច្រើនធ្វើពីស៊ីម៉ងត៍ :

បង់ នាម

[បង់] bong

ធនាគារ :

បង់ក

ពាក់សំពត់លើស្មាម្ខាងសំយុងមកខាងមុខនិងទៅខាងក្រោយ, ហៅថា បង់កស្មាម្ខាង។ ដាក់សំពត់លើស្មាទាំងពីរ សំយុងចុងទាំងពីរមកខាងមុខឬទៅខាងក្រោយ, ហៅថា បង់កស្មាទាំងពីរ។

បង់ក កិរិយាសព្ទ

[បង់-ក] bongkor

ពាក់សំពត់លើស្មាម្ខាងសំយុងមកខាងមុខនិងទៅខាងក្រោយ, ហៅថា បង់កស្មាម្ខាង។ ដាក់សំពត់លើស្មាទាំងពីរ សំយុងចុងទាំងពីរមកខាងមុខឬទៅខាងក្រោយ, ហៅថា បង់កស្មាទាំងពីរ។

បង់ក្មេង

របែងរនាប, របែងព្រួលឬបន្ទោះល្អីជាដើម ដែលថែមលើសខុសពីជួរឯទៀត គ្រាន់តែជួសស៊ែមមិនផុតចុងផុតដើម :

បង់ក្មេង គុ., ន.

[បង់-ក្មេង] bongkmeng

របែងរនាប, របែងព្រួលឬបន្ទោះល្អីជាដើម ដែលថែមលើសខុសពីជួរឯទៀត គ្រាន់តែជួសស៊ែមមិនផុតចុងផុតដើម :

បង់ខ្លាញ់

ឈ្មោះនំចំហៀវខ្លាញ់មួយប្រភេទ :

បង់ខ្លាញ់ នាម

[បង់-ខ្លាញ់] bongkhlanh

ឈ្មោះនំចំហៀវខ្លាញ់មួយប្រភេទ :

បង់ឃ្លាត

ធ្វើឱ្យឃ្លាត, ធ្វើឱ្យឃ្លាតពីគ្នា :

បង់ឃ្លាត កិរិយាសព្ទ

[បង់-ឃ្លាត] bongkhleat

ធ្វើឱ្យឃ្លាត, ធ្វើឱ្យឃ្លាតពីគ្នា :

បង់ចាញ់

ដែលថយជាងគ្នា គឺដែលមានចំនួន, ទំហំ, កម្ពស់, ប្រវែង ជាដើមថយជាងគ្នា។

បង់ចាញ់ គុណនាម

[បង់-ចាញ់] bangchanh

ដែលថយជាងគ្នា គឺដែលមានចំនួន, ទំហំ, កម្ពស់, ប្រវែង ជាដើមថយជាងគ្នា។

បង់ចំណែង

ឈ្មោះអំពើអពមង្គលជាអកុសលមួយបែបធ្វើស្ត្រីលីវ មិនឱ្យអ្នកណាត្រូវការដណ្ដឹងជាភរិយាគឺឱ្យនៅជាស្ត្រីព្រៅឥតប្ដីអស់មួយជីវិត, រាប់ថាជាវិទ្យាអាក្រក់ក្រៃលែង (គ្រាន់តែបានឮគេតំណាល) សព្វថ្ងៃនេះសាបរលាបស្ទើរតែមិនមានវិទ្យាចង្រៃនេះទៅហើយ។

បង់ចំណែង កិរិយាសព្ទ

[បង់-ចំ-ណែង] bongchamnaeng

ធ្វើឱ្យឆ្នែង។