វចនានុក្រមខ្មែរ

បរមាណូ

ផង់ដែលល្អិតក្រៃលែង។

បរមាណូ នាម

[ប៉ៈ-រ៉ៈ-ម៉ា-ណូ] boromeanou

ផង់ដែលល្អិតក្រៃលែង។

បរមាធិប្បាយ

សេចក្ដីពន្យល់ពិស្ដារ, សេចក្ដីពន្យល់ដោយលម្អិត។

បរមាធិប្បាយ នាម

[ប៉ៈ-រ៉ៈ-ម៉ា-ធិប-បាយ] bakrakmathibbay≈

សេចក្ដីពន្យល់ពិស្ដារ, សេចក្ដីពន្យល់ដោយលម្អិត។

បរមាភិធេយ្យ

នាមដ៏ឧត្តម គឺព្រះបរមនាមនៃព្រះរាជា (រ.ស.) :

បរមាភិធេយ្យ នាម

[ប៉ៈ-រ៉ៈ-ម៉ា-ភិ-ធៃ] boromeaphitheyy

នាមដ៏ឧត្តម គឺព្រះបរមនាមនៃព្រះរាជា (រ.ស.) :

បរមាភិសម្ពោធិ

ការត្រាស់ដឹងនូវធម៌ដ៏ឧត្តម គឺការត្រាស់ដឹងនៃព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ។

បរមាភិសម្ពោធិ នាម

[ប៉ៈ-រ៉ៈ-ម៉ា-ភិ-ស័ម-ពោ-ធិ] ឬ [ប៉ៈ-រ៉ៈ-ម៉ា-ភិសំ-ពោត] baromeaphismpouthi

ការត្រាស់ដឹងនូវធម៌ដ៏ឧត្តម គឺការត្រាស់ដឹងនៃព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ។

បរមាភិសេក

ការអភិសេកដ៏ឧត្តម គឺការបានត្រាស់នៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ដែលពួកទេវតាត្រេកអរបាចសាចផ្កាទិព្វផ្សេងៗ និងការរលាស់ទឹកក្រអូបបូជាថ្វាយជយមង្គល។ ការស្រោចទឹកក្លស់ទឹកស័ង្ខ ដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមចំពោះក្សត្រិយ៍ ដើម្បីលើកតម្កើងព្រះអង្គឱ្យបានជាក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យពេញទី :

បរមាភិសេក នាម

[ប៉ៈ-រ៉ៈ-ម៉ា-ភិ-សែក] boromeaphisek

ការអភិសេកដ៏ឧត្តម គឺការបានត្រាស់នៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ដែលពួកទេវតាត្រេកអរបាចសាចផ្កាទិព្វផ្សេងៗ និងការរលាស់ទឹកក្រអូបបូជាថ្វាយជយមង្គល។ ការស្រោចទឹកក្លស់ទឹកស័ង្ខ ដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមចំពោះក្សត្រិយ៍ ដើម្បីលើកតម្កើងព្រះអង្គឱ្យបានជាក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យពេញទី :

បរមិន្ទ

ដែលជាធំក្រៃលែង; អ្នកដែលជាធំក្រៃលែងជាងពួកមនុស្ស (ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ) :

បរមិន្ទ គុ., ន.

[ប៉ៈ-រ៉ៈ-មិន] ឬ [ប៉ៈ-រ៉ៈ-មេន] baromintor

ដែលជាធំក្រៃលែង; អ្នកដែលជាធំក្រៃលែងជាងពួកមនុស្ស (ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ) :

បរមេន្ទ្រ

(ម.ព. បរមិន្ទ)។

បរមេន្ទ្រ គុ., ន.

[ប៉ៈ-រ៉ៈ-មេន] bakrakmen≈

(ម.ព. បរមិន្ទ)។

បរមេស្ឋ

អ្នកដែលប្រសើរក្រៃលែងគឺព្រះព្រហ្ម (ហៅតាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។

បរមេស្ឋ នាម

[ប៉ៈ-រ៉ៈ-មេស] boromesthor

អ្នកដែលប្រសើរក្រៃលែងគឺព្រះព្រហ្ម (ហៅតាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។

បរមេស្វរៈ

អ្នកដែលជាធំក្រៃលែង (ព្រះឥសូរ) ; ខ្មែរយើង ច្រើនហៅក្លាយជា ព្រះបរមេសូរ ឬ ព្រះបរមីសូរ។

បរមេស្វរៈ នាម

[ប៉ៈ-រ៉ៈ-មេ-ស្វៈ-រៈ] boromesvoreak

អ្នកដែលជាធំក្រៃលែង (ព្រះឥសូរ) ; ខ្មែរយើង ច្រើនហៅក្លាយជា ព្រះបរមេសូរ ឬ ព្រះបរមីសូរ។

បរមោវាទ

ឱវាទដ៏ឧត្តម, ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ គឺឱវាទដែលអ្នកប្រតិបត្តិតាម អាចបានសម្រេចប្រយោជន៍ដ៏ល្អ បានសេចក្ដីសុខចម្រើននិងសេចក្ដីស្ងប់។

បរមោវាទ នាម

[ប៉ៈ-រ៉ៈ-ម៉ោ-វ៉ាត] boromouveat

ឱវាទដ៏ឧត្តម, ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ គឺឱវាទដែលអ្នកប្រតិបត្តិតាម អាចបានសម្រេចប្រយោជន៍ដ៏ល្អ បានសេចក្ដីសុខចម្រើននិងសេចក្ដីស្ងប់។

បរម្បរា

ដែលតៗគ្នា, និយាយតៗគ្នា, នាំមកតៗពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ :

បរម្បរា គុណនាម

[ប៉ៈ-រ៉័ម-ប៉ៈ-រ៉ា] baromborea

ដែលតៗគ្នា, និយាយតៗគ្នា, នាំមកតៗពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ :

បរលោក

លោកឯមុខ :

បរលោក នាម

[ប-ឡោក] ឬ [ប៉ៈ-រ៉ៈ-លោក] borolouk

លោកឯមុខ :

បរវាទី

អ្នកនិយាយពង្វាងដាន, អ្នកនិយាយប្រាសចាកប្រធានបទ។

បរវាទី នាម

[ប៉ៈ-រ៉ៈ-វា-ទី] bakrakveati≈

អ្នកនិយាយពង្វាងដាន, អ្នកនិយាយប្រាសចាកប្រធានបទ។

បរវិតក្ក

ការត្រិះរិះដទៃពីប្រធានបទ ការត្រិះរិះខុសឬក្រៅពីប្រធានបទ។

បរវិតក្ក នាម

[ប៉ៈ-រ៉ៈ-វិ-ត័ក-កៈ] bakrakvitkakak≈

ការត្រិះរិះដទៃពីប្រធានបទ ការត្រិះរិះខុសឬក្រៅពីប្រធានបទ។

បរស្សបទ

ទម្រង់កិរិយាសព្ទជាកត្តុវាចក។

បរស្សបទ នាម

[ប៉ៈ-រ៉័ស-សៈ-បត់] bakrsasakbta≈

ទម្រង់កិរិយាសព្ទជាកត្តុវាចក។

បរា

ធ្វើឱ្យវិនាស, ឱ្យអាប់ឱន, ឱ្យខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះ; ច្រើននិយាយថា ទេវតាបរាមុខ គឺទេវតាធ្វើឱ្យអាប់មុខ ឱ្យខូចឈ្មោះ (ព.សា.)។

បរា កិរិយាសព្ទ

[ប៉ៈ-រ៉ា] borea

ធ្វើឱ្យវិនាស, ឱ្យអាប់ឱន, ឱ្យខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះ; ច្រើននិយាយថា ទេវតាបរាមុខ គឺទេវតាធ្វើឱ្យអាប់មុខ ឱ្យខូចឈ្មោះ (ព.សា.)។

បរាកោដិ

ដែលហួសហេតុ, ដែលក្រៃលែង, ដែលជ្រុសហួសប្រមាណ។

បរាកោដិ គុណនាម

[ប៉ៈ-រ៉ា-កោត] bakrakaot≈

ដែលហួសហេតុ, ដែលក្រៃលែង, ដែលជ្រុសហួសប្រមាណ។

បរាជ័យ

ចាញ់ :

បរាជ័យ នាម a

[ប៉ៈ-រ៉ា-ជៃ] bareachey

ការចាញ់, ដំណើរចាញ់គេ។

បរាជ័យ កិរិយាសព្ទ b

[ប៉ៈ-រ៉ា-ជៃ] bareachey

ចាញ់ :

បរាធីន

អ្នកដែលលុះនៅក្នុងអំណាច, ក្នុងបង្គាប់នៃអ្នកដទៃ។

បរាធីន នាម

[ប៉ៈ-រ៉ា-ធីន] bareathin

អ្នកដែលលុះនៅក្នុងអំណាច, ក្នុងបង្គាប់នៃអ្នកដទៃ។

បរានុម័ត

(ម.ព. សត្យានុម័ត)។

បរានុម័ត នាម

[ប៉ៈ-រ៉ា-នុ-ម៉ាត់] bakranumat≈

(ម.ព. សត្យានុម័ត)។

បរាភព

សេចក្ដីវិនាស, សេចក្ដីហិនហោច :

បរាភព នាម

[ប៉ៈ-រ៉ា-ភប់] bareaphop

សេចក្ដីវិនាស, សេចក្ដីហិនហោច :

បរាភវៈ

(ម.ព. បរាភព)។

បរាភវៈ នាម

[ប៉ៈ-រ៉ា-ភៈ-វៈ] bakrapheakveak≈

(ម.ព. បរាភព)។

បរាមុខ

បង្អាប់មុខ, ធ្វើឱ្យអាប់មុខ; អាប់មុខអាប់កេរ្តិ៍ឈ្មោះ :

បរាមុខ កិរិយាសព្ទ

[ប៉ៈ-រ៉ា-មុក] bareamukh

បង្អាប់មុខ, ធ្វើឱ្យអាប់មុខ; អាប់មុខអាប់កេរ្តិ៍ឈ្មោះ :

បរាសិត

បរាសិតដែលរស់នៅក្រៅធ្មួល :

បរាសិត នាម

[ប៉ៈ-រ៉ា-សិត] bakraset≈

ភាវរស់ដែលរស់នៅដោយសារគេ ព្រមទាំងបឺតយកអាហារពីធ្មួល :

បរាសិត នាម

[ប៉ៈ-រ៉ា-សិត-ក្នុង] bakrasetknung≈

បរាសិតដែលរស់នៅក្នុងធ្មួល :

បរាសិត នាម

[ប៉ៈ-រ៉ា-សិត-ក្រៅ] bakrasetkrov≈

បរាសិតដែលរស់នៅក្រៅធ្មួល :

បរាសិតភាព

ទំនាក់ទំនងរវាងសារពាង្គកាយពីរដែលនៅក្នុងនោះសារពាង្គកាយមួយ រស់នៅក្នុងឬលើសារពាង្គកាយធ្មួល ហើយទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីធ្មួល :

បរាសិតភាព នាម

[ប៉ៈ-រ៉ា-សិ-តៈ-ភាប] bakrasetakpheab≈

ទំនាក់ទំនងរវាងសារពាង្គកាយពីរដែលនៅក្នុងនោះសារពាង្គកាយមួយ រស់នៅក្នុងឬលើសារពាង្គកាយធ្មួល ហើយទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីធ្មួល :

បរាសិតវិទ្យា

វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាពីពពួកបរាសិត។

បរាសិតវិទ្យា នាម

[ប៉ៈ-រ៉ា-សិត-វិត-ទ្យា] bakrasetvittyea≈

វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាពីពពួកបរាសិត។

បរាសិតសាស្ត្រ

វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីបរាសិត។

បរាសិតសាស្ត្រ នាម

[ប៉ៈ-រ៉ា-សិ-តៈ-សាស] bakrasetaksas≈

វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីបរាសិត។

បរិកថា

សៀវភៅស្តើង ផ្សព្វផ្សាយឬផ្ដល់ព័ត៌មានអ្វីមួយ។

បរិកថា នាម

[ប៉ៈ-រ៉ិ-កៈ-ថា] bakrekaktha≈

សៀវភៅស្តើង ផ្សព្វផ្សាយឬផ្ដល់ព័ត៌មានអ្វីមួយ។

បរិកប្ប

ការឆក់ឱកាសរកស៊ីក្នុងស្ថានភាពណាមួយ ដើម្បីរកប្រាក់ចំណេញបានច្រើន។

បរិកប្ប នាម ១)

[ប៉ៈ-រ៉ិ-កាប់] bakrekab≈

ការប៉ាន់ស្មានទៅលើទំនិញឬរឿងអ្វីមួយដោយគ្មានសំអាងជាក់លាក់, ការបំប៉ោងព័ត៌មាន, ការក្រឡុកហាងឆេង :

បរិកប្ប នាម ២)

[ប៉ៈ-រ៉ិ-កាប់] bakrekab≈

ការឆក់ឱកាសរកស៊ីក្នុងស្ថានភាពណាមួយ ដើម្បីរកប្រាក់ចំណេញបានច្រើន។

បរិកប្បី

អ្នកដែលឆក់ឱកាសរកស៊ីក្នុងស្ថានភាពណាមួយ ដើម្បីរកប្រាក់ចំណេញបានច្រើន :

បរិកប្បី នាម

[ប៉ៈ-រ៉ិ-កាប់-ប៉ី] bakrekabbei≈

អ្នកដែលឆក់ឱកាសរកស៊ីក្នុងស្ថានភាពណាមួយ ដើម្បីរកប្រាក់ចំណេញបានច្រើន :

បរិកម្ម

ការចម្រើនភាវនា; ការគក់ច្របាច់; ការលាបថ្នាំព័ណ៌ផ្សេងៗ ...។

បរិកម្ម នាម

[ប-រ៉ិ-កាំ] ឬ [ប៉ៈ-រ៉ិ-កាំ] barikamm

ការចម្រើនភាវនា; ការគក់ច្របាច់; ការលាបថ្នាំព័ណ៌ផ្សេងៗ ...។

បរិការណ៍

ការណ៍ទាំងឡាយដែលកើតមុននិងក្រោយព្រឹត្តិការណ៍មួយ។ ពាក្យនេះប្រើខុសពីបរិបទដែលសំដៅដល់ខ្លឹមសារណាមួយដែលត្រូវលើកឡើងនៅពីមុខឬពីក្រោយសេចក្ដីមួយ។ ក្នុងន័យសេដ្ឋកិច្ច«បរិការណ៍»ប្រើសំដៅបង្ហាញការណ៍ណាមួយដែលកើតឡើងនៅជុំវិញព្រឹត្តិការណ៍មួយ។

បរិការណ៍ នាម

[ប៉-រ៉ិ-កា] bareka≈

ការណ៍ទាំងឡាយដែលកើតមុននិងក្រោយព្រឹត្តិការណ៍មួយ។ ពាក្យនេះប្រើខុសពីបរិបទដែលសំដៅដល់ខ្លឹមសារណាមួយដែលត្រូវលើកឡើងនៅពីមុខឬពីក្រោយសេចក្ដីមួយ។ ក្នុងន័យសេដ្ឋកិច្ច«បរិការណ៍»ប្រើសំដៅបង្ហាញការណ៍ណាមួយដែលកើតឡើងនៅជុំវិញព្រឹត្តិការណ៍មួយ។

បរិក្ខារ

គ្រឿងប្រដាប់, គ្រឿងប្រដាប់សម្រាប់ប្រើប្រាស់ :

បរិក្ខារ នាម

[ប-រ៉ិក-ខា] ឬ [ប៉ៈ-រ៉ិក-ខា] borikkhar

គ្រឿងប្រដាប់, គ្រឿងប្រដាប់សម្រាប់ប្រើប្រាស់ :

បរិក្ខារចោឡៈ

គ្រឿងបរិក្ខាររាយរង ដែលភិក្ខុត្រូវការប្រើប្រាស់ក៏បាន មិនបាច់ប្រើក៏បាន ដូចយ៉ាងកន្សែងជូតមុខ វត្ថព័ន្ធ អង្ស័កដើមនោះដែរ មានក៏បាន មិនបាច់មានក៏បាន (ព.វិ.)។

បរិក្ខារចោឡៈ នាម

[ប៉ៈ-រិក-ខា-ចោ-ឡៈ] bakrikkhachaolak≈

គ្រឿងបរិក្ខាររាយរង ដែលភិក្ខុត្រូវការប្រើប្រាស់ក៏បាន មិនបាច់ប្រើក៏បាន ដូចយ៉ាងកន្សែងជូតមុខ វត្ថព័ន្ធ អង្ស័កដើមនោះដែរ មានក៏បាន មិនបាច់មានក៏បាន (ព.វិ.)។

បរិក្សា

ការត្រួតពិនិត្យ ការសាកល្បងមើល ការធ្វើពិសោធន៍។

បរិក្សា នាម

[ប៉ៈ-រ៉ិក-សា] bakreksa≈

ការត្រួតពិនិត្យ ការសាកល្បងមើល ការធ្វើពិសោធន៍។

បរិចត្តបុគ្គល

ជនក្រៅវណ្ណៈ; ជនដែលគ្មានទីកន្លែងឈរជើងក្នុងសង្គមឬក្រុមណាមួយ ដោយសារតែគេមិនទទួលយក។

បរិចត្តបុគ្គល នាម ១)

[ប៉ៈ-រ៉ិ-ច័ត-តៈ-បុក-គល់] bakrechtatakbokklo≈

ជនដែលបាត់បង់កម្លាំងពលកម្មមិនអាចទ្រទ្រង់ជីវិតខ្លួនឯងបាន។

បរិចត្តបុគ្គល នាម ២)

[ប៉ៈ-រ៉ិ-ច័ត-តៈ-បុក-គល់] bakrechtatakbokklo≈

ជនក្រៅវណ្ណៈ; ជនដែលគ្មានទីកន្លែងឈរជើងក្នុងសង្គមឬក្រុមណាមួយ ដោយសារតែគេមិនទទួលយក។

បរិចរ

អ្នកត្រាច់ចរ, អ្នកធ្វើដំណើរពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយ។

បរិចរ គុណនាម

[ប៉ៈ-រ៉ិ-ច] bakrecha≈

ដែលត្រាច់ចរទៅ, ដែលធ្វើដំណើរពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយ។

បរិចរ នាម

[ប៉ៈ-រ៉ិ-ច] bakrecha≈

អ្នកត្រាច់ចរ, អ្នកធ្វើដំណើរពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយ។

បរិចរណ៍

ដំណើរត្រាច់ចកម្សាន្តជុំវិញកោះ ឬឆ្នេរ។

បរិចរណ៍ នាម

[ប៉ៈ-រ៉ិ-ច] bakrecha≈

ដំណើរត្រាច់ចកម្សាន្តជុំវិញកោះ ឬឆ្នេរ។

បរិចារកិច្ច

ការបម្រើការ :

បរិចារកិច្ច នាម

[ប៉ៈ-រ៉ិ-ចា-រៈ-កិច] bakrechareakkech≈

ការបម្រើការ :

បរិចារកិច្ចយោធា

(ច្ប.) កាតព្វកិច្ចការពារមាតុភូមិ, ករណីយកិច្ចរបស់ពលរដ្ឋគ្រប់រូបចាប់ពីអាយុ១៨ឆ្នាំឡើងទៅក្នុងការចូលបម្រើក្នុងជួរកងទ័ព (តាមលក្ខខណ្ឌដែលមានចែងក្នុងច្បាប់) :

បរិចារកិច្ចយោធា នាម

[ប៉ៈ-រ៉ិ-ចា-រ៉ៈ-កិច-យោ-ធា] bakrecharakkechyothea≈

(ច្ប.) កាតព្វកិច្ចការពារមាតុភូមិ, ករណីយកិច្ចរបស់ពលរដ្ឋគ្រប់រូបចាប់ពីអាយុ១៨ឆ្នាំឡើងទៅក្នុងការចូលបម្រើក្នុងជួរកងទ័ព (តាមលក្ខខណ្ឌដែលមានចែងក្នុងច្បាប់) :

បរិចារភាព

ភាពជាអ្នកបម្រើគេ; សេវកភាព។

បរិចារភាព នាម

[ប៉ៈ-រ៉ិ-ចា-រៈ-ភាប] bakrechareakpheab≈

ភាពជាអ្នកបម្រើគេ; សេវកភាព។

បរិចារិកា

ស្រីអ្នកបម្រើ គឺស្រីដែលសម្រាប់ប្រើប្រាស់ឱ្យធ្វើការងារផ្សេងៗ។

បរិចារិកា នាម

[ប៉ៈ-រ៉ិ-ចា-រ៉ិ-កា] boricharika

ស្រីអ្នកបម្រើ គឺស្រីដែលសម្រាប់ប្រើប្រាស់ឱ្យធ្វើការងារផ្សេងៗ។

បរិច្ចត្តគ្រាហក

អ្នកទទួលទ្រព្យដែលគេលះបង់ឱ្យខ្លួន។

បរិច្ចត្តគ្រាហក នាម

[ប៉ៈ-រ៉ិច-ច័ត-តៈ-គ្រា-ហៈ-កៈ] ឬ [ប៉ៈ-រ៉ិច-ច័ត-តៈ-គ្រា-ហៈ-ហក់] bakrechchtatakkreahakkak]rue[bakrechchtatakkreahakhka≈

អ្នកទទួលទ្រព្យដែលគេលះបង់ឱ្យខ្លួន។

បរិច្ចត្តបុគ្គល

អ្នកដែលត្រូវគេបោះបង់ចោល អ្នកដែលអត់មានទីពឹង។

បរិច្ចត្តបុគ្គល នាម

[ប៉ៈ-រ៉ិច-ច័ត-តៈ-បុក-គល់] bakrechchtatakbokklo≈

អ្នកដែលត្រូវគេបោះបង់ចោល អ្នកដែលអត់មានទីពឹង។

បរិច្ចាគ

លះទ្រព្យ, ចំណាយទ្រព្យធ្វើទាន ឬធ្វើអ្វីមួយឱ្យជាប្រយោជន៍ក្នុងស្រុក ក្នុងនគរ។

បរិច្ចាគ នាម a

[ប-រ៉ិច-ចាក] borijak

ការលះ, ការលះទ្រព្យ, ការចំណាយទ្រព្យធ្វើទាន ឬធ្វើអ្វីមួយឱ្យជាប្រយោជន៍ក្នុងស្រុក ក្នុងនគរ។

បរិច្ចាគ កិរិយាសព្ទ b

[ប-រ៉ិច-ចាក] borijak

លះទ្រព្យ, ចំណាយទ្រព្យធ្វើទាន ឬធ្វើអ្វីមួយឱ្យជាប្រយោជន៍ក្នុងស្រុក ក្នុងនគរ។

បរិច្ចាគិនី

ស្ត្រីដែលលះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួនទៅអ្នកដទៃ។

បរិច្ចាគិនី នាម

[ប-រ៉ិច-ចា-គិ-នី] barechchakini≈

ស្ត្រីដែលលះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួនទៅអ្នកដទៃ។

បរិច្ចាគី

អ្នកដែលលះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួនទៅឱ្យអ្នកដទៃ។