វចនានុក្រមខ្មែរ

បរិវារសព្ទ នាម

[ប-រ៉ិ-វ៉ា-សាប់] barevasab≈

សព្ទដាក់ប្រើអមនឹងសព្ទដទៃដែលមានន័យប្រហាក់ប្រហែលគ្នានឹងសព្ទដើម។ ពាក្យសម្រាប់ផ្សំដើម :

បរិវារសម្ប័ទ

ការប្រកបព្រមឬបរិបូណ៍ដោយបរិវារ :

បរិវារសម្ប័ទ នាម

[ប-រ៉ិ-វ៉ា-រ៉ៈ-សំ-បាត់] borivearsomboat

ការប្រកបព្រមឬបរិបូណ៍ដោយបរិវារ :

បរិវារស័ព្ទ

(ម.ព. បរិវារសព្ទ)។

បរិវារស័ព្ទ នាម

[ប-រ៉ិ-វ៉ា-ស័ប] borivearsoaptor

(ម.ព. បរិវារសព្ទ)។

បរិវាស

ដូចគ្នានឹង បរិវាសកម្ម :

បរិវាស នាម

[ប-រ៉ិ-វ៉ាស] boriveas

ដូចគ្នានឹង បរិវាសកម្ម :

បរិវាសកម្ម

ឈ្មោះទណ្ឌកម្ម សម្រាប់ដាក់ទោសផ្ចាលភិក្ខុក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស :

បរិវាសកម្ម នាម

[ប-រ៉ិ-វ៉ា-សៈ-កាំ] ឬ [ប៉ៈ-រ៉ិ-វ៉ា-សៈ-កាំ] bariveaskamm

ឈ្មោះទណ្ឌកម្ម សម្រាប់ដាក់ទោសផ្ចាលភិក្ខុក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស :

បរិវាសទាន

ការសម្ដែងអារម្មណ៍សោកស្តាយចំពោះអ្វីដែលខ្លួនបានធ្វើខុស (សាសនា) :

បរិវាសទាន នាម

[ប-រ៉ិ-វ៉ា-សៈ-ទាន] barevasaktean≈

ការសម្ដែងអារម្មណ៍សោកស្តាយចំពោះអ្វីដែលខ្លួនបានធ្វើខុស (សាសនា) :

បរិវិតក្ក

សេចក្ដីត្រិះរិះ, តម្រិះ, សេចក្ដីជញ្ជឹងគិត :

បរិវិតក្ក នាម

[ប៉ៈ-រ៉ិ-វិ-ត័ក-កៈ] ឬ [ប៉ៈ-រ៉ិ-វិ-តក់] barivitakk

សេចក្ដីត្រិះរិះ, តម្រិះ, សេចក្ដីជញ្ជឹងគិត :

បរិវិសករ

អ្នកដែលយល់ព្រមទទួលយក ឬទិញផលិតផលឬសេវាកម្មជាប្រចាំ។

បរិវិសករ នាម

[ប៉ៈ-រ៉ិ-វិ-សៈ-ក] bakrevisakka≈

អ្នកដែលយល់ព្រមទទួលយក ឬទិញផលិតផលឬសេវាកម្មជាប្រចាំ។

បរិវិសទាន

ប្រាក់ដែលត្រូវបង់ជាប្រចាំ សម្រាប់សេវាកម្មអ្វីមួយ :

បរិវិសទាន នាម ១)

[ប៉ៈ-រ៉ិ-វិ-សៈ-ទាន] bakrevisaktean≈

វិភាគទាន; ការចូលរួមជាប្រយោជន៍ដល់ជនទាំងឡាយ :

បរិវិសទាន នាម ២)

[ប៉ៈ-រ៉ិ-វិ-សៈ-ទាន] bakrevisaktean≈

ប្រាក់ដែលត្រូវបង់ជាប្រចាំ សម្រាប់សេវាកម្មអ្វីមួយ :

បរិវេណ

ទីជិតខាងដែលព័ទ្ធជុំវិញ, រោងថែវដែលព័ទ្ធជុំវិញប្រាសាទឬគ្រឹហាជាដើម :

បរិវេណ នាម

[ប-រ៉ិ-វេន] boriven

ទីជិតខាងដែលព័ទ្ធជុំវិញ, រោងថែវដែលព័ទ្ធជុំវិញប្រាសាទឬគ្រឹហាជាដើម :

បរិសទ្យ

ដូចគ្នានឹង បរិស័ទ ដែរ។

បរិសទ្យ នាម

[ប-រ៉ិ-ស័ត] barisatyor

ដូចគ្នានឹង បរិស័ទ ដែរ។

បរិសិដ្ឋ

សេចក្ដីបន្ថែម, ការបន្តពីភាគធំ :

បរិសិដ្ឋ នាម

[ប៉ៈ-រ៉ិ-សិត] bakreset≈

សេចក្ដីបន្ថែម, ការបន្តពីភាគធំ :

បរិសិដ្ឋរោគ

ជំងឺរលាកខ្នែងពោះវៀន។

បរិសិដ្ឋរោគ នាម

[ប-រ៉ិ-សិត-ឋៈ-រោក] baresetthakrok≈

ជំងឺរលាកខ្នែងពោះវៀន។

បរិសុទ្ធ

ដែលស្អាត, ឥតសៅហ្មង, ឥតមោះមៃ :

បរិសុទ្ធ គុណនាម

[ប-រ៉ិ-សុត] borisotthor

ដែលស្អាត, ឥតសៅហ្មង, ឥតមោះមៃ :

បរិសុទ្ធិ

សេចក្ដីស្អាត, ដំណើរឥតសៅហ្មង, ឥតមោះមៃ :

បរិសុទ្ធិ នាម

[ប-រ៉ិ-សុត] barisotthi

សេចក្ដីស្អាត, ដំណើរឥតសៅហ្មង, ឥតមោះមៃ :

បរិសោធ

ធ្វើអ្វីមួយឱ្យសុទ្ធល្អ បន្សុទ្ធ ចម្រាញ់ លាងជម្រះ យកធាតុមិនល្អចេញ។

បរិសោធ ន., កិ.

[ប-រ៉ិ-សោត] baresaot≈

ធ្វើអ្វីមួយឱ្យសុទ្ធល្អ បន្សុទ្ធ ចម្រាញ់ លាងជម្រះ យកធាតុមិនល្អចេញ។

បរិសោធនករ

អ្នកដែលធ្វើអ្វីមួយឱ្យសុទ្ធល្អ។

បរិសោធនករ នាម

[ប-រ៉ិ-សោ-ធៈ-នៈ-ក] baresaotheakneakka≈

អ្នកដែលធ្វើអ្វីមួយឱ្យសុទ្ធល្អ។

បរិសោធនដ្ឋាន

ទីកន្លែងបន្សុទ្ធ ចម្រាញ់ ឬជម្រះអ្វីមួយ ដូចជាទីចម្រាញ់ប្រេងកាត ស្ករ ជាដើម។

បរិសោធនដ្ឋាន នាម

[ប-រ៉ិ-សោ-ធៈ-ណ័ត-ឋាន] baresaotheakntathan≈

ទីកន្លែងបន្សុទ្ធ ចម្រាញ់ ឬជម្រះអ្វីមួយ ដូចជាទីចម្រាញ់ប្រេងកាត ស្ករ ជាដើម។

បរិសោធន៍

ការធ្វើអ្វីមួយឱ្យសុទ្ធល្អ, ការជម្រុះចោលធាតុមិនល្អឬមិនចាំបាច់។

បរិសោធន៍ នាម

[ប-រ៉ិ-សោត] baresaot≈

ការធ្វើអ្វីមួយឱ្យសុទ្ធល្អ, ការជម្រុះចោលធាតុមិនល្អឬមិនចាំបាច់។

បរិស័ទ

ភិក្ខុសាម័ញ្ញធម្មតាក្រៅពីលោកចៅអធិការនិងសាមណេរ ក៏ហៅថា បរិស័ទ ដែរ (អ.ថ. ប-ស័ត) :

បរិស័ទ នាម ១)

[ប-រ៉ិ-ស័ត] borisoat

ពួកជនដែលប្រជុំគ្នា :

បរិស័ទ នាម ២)

[ប-រ៉ិ-ស័ត] borisoat

ពួកជនដែលស្ម័គ្រចិត្តរួមគំនិតធ្វើការរបរចូលគ្នា, ក្រុមហ៊ុន, សមាគម :

បរិស័ទ នាម ៣)

[ប-រ៉ិ-ស័ត] borisoat

ភិក្ខុសាម័ញ្ញធម្មតាក្រៅពីលោកចៅអធិការនិងសាមណេរ ក៏ហៅថា បរិស័ទ ដែរ (អ.ថ. ប-ស័ត) :

បរិស្ដម្ភ

របៀងអគារដែលមានសសរជាជួរម្ខាង ជញ្ជាំងម្ខាង។

បរិស្ដម្ភ នាម

[ប-រ៉ិ-ស្ដម] baresadm≈

របៀងអគារដែលមានសសរជាជួរម្ខាង ជញ្ជាំងម្ខាង។

បរិស្ថាន

មជ្ឈដ្ឋានជុំវិញទាំងអស់ (សំណុំរូបសាស្ត្រ សំណុំគីមី សំណុំជីវសាស្ត្រ) ដែលមានឥទ្ធិពលទៅលើជីវិតនិងការលូតលាស់របស់មនុស្ស សត្វ ឬរុក្ខជាតិ :

បរិស្ថាន នាម

[ប៉ៈ-រ៉ិ-ថាន] bakrethan≈

មជ្ឈដ្ឋានជុំវិញទាំងអស់ (សំណុំរូបសាស្ត្រ សំណុំគីមី សំណុំជីវសាស្ត្រ) ដែលមានឥទ្ធិពលទៅលើជីវិតនិងការលូតលាស់របស់មនុស្ស សត្វ ឬរុក្ខជាតិ :

បរិស្ថានវិទ្យា

វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីបរិស្ថាន។

បរិស្ថានវិទ្យា នាម

[ប៉ៈ-រិ-ថាន-វិត-ទ្យា] bakrithanvittyea≈

វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីបរិស្ថាន។

បរិហារ

ផ្សាយសេចក្ដី, ដែលផ្សាយសេចក្ដីឱ្យឮសាយសុស :

បរិហារ នាម a

[ប-រ៉ិ-ហា] barihar

ការពោលដោះស្រាយ, ការពោលដោះប្រស្នា; ការរក្សា, ការថែទាំ :

បរិហារ កិ., គុ.កិ. b

[ប-រ៉ិ-ហា] barihar

ផ្សាយសេចក្ដី, ដែលផ្សាយសេចក្ដីឱ្យឮសាយសុស :

បរិហារកេរ្តិ៍

ការលើកឡើងនូវទឡ្ហីករណ៍ឬការទម្លាក់កំហុសដោយអសុទ្ធចិត្ត ដែលនាំឱ្យប៉ះពាល់ដល់កិត្តិយសឬកិត្តិសព្ទបុគ្គលឬស្ថាប័ន ដោយសម្ដី លិខិត ឬគំនូរនៅទីសាធារណៈ ឬតាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសោតទស្សន៍នានា។

បរិហារកេរ្តិ៍ កិរិយាសព្ទ

[ប-រ៉ិ-ហា-កេ] barehake≈

ការលើកឡើងនូវទឡ្ហីករណ៍ឬការទម្លាក់កំហុសដោយអសុទ្ធចិត្ត ដែលនាំឱ្យប៉ះពាល់ដល់កិត្តិយសឬកិត្តិសព្ទបុគ្គលឬស្ថាប័ន ដោយសម្ដី លិខិត ឬគំនូរនៅទីសាធារណៈ ឬតាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសោតទស្សន៍នានា។

បរីក្សា

ការពិសោធ ឬការសាកល្បងទៅលើអ្វីមួយ ក្នុងរយៈពេលកំណត់មួយ ដើម្បីឱ្យដឹងពីសមត្ថភាព គុណភាព ឬភាពសក្ដិសមរបស់វា។

បរីក្សា នាម

[ប៉ៈ-រីក-សា] bakriksa≈

ការពិសោធ ឬការសាកល្បងទៅលើអ្វីមួយ ក្នុងរយៈពេលកំណត់មួយ ដើម្បីឱ្យដឹងពីសមត្ថភាព គុណភាព ឬភាពសក្ដិសមរបស់វា។

បរុសសព្ទ

(ម.ព. ផរុសសព្ទ)។

បរុសសព្ទ នាម

[ប៉ៈ-រុ-សៈ-ស័ប] bakrusaksba≈

(ម.ព. ផរុសសព្ទ)។

បរេ

(ម.ព. បរោ)។

បរេ នាម

[ប៉ៈ-រ៉េ] bare

(ម.ព. បរោ)។

បរែ

(ម.ព. បរេ)។

បរែ នាម

[ប៉ៈ-រ៉ែ] bakrae≈

(ម.ព. បរេ)។

បរោ

(ម.ព. បរេបរោ)។

បរោ គុណនាម

[ប៉ៈ-រ៉ោ] barou

ដទៃ, ទីទៃ; ដែលប្រព្រឹត្តទៅឆ្វេងក្រៅធម៌ ក្រៅច្បាប់; ដែលគម្រក់ចោលម្សៀត :

បរោ គុ.កិ., គុ.

[ប៉ៈ-រ៉េ-ប៉ៈ-រ៉ោ] barou

ដែលខ្ជីខ្ជា; គំរោះឬទ្រគោះបោះបោក :

បរោ គុ.កិ., គុ.

[ប៉ៈ-រ៉ែ-ប៉ៈ-រ៉ោ] barou

(ម.ព. បរេបរោ)។

បរោហិត

ពាក្យក្លាយឃ្លាតពីពាក្យ បុរោហិត។

បរោហិត នាម

[ប-រ៉ោ-ហិត] borouhet

ពាក្យក្លាយឃ្លាតពីពាក្យ បុរោហិត។

បលាណ្ឌកូល

ប្រភេទរុក្ខជាតិដែលដុះលូតលាស់ចេញពីមើម ឫស ឬពន្លក ដូចជា ខ្ទឹមបារាំង ដំឡូងបារាំង ខ្ញី ជាដើម។

បលាណ្ឌកូល នាម

[ប៉ៈ-លាន-ឌៈ-កូល] bakleandeakkoul≈

ប្រភេទរុក្ខជាតិដែលដុះលូតលាស់ចេញពីមើម ឫស ឬពន្លក ដូចជា ខ្ទឹមបារាំង ដំឡូងបារាំង ខ្ញី ជាដើម។

បលិពោធ

សេចក្ដីកង្វល់, សេចក្ដីរវល់ក្នុងកិច្ចការណាមួយ ដែលធ្វើឱ្យខ្វល់ចិត្ត។ បលិពោធនេះនៅក្នុងកថិនកម្មមាន ២គឺ អាវាសបលិពោធ (កង្វល់ចំពោះអាវាស), ចីវរបលិពោធ (កង្វល់ចំពោះចីវរ) :

បលិពោធ នាម

[ប៉ៈ-លិ-ពោធ] baklipoth≈

សេចក្ដីកង្វល់, សេចក្ដីរវល់ក្នុងកិច្ចការណាមួយ ដែលធ្វើឱ្យខ្វល់ចិត្ត។ បលិពោធនេះនៅក្នុងកថិនកម្មមាន ២គឺ អាវាសបលិពោធ (កង្វល់ចំពោះអាវាស), ចីវរបលិពោធ (កង្វល់ចំពោះចីវរ) :

បល្ល័ង្ក

(ម.ព. បល្ល័ង្ករត្ន)។

បល្ល័ង្ក នាម

[ប៉័ល-ឡាំង] bolleang

ភ្នែន; ទែនសម្រាប់អង្គុយពែន; ព្រះទែនសម្រាប់ព្រះពុទ្ធ ឬព្រះរាជាទ្រង់គង់ពែនព្រះបាទ។

បល្ល័ង្ក នាម

[ប៉័ល-ឡ័ង-កៈ-រៈ-តៈ-ណៈ] bolleang

(ម.ព. បល្ល័ង្ករត្ន)។

បល្ល័ង្ក នាម

[ប៉័ល-ឡ័ង-កៈ-រ័ត] bolleang

បល្ល័ង្ករតនៈ គឺបល្ល័ង្កដាំត្បូង ឬបល្ល័ង្កពេជ្រ។

បវត្តិ

(ម.ព. បវត្តិការណ៍)។

បវត្តិ នាម

[ប៉ៈ-វ័ត] bavotte

ដំណឹង; ការប្រព្រឹត្តទៅ ឬការប្រព្រឹត្តរៀងមក; ពង្សាវតារ, របាក្សត្រ។

បវត្តិ នាម

[ប៉ៈ-វ័ត-តិ-កា] bavotte

ហេតុ, ដំណើរនៃបវត្តិ។

បវត្តិ នាម

[ប៉ៈ-វ័ត-តិ-កាល] bavotte

បច្ចុប្បន្នកាល។

បវត្តិ នាម

[ប៉ៈ-វ័ត-តិ-រូប] bavotte

ដំណឹង; រឿងរ៉ាវ; ពង្សាវតាររបស់រូបបុគ្គលនីមួយៗ។

បវត្តិ នាម

[ប៉ៈ-វ័ត-តិ-សាស] bavotte

គម្ពីរ, ក្បួនសម្ដែងអំពីពង្សាវតារ ឬអំពីរបាក្សត្រ, អំពីសន្តតិវង្ស។

បវត្តិ នាម

[ប៉ៈ-វ័ត-តិ-ហែត] bavotte

(ម.ព. បវត្តិការណ៍)។

បវរ

ខ្មែរយើងច្រើនប្រើពាក្យនេះរួមចូលជាបទសមាស ភ្ជាប់ជាមួយនឹងសព្ទឯទៀតប្រើជាឋានន្តរសម្រាប់មន្ត្រីជា :

បវរ គុណនាម ១)

[ប-វ៉] bovor

ប្រសើរ, លើសលែង, ថ្លៃថ្លា :

បវរ នាម ២)

[ប-វ៉] bovor

ខ្មែរយើងច្រើនប្រើពាក្យនេះរួមចូលជាបទសមាស ភ្ជាប់ជាមួយនឹងសព្ទឯទៀតប្រើជាឋានន្តរសម្រាប់មន្ត្រីជា :

បវរកញ្ញា

កញ្ញាឆើតឆោម, ស្ត្រីក្រមុំដែលមានរូបល្អសមរម្យគ្រប់លក្ខណៈ :

បវរកញ្ញា នាម

[ប-វ៉-ក័ញ-ញ៉ា] bavorokanhnhea

កញ្ញាឆើតឆោម, ស្ត្រីក្រមុំដែលមានរូបល្អសមរម្យគ្រប់លក្ខណៈ :

បវារណា

ខ្មែរច្រើនប្រើសំដៅតែ បើកឱកាសឱ្យឬសូមឱកាស :

បវារណា នាម

[ប៉ៈ-វ៉ា-រ៉ៈ-ណា] bavearona

ការឃាត់, ការប្រកែក។

បវារណា នាម a

[ប៉ៈ-វ៉ា-រ៉ៈ-ណា] bavearona

ការបើកឱកាសឱ្យនិយាយ, ឱ្យសូមតាមការគួរឬតាមត្រូវការ។

បវារណា កិរិយាសព្ទ b

[ប៉ៈ-វ៉ា-រ៉ៈ-ណា] bavearona

ខ្មែរច្រើនប្រើសំដៅតែ បើកឱកាសឱ្យឬសូមឱកាស :

បវេណី

រួមសុខទុក្ខរបស់ស្វាមីភរិយា។

បវេណី នាម

[ប៉ៈ-វេ-នី] bavenei

ទំនៀម; ពូជពង្ស, តំណវង្សត្រកូល :

បវេណី នាម

[ប៉ៈ-វេ-ណី-ទេ-វៈ-ដា] bavenei

ទេវតាដែលគេរាប់អានតាមតំណវង្សត្រកូលតៗមក។

បវេណី នាម

[ប៉ៈ-វេ-ណី-និ-យំ] bavenei

ការកំណត់ប្រើតាមលំអាន, ទំនៀម, តំណកេរដំណែល, ការគោរពរាប់អាន ឬអនុវត្តតាមប្រពៃណី។

បវេណី កិរិយាសព្ទ

[រួម-ប៉ៈ-វេ-នី] bavenei

រួមសុខទុក្ខរបស់ស្វាមីភរិយា។

បវេសនកាល

កាលដែលសិស្សត្រូវចូលរៀនវិញ នៅវេលាផុតវិស្សមកាល :

បវេសនកាល នាម

[ប៉ៈ-វ៉េ-សៈ-ណៈ-កាល] bovesnokal

កាលដែលសិស្សត្រូវចូលរៀនវិញ នៅវេលាផុតវិស្សមកាល :

បសាទ

(ម.ព. ប្រសាទ{¥¥}១{££}និងប្រសាទ{¥¥}២{££})។

បសាទ នាម

[ប៉ៈ-សាត] bosat

(ម.ព. ប្រសាទ១និងប្រសាទ២)។