វចនានុក្រមខ្មែរ

បេតិកភណ្ឌ

ទ្រព្យសម្បត្តិ ឬកេរ្តិ៍មត៌កដែលមានជាប់តមកពីខាងឪពុក :

បេតិកភណ្ឌ នាម

[ប៉េ-តិ-កៈ-ភាន់] betekphon

ទ្រព្យសម្បត្តិ ឬកេរ្តិ៍មត៌កដែលមានជាប់តមកពីខាងឪពុក :

បេតី

ស្រលាញ់, មានស្នេហ៍ (ច្រើនប្រើក្នុងពាក្យកាព្យ) :

បេតី នាម a

[ប៉ែ-តី] betei

សេចក្ដីស្រឡាញ់, ស្នេហា, ក្ដីព្រឺព្រួច។

បេតី កិរិយាសព្ទ b

[ប៉ែ-តី] betei

ស្រលាញ់, មានស្នេហ៍ (ច្រើនប្រើក្នុងពាក្យកាព្យ) :

បេតុង

ទព្វសម្ភារៈលាយក្រួសអាចម៍ផ្កាយ ឬលាយបំណែកថ្មតូចៗ (ជាជំនួសក្រួសអាចម៍ផ្កាយ) និងខ្សាច់, ដែក, ស៊ីម៉ងត៍ ផ្សំគ្នាធ្វើជាអគារឬស្ពានជាដើម, ជារបស់ស្ថាពរ :

បេតុង នាម

[បេ-តុង] betong

ទព្វសម្ភារៈលាយក្រួសអាចម៍ផ្កាយ ឬលាយបំណែកថ្មតូចៗ (ជាជំនួសក្រួសអាចម៍ផ្កាយ) និងខ្សាច់, ដែក, ស៊ីម៉ងត៍ ផ្សំគ្នាធ្វើជាអគារឬស្ពានជាដើម, ជារបស់ស្ថាពរ :

បេតុងអារម៉េ

បេតុងមានសរសៃដែក។

បេតុងអារម៉េ នាម

[បេ-តុង-អា-ម៉េ] betongaame≈

បេតុងមានសរសៃដែក។

បេត្តេយ្យកា

តំណែងជាន់ខ្ពស់ក្នុងសាសនា ដូចជា មហាថេរក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា។

បេត្តេយ្យកា នាម

[ប៉េត-តៃ-យ៉ៈ-កា] bettaiyakka≈

តំណែងជាន់ខ្ពស់ក្នុងសាសនា ដូចជា មហាថេរក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា។

បេន

(ព.សា.) ចំណតយានសម្រាប់អ្នកដំណើរ :

បេន នាម

[បេន] ben≈

កន្លែងចែកចាយប្រេងសាំងរបស់ម៉ាស៊ីន :

បេន នាម

[បេន] ben≈

(ព.សា.) ចំណតយានសម្រាប់អ្នកដំណើរ :

បេយ្យកៈ

(ម.ព. បយ្យកៈ)។

បេយ្យកៈ នាម

[ប៉ៃ-យ៉ៈ-កៈ] baiyakkak≈

(ម.ព. បយ្យកៈ)។

បេយ្យាលន័យ

ន័យបំព្រួញ; ន័យសង្ខេបខ្លី; ចំណែកខ្លឹមសារដែលគេលុបចោល តែអាចយល់ន័យបាន។

បេយ្យាលន័យ នាម

[ប៉ៃ-យ៉ា-ឡៈ-នៃ] baiyalakney≈

ន័យបំព្រួញ; ន័យសង្ខេបខ្លី; ចំណែកខ្លឹមសារដែលគេលុបចោល តែអាចយល់ន័យបាន។

បេយ្យាលៈ

ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយយ៉ាង សម្រាប់ប្រើបំព្រួញសេចក្ដីវែងឱ្យខ្លី ឬច្រើនឱ្យតិច, ប្រើតែអក្សរ១តួខាងដើមថា។ បេ។ (ប៉េ) ក៏បាន, ប្រើតែអក្សរខាងចុងថា។ល។ (ឡៈ) ក៏បាន។

បេយ្យាលៈ នាម

[ប៉ៃ-យ៉ា-ឡៈ] beyyealeak

ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយយ៉ាង សម្រាប់ប្រើបំព្រួញសេចក្ដីវែងឱ្យខ្លី ឬច្រើនឱ្យតិច, ប្រើតែអក្សរ១តួខាងដើមថា។ បេ។ (ប៉េ) ក៏បាន, ប្រើតែអក្សរខាងចុងថា។ល។ (ឡៈ) ក៏បាន។

បេសកកម្ម

សព្វថ្ងៃនេះប្រើសំដៅយកអំណាច ឬសិទ្ធិដែលប្រគល់ឱ្យដល់ប្រតិភូ ដើម្បីទៅបំពេញកិច្ចការអ្វីមួយនៅទីដទៃ; មុខការងារមានកំណត់ជាក់ប្រាកដថាធ្វើយ៉ាងនេះឬយ៉ាងនោះដែលរដ្ឋាភិបាលបានប្រគល់ឱ្យដល់ភ្នាក់ងាររាជការពិសេស ដើម្បីធ្វើឱ្យបានសម្រេចមួយដងមួយគ្រា :

បេសកកម្ម នាម ១)

[ប៉េ-សៈ-កៈ-កាំ] beskakamm

អំពើរបស់ជនអ្នកប្រើ ឬកិច្ចការរបស់ជនអ្នកចាត់ការបញ្ជូន។

បេសកកម្ម នាម ២)

[ប៉េ-សៈ-កៈ-កាំ] beskakamm

សព្វថ្ងៃនេះប្រើសំដៅយកអំណាច ឬសិទ្ធិដែលប្រគល់ឱ្យដល់ប្រតិភូ ដើម្បីទៅបំពេញកិច្ចការអ្វីមួយនៅទីដទៃ; មុខការងារមានកំណត់ជាក់ប្រាកដថាធ្វើយ៉ាងនេះឬយ៉ាងនោះដែលរដ្ឋាភិបាលបានប្រគល់ឱ្យដល់ភ្នាក់ងាររាជការពិសេស ដើម្បីធ្វើឱ្យបានសម្រេចមួយដងមួយគ្រា :

បេសកជន

ជនអ្នកប្រើ, ជនអ្នកបញ្ជូន។ ជនដែលទទួលភារៈទៅបំពេញបេសកកម្ម, ភ្នាក់ងារដែលគេចាត់ប្រើឱ្យទៅបំពេញបេសកកម្មអ្វីនីមួយនៅទីដទៃ។ បើប្រើជា បេសិតជន គួរជាង។

បេសកជន នាម

[ប៉េ-សៈ-កៈ-ជន់] besakachon

ជនអ្នកប្រើ, ជនអ្នកបញ្ជូន។ ជនដែលទទួលភារៈទៅបំពេញបេសកកម្ម, ភ្នាក់ងារដែលគេចាត់ប្រើឱ្យទៅបំពេញបេសកកម្មអ្វីនីមួយនៅទីដទៃ។ បើប្រើជា បេសិតជន គួរជាង។

បេសនកម្ម

កិច្ចចាត់ក្បួនទ័ព ឬក្រុមមនុស្សចេញដំណើរក្នុងបេសកកម្មពិសេស ដូចជារុករក ស្រាវជ្រាវ ឬធ្វើសង្គ្រាម។

បេសនកម្ម នាម

[ប៉េ-សៈ-ណៈ-កាំ] besaknakkaam≈

កិច្ចចាត់ក្បួនទ័ព ឬក្រុមមនុស្សចេញដំណើរក្នុងបេសកកម្មពិសេស ដូចជារុករក ស្រាវជ្រាវ ឬធ្វើសង្គ្រាម។

បេស្យាលីតេ

(ម.ព. តិរច្ឆានភាព)។

បេស្យាលីតេ នាម

[បេ-ស្យា-លី-តេ] besyealite≈

(ម.ព. តិរច្ឆានភាព)។

បេឡា

(ម.ព. បេឡាធិការ)។

បេឡា នាម

[ប៉េ-ឡា] ឬ [បេ-ឡា] bela

កំប្រោង, ហិប។ ហិបប្រាក់។

បេឡា នាម

[បេ-ឡា-កា-រ៉ី] bela

(ម.ព. បេឡាធិការ)។

បេឡា នាម

[បេ-ឡា-ធិ-កា] bela

អ្នកកាន់កាប់ហិបប្រាក់, អ្នកទទួលថែរក្សាហិបប្រាក់។

បេឡានិច័យ

ការដាក់សាច់ប្រាក់ ឬទឹកប្រាក់ក្នុងមូលប្បទានបត្រចូលគណនី :

បេឡានិច័យ នាម

[បេ-ឡា-និ-ចៃ] belanichai≈

ការដាក់សាច់ប្រាក់ ឬទឹកប្រាក់ក្នុងមូលប្បទានបត្រចូលគណនី :

បេឡានិច្ឆ័យ

បញ្ជិកាមូលប្បទានបត្រមិនទាន់ទូទាត់ជាសាច់ប្រាក់ ឬបញ្ជិកាគណនេយ្យចំណូលជាមូលប្បទានបត្រ :

បេឡានិច្ឆ័យ នាម

[បេ-ឡា-និច-ឆៃ] belanichchhai≈

បញ្ជិកាមូលប្បទានបត្រមិនទាន់ទូទាត់ជាសាច់ប្រាក់ ឬបញ្ជិកាគណនេយ្យចំណូលជាមូលប្បទានបត្រ :

បេឡាសោធនស៊ីវិល

ស្ថានប័នរដ្ឋបាលសាធារណៈមួយដែលមានកាតព្វកិច្ចគ្រប់គ្រង និងធានាការបើកផ្ដល់ប្រាក់ជាទៀងទាត់ជូនមន្ត្រីរាជការ ឬបុគ្គលិកស្ថាប័នឯកជននៅពេលដែលពួកគេឈប់បម្រើការងារតទៅទៀតដោយដល់អាយុចូលនិវត្តន៍ ឬដោយបញ្ហាសុខភាព។

បេឡាសោធនស៊ីវិល នាម

[បេ-ឡា-សោ-ធន់-ស៊ី-វិល] belasaothnosivil≈

ស្ថានប័នរដ្ឋបាលសាធារណៈមួយដែលមានកាតព្វកិច្ចគ្រប់គ្រង និងធានាការបើកផ្ដល់ប្រាក់ជាទៀងទាត់ជូនមន្ត្រីរាជការ ឬបុគ្គលិកស្ថាប័នឯកជននៅពេលដែលពួកគេឈប់បម្រើការងារតទៅទៀតដោយដល់អាយុចូលនិវត្តន៍ ឬដោយបញ្ហាសុខភាព។

បេះ

រកស៊ីតេះតោះល្មមតែបម្រុងពេលព្រឹកពេលល្ងាចហាក់ដូចគេបេះនេះបេះនោះបង់ក្នុងឆ្នាំងសម្ល។

បេះ កិរិយាសព្ទ

[បេះ] beh

ធ្វើឱ្យរបេះចេញ, ធ្វើឱ្យរលេះ, ប្រឡេះយក, កាត់ឬក្ដិចយក :

បេះ គុណកិរិយា

[បេះ] beh

ប្របេះជ្រលិះ រកកល់ត្រូវ :

បេះ កិរិយាសព្ទ ១)

[បេះ-បោច] beh

បេះផងបោចផង។

បេះ កិរិយាសព្ទ ២)

[បេះ-បោច] beh

ផ្សែផ្សំនាយអាយដើម្បីឱ្យកើតការអ្វីមួយ។

បេះ កិរិយាសព្ទ ៣)

[បេះ-បោច] beh

បេះយកឬធ្វើឱ្យខូចខាតផលដំណាំរបស់អ្នកដទៃ :

បេះ កិរិយាសព្ទ

[រក-ស៊ី-បេះ-បង់] beh

រកស៊ីតេះតោះល្មមតែបម្រុងពេលព្រឹកពេលល្ងាចហាក់ដូចគេបេះនេះបេះនោះបង់ក្នុងឆ្នាំងសម្ល។

បេះដូង

(សំនួន.) ដែលមានចិត្តរឹងមាំ មិនងាយទោរទន់ :

បេះដូង នាម

[បេះ-ដូង] Besdong

សរីរាង្គមួយនៅក្នុងរាងកាយត្រង់ភាគដើមទ្រូង ដែលកន្ត្រាក់ច្របាច់ឈាមទៅចិញ្ចឹមរាងកាយទាំងមូល :

បេះដូង នាម

[សន់-ទះ-បេះ-ដូង] Besdong

សន្ទះខណ្ឌចែកថតលើនិងថតក្រោមនៃបេះដូង :

បេះដូង នាម

[បេះ-ដូង] Besdong

(ព.ប្រ.) ចិត្តស្រលាញ់, អ្វីៗដែលសំខាន់, ដែលមានតម្លៃស្មើជីវិត :

បេះដូង គុណនាម

[បេះ-ដូង-ដែក] Besdong

(សំនួន.) ដែលមានចិត្តរឹងមាំ មិនងាយទោរទន់ :

បេះបិទ

(ព.ប្រ.) ដូចណាស់, ដូចគេបេះពីម្ខាងយកមកបិទភ្ជាប់ម្ខាង :

បេះបិទ គុណនាម

[បេះ-បិត] behbet

(ព.ប្រ.) ដូចណាស់, ដូចគេបេះពីម្ខាងយកមកបិទភ្ជាប់ម្ខាង :

បេះបួយ

(ព.សា.) និយាយបេះបួយរឿយៗ ស្អិតរមួតហាក់ដូចជាជ័រម្រោម :

បេះបួយ គុ.កិ., គុ.

[បេះ-បួយ] behbuoy

ដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងដំណើរញុះញង់, ចែចូវ :

បេះបួយ គុ.កិ., គុ.

[បេះ-បួយ] behbuoy

(ព.សា.) និយាយបេះបួយរឿយៗ ស្អិតរមួតហាក់ដូចជាជ័រម្រោម :

បែ បុព្វបទ

[បែ] bae≈

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ បន់ :

បែ នាម

[បែ] bae≈

ទ្រុងខ្នាតធំរាងបួនជ្រុងព័ទ្ធដោយព្រួល ដាក់បណ្ដែតទឹក សម្រាប់ចិញ្ចឹមឬប្រស់ត្រី ក្រពើជាដើម :

បែក កិរិយាសព្ទ

[បែក] baek

រយៈ, ឃ្លាតចេញពីគ្នា; សាយភាយ, ចេញព្រាតព្រោង។ល។

បែក កិរិយាសព្ទ ១)

[បែក-បាក់] baek

បែកខ្លះបាក់ខ្លះខ្ទេចខ្ទី។

បែក កិរិយាសព្ទ ២)

[បែក-បាក់] baek

(ព.ប្រ.) ដាច់ដោចប្ដីប្រពន្ធឬឈ្លោះទាស់គ្នានឹងបងប្អូនញាតិមិត្រ គឺបែកចិត្តលែងរាប់អានគ្នា។

បែក កិរិយាសព្ទ

[បាក់-បែក] baek

(ម.ព. បែកបាក់)។

បែក កិរិយាសព្ទ

[បែក-កា] baek

ធ្វើការកំបាំងឬសេចក្ដីកំបាំងឱ្យលេចឮសាយសុស នាំឱ្យខូចការ។

បែក កិរិយាសព្ទ

[បែក-កុក] baek

បែកពួក។

បែក កិរិយាសព្ទ

[បែក-ខ្ញែក] baek

បែករាត់រាយប្រញាយចេញពីគ្នា។

បែក កិរិយាសព្ទ

[បែក-ខ្នែង] baek

ចេញខ្នែង។

បែក កិរិយាសព្ទ

[បែក-ខ្មោច] baek

ប្រព្រឹត្តក្នុងការស្មន់អន្ធករនឹងគ្នា លុះដល់មានញាតិណាមួយ (ច្រើនតែខាងស្រី) ឈឺចាប់ គេគន់គូរមើលតាមក្បួន ឬបន់ស្រន់បូរបាច់ទៅឃើញថាត្រូវខ្មោចមេបាធ្វើទើបគេចាប់ប្រកាន់ឱ្យសែនខ្មោចឱ្យគេ ...។

បែក កិរិយាសព្ទ

[បែក-គំ-និត] baek

កើតមានគំនិតឬប្រាជ្ញាថ្មីប្លែកៗផ្សេងៗជាងពីមុន។

បែក កិរិយាសព្ទ

[បែក-ចិត] baek

ងាកចិត្តចេញលែងរាប់រក។

បែក កិរិយាសព្ទ

[បែក-ចំ-ណេះ] baek

កើតមានចំណេះប្លែកៗឡើងជាងពីមុន។

បែក កិ., គុ.

[បែក-ឆ្វេង] baek

ខុសពីប្រក្រតី ទីទៃពីគេឯង ផ្សេងពីសភាពដើម។

បែក កិ., គុ.

[បែក-ឆ្វេង] baek

(ព.ប្រ.) កើតមានកូនចៅសាយរាយច្រើនឡើង។

បែក កិ., គុ.

[បែក-ឆ្វេង] baek

(ព.ទ.បុ.) ឈ្លោះប្រកែករំលើកបើកកកាយពីតិចតួចផ្ដួចដាលរាលទៅជាធំ ហាក់ដូចជាទឹកហូរច្រោះកើតជាអូរ យូរៗទៅកើតបានជាស្ទឹង, ឬពុំនោះហាក់ដូចជាទឹកហូរធ្លាក់មកក្នុងអូរហូរចុះតទៅក្នុងស្ទឹង។ល។

បែក កិរិយាសព្ទ

[បែក-ញើស] baek

ចេញញើស។

បែក កិរិយាសព្ទ

[បែក-ប្រាច-ញ៉ា] baek

(ម.ព. បែកគំនិត)។

បែក កិរិយាសព្ទ

[បែក-ពួក] baek

បែកចេញជាពួកៗ ដោយមានគំនិតយល់ខុសគ្នា។

បែក កិរិយាសព្ទ

[បែក-មែក] baek

ចេញមែកលូតលាស់ចម្រើនឡើង។

បែក កិរិយាសព្ទ

[បែក-រំ-ហាច] baek

ជន់លេចសាយពេញវាលរហរហាច (និយាយបានចំពោះតែទឹក) :

បែក កិរិយាសព្ទ

[បែក-សា-ម៉័ក-គី] baek

បែកសេចក្ដីព្រមព្រៀងគ្នា។

បែកកម្មដ្ឋាន

មានចិត្តមិនស្ងប់ មិនអាចតាំងចិត្តឱ្យស្ងប់ស្ងៀមបាន ខូចសតិ។

បែកកម្មដ្ឋាន កិរិយាសព្ទ

[បែក-កាំ-ម៉័ត-ឋាន] baekkaammtathan≈

មានចិត្តមិនស្ងប់ មិនអាចតាំងចិត្តឱ្យស្ងប់ស្ងៀមបាន ខូចសតិ។

បែកថ្នាំ

(សំនួន.) វង្វេងស្មារតីដោយសារតែការប្រើថ្នាំញៀន :

បែកថ្នាំ កិរិយាសព្ទ

[បែក-ថ្នាំ] baekthneaum≈

(សំនួន.) វង្វេងស្មារតីដោយសារតែការប្រើថ្នាំញៀន :

បែកបាយ

ដែកឆៅសាច់របេះពីគ្នាដំផ្គុំមិនជាប់ :

បែកបាយ គុ., ន.

[បែក-បាយ] baekabay

ដែកឆៅសាច់របេះពីគ្នាដំផ្គុំមិនជាប់ :

បែកផ្កាត្រែង

(ម.ព. ផ្កាត្រែង)។

បែកផ្កាត្រែង កិរិយាសព្ទ

[បែក-ផ្កា-ត្រែង] baekphkatreng≈

(ម.ព. ផ្កាត្រែង)។

បែកពពុះមាត់

ចេញពពុះពីមាត់ ដោយពុលអ្វីម្យ៉ាង។

បែកពពុះមាត់ កិរិយាសព្ទ ១)

[បែក-ព-ពុះ-មាត់] baekpopueahmeat≈

និយាយបូរបាច់ច្រើនហួសហេតុលើសលប់មិនចប់ ដោយពេលខ្លះមានចេញទឹកមាត់ជាប់នឹងចង្វែកមាត់។

បែកពពុះមាត់ កិរិយាសព្ទ ២)

[បែក-ព-ពុះ-មាត់] baekpopueahmeat≈

ចេញពពុះពីមាត់ ដោយពុលអ្វីម្យ៉ាង។

បែកមាត់ចាប

(សំនួន.) ដែលមានរង្វះតូច ទើបនឹងបែក, ទើបនឹងប្រេះ ឬច្រហស្រដៀងនឹងមាត់ចាបដែលហា :

បែកមាត់ចាប កិរិយាសព្ទ

[បែក-មាត់-ចាប] baekmeatchab≈

(សំនួន.) ដែលមានរង្វះតូច ទើបនឹងបែក, ទើបនឹងប្រេះ ឬច្រហស្រដៀងនឹងមាត់ចាបដែលហា :

បែកអារម្មណ៍

មានអារម្មណ៍មិនមូល មិនអាចផ្ដោតលើការងារអ្វីមួយបាន។

បែកអារម្មណ៍ កិរិយាសព្ទ

[បែក-អា-រ៉ម់] baekaarmo≈

មានអារម្មណ៍មិនមូល មិនអាចផ្ដោតលើការងារអ្វីមួយបាន។

បែង កិរិយាសព្ទ

[បែង] baeng

ចែក, រំលែក ឬចែករលែក :

បែង កិរិយាសព្ទ

[បែង-ភាក] baeng

រំលែកជាចំណែក :

បែង កិរិយាសព្ទ

[បែង] baeng

បញ្ចេញស៊ុតដាក់លើអ្វីៗដែលមានក្លិនអសោចិ៍ (និយាយបានចំពោះតែរុយ) :

បែងចែក

(ម.ព. បែង{¥¥}១{££})។

បែងចែក កិរិយាសព្ទ

[បែង-ចែក] baengchaek≈

(ម.ព. បែង១)។

បែន កិរិយាសព្ទ

[បែន] baen

ជាន់ឈ្លីនឹងជើងត្រឡប់ចុះត្រឡប់ឡើងច្រើនដង :