វចនានុក្រមខ្មែរ

បែន នាម

[បែន] baen

ឈ្មោះក្ដារវែងដែលដាក់តម្កល់ខ្ពស់បន្តិចពីផ្ទៃក្ដារក្រាល អែបផ្ទាប់នឹងជញ្ជាំង សម្រាប់អង្គុយសំយុងជើងបាន, ឬបន្ទះក្ដារវែងដែលដាក់គងហើយវាយដែកគោលភ្ជាប់លើក្បាលសសររានហាល :

បែប

គំរូ, តួយ៉ាង, តម្រាប់, លំនាំ, ភាព :

បែប នាម

[បែប] beb

គំរូ, តួយ៉ាង, តម្រាប់, លំនាំ, ភាព :

បែបបទ

លំនាំ, ទម្រង់, សណ្ឋាន, គំរូ, ភាព, ទ្រង់ទ្រាយ, របៀប, បែបផែន។

បែបបទ នាម

[បែប-បត់] baebabat

លំនាំ, ទម្រង់, សណ្ឋាន, គំរូ, ភាព, ទ្រង់ទ្រាយ, របៀប, បែបផែន។

បែបផែន

បែបគំរូ, បែបយ៉ាង, បែបភាព, ទម្រង់បែបបទ។

បែបផែន នាម

[បែប-ផែន] baebaphaen

បែបគំរូ, បែបយ៉ាង, បែបភាព, ទម្រង់បែបបទ។

បែបភាព

លំនាំ, គំរូ, តម្រាប់, តួយ៉ាង។

បែបភាព នាម

[បែប-ភាប] baebpheab≈

លំនាំ, គំរូ, តម្រាប់, តួយ៉ាង។

បែបយ៉ាង

គំរូ, តួយ៉ាង, ឧទាហរណ៍, តម្រាប់, លំនាំ។

បែបយ៉ាង នាម

[បែប-យ៉ាង] baebyeang

គំរូ, តួយ៉ាង, ឧទាហរណ៍, តម្រាប់, លំនាំ។

បែបរបៀប

ការដែលរៀបឱ្យត្រូវបែប, បែបបទ។

បែបរបៀប នាម

[បែប-រ-បៀប] baebrobieb≈

ការដែលរៀបឱ្យត្រូវបែប, បែបបទ។

បែរ

ងាកបែកឃ្លាតចេញពីគ្នា។

បែរ កិរិយាសព្ទ

[បែ] bae

ងាកប្រែមុខទៅខាងឬមកក្រោយ; ងាកចេញឃ្លាតពីប្រក្រតីដើម; ត្រឡប់ :

បែរ ឈ.

[បែ-ជា] bae

ត្រឡប់ជា ... :

បែរ កិរិយាសព្ទ

[បែ-បែក] bae

ងាកបែកឃ្លាតចេញពីគ្នា។

បែរចិត្ត

ប្ដូរចិត្តឈប់គោរព ស្រឡាញ់ ឬគាំទ្រនរណាម្នាក់ឬអ្វីមួយ :

បែរចិត្ត កិរិយាសព្ទ

[បែ-ចិត] baechet≈

ប្ដូរចិត្តឈប់គោរព ស្រឡាញ់ ឬគាំទ្រនរណាម្នាក់ឬអ្វីមួយ :

បៃ នាម

[បៃ] bai≈

ខ្នាតព័ត៌មានឬទិន្នន័យកុំព្យូទ័រ ដែលជាធម្មតាមាន៨ប៊ីត។

បៃដីកា

សមណស័ក្ដិទីឋានានុក្រមថ្នាក់ទី ២បន្ទាប់ពីសមុហ៍មក, មានមុខងារជាអ្នកចាត់ចែងសំបុត្រនិមន្តព្រះសង្ឃ ឬចែកស្លាកក្នុងការនិមន្តធ្វើបុណ្យផ្សេងៗ :

បៃដីកា នាម

[បៃ-ដី-កា] baideika

សមណស័ក្ដិទីឋានានុក្រមថ្នាក់ទី ២បន្ទាប់ពីសមុហ៍មក, មានមុខងារជាអ្នកចាត់ចែងសំបុត្រនិមន្តព្រះសង្ឃ ឬចែកស្លាកក្នុងការនិមន្តធ្វើបុណ្យផ្សេងៗ :

បៃតង

ព័ណ៌ស្លឹកចេកស្រស់ :

បៃតង គុណនាម

[បៃ-តង] baitang

ព័ណ៌ស្លឹកចេកស្រស់ :

បៃមន់

ឈ្មោះគ្រឿងប្រដាប់មួយប្រភេទ មានសណ្ឋានដូចស្លឹកមន មានដងស្រដៀងនឹងចាមរ តែត្រង់កំពូលមានរាងស្រួចរៀវ ហើយវៀចក្ងក់ងាកទៅខាងបន្តិច សម្រាប់ប្រើក្នុងព្រះរាជពិធីក្បួនហែធំៗ :

បៃមន់ នាម

[បៃ-មន់] baimon

ឈ្មោះគ្រឿងប្រដាប់មួយប្រភេទ មានសណ្ឋានដូចស្លឹកមន មានដងស្រដៀងនឹងចាមរ តែត្រង់កំពូលមានរាងស្រួចរៀវ ហើយវៀចក្ងក់ងាកទៅខាងបន្តិច សម្រាប់ប្រើក្នុងព្រះរាជពិធីក្បួនហែធំៗ :

បៃរកា

ទ្រនុងដងក្ដារ គឺទ្រនុងច្រូងរកឹងលើខ្នងនាគ ដែលដាក់តពីគល់ជហ្វាចុះមកដល់ក្បាលនាគ (គ្រឿងប្រាសាទ, ព្រះវិហារ ...)។

បៃរកា នាម

[បៃ-រ-កា] bairoka

ទ្រនុងដងក្ដារ គឺទ្រនុងច្រូងរកឹងលើខ្នងនាគ ដែលដាក់តពីគល់ជហ្វាចុះមកដល់ក្បាលនាគ (គ្រឿងប្រាសាទ, ព្រះវិហារ ...)។

បៃសាចី

ជាឈ្មោះសម្ដី ប្រាក្រឹត មួយប្រភេទក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា សម្រាប់ពួករបាំនិយាយនៅពេលលេងល្ខោនដែលទាក់ទងដោយរឿងបិសាច។ ខ្មែរយើងមិនធ្លាប់ប្រើពាក្យ បៃសាចី នេះទេ, ប៉ុន្តែបើធៀបទៅនឹងអ្នកប្រទេសឥណ្ឌា, យើងមានសម្ដីបែបនោះដែរ ហៅថា សព្ទអារក្ស ឬ សម្ដីមេមត់, ដូចជា ចេកទុំ មេមត់ហៅ កន្ទន់បាក់

បៃសាចី នាម ១)

[ប៉ៃ-សា-ចី] baisachei

សម្ដីបិសាច ឬសម្ដីខ្មោច។

បៃសាចី នាម ២)

[ប៉ៃ-សា-ចី] baisachei

ជាឈ្មោះសម្ដី ប្រាក្រឹត មួយប្រភេទក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា សម្រាប់ពួករបាំនិយាយនៅពេលលេងល្ខោនដែលទាក់ទងដោយរឿងបិសាច។ ខ្មែរយើងមិនធ្លាប់ប្រើពាក្យ បៃសាចី នេះទេ, ប៉ុន្តែបើធៀបទៅនឹងអ្នកប្រទេសឥណ្ឌា, យើងមានសម្ដីបែបនោះដែរ ហៅថា សព្ទអារក្ស ឬ សម្ដីមេមត់, ដូចជា ចេកទុំ មេមត់ហៅ កន្ទន់បាក់

បៃឡី

គ្រឿងឧបករណ៍ទូកមួយប្រភេទ គេដាក់នៅខាងកន្សៃ មានប្រើតែចំពោះទូកធំៗ ដែលផ្ទុកអីវ៉ាន់ច្រើន។

បៃឡី នាម

[បៃ-ឡី] bailei≈

គ្រឿងឧបករណ៍ទូកមួយប្រភេទ គេដាក់នៅខាងកន្សៃ មានប្រើតែចំពោះទូកធំៗ ដែលផ្ទុកអីវ៉ាន់ច្រើន។

បោក កិរិយាសព្ទ a

[បោក] bork

បំភ័ន្ត ឬបំភ្លាត់គេដោយសម្ដីឱ្យគេលង់គំនិត ឬឱ្យគេបង់ទ្រព្យ, ខូចប្រយោជន៍ :

បោក នាម b

[បោក] bork

ការបំភ័ន្តគេឱ្យលង់គំនិតឬឱ្យគេបង់ទ្រព្យ, ខូចប្រយោជន៍ :

បោក កិរិយាសព្ទ ១)

[បោក] bork

ចាប់គ្រវាត់ឱ្យភ្លាត់ជំហរឬឱ្យដួល; ចាប់ផ្ដួល :

បោក កិរិយាសព្ទ ២)

[បោក] bork

ចាប់កាន់គ្រវាត់ ឬគ្រវាត់ចោលពេញកម្លាំងដៃ :

បោក កិរិយាសព្ទ

[បោក] bork

សម្អាតគ្រឿងប្រើប្រាស់ជាសាច់ក្រណាត់ដោយប្រើទឹក រួមនឹងសាប៊ូជាដើម :

បោក កិរិយាសព្ទ

[បោក-គក់] bork

សម្អាតសម្លៀកបំពាក់ដោយដៃឬដោយម៉ាស៊ីន :

បោកគ្រាប់បែក

(សំនួន.) គេចវេះ ទុកចោលកិច្ចការអ្វីមួយមិនធ្វើឱ្យចប់ចុងចប់ដើម។

បោកគ្រាប់បែក កិរិយាសព្ទ

[បោក-គ្រាប់-បែក] baokkreabbaek≈

(សំនួន.) គេចវេះ ទុកចោលកិច្ចការអ្វីមួយមិនធ្វើឱ្យចប់ចុងចប់ដើម។

បោកបោះ

ដែលទ្រគោះខ្លាំងៗ ឬបញ្ជោះគំរោះគំរើលឱ្យអ្នកដទៃ ហាក់ដូចគេបោកឬបោះអ្វីៗ :

បោកបោះ គុ.កិ., គុ.

[បោក-បោះ] baokobaoh

ដែលទ្រគោះខ្លាំងៗ ឬបញ្ជោះគំរោះគំរើលឱ្យអ្នកដទៃ ហាក់ដូចគេបោកឬបោះអ្វីៗ :

បោកប្រាស់

(ម.ព. បោក{¥¥}១{££})។

បោកប្រាស់ កិរិយាសព្ទ

[បោក-ប្រាស់] baokbreas≈

(ម.ព. បោក១)។

បោកស្ងួត

(សំនួន.) បំភាន់អ្នកដទៃដោយល្បិចឱ្យគេលង់ជឿដោយមិនដឹងខ្លួន។

បោកស្ងួត កិរិយាសព្ទ

[បោក-ស្ងួត] baoksnguot≈

សម្អាតសម្លៀកបំពាក់ដោយប្រើសារធាតុអ្វីមួយជំនួសទឹក។

បោកស្ងួត កិរិយាសព្ទ

[បោក-ស្ងួត] baoksnguot≈

(សំនួន.) បំភាន់អ្នកដទៃដោយល្បិចឱ្យគេលង់ជឿដោយមិនដឹងខ្លួន។

បោក្ខរណី

ស្រះមានឈូក (ស្រះឈូក)។

បោក្ខរណី នាម

[បោក-ខៈ-រ៉ៈ-ណី] baokkhoronei

ស្រះមានឈូក (ស្រះឈូក)។

បោក្ខរព័រ្ស

(ម.ព. បោក្ខរព័ស៌)។

បោក្ខរព័រ្ស នាម

[បោក-ខៈ-ព័រ] baokkhakpro≈

(ម.ព. បោក្ខរព័ស៌)។

បោក្ខរព័ស៌

ភ្លៀងមានអាការៈដូចជាទឹកធ្លាក់លើស្លឹកឈូក។ កាលដែលព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់បានត្រាស់ហើយពុំយូរប៉ុន្មាន, ទ្រង់ស្ដេចត្រឡប់ចូលមកក្រុងកបិលវត្ថុជាជាតិភូមិរបស់ព្រះអង្គ ... ទ្រង់បណ្ដាលឱ្យធ្លាក់ភ្លៀងជាអស្ចារ្យ ក្នុងទីប្រជុំនៃពួកព្រះញាតិ, បើអ្នកណាចង់ឱ្យទទឹកក៏ទទឹក, អ្ន

បោក្ខរព័ស៌ នាម

[បោក-ខៈ-រ៉ៈ-ព័រ] baokkhropoasr

ភ្លៀងមានអាការៈដូចជាទឹកធ្លាក់លើស្លឹកឈូក។ កាលដែលព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់បានត្រាស់ហើយពុំយូរប៉ុន្មាន, ទ្រង់ស្ដេចត្រឡប់ចូលមកក្រុងកបិលវត្ថុជាជាតិភូមិរបស់ព្រះអង្គ ... ទ្រង់បណ្ដាលឱ្យធ្លាក់ភ្លៀងជាអស្ចារ្យ ក្នុងទីប្រជុំនៃពួកព្រះញាតិ, បើអ្នកណាចង់ឱ្យទទឹកក៏ទទឹក, អ្ន

បោង នាម

[បោង] baong

(ព.បុ.) បង។ ពាក្យនេះមានឃើញតែក្នុងសាស្ត្រាបុរាណ, សព្វថ្ងៃនេះឈប់លែងប្រើហើយ, ប្រើជា បង ជាជំនួស។

បោច

ចាប់ភើចទាញរោចយកចេញ។

បោច កិរិយាសព្ទ

[បោច] baoch

ធ្វើឱ្យរបោច, ចាប់ភើចទាញចេញឱ្យដាច់ :

បោច កិរិយាសព្ទ

[បោច-រោច] baoch

ចាប់ភើចទាញរោចយកចេញ។

បោប

ឈ្មោះម្ហូបដែលមានដាក់ញាត់គ្រឿងផ្សំផ្សេងៗ ក្នុងពោះកង្កែបឬទន្សាយតាយសាក ដែលបានលាត់យកស្បែកនិងអាការៈសោកគ្រោកខាងក្នុងចេញអស់ហើយ ចម្អិនដោយអាំងឬឆ្អើរ :

បោប កិរិយាសព្ទ

[បោប] baob

ចម្អិនម្ហូបដែលហៅថា បោប។

បោប នាម

[បោប] baob

ឈ្មោះម្ហូបដែលមានដាក់ញាត់គ្រឿងផ្សំផ្សេងៗ ក្នុងពោះកង្កែបឬទន្សាយតាយសាក ដែលបានលាត់យកស្បែកនិងអាការៈសោកគ្រោកខាងក្នុងចេញអស់ហើយ ចម្អិនដោយអាំងឬឆ្អើរ :

បោយ កិរិយាសព្ទ

[បោយ] baoy

ហៅដោយលូកដៃបក់ផ្ងុបចុះជាសញ្ញាឱ្យដឹងឥតស្រែកហៅ ឬទាំងស្រែកហៅផង :

បោយ នាម

[បោយ] baoy

ត្រឡោកមានដងឬផ្តិលមានដង :

បោយ នាម

[បោយ] baoy

អ្នកបម្រើ, អ្នកបម្រើភោជនាហារ។

បោយបក់

(ម.ព. បបក់{¥¥}១{££})។

បោយបក់ កិរិយាសព្ទ

[បោយ-បក់] baoyobok

(ម.ព. បបក់១)។

បោរ

ដែលពើង, រមួល, វៀច :

បោរ គុណនាម

[បោ] baor

ដែលពើង, រមួល, វៀច :

បោរមុខ

អាប់មុខ, អាម៉ាស់មុខ, ងាកបែរមុខចេញ, ងាកបញ្ឆៀងមុខចេញ ដោយមានអៀនអន់ព្រោះគេស្ដីឱ្យ :

បោរមុខ គុ., កិ., គុ.កិ.

[បោ-មុក] baoromukh

អាប់មុខ, អាម៉ាស់មុខ, ងាកបែរមុខចេញ, ងាកបញ្ឆៀងមុខចេញ ដោយមានអៀនអន់ព្រោះគេស្ដីឱ្យ :

បោរាណា

ចាស់ទុំ ឬអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយក្នុងសម័យព្រេងនាយ :

បោរាណា នាម

[ប៉ោ-រ៉ា-ណា] baoreana

ចាស់ទុំ ឬអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយក្នុងសម័យព្រេងនាយ :

បោរាណានុបោរាណ

បុរាណមុនៗ និងបុរាណជាលំដាប់បន្ទាប់តៗមក :

បោរាណានុបោរាណ នាម

[ប៉ោ-រ៉ា-ណា-នុ-ប៉ោ-រ៉ាន] baoreananubaorean

បុរាណមុនៗ និងបុរាណជាលំដាប់បន្ទាប់តៗមក :

បោរាណុបទេស

(ម.ព. ឧបទេសបុរាណ ក្នុង ឧបទេស)។

បោរាណុបទេស នាម

[ប៉ោ-រ៉ា-ណុ-ប៉ៈ-ទេស] baoranobaktes≈

(ម.ព. ឧបទេសបុរាណ ក្នុង ឧបទេស)។

បោរីភាព

ដែលមិនគិតថ្លៃអាករ។

បោរីភាព នាម ១)

[ប៉ោ-រ៉ី-ភាប] baoreipheab≈

ឥរិយាបថប្រកបដោយការគួរសម :

បោរីភាព នាម ២)

[ប៉ោ-រ៉ី-ភាប] baoreipheab≈

ភាពជាជនបរទេសមិនមែនអន្តោប្រវេសន៍ដែលក្រសួងការបរទេស និងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ ឬក្រសួងនានាចាត់ទុកជាកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ ឬការសម្ដែងការគួរសម។

បោរីភាព គុណនាម ៣)

[ប៉ោ-រ៉ី-ភាប] baoreipheab≈

ដែលមិនគិតថ្លៃអាករ។

បោរីភាសា

ភាសា, សម្ដីនៃអ្នកបុរី, អ្នកក្រុង គឺសម្ដីដែលត្រឹមត្រូវតាមសូរសព្ទអក្សរ :

បោរីភាសា នាម

[ប៉ោ-រ៉ី-ភា-សា] baoripheasa

ភាសា, សម្ដីនៃអ្នកបុរី, អ្នកក្រុង គឺសម្ដីដែលត្រឹមត្រូវតាមសូរសព្ទអក្សរ :

បោល កិរិយាសព្ទ

[បោល] baol

រត់បោះជើងទាំង ៤ពេញទំហឹង :

បោស

បោសគ្រវាសវាយវាត់ឱ្យដាច់ស្មៅ ដោយច្រាសវែងធ្វើដោយបន្ទោះឫស្សីមូលៗ ចងឬចាក់ច្បោសជាបាច់ឬដោយអំបោសវែងធ្វើដោយដើមឫស្សីព្រេចជាដើម។

បោស កិរិយាសព្ទ ១)

[បោស] baos

សម្អាតដោយអំបោស ឬផាត់សម្អាតដោយបាតដៃជាដើម។

បោស គុណកិរិយា ២)

[បោស] baos

(ព.ប្រ.) ដែលអស់រលីងធេងដូចគេបោស :

បោស កិរិយាសព្ទ

[បោស-ច្រាស] baos

បោសគ្រវាសវាយវាត់ឱ្យដាច់ស្មៅ ដោយច្រាសវែងធ្វើដោយបន្ទោះឫស្សីមូលៗ ចងឬចាក់ច្បោសជាបាច់ឬដោយអំបោសវែងធ្វើដោយដើមឫស្សីព្រេចជាដើម។

បោសនា

សារធាតុចិញ្ចឹមដែលមាននៅក្នុងចំណីអាហារ; ការផ្ដល់នូវចំណីអាហារ ឬភេសជ្ជៈប្រកបដោយសារធាតុចិញ្ចឹមរាងកាយឱ្យលូតលាស់ និងមានសុខភាព :

បោសនា នាម

[ប៉ោ-សៈ-ណា] baosakna≈

សារធាតុចិញ្ចឹមដែលមាននៅក្នុងចំណីអាហារ; ការផ្ដល់នូវចំណីអាហារ ឬភេសជ្ជៈប្រកបដោយសារធាតុចិញ្ចឹមរាងកាយឱ្យលូតលាស់ និងមានសុខភាព :

បោសលាន

ចង្រៃដែលនាំឱ្យខូចខាតវិនាសអស់រលីងធេងដូចជាទីលាន (ព.សា.)។

បោសលាន គុ., គុ.កិ.

[បោស-លាន] baosalean

ដែលវិនាសអស់រលីងដូចជាទីលានដែលគេបោសស្អាតធេង :

បោសលាន នាម

[ចង់-រ៉ៃ-បោស-លាន] baosalean

ចង្រៃដែលនាំឱ្យខូចខាតវិនាសអស់រលីងធេងដូចជាទីលាន (ព.សា.)។

បោសសម្អាត

(ព.ប្រ.) ធ្វើឱ្យស្អាតរលីង, ដោះឬយកចេញឱ្យអស់, លែងឱ្យមាន, លុបបំបាត់, កម្ចាត់ចោល :

បោសសម្អាត កិរិយាសព្ទ

[បោស-សំ-អាត] baossamaat≈

(ព.ប្រ.) ធ្វើឱ្យស្អាតរលីង, ដោះឬយកចេញឱ្យអស់, លែងឱ្យមាន, លុបបំបាត់, កម្ចាត់ចោល :

បោសិតព្វកិច្ច

កិច្ចដែលត្រូវតែចិញ្ចឹមបីបាច់រក្សា :

បោសិតព្វកិច្ច នាម

[ប៉ោ-សិ-តាប់-ពៈ-កិច] baosetpvokechch

កិច្ចដែលត្រូវតែចិញ្ចឹមបីបាច់រក្សា :

បោះ កិរិយាសព្ទ ១)

[បោះ] bos

ចាប់គ្រវែង ឬចោលដោយដៃផ្ងារ :

បោះ កិរិយាសព្ទ ២)

[បោះ] bos

វាយសំពងឱ្យមុតកប់ ឱ្យលិចចុះ :

បោះ កិរិយាសព្ទ ៣)

[បោះ] bos

លក់ទំនិញលើកបូកបោះរួបរួមទាំងអស់ ដោយមិនគិតយកចំណេញច្រើន :

បោះ កិរិយាសព្ទ ៤)

[បោះ] bos

ធ្វើឱ្យដិតជាប់ជាស្នាមឬជារូបភាព, ជាក្បាច់រចនា តាមស្នាមចម្លាក់ឬតាមពុម្ព :