វចនានុក្រមខ្មែរ

ផ្សព្វ

ធ្វើឱ្យសព្វ, ធ្វើឱ្យជ្រួតជ្រាបគ្រប់អន្លើ :

ផ្សព្វ នាម

[ផ្សប់] phsap

ការប៉ះពាល់ត្រូវ។

ផ្សព្វ កិរិយាសព្ទ

[ផ្សប់] phsap

ធ្វើឱ្យសព្វ, ធ្វើឱ្យជ្រួតជ្រាបគ្រប់អន្លើ :

ផ្សព្វផ្សាយ

(ប.ព.) បញ្ជូនទិន្នន័យពីឧបករណ៍បញ្ជូនមួយទៅគ្រប់ឧបករណ៍ទទួលក្នុងបណ្ដាញ។

ផ្សព្វផ្សាយ កិរិយាសព្ទ

[ផ្សប់-ផ្សាយ] phsapvophsay

ផ្សាយដោយការប៉ះពាល់ត្រូវ, ផ្សាយផ្សព្វ, ជ្រួតជ្រាបគ្រប់អន្លើ :

ផ្សព្វផ្សាយ កិរិយាសព្ទ

[ផ្សប់-ផ្សាយ] phsapvophsay

(ប.ព.) បញ្ជូនទិន្នន័យពីឧបករណ៍បញ្ជូនមួយទៅគ្រប់ឧបករណ៍ទទួលក្នុងបណ្ដាញ។

ផ្សា កិ., គុ.

[ផ្សា] phsa

ឈឺចាប់ពើតរោលរាលឆៀបៗដោយមុខសស្ត្រា, របួស, ដាច់, រលាត់, ប៉ះពាល់ត្រូវ, ប្រទះនឹងជាតិជូរ, ប្រៃ, ហឹរ ...។

ផ្សា កិរិយាសព្ទ

[ផ្សា-ខ្លោច] phsa

កើតទុក្ខសង្រេងដោយសេចក្ដីស្ដាយស្រណោះឬដោយសេចក្ដីអាល័យហាក់ដូចជាឆេះខ្លោចឈឺផ្សាក្នុងចិត្ត។

ផ្សា ធ.

[ផ្សា] phsa

(ព.បុ.) ព្រោះ, ហេតុតែ, ដោយហេតុ; តាមតែ, តាមតែចង់, ព្រោះតែចំណង់ :

ផ្សា កិរិយាសព្ទ

[ផ្សា] phsa

ផ្សងតាមកម្ម, ផ្សងព្រេង; ទ្រាំទ្រ, ទ្រាំអត់; កាន់ក្ដីសន្តោសតាមមានតាមបាន :

ផ្សាយ

ធ្វើឱ្យសាយចេញទៅ, ចេញសាយទូទៅ :

ផ្សាយ កិរិយាសព្ទ

[ផ្សាយ] phsay

ធ្វើឱ្យសាយចេញទៅ, ចេញសាយទូទៅ :

ផ្សារ

ផ្សារអន្តរជាតិសម្រាប់ដោះដូររូបិយប័ណ្ណផ្សេងៗ និងជួយកំណត់តម្លៃរបស់រូបិយវត្ថុមួយធៀបនឹងរូបិយវត្ថុមួយទៀត :

ផ្សារ នាម

[ផ្សា] phsar

ទីប្រជុំលក់ទិញរបស់ផ្សេងៗ គឺប្រជុំផ្ទះឬរានតូចធំដែលគេដាក់ទំនិញលក់ដូរ។ បុរាណ្យប្រើពាក្យនេះថា អាប័ណ។

ផ្សារ កិរិយាសព្ទ

[ផ្សា] phsar

ភ្ជាប់ភ្ជិតដោយទឹកបន្សារ :

ផ្សារ នាម

[ផ្សា-គោ-ឃាត] phsar

ផ្សារ ឬ ទីនៃគោឃាតក៍។

ផ្សារ នាម

[ផ្សា-ផ្សោ] phsar

ផ្សារស្តុកស្ដម្ភ និងផ្សាររាយរងនៅលាយចម្រុះគ្នា (ព.សា.)។

ផ្សារ នាម

[ផ្សា-រូ-ប៉ិ-យៈ-ប័ន] phsar

ផ្សារអន្តរជាតិសម្រាប់ដោះដូររូបិយប័ណ្ណផ្សេងៗ និងជួយកំណត់តម្លៃរបស់រូបិយវត្ថុមួយធៀបនឹងរូបិយវត្ថុមួយទៀត :

ផ្សាំ កិរិយាសព្ទ

[ផ្សាំ] phsam

ដាំបណ្ដោះអាសន្នសិន ឬដាំបណ្ដើរសិន គឺដាំមែកឈើដែលសាកដុះឫសហើយកាត់យកមកកប់ក្នុងដីសើមផ្សាំឱ្យចាប់ឫសស៊ប់ហើយ បញ្ចេញត្រួយលាស់ស្លឹកស្រួលហើយ ទើបយកទៅដាំមែនទែនជាស្ថាពរតទៅ; ធ្វើបែបនេះហៅថា ផ្សាំ :

ផ្សាំង

ធ្វើឱ្យសាំង គឺឱ្យបាត់ផ្លាង, ឱ្យបាត់ពុតព្យស :

ផ្សាំង កិរិយាសព្ទ

[ផ្សាំង] phsang

ធ្វើឱ្យសាំង គឺឱ្យបាត់ផ្លាង, ឱ្យបាត់ពុតព្យស :

ផ្សិង

(ម.ព. ផ្សេង)។

ផ្សិង គុណនាម

[ផ្សិង] phseng

(ម.ព. ផ្សេង)។

ផ្សិត

ជំងឺដែលបង្កឡើងដោយមេរោគជាពពួកផ្សិត។

ផ្សិត នាម ១)

[ផ្សិត] phset

ភូតគ្រាមពួកមួយដុះទុលចេញពីក្នុងដីសើមឬដុះពីក្នុងទីអាប់អួ ឬក៏ដុះនៅឈើពុកជាដើម មានរូបសណ្ឋានផ្សេងៗគ្នា, ខ្លះសម្រាប់បរិភោគបាន, ខ្លះសម្រាប់ប្រើធ្វើជាថ្នាំរម្ងាប់រោគ, ខ្លះពុល; ផ្សិតមានឈ្មោះយ៉ាងច្រើនណាស់ :

ផ្សិត នាម ២)

[ផ្សិត] phset

ស្និមដែលកើតនៅវត្ថុផ្អូមផ្អួរ មានសំពត់សើមអួអាប់ជាដើម :

ផ្សិត នាម

[ផ្សិត] phset

ជំងឺដែលបង្កឡើងដោយមេរោគជាពពួកផ្សិត។

ផ្សឹក

ធ្វើឆ្នាំងដីដែលនៅថ្មីមិនទាន់ប្រើសោះឱ្យស្និទ្ធសាច់ ដើម្បីនឹងប្រើកុំឱ្យជ្រាបទឹកចេញបាន :

ផ្សឹក កិរិយាសព្ទ ១)

[ផ្សឹក] phsoek

បង្ខំឱ្យសឹកចេញចាកផ្នួស។

ផ្សឹក កិរិយាសព្ទ ២)

[ផ្សឹក] phsoek

ធ្វើឆ្នាំងដីដែលនៅថ្មីមិនទាន់ប្រើសោះឱ្យស្និទ្ធសាច់ ដើម្បីនឹងប្រើកុំឱ្យជ្រាបទឹកចេញបាន :

ផ្សូរផ្សង

រេរង់, បង្អែបង្អង់, រ៉ែរ៉ :

ផ្សូរផ្សង កិ., គុ.កិ.

[ផ្សូ-ផ្សង] phsourphsong

រេរង់, បង្អែបង្អង់, រ៉ែរ៉ :

ផ្សើម

ធ្វើឱ្យសើម។

ផ្សើម កិរិយាសព្ទ

[ផ្សើម] phserm

ធ្វើឱ្យសើម។

ផ្សេង

ទីទៃពីគ្នា, ដោយខ្លួនពីគ្នា, ប្លែកគ្នាដោយឡែក :

ផ្សេង គុ., គុ.កិ.

[ផ្សេង] pseng

ទីទៃពីគ្នា, ដោយខ្លួនពីគ្នា, ប្លែកគ្នាដោយឡែក :

ផ្សេសៗ

ស្នូរដង្ហើមមាត់ដង្ហក់ខ្លាំង, សែៗ ចេញខ្យល់តិចៗ។

ផ្សេសៗ គុណកិរិយា

[ផ្សេស-ផ្សេស] phsesphses≈

ដែលដង្ហក់ខ្លាំង, ដែលចេញខ្យល់តិចទៅៗ។

ផ្សេសៗ នាម

[ផ្សេស-ផ្សេស] phsesphses≈

ស្នូរដង្ហើមមាត់ដង្ហក់ខ្លាំង, សែៗ ចេញខ្យល់តិចៗ។

ផ្សែ

ពាក្យសម្រាប់និយាយរួមជាមួយនឹងពាក្យ ផ្សំ ថា ផ្សែផ្សំ គឺសន្សែសន្សំ, ផ្សំនេះខ្លះនោះខ្លះបន្តិចបន្តួច។

ផ្សែ បុព្វបទ

[ផ្សែ] phsae

ពាក្យសម្រាប់និយាយរួមជាមួយនឹងពាក្យ ផ្សំ ថា ផ្សែផ្សំ គឺសន្សែសន្សំ, ផ្សំនេះខ្លះនោះខ្លះបន្តិចបន្តួច។

ផ្សែង

(ព.ប្រ.) ច. វេលាយប់ត្រិះរិះ, គិតគ្នេរ ដល់វេលាថ្ងៃធ្វើកិច្ចការឬស្ដីនិយាយតាមលំអានតម្រិះនោះ តាមគំនិតនោះ។

ផ្សែង នាម

[ផ្សែង] phsaeng

ធម្មជាតិមួយប្រភេទ ដែលហុយចេញដោយអំណាចចំហាយ, ដោយអំណាចធាតុក្ដៅ :

ផ្សែង កិរិយាសព្ទ

[ផ្សែង] phsaeng

(ព.ប្រ.) ជជែកគ្នាខ្លាំងៗ បែកពីនេះពីនោះដណ្ដើមយកត្រូវតែរាល់ខ្លួន។

ផ្សែង កិរិយាសព្ទ

[ផ្សែង] phsaeng

(ព.ទ.បុ.) មិនមែនសោះ ក្លែងនិយាយបង្កាច់គេឱ្យកើតជាពាក្យជាអង្គសេចក្ដីឡើង។

ផ្សែង កិរិយាសព្ទ

[ផ្សែង] phsaeng

(ម.ព. ថ្ពូតផ្សែងជាដុំ)។

ផ្សែង ឧទានសព្ទ

[ផ្សែង-ណាស់] phsaeng

(ពាក្យត្អូញក្នុងវេលាដែលមានផ្សែងហុយខ្លាំងចូលភ្នែក) ហុយផ្សែងខ្លាំងណាស់។

ផ្សែង នាម

[ផ្សែង-ភ្នែក] phsaeng

ព្រឹលភ្នែកឃើញជាផ្សែងដាសមើលអ្វីមិនច្បាស់។

ផ្សែង នាម

[ផ្សែង-ភ្នែក] phsaeng

(ព.ប្រ.) ច. វេលាយប់ត្រិះរិះ, គិតគ្នេរ ដល់វេលាថ្ងៃធ្វើកិច្ចការឬស្ដីនិយាយតាមលំអានតម្រិះនោះ តាមគំនិតនោះ។

ផ្សែត

សូរឮដោយដកដង្ហើមឈ្លក់ទឹកឬឮដោយខ្សឺតខ្លាំង។

ផ្សែត ឧទានសព្ទ

[ផ្សែត] phsaet

សូរឮដោយដកដង្ហើមឈ្លក់ទឹកឬឮដោយខ្សឺតខ្លាំង។

ផ្សែតៗ

(ម.ព. ផ្សែត)។

ផ្សែតៗ ឧទានសព្ទ

[ផ្សែត-ផ្សែត] phsaetphsaet≈

(ម.ព. ផ្សែត)។

ផ្សៃ

សម្ដីព្រៃៗ ពុំត្រូវតាមគតិធម៌គតិច្បាប់។

ផ្សៃ បុព្វបទ ១)

[ផ្សៃ] phsai

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ព្រៃ ថា :

ផ្សៃ នាម ២)

[ផ្សៃ] phsai

ព្រៃតូចៗ, ព្រៃល្បោះៗ, ព្រៃរាយរង។

ផ្សៃ នាម

[គំ-និត-ព្រៃ-ផ្សៃ] phsai

(ព.ប្រ.) គំនិតព្រៃៗ ខុសផ្លូវខុសទំនង។

ផ្សៃ នាម

[សំ-ដី-ព្រៃ-ផ្សៃ] phsai

សម្ដីព្រៃៗ ពុំត្រូវតាមគតិធម៌គតិច្បាប់។

ផ្សោ បុព្វបទ

[ផ្សោ] phsao

ពាក្យបរិវាររបស់ពាក្យ ផ្សារ ថា :

ផ្សោត

ឈ្មោះមច្ឆជាតិមួយប្រភេទឥតស្រកា ខ្លួនធំ មានដោះសណ្ឋានស្រដៀងនឹងដោះមនុស្ស :

ផ្សោត នាម

[ផ្សោត] phsaot

ឈ្មោះមច្ឆជាតិមួយប្រភេទឥតស្រកា ខ្លួនធំ មានដោះសណ្ឋានស្រដៀងនឹងដោះមនុស្ស :

ផ្សោះ

(ព.ប្រ.) បិទផ្លូវឬបំបាំង, បង្ខូចមិនឱ្យគេបានប្រយោជន៍ដែលកើតអំពីមុខការណាមួយឬប្រើឱ្យធ្វើការទទេ ឥតឱ្យប្រយោជន៍អ្វីតិចតួចឡើយ។

ផ្សោះ កិរិយាសព្ទ

[ផ្សោះ] phsaoh

ធ្វើឱ្យសោះ ឱ្យអស់រសជាតិ។

ផ្សោះ កិរិយាសព្ទ

[ផ្សោះ-ប្រ-យោច] phsaoh

(ព.ប្រ.) បិទផ្លូវឬបំបាំង, បង្ខូចមិនឱ្យគេបានប្រយោជន៍ដែលកើតអំពីមុខការណាមួយឬប្រើឱ្យធ្វើការទទេ ឥតឱ្យប្រយោជន៍អ្វីតិចតួចឡើយ។

ផ្សំ កិរិយាសព្ទ ១)

[ផ្សំ] phsom

ប្រកបជាមួយគ្នា, ធ្វើឱ្យរួមគ្នា, ធ្វើឱ្យសម, ឱ្យល្មម, សម្រួលឱ្យកើតការ :

ផ្សំ កិរិយាសព្ទ ២)

[ផ្សំ] phsom

ផ្សំផ្គុំ។

ផ្សំ កិរិយាសព្ទ

[និ-យាយ-ផ្សំ-ស៊ី] phsom

និយាយចាក់បណ្ដោយឬអែបអបឱ្យតែខាងបានស៊ី។

ផ្សំ កិរិយាសព្ទ

[ផ្សែ-ផ្សំ] phsom

(ម.ព. ផ្សែ)។

ផ្សំ កិរិយាសព្ទ

[ផ្សំ-សាច់] phsom

សម្រួលឱ្យតែខាងសម; កាន់ជើងដោយផ្សំសម្រួលឱ្យខាងតែបានត្រូវបានល្អ :

ផ្សំ នាម

[ផ្សំ] phsom

ឈ្មោះគ្រឿងតម្បាញមួយប្រភេទមានសណ្ឋានបួនជ្រុង ដាក់លើប្រគាបក្បាលសសរកីទាំងពីរ សម្រាប់មូរសាច់សំពត់ដែលត្បាញបានហើយ។

ផ្សះ

ធ្វើឱ្យសះ គឺធ្វើមុខសស្ត្រ, មុខរបួសឬដំបៅឱ្យសះលែងរើ, លែងកើតតទៅទៀត :

ផ្សះ កិរិយាសព្ទ

[ផ្សះ] phsah

ធ្វើឱ្យសះ គឺធ្វើមុខសស្ត្រ, មុខរបួសឬដំបៅឱ្យសះលែងរើ, លែងកើតតទៅទៀត :

ផ្សះផ្សា

រឿងវិវាទដែលត្រូវផ្សះផ្សាឱ្យសះជានឹងគ្នា ពុំបាច់ជំនុំជម្រះ (រឿងសម្របសម្រួល)។

ផ្សះផ្សា កិរិយាសព្ទ

[ផ្សះ-ផ្សា] phsahphsa

ធ្វើឱ្យសះសា, ឱ្យជានឹងគ្នាវិញ គឺនិយាយសង្រួបសង្រួមអ្នកដែលឈ្លោះទាស់ទែងឱ្យសះជាលើកលែងប្រកាន់គ្នា។

ផ្សះផ្សា នាម

[រឿង-ផ្សះ-ផ្សា] phsahphsa

រឿងវិវាទដែលត្រូវផ្សះផ្សាឱ្យសះជានឹងគ្នា ពុំបាច់ជំនុំជម្រះ (រឿងសម្របសម្រួល)។

ផ្ស៊ាំ

ធ្វើឱ្យស៊ាំ, ឱ្យថ្នឹក, ឱ្យស្និទ្ធ :

ផ្ស៊ាំ កិរិយាសព្ទ

[ផ្ស៊ាំ] phsam

ធ្វើឱ្យស៊ាំ, ឱ្យថ្នឹក, ឱ្យស្និទ្ធ :

ផ្អក

ត្រីប្រឡាក់ផ្អាប់ដែលលាយជាមួយអង្ករលីងឱ្យមានក្លិនឈ្ងុយ :

ផ្អក នាម

[ផ្អក] phaok

ត្រីឬសាច់ផ្សំនឹងគ្រឿងផ្សេងៗ ដាក់ញាត់ផ្អាប់ទុកក្នុងពាង, ក្រឡ, ឪទឹន ឱ្យឡើងបាយស្រាកើតជារសជូរសម្រាប់ចម្អិនប្រើជាម្ហូប :

ផ្អក នាម

[ផ្អក-ចាវ] phaok

ត្រីប្រឡាក់ផ្អាប់ដែលច្របល់ជាមួយត្រប៉ែឱ្យកាច់ផុយទាំងឆ្អឹង :

ផ្អក នាម

[ផ្អក-ជូ] phaok

ត្រីប្រឡាក់ផ្អាប់ដែលលាយជាមួយបបរទុកឱ្យមានរសជាតិជូរ :

ផ្អក នាម

[ផ្អក-ស្មៅ] phaok

ស្មៅផ្អាប់ធ្វើជាចំណីសម្រាប់ឱ្យសត្វស៊ី។

ផ្អក នាម

[ផ្អក-អង់-ក-លីង] phaok

ត្រីប្រឡាក់ផ្អាប់ដែលលាយជាមួយអង្ករលីងឱ្យមានក្លិនឈ្ងុយ :

ផ្អង

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ផ្អៀង ថា ផ្អៀងផ្អង គឺផ្អៀងកងាកបែរឆ្វេងស្ដាំចុះឡើងដោយលំនាំយឺតៗ។

ផ្អង បុព្វបទ

[ផ្អង] phaang

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ផ្អៀង ថា ផ្អៀងផ្អង គឺផ្អៀងកងាកបែរឆ្វេងស្ដាំចុះឡើងដោយលំនាំយឺតៗ។

ផ្អប

ដាក់ឱ្យអបជិតគ្នា, អបផ្ទប់ផ្ទល់; អែបអបផ្ទប់ផ្ទល់ :

ផ្អប កិរិយាសព្ទ

[ផ្អប] phaab

ដាក់ឱ្យអបជិតគ្នា, អបផ្ទប់ផ្ទល់; អែបអបផ្ទប់ផ្ទល់ :

ផ្អរ

តាសក់ផ្អរផ្លែតូចៗ។

ផ្អរ នាម

[ផ្អ] phaar

ឈ្មោះតាសក់មួយប្រភេទដើមវារផ្ទាល់នឹងដី ផ្លែប្រើជាអាហារបានច្រើនបែប :

ផ្អរ នាម

[តា-សក់-ផ្អ-កញ់-ជ្រៀប] phaar

តាសក់ផ្អរផ្លែតូចៗ។

ផ្អាក

បញ្ឈប់កិច្ចការអ្វីមួយឬមួយគ្រាសិន; ឈប់បង្អង់ដោយឡែក ឬដោយគ្រាដោយស្របក់សិន :

ផ្អាក កិរិយាសព្ទ

[ផ្អាក] p'ark

បញ្ឈប់កិច្ចការអ្វីមួយឬមួយគ្រាសិន; ឈប់បង្អង់ដោយឡែក ឬដោយគ្រាដោយស្របក់សិន :

ផ្អាក់ផ្អើក

ផ្ងាក់ផ្ងើក, ប៉ាក់ប៉ើក, របះរបើង; រអាក់រអើក :

ផ្អាក់ផ្អើក គុ., គុ.កិ.

[ផ្អាក់-ផ្អើក] phaakophaaeuk

ផ្ងាក់ផ្ងើក, ប៉ាក់ប៉ើក, របះរបើង; រអាក់រអើក :

ផ្អាប់

ធ្វើឱ្យអាប់ គឺគ្របទុក, សង្កត់ទុក ឱ្យអាប់អន់សម្បុរ ឬធ្វើឱ្យអាប់ឱន, ធ្វើមិនឱ្យឡើងថ្លៃបាន :

ផ្អាប់ នាម

[ផ្អាប់] phaab

ធ្វើឱ្យអាប់ គឺគ្របទុក, សង្កត់ទុក ឱ្យអាប់អន់សម្បុរ ឬធ្វើឱ្យអាប់ឱន, ធ្វើមិនឱ្យឡើងថ្លៃបាន :

ផ្អាវ

ឈ្មោះឈើពួកតចសារជាតិមួយប្រភេទ ដើមតូចៗទាបៗ ខ្នងធាងសកត្បាញជាកន្ទេលបាន, គមវាស្លកកូរបាន, ប្រើជាអន្លក់ស្រុសក៏បាន :

ផ្អាវ នាម

[ផ្អាវ] phav

ឈ្មោះឈើពួកតចសារជាតិមួយប្រភេទ ដើមតូចៗទាបៗ ខ្នងធាងសកត្បាញជាកន្ទេលបាន, គមវាស្លកកូរបាន, ប្រើជាអន្លក់ស្រុសក៏បាន :

ផ្អឹកៗ

(ម.ព. ផ្អុកៗ)។

ផ្អឹកៗ គុណកិរិយា

[ផ្អឹក-ផ្អឹក] phauek

(ម.ព. ផ្អុកៗ)។