វចនានុក្រមខ្មែរ

ភតិការិនី

ស្ត្រីអ្នកធ្វើការឈ្នួល, ស្ត្រីអ្នកស៊ីឈ្នួល។

ភតិការិនី នាម

[ភៈ-តិ-កា-រិ-នី] photekarini

ស្ត្រីអ្នកធ្វើការឈ្នួល, ស្ត្រីអ្នកស៊ីឈ្នួល។

ភតិការី នាម

[ភៈ-តិ-កា-រ៉ី] pheaktekarei≈

(ម.ព. ភតិការ)។

ភតិកៈ

ភាគីម្ខាងនៃភតិសន្យាដែលសន្យាថានឹងបង់ថ្លៃឈ្នួលដើម្បីជាថ្នូរនឹងការទទួលបាននូវសិទ្ធិប្រើប្រាស់និងអាស្រ័យផលលើចលនវត្ថុណាមួយរបស់ភតិបតី។

ភតិកៈ នាម

[ភៈ-តិ-កៈ] pheaktekak≈

ភាគីម្ខាងនៃភតិសន្យាដែលសន្យាថានឹងបង់ថ្លៃឈ្នួលដើម្បីជាថ្នូរនឹងការទទួលបាននូវសិទ្ធិប្រើប្រាស់និងអាស្រ័យផលលើចលនវត្ថុណាមួយរបស់ភតិបតី។

ភតិបតី

ភាគីម្ខាងនៃភតិសន្យា ដែលសន្យាថាឱ្យភតិកៈប្រើនិងអាស្រ័យផលលើវត្ថុណាមួយដោយយកថ្លៃឈ្នួល។

ភតិបតី នាម

[ភៈ-តិ-ប៉ៈ-ដី] pheaktebakdei≈

ភាគីម្ខាងនៃភតិសន្យា ដែលសន្យាថាឱ្យភតិកៈប្រើនិងអាស្រ័យផលលើវត្ថុណាមួយដោយយកថ្លៃឈ្នួល។

ប្រតិបត្តិការដែលភតិបតីចុះកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយភតិកៈ ក្នុងនោះភតិកៈត្រូវបានផ្ដល់សិទ្ធិឱ្យកាន់កាប់ និងប្រើប្រាស់ចលនវត្ថុក្នុងរយៈពេលមួយដោយការបង់ថ្លៃឈ្នួលតាមគ្រាឬតាមតម្លៃសមមូល។ ភតិសន្យាត្រូវរួមបញ្ចូលទាំងភតិសន្យាបន្តផងដែរ។ (ច្បាប់ស្ដីពីភតិសន្យាហិរញ្ញវត្ថុមាត្រា៤)។

ភតិសន្យា នាម ១)

[ភៈ-តិ-សន់-យ៉ា] pheaktesnoya≈

កិច្ចសន្យាដែលភាគីម្ខាងជួលវត្ថុណាមួយឱ្យភាគីម្ខាងទៀត ដើម្បីប្រើប្រាស់និងអាស្រ័យផល ដោយយកថ្លៃឈ្នួលតាមលក្ខខណ្ឌដែលបានកំណត់។

ភតិសន្យា នាម ២)

[ភៈ-តិ-សន់-យ៉ា] pheaktesnoya≈

ប្រតិបត្តិការដែលភតិបតីចុះកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយភតិកៈ ក្នុងនោះភតិកៈត្រូវបានផ្ដល់សិទ្ធិឱ្យកាន់កាប់ និងប្រើប្រាស់ចលនវត្ថុក្នុងរយៈពេលមួយដោយការបង់ថ្លៃឈ្នួលតាមគ្រាឬតាមតម្លៃសមមូល។ ភតិសន្យាត្រូវរួមបញ្ចូលទាំងភតិសន្យាបន្តផងដែរ។ (ច្បាប់ស្ដីពីភតិសន្យាហិរញ្ញវត្ថុមាត្រា៤)។

ភតិសន្យាបតី

ភតិសន្យាដែលភតិកៈបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់នូវចលនវត្ថុនិងជ្រើសរើសអ្នកផ្គត់ផ្គង់ដោយខ្លួនឯង ហើយភតិបតីទិញចលនវត្ថុតាមកិច្ចព្រមព្រៀងដើម្បីជួលឱ្យភតិកៈ។

ភតិសន្យាបតី នាម

[ភៈ-តិ-សន់-យ៉ា-ប៉ៈ-ដី] pheaktesnoyabakdei≈

កម្មសិទ្ធិករដែលបានជួលចលនវត្ថុ ឬអចលនវត្ថុទៅឱ្យមនុស្សម្នាក់ទៀត តាមរយៈកិច្ចសន្យាជួល។

ភតិសន្យាបតី នាម

[ភៈ-តិ-សន់-យ៉ា-បន់-ត] pheaktesnoyabnota≈

កិច្ចសន្យាដែលភតិកៈដំបូងបានជួលទ្រព្យសកម្មពីភតិបតី រួចហើយជួលបន្តឱ្យភតិកៈមួយទៀត ដោយក្នុងនោះភតិសន្យាដំបូងនៅមានសុពលភាពដដែល។

ភតិសន្យាបតី នាម

[ភៈ-តិ-សន់-យ៉ា-ហិ-រ៉ាញ់-ញ៉ៈ-វ័ត-ថុ] pheaktesnoyaheranhnhakvtatho≈

ភតិសន្យាដែលភតិកៈបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់នូវចលនវត្ថុនិងជ្រើសរើសអ្នកផ្គត់ផ្គង់ដោយខ្លួនឯង ហើយភតិបតីទិញចលនវត្ថុតាមកិច្ចព្រមព្រៀងដើម្បីជួលឱ្យភតិកៈ។

ភត្ត

បាយ, អាហារ :

ភត្ត នាម

[ភ័ត] phott

បាយ, អាហារ :

ភត្តការ

អ្នកធ្វើភត្ត, អ្នកចម្អិនភត្ត, អ្នកគ្រួ, ចុងភៅ; (រ.ស.) អ្នកពិសេស, ពួកពិសេស។

ភត្តការ នាម

[ភ័ត-តៈ-កា] phottakar

អ្នកធ្វើភត្ត, អ្នកចម្អិនភត្ត, អ្នកគ្រួ, ចុងភៅ; (រ.ស.) អ្នកពិសេស, ពួកពិសេស។

ភត្តការិកា

(ម.ព. ភត្តការ)។

ភត្តការិកា នាម

[ភ័ត-តៈ-កា-រ៉ិ-កា] phtatakkareka≈

(ម.ព. ភត្តការ)។

ភត្តការិនី

(ម.ព. ភត្តការ)។

ភត្តការិនី នាម

[ភ័ត-តៈ-កា-រិ-នី] phtatakkarini≈

(ម.ព. ភត្តការ)។

ភត្តការី

(ម.ព. ភត្តការ)។

ភត្តការី នាម

[ភ័ត-តៈ-កា-រ៉ី] phtatakkarei≈

(ម.ព. ភត្តការ)។

ភត្តកាល

ពេលបរិភោគភោជន, ពេលបាយ (ច្រើននិយាយសំដៅពេលបាយព្រឹក) :

ភត្តកាល នាម

[ភ័ត-តៈ-កាល] phottakal

ពេលបរិភោគភោជន, ពេលបាយ (ច្រើននិយាយសំដៅពេលបាយព្រឹក) :

ភត្តកិច្ច

កិច្ចបរិភោគភត្ត, ការបរិភោគអាហារ :

ភត្តកិច្ច នាម

[ភ័ត-តៈ-កិច] phottokechch

កិច្ចបរិភោគភត្ត, ការបរិភោគអាហារ :

ភត្តតិរែក

ពាក្យសាមញ្ញ សម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹង សម្បត្តិ ថា សម្បត្តិភត្តតិរែក ដូចជាថា :

ភត្តតិរែក នាម

[ភ័ត-តិ-រ៉ែក] phottotereaek

ពាក្យសាមញ្ញ សម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹង សម្បត្តិ ថា សម្បត្តិភត្តតិរែក ដូចជាថា :

ភត្តាគារ

ផ្ទះលក់ភោជនាហារ, រោងបាយ។

ភត្តាគារ នាម

[ភ័ត-តា-គា] phtatakea≈

ផ្ទះលក់ភោជនាហារ, រោងបាយ។

ភត្តានុមោទនា

អនុមោទនាភត្ត គឺការពោលពាក្យសរសើរអានិសង្ឃដែលទាយកបានឱ្យភត្តជាទាន :

ភត្តានុមោទនា នាម

[ភ័ត-តា-នុ-មោ-ទៈ-នា] phottanumoutonea

អនុមោទនាភត្ត គឺការពោលពាក្យសរសើរអានិសង្ឃដែលទាយកបានឱ្យភត្តជាទាន :

ភត្តាភិហារ

អ្នកចាត់ចែងភោជន, អ្នករៀបចំភោជនាហារ, អ្នកលើកភត្តបម្រើភ្ញៀវ។

ភត្តាភិហារ នាម

[ភ័ត-តា-ភិ-ហា] phottaphihar

អ្នកចាត់ចែងភោជន, អ្នករៀបចំភោជនាហារ, អ្នកលើកភត្តបម្រើភ្ញៀវ។

ភត្តាវសាន

ទីបំផុតនៃភត្ត គឺពេលបរិភោគរួចហើយ។

ភត្តាវសាន នាម

[ភ័ត-តា-វៈ-សាន] phottavosan

ទីបំផុតនៃភត្ត គឺពេលបរិភោគរួចហើយ។

ភត្តាហារ

ភោជនាអាហារ; អាហារទូទៅ។

ភត្តាហារ នាម

[ភ័ត-តា-ហា] phottahar

ភោជនាអាហារ; អាហារទូទៅ។

ភត្តុទ្ទេសកៈ នាម

[ភ័ត-តុត-ទេ-សៈ-កៈ] phtatottesakkak≈

អ្នកសម្ដែងភត្ត គឺភិក្ខុដែលសង្ឃសន្មតឱ្យជាអ្នកទទួលភារៈខាងមុខការចាត់ចែងភត្តដល់ពួកបព្វជិតក្នុងវត្តតាមលំដាប់វេន ដែលទាយកនិមន្ត ... (ព.វិ.)។

ភត្តុទ្ទេសក៍

(ម.ព. ភត្តុទ្ទេសកៈ)។

ភត្តុទ្ទេសក៍ នាម

[ភ័ត-តុត-ទេស] phtatottes≈

(ម.ព. ភត្តុទ្ទេសកៈ)។

ភត្ត–

(ម.ព. ភត្ត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ ដូចជា :

ភត្ត– នាម

[—ភ័ត] —phta≈

(ម.ព. ភត្ត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ ដូចជា :

ភទន្ត គុ., ន.

[ភៈ-ទ័ន] photontor

ដែលចម្រើនដោយសីលាទិគុណ; លោកអ្នកចម្រើន; សម្រាប់ប្រើក្នុងសំបុត្រស្នាម ហៅបព្វជិតដោយសេចក្ដីគោរព :

ភទន្តេ!

សូមទ្រង់ព្រះចម្រើន!, សូមទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោស!, បពិត្រព្រះអង្គទ្រង់ចម្រើន!; ជាពាក្យឆ្លើយទទួលព្រះពុទ្ធតម្រាស់ ដែលត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយ។

ភទន្តេ! ឧទានសព្ទ

[ភៈ-ទ័ន-តេ] pheaktnote≈

សូមទ្រង់ព្រះចម្រើន!, សូមទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោស!, បពិត្រព្រះអង្គទ្រង់ចម្រើន!; ជាពាក្យឆ្លើយទទួលព្រះពុទ្ធតម្រាស់ ដែលត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយ។

ភទន្តៈ

(ម.ព. ភទន្ត)។

ភទន្តៈ គុ., ន.

[ភៈ-ទ័ន-តៈ] pheaktnotak≈

(ម.ព. ភទន្ត)។

ភទ្ទកប្ប

កប្ប ឬកល្បដ៏ចម្រើន; ឈ្មោះកប្ប ឬកល្បដែលមានព្រះពុទ្ធត្រាស់ ៥ព្រះអង្គ ដូចយ៉ាងកប្បយើងសព្វថ្ងៃនេះមានព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ ៥ព្រះអង្គគឺ ព្រះពុទ្ធកកុសន្ធៈ, កោនាគមនៈ, កស្សប, គោតម, អរិយមេត្តេយ្យ។

ភទ្ទកប្ប នាម

[ភ័ត-ទៈ-ក័ប] phottokabb

កប្ប ឬកល្បដ៏ចម្រើន; ឈ្មោះកប្ប ឬកល្បដែលមានព្រះពុទ្ធត្រាស់ ៥ព្រះអង្គ ដូចយ៉ាងកប្បយើងសព្វថ្ងៃនេះមានព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ ៥ព្រះអង្គគឺ ព្រះពុទ្ធកកុសន្ធៈ, កោនាគមនៈ, កស្សប, គោតម, អរិយមេត្តេយ្យ។

ភទ្រកល្ប

(ម.ព. ភទ្ទកប្ប)។

ភទ្រកល្ប នាម

[ភ័ត-ទ្រៈ-ក័ល] phtatreakklo≈

(ម.ព. ភទ្ទកប្ប)។

ភទ្របទ

ឈ្មោះខែទី ១០តាមចន្ទគតិ មាន ៣០ថ្ងៃ :

ភទ្របទ នាម

[ភ័ត-ទ្រៈ-បុត] photrobat

ឈ្មោះផ្កាយពួកមួយ (ព.ស.ហ.)។

ភទ្របទ នាម

[ភ័ត-ទ្រៈ-បុត] photrobat

ឈ្មោះខែទី ១០តាមចន្ទគតិ មាន ៣០ថ្ងៃ :

ភប់

(ម.ព. ភប់ភាន់)។

ភប់ កិរិយាសព្ទ

[ភប់] phob

ចួប, ប្រទះ; ប្រសព្វ; ច្រើននិយាយថា។

ភប់ កិរិយាសព្ទ

[ភប់-ប្រ-សប់] phob

បានគ្នាជាគូស្រករ, នៅរួមសុខរួមទុក្ខ។

ភប់ កិរិយាសព្ទ

[ភប់-ភាន់] phob

ប្រព្រឹត្តល្មើសដោយភាន់ច្រឡំ; ដើរហើរ, ស្មន់អន្ធករ។

ភប់ កិរិយាសព្ទ

[ភប់-ភ័ន] phob

(ម.ព. ភប់ភាន់)។

ភព

ភពដែលមានអង្កត់ផ្ចិតមិនលើសពី១០០០គីឡូម៉ែត្រ។ ភពសេរ៉ែសជាភពដែលធំជាងគេក្នុងចំណោមភពល្អិតៗ មានអង្កត់ផ្ចិតប្រហែល៩៤៥គីឡូម៉ែត្រ។

ភព នាម

[ភប់] phop

សេចក្ដីចម្រើន; ដំណើរកើត; ប្រទេសឬទីសម្រាប់សព្វសត្វកើតស្លាប់, លោក :

ភព នាម

[ទាំង-ផែន-ភប់] phop

ទាំងពិភពលោក។

ភព នាម

[ទាំង-ភប់-ផែន] phop

(ម.ព. ទាំងផែនភព)។

ភព នាម

[នៅ-ក្នុង-ភប់] phop

នៅក្នុងលោក។

ភព នាម

[ភប់-ផែន] phop

(ម.ព. ផែនពិភព)។

ភព នាម

[ភប់] phop

(ភូមិ.) តារាឬអង្គនភាដែលគ្មានកាំរស្មី។

ភព នាម

[ភប់-ប្រ-ពាន់-ព្រះ-អា-ទិត] phop

ភពទាំងឡាយដែលវិលជុំវិញព្រះអាទិត្យមានភពពុធ ភពសុក្រ ភពផែនដី ភពអង្គារ ភពព្រហស្បតិ៍ ភពសៅរ៍ ភពអ៊ុយរ៉ានុស និងភពណិបទូន។ ភពទាំងនេះចែកជា២ក្រុមគឺ ក្រុមដែលនៅជិតព្រះអាទិត្យ (ពុធ សុក្រ ផែនដី និងអង្គារ) ជាភពតូចហើយខ្នាប់មានប្រភេទសិលាដែលប្លែកៗគ្នានិងមានសម្បកភពរឹង និងមួយក្រុមទៀ

ភព នាម

[ភប់-ល្អិត] phop

ភពដែលមានអង្កត់ផ្ចិតមិនលើសពី១០០០គីឡូម៉ែត្រ។ ភពសេរ៉ែសជាភពដែលធំជាងគេក្នុងចំណោមភពល្អិតៗ មានអង្កត់ផ្ចិតប្រហែល៩៤៥គីឡូម៉ែត្រ។

ភពផែនដី

ភពទី៣ដែលនៅជិតព្រះអាទិត្យបន្ទាប់ពីភពសុក្រនិងភពពុធ ដែលមានចម្ងាយប្រមាណពី១៤៧,១ទៅ ១៥២,១លានគីឡូម៉ែត្រពីព្រះអាទិត្យ ទៅតាមការប្រែប្រួលនៃអិចសង់ទ្រីស៊ីតេរបស់អេលីប។ ភពផែនដីវិលជុំវិញខ្លួនឯង (រង្វិលខ្ញាល់) និងវិលជុំវិញព្រះអាទិត្យ (រង្វិលជុំ) តាមគន្លងជាអេលីប។ ភពផែនដីមានរណបត

ភពផែនដី នាម

[ភប់-ផែន-ដី] phbaphaendei≈

ភពទី៣ដែលនៅជិតព្រះអាទិត្យបន្ទាប់ពីភពសុក្រនិងភពពុធ ដែលមានចម្ងាយប្រមាណពី១៤៧,១ទៅ ១៥២,១លានគីឡូម៉ែត្រពីព្រះអាទិត្យ ទៅតាមការប្រែប្រួលនៃអិចសង់ទ្រីស៊ីតេរបស់អេលីប។ ភពផែនដីវិលជុំវិញខ្លួនឯង (រង្វិលខ្ញាល់) និងវិលជុំវិញព្រះអាទិត្យ (រង្វិលជុំ) តាមគន្លងជាអេលីប។ ភពផែនដីមានរណបត