វចនានុក្រមខ្មែរ

មាតុភូមិនិវត្តន៍

ការវិលត្រឡប់មកកាន់មាតុភូមិវិញ :

មាតុភូមិនិវត្តន៍ នាម

[មា-តុ-ភូម-និ-វ័ត] meatophumnivta≈

ការវិលត្រឡប់មកកាន់មាតុភូមិវិញ :

មាតុល នាម

[មា-តុល] meatol≈

(ម.ព. ម៉ាក់)។

មាតុលា

(ម.ព. មាតុលៈ)។

មាតុលា នាម

[មា-តុ-ឡា] meatola≈

(ម.ព. មាតុលៈ)។

មាតុលានី

ម្ដាយធំ ឬម្ដាយមីង (ខាងមាតា), ច្រើនប្រើចំពោះតែម្ដាយធំ; (រ.ស.) :

មាតុលានី នាម

[មា-តុ-ឡា-នី] meatoleani

ម្ដាយធំ ឬម្ដាយមីង (ខាងមាតា), ច្រើនប្រើចំពោះតែម្ដាយធំ; (រ.ស.) :

មាតុលៈ

មា, ឪពុកមា ឬឪពុកធំ (ខាងមាតា), ច្រើនប្រើចំពោះតែ មា; (រ.ស.) :

មាតុលៈ នាម

[មា-តុ-ឡៈ] meatoleak

មា, ឪពុកមា ឬឪពុកធំ (ខាងមាតា), ច្រើនប្រើចំពោះតែ មា; (រ.ស.) :

មាត់ នាម

[មាត់] mort

មុខទ្វារ, គឺរង្វះនៅត្រង់មុខ សម្រាប់បញ្ចេញវាចា, សម្រាប់បរិភោគ, ផឹក, ស្រូប :

មាត់ កិរិយាសព្ទ ១)

[ខាំ-មាត់] mort

ខាំបបូរមាត់ផ្អឹបជិត។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[ជូ-មាត់] mort

មានក្លិនជូរក្នុងមាត់។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[រ-បូត-មាត់] mort

រួចពីផ្លែសន្ទូច :

មាត់ គុណនាម ២)

[ខាំ-មាត់] mort

(ព.ប្រ.) ដែលទន់ ឬជ្រាយហើយបែរជាហាប់ណែនគាំង :

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[ជូ-មាត់] mort

គិតចង់បរិភោគអ្វីមួយ។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[រ-បូត-មាត់] mort

ចេញសម្ដីជ្រុលថាទៅដោយឥតបើគិត ដូចជារបូតពីមាត់ (ព.ប្រ.)។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[ខាំ-មាត់-សង់-កត់-ចិត] mort

ខាំមាត់ទប់កំហឹង, ខាំមាត់សង្កត់មិនឱ្យសេចក្ដីក្រោធស្ទុះឡើងបាន :

មាត់ គុ., គុ.កិ.

[ខិល-មាត់] mort

(ម.ព. មាត់ខិល)។

មាត់ គុ., គុ.កិ.

[ខុស-មាត់] mort

និយាយស្ដីខុសត្រណមឬខុសពីពាក្យប្ដេជ្ញា។

មាត់ គុណនាម

[ខូច-មាត់] mort

ដែលខូចខាងការស្ដីថាឱ្យគេឥតបើគិត :

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[ខ្ពុល-មាត់] mort

បៀមទឹកអង្រង់គ្រលុកៗ ក្នុងមាត់។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[ខ្មាស-មាត់] mort

ញញើតមិនហ៊ានបញ្ចេញវាចាព្រោះនឹកខ្មាសអៀន ឬបញ្ចេញវាចារួចទៅហើយ ក៏នឹកខ្មាសអៀនជាខាងក្រោយ។

មាត់ គុណនាម

[ងាយ-មាត់] mort

ដែលងាយស្ដីឱ្យគេ, ដែលងាយថាឥតបើគិតពីខុសពីត្រូវ :

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[ងាស់-មាត់] mort

ងាស់សម្ដី, គាំងរឹងមាត់ថាមិនកើត។

មាត់ គុ., គុ.កិ.

[ចាប់-មាត់] mort

ដែលមានរសឆ្ងាញ់ពិសាត្រូវមាត់, ដែលឆ្ងាញ់ឆ្អិត :

មាត់ គុ.កិ., កិ.

[ចាំ-មាត់] mort

ចាំថាមាត់ទទេបានមិនបាច់មើលអក្សរ :

មាត់ គុណកិរិយា

[ឆ្ងាញ់-ជាប់-មាត់] mort

ឆ្ងាញ់ឆ្អិតជាប់ចិត្តមិនចង់លែងបរិភោគ។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[ឆ្ងាញ់-មាត់] mort

ដឹងរសឆ្ងាញ់ ឬទទួលរសឆ្ងាញ់ដោយមាត់។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[ឆ្អាប-មាត់] mort

មាត់ដែលធុំក្លិនឆ្អាប, ក្លិនឆ្អាបដែលមាននៅមាត់។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[ជាន់-មាត់] mort

មកឋិតត្រង់មាត់នាំមាត់ឱ្យថា :

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[ជាប់-មាត់] mort

កំពុងជាប់និយាយមិនទាន់អស់មិនទាន់ហើយ :

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[ជ្រ-លួស-មាត់] mort

ជ្រលួសពាក្យសម្ដី, ជ្រុលមាត់ ជ្រុលសម្ដី, ភ្លាត់មាត់បន្លឺពាក្យ ឬប្រយោគអ្វីមួយ ដោយអចេតនា ដោយសារភ្ញាក់ ឬត្រូវគេពញ្ញាក់។

មាត់ កិ., គុ.កិ.

[ជ្រុល-មាត់] mort

ជ្រុលសម្ដី។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[ជ្រេញ-មាត់] mort

ទ្រាន់មាត់មិនចង់និយាយពីដំណើរនោះទៀត ព្រោះបាននិយាយច្រើនដងហើយមិនកើតការ (ព.ប្រ.)។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[ឈ្លេម-មាត់] mort

មានរសឈ្លេមក្នុងមាត់។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[ញ-ញើត-មាត់] mort

ញញើតមិនហ៊ានហើបមាត់និយាយព្រោះខ្លាចអំណាច ឬខ្លាចចិត្ត។

មាត់ គុណកិរិយា

[ញាប់-មាត់] mort

បញ្ចេញវាចាយ៉ាងញាប់ :

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[ញ័រ-មាត់-ញ័រ-ក] mort

ញ័រទាំងមាត់ញ័រទាំងក។

មាត់ នាម

[ត្រី-មាត់] mort

ត្រីបង្ហើបមាត់ឡើងពីក្នុងទឹកមានលាន់ឮសូរផង។

មាត់ នាម

[ត្រូវ-មាត់-គ្នា] mort

ដែលនិយាយត្រូវពាក្យសម្ដីគ្នា យល់ឃើញជាមួយគ្នា, មានគំនិតត្រូវគ្នា។

មាត់ នាម

[ត្រូវ-មាត់-ត្រូវ-ក-គ្នា] mort

(ម.ព. ត្រូវមាត់គ្នា)។

មាត់ គុណកិរិយា

[ថ្នឹក-មាត់] mort

ស៊ាំមាត់, រត់មាត់។

មាត់ គុណកិរិយា

[ទក់-មាត់] mort

ថ្នឹកមាត់ (ព.ប្រ.)។

មាត់ គុណកិរិយា

[ទន់-មាត់] mort

ងាយថា មិនទើសទាក់, មិនរអាក់រអួល, មិនទាស់មាត់។

មាត់ គុណកិរិយា

[ទប់-មាត់] mort

ឃាត់មាត់ គឺរៀបនឹងនិយាយតែទប់ទាន់មិនចេញថា។

មាត់ គុណកិរិយា

[ទាល់-មាត់] mort

ទើសទាល់រកនិយាយមិនកើតព្រោះខ្លាចចិត្ត ឬព្រោះយោគយល់។

មាត់ គុណកិរិយា

[ទាស់-មាត់] mort

ទាស់ខ្យល់សម្ដីថាពុំច្បាស់លាស់។

មាត់ គុណកិរិយា

[ទាស់-មាត់-ទាស់-ពាក-គ្នា] mort

ឈ្លោះប្រកែកដោយទាស់សម្ដីគ្នា។

មាត់ គុណកិរិយា

[ទុក-មាត់-ពំ-ស្ងៀម] mort

ទប់មាត់ឱ្យនៅស្ងៀមខាននិយាយពុំបាន។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[ទើស-មាត់] mort

ស្ដីថាមិនកើតព្រោះទើសនាយទើសអាយ (ព.ប្រ.)។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[ទើស-មាត់-ទើស-ក] mort

(ម.ព. ទើសមាត់)។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[ទំ-នេ-មាត់] mort

មាត់នៅស្ងៀមមិនបញ្ចេញវាចា, ស្ងៀមមាត់។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[ធ្ងន់-មាត់] mort

ស្ដីថាឱ្យធ្ងន់ៗខ្លាំងៗ ឬនិយាយច្រើនដង។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[ធ្លាប់-មាត់] mort

ថ្នឹកមាត់, ថាតាមទម្លាប់ដែលថ្នឹក។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[នាំ-មាត់] mort

បណ្ដាលឱ្យចេញមាត់ថាទៅលើពាក្យផ្សេងៗ, បណ្ដាលឱ្យនិយាយទៅលើដំណើរផ្សេងៗដោយឥតមានបំណង។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[នឿយ-មាត់] mort

រួយមាត់ ឬលំបាកមាត់ ព្រោះនិយាយច្រើន។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[នៅ-មាត់-ពុំ-ស្ងៀម] mort

(ម.ព. ទុកមាត់ពុំស្ងៀម)។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[បាក់-មាត់] mort

ស៊ប់មាត់, ស៊ាំមាត់, រត់មាត់ (ព.ប្រ.)។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[បាត់-មាត់] mort

ស្ងៀមឈឹងលែងហើបហាចេញស្ដី។ ស្ងៀមស្ដូកស្ដឹង ដោយមានជំងឺដាបខ្លាំង ឬដោយមានជំងឺគ្រុនសន្ធំ។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[បាត់-មាត់] mort

ស្ងៀម! ឬ ស្ងៀមទៅ! (ពាក្យសម្រាប់គំរាមកូនក្មេងឱ្យស្ងៀមលែងយំ)។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[បាត់-មាត់-បាត់-ក] mort

(ម.ព. បាត់មាត់)។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[បាន-តែ-មាត់] mort

បានតែខាងថា ប៉ុន្តែយកជាការពុំកើត។

មាត់ កិ., គុ.កិ.

[បាន-មាត់-បាន-ក] mort

ដែលចេះសម្ដីថ្វីមាត់ថានេះថានោះ សម្រួលកិច្ចការឱ្យងាយធ្វើងាយកើត ឬដែលមានពាក្យសម្ដីរួសរ៉ាវរាក់ទាក់។

មាត់ កិ., គុ.កិ.

[បាន-មាត់-បាន-ពាក] mort

(ម.ព. បានមាត់បានក)។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[បាប-មិន-ឆ្អាប-មាត់] mort

ធ្វើគេឱ្យវិនាសហើយខ្លួនឥតបានទ្រព្យធនឬប្រយោជន៍អ្វីតិចតួចឡើយ បានតែបាប (ព.ទ.បុ.)។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[បិត-មាត់] mort

និយាយបំភ័យ ឬសូកប៉ាន់ឱ្យព្រមស្ងៀមស្ងាត់លែងបង្ហើបពីដំណើរនោះតទៅ (ព.ប្រ.)។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[បិត-មាត់] mort

កំហែងគំរាមបន្លប់បំបិទមាត់ ឬសូកប៉ាន់នាយអាយបំបិទដំណើរអាក្រក់មិនឱ្យលេចឮឡើងបានហាក់ដូចគេបិទមាត់បិទភ្នែកបុគ្គលដែលទើបផុតរលត់ (ព.ទ.បុ.)។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[បិត-មាត់-បិទ-ក] mort

(ម.ព. បិទមាត់)។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[បូញ-មាត់] mort

(ម.ព. បូញមាត់បត់ដុំដៃ)។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[បំ-បាត់-មាត់] mort

ដូចគ្នានឹង បិទមាត់ ឬ បិទមាត់បិទក ដែរ។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[ផ្ទាល់-មាត់] mort

ផ្ទាល់មាត់និងមាត់ :

មាត់ គុណនាម

[ផ្អែម-មាត់] mort

(ម.ព. ផ្អែម)។

មាត់ គុណនាម

[ភ្លាត់-មាត់] mort

ជ្រលួស ឬរបូតសម្ដីដោយភ្លាត់ភ្លាំង ឬក៏លាន់មាត់ដោយភ្លាត់។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[មាត់-ក] mort

ឈ្មោះប្រកែកគ្នាបន្តិចបន្តួច, ជជែកទាល់ពាក្យសម្ដីគ្នារអែករអោកបន្តិចបន្តួច។

មាត់ គុណនាម

[មាត់-ខិល] mort

ដែលខិលខាងនិយាយលេងសើចឥតបើគិត :

មាត់ គុណនាម

[មាត់-គត់] mort

(ម.ព. មាត់ជិត)។

មាត់ គុណនាម

[មាត់-ងាយ] mort

(ម.ព. មាត់ឥតគម្រប, មាត់ដាច)។

មាត់ គុណនាម

[មាត់-ចាប-មាត់-ព្រាប] mort

សម្ដីដែលអ្នកផងនិយាយដោយឮតៗគ្នាពុំប្រាកដ, សម្ដីរាត់រាយផ្ដេសផ្ដាស (ព.ទ.បុ.)។

មាត់ គុណនាម

[មាត់-ច្រើន] mort

ដែលមានចំនួនមនុស្សច្រើន ឬតិចនៅបរិភោគអាហារក្នុងបន្ទុកមួយ :

មាត់ គុណនាម

[មាត់-ឆៅ] mort

ដែលស្ដីថាឆ្អិនៗឆៅៗ គឺដែលហ៊ានស្ដីថាឱ្យគេម៉ាំងៗឥតមានសំចៃ :

មាត់ គុណនាម

[មាត់-ជិត] mort

មាត់ជិតល្អ ការណ៍អ្វីមិនគួរនិយាយ មិននិយាយ។

មាត់ គុណនាម

[មាត់-ដាច] mort

មាត់បិទមិនជិត ការណ៍ដែលមិនគួរនិយាយក៏ចេះតែនិយាយប្រាប់គេដែរច្រើនតែបំផ្លើសពន្លើសផងទៀត។

មាត់ គុណនាម

[មាត់-តិច] mort

(ម.ព. មាត់ច្រើន)។

មាត់ គុណកិរិយា

[មាត់-ទ-ទេ] mort

ថា, និយាយ, សូត្រឥតមើលអក្សរឬឥតមានអក្សរនៅមុខ :

មាត់ គុណនាម

[មាត់-ធំ] mort

ស្ដីឬឆ្លើយឆ្លងខ្ជាំងៗ; និយាយថា :

មាត់ គុណនាម

[មាត់-ពាក] mort

ការជជែកប្រកែកគ្នាតឹងសម្ដីរកខុសរកត្រូវ ឬការនិយាយថានាយថាអាយដោយយល់ទាស់ :

មាត់ គុណនាម

[មាត់-រ-អិល] mort

ដែលទប់មាត់មិនសូវបាន, ច្រើនរបូតមាត់និយាយតាមតែប្រទះ :

មាត់ គុណនាម

[មាត់-រឹង] mort

ដែលមានសម្ដីរឹង, ចចេស, ពូកែឆ្លើយឆ្លងមិនងាយព្រមទទួលខុស :

មាត់ គុណនាម

[មាត់-រឹង] mort

(ព.ទ.បុ.) ទាក់ទងនឹងពាក្យសម្ដីដែលហាចេញមកនឹងអាចបង្កឱ្យមានហេតុភេទមិនល្អកើតឡើង(ជាប្រផ្នូលមិនល្អ) :

មាត់ គុណនាម

[មាត់-ស៊ី-អំ-បិល-ព្រ-ហក់] mort

(សំនួន.) សម្ដីមនុស្សមិនចេះទាយដែលទាយថាដោយស្មាន ក៏ស្រាប់តែត្រូវដូចមាត់ថាពុំមានល្អៀង (ព.ទ.បុ.)។

មាត់ គុណនាម

[មាត់-អន់-ដើក] mort

ឃែតទទេឥតបានអ្វី (ព.ទ.បុ.)។

មាត់ គុណនាម

[មាត់-អិត-គំ-រប] mort

(ម.ព. មាត់ដាច)។

មាត់ គុណនាម

[មាត់-អិត-គ្រប] mort

ដែលនិយាយបើកចំហរតាមតែរួចពីមាត់ មិនលាក់មិនសំចៃទុក :

មាត់ គុណនាម

[មាត់-អា-ក្រក់] mort

ដែលមានសម្ដីអាក្រក់ គឺសម្ដីទ្រគោះច្រឡោះបោះខ្មោះខ្មួរទៅរកអ្នកដទៃ :

មាត់ គុណនាម

[មាន-មាត់-មាន-ពាក] mort

ជជែកប្រកែកគ្នាតឹងសម្ដីរកខុសរកត្រូវឬការនិយាយថានាយថាអាយដោយយល់ទាស់ :

មាត់ គុណនាម

[មិន-ញ-ញើត-មាត់] mort

(ម.ព. ស៊ប់មាត់)។

មាត់ គុណនាម

[មូល-មាត់-គ្នា] mort

មូលពាក្យសម្ដីគ្នា, និយាយត្រូវមាត់ត្រូវពាក្យហើយព្រមព្រៀងគ្នា។

មាត់ កិរិយាសព្ទ

[យន់-មាត់] mort

រួយមាត់ ឬនឿយមាត់ ព្រោះនិយាយច្រើនហួសកម្លាំង។

មាត់ គុណនាម

[យឺត-មាត់] mort

ដែលយឺតក្រស្ដីនិយាយ ឬដែលនិយាយយឺតៗរង្វើលៗបាត់ម្ដងៗ។

មាត់ គុណនាម

[យឺត-មាត់-យឺត-ក] mort

(ម.ព. យឺតមាត់)។