វចនានុក្រមខ្មែរ

មុខឈ្នាង នាម

[មុក-ឈ្នាង] mukhchhneang

ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទដើមនិងស្លឹកស្រដៀងនឹងពួកឈើតូច, ស្លឹកស្រួចៗស្រដៀងនឹងប៉័ង្កបាត, គេច្រើនប្រើធ្វើជាថ្នាំចំហុយផ្សះដំបៅ។

មុខដាច់

មុខហោជាងប្រាសាទឬវិហារដែលឥតដំបូលបាំងសាច ក៏ហៅថា មុខដាច់ ដែរ :

មុខដាច់ នាម ១)

[មុក-ដាច់] mukhdach

ដំបូលប្រាសាទ, វិហារ; សាលាត្រង់ថ្នាក់លើបំផុតឬថ្នាក់លើបន្ទាប់ មានជហ្វាដាច់ដោយឡែកពីដំបូលត្រង់ថ្នាក់ក្រោម :

មុខដាច់ នាម ២)

[មុក-ដាច់] mukhdach

មុខហោជាងប្រាសាទឬវិហារដែលឥតដំបូលបាំងសាច ក៏ហៅថា មុខដាច់ ដែរ :

មុខតែ កិរិយាសព្ទ

[មុក-តែ] mukhatae

(ម.ព. មុខជា)។

មុខទំនិញ នាម

[មុក-ទំ-និញ] muktumninh≈

ប្រភេទផ្សេងៗនៃទំនិញ :

មុខទ្វារ នាម

[មុ-ខៈ-ទ្វា] mukhtvear

ទ្វារមាត់ (ហៅថា មុខមគ្គ ក៏បាន)។

មុខបាឋ

ការរៀនផ្ទាល់ពីមាត់គ្រូ គឺការរៀនដោយមានគ្រូប្រាប់ផ្ទាល់ ឥតមានគម្ពីរឬក្បួនច្បាប់អ្វីសម្រាប់អានទន្ទេញឱ្យចាំមាត់ទេ, ហៅថា ការរៀនផ្ទាល់មាត់ ក៏បាន :

មុខបាឋ នាម

[មុ-ខៈ-បាត] mukhabath

ការរៀនផ្ទាល់ពីមាត់គ្រូ គឺការរៀនដោយមានគ្រូប្រាប់ផ្ទាល់ ឥតមានគម្ពីរឬក្បួនច្បាប់អ្វីសម្រាប់អានទន្ទេញឱ្យចាំមាត់ទេ, ហៅថា ការរៀនផ្ទាល់មាត់ ក៏បាន :

មុខបាទ នាម

[មុក-បាត] mukhobat

មុខនិងជើង គឺដើមចុង, ដើមទង, ទងគន្លង :

មុខបាទ នាម

[មុក-បាត] mukhobat

មុខការឬនាទីនីមួយៗដែលទីទៃពីគ្នាដោយមុខដោយឡែក (ប្រៀបដូចជាគាថាបាលីឬកាព្យសម្រាយដែលមានបាទ គឺមានសង្កាត់ឃ្លារបះផ្សេងៗជាប្រមុខ) :

មុខបាទ កិរិយាសព្ទ

[ចែក-មុក-បាត-គ្នា] mukhobat

ចែកមុខការឱ្យធ្វើផ្សេងៗពីគ្នា។

មុខព្រួញ

សញ្ញាចង្អុលបង្ហាញទិសដៅ, កន្លែងជាគោលដៅដែលត្រូវទៅ; គោលដៅដែលត្រូវអនុវត្ត, មុខសញ្ញា :

មុខព្រួញ នាម

[មុក-ព្រួញ] mukpruonh≈

សញ្ញាចង្អុលបង្ហាញទិសដៅ, កន្លែងជាគោលដៅដែលត្រូវទៅ; គោលដៅដែលត្រូវអនុវត្ត, មុខសញ្ញា :

មុខមគ្គ

ផ្លូវមាត់ (រង្វះមាត់, ប្រហោងមាត់, ទ្វារមាត់)។

មុខមគ្គ នាម

[មុ-ខៈ-ម័ក] mukhmokk

ផ្លូវមាត់ (រង្វះមាត់, ប្រហោងមាត់, ទ្វារមាត់)។

មុខម្ហូប នាម

[មុក-ម្ហូប] mukmhoub≈

ប្រភេទផ្សេងៗនៃម្ហូប :

មុខរបរ នាម

[មុក-រ-បរ] mukhorobor

របរដោយមុខ, របរផ្សេងៗដោយឡែក។

មុខរបួស

អាការៈដាច់រហែកឬបាត់បង់ជាលិកាគ្របដណ្ដប់សារពាង្គកាយឬសរីរាង្គដែលបង្កឡើងដោយការប៉ះទង្គិចឬមុត។

មុខរបួស នាម

[មុក-រ-បួស] mukrobuos≈

អាការៈដាច់រហែកឬបាត់បង់ជាលិកាគ្របដណ្ដប់សារពាង្គកាយឬសរីរាង្គដែលបង្កឡើងដោយការប៉ះទង្គិចឬមុត។

មុខរា គុណនាម

[មុក-រា] mukrea≈

(ម.ព. មុខរោ)។

មុខរោ គុណនាម

[មុក-រោ] mukro

មាត់រឹង, ដែលមានមាត់រឹង; មនុស្សមាត់រឹង :

មុខវិជ្ជា

វិជ្ជាដោយឡែកៗដែលត្រូវសិក្សា ដូចជាមុខវិជ្ជាភាសាខ្មែរ មុខវិជ្ជាគណិតវិទ្យា ជាដើម។

មុខវិជ្ជា នាម

[មុក-វិច-ជា] mukvichchea≈

វិជ្ជាដោយឡែកៗដែលត្រូវសិក្សា ដូចជាមុខវិជ្ជាភាសាខ្មែរ មុខវិជ្ជាគណិតវិទ្យា ជាដើម។

មុខសញ្ញា

មនុស្សឬក្រុមមនុស្សដែលជាគោលដៅសម្រាប់គេធ្វើសកម្មភាពអ្វីមួយ :

មុខសញ្ញា នាម ១)

[មុក-ស័ញ-ញ៉ា] muksnhonha≈

គោលដៅដែលត្រូវអនុវត្ត :

មុខសញ្ញា នាម ២)

[មុក-ស័ញ-ញ៉ា] muksnhonha≈

ជនដែលក្រសួងមានសមត្ថកិច្ច(នគរបាលតុលាការ) មានការសង្ស័យថា បានប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋ; អ្វីជាហេតុបង្កឱ្យមានការវិនាសអន្តរាយ, ហានិភ័យផ្សេងៗជាដើម :

មុខសញ្ញា នាម ៣)

[មុក-ស័ញ-ញ៉ា] muksnhonha≈

មនុស្សឬក្រុមមនុស្សដែលជាគោលដៅសម្រាប់គេធ្វើសកម្មភាពអ្វីមួយ :

មុង នាម

[មុង] mung

សំពត់ដែលដេរមានខ្នង មានរបាំងជុំវិញភ្ជាប់មុខគ្នា សម្រាប់ការពារមូសមិនឱ្យខាំបាន។

មុង កិរិយាសព្ទ

[ដេក-មុង] mung

ដេកក្នុងមុង។

មុង កិរិយាសព្ទ

[មុង-ផ្លិត] mung

មុងមានឆ្អឹងសម្រាប់បើកកាងហើយតម្លោះបាន។

មុង្គ្រេ

ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ ស្លឹកតូចស្រួចៗ មានមមីស ផ្កាសម្បុរក្រហម, ស្លឹកប្រើភ្ជាំ ឬប្រឡាក់នឹងជ័រទឹក ឬជ័រក្រាក់ធ្វើចន្លុះបាន។

មុង្គ្រេ នាម

[មុង-គ្រេ] mungkre

ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ ស្លឹកតូចស្រួចៗ មានមមីស ផ្កាសម្បុរក្រហម, ស្លឹកប្រើភ្ជាំ ឬប្រឡាក់នឹងជ័រទឹក ឬជ័រក្រាក់ធ្វើចន្លុះបាន។

មុច្ឆា

ដំណើរវិលមុខឬសន្លប់, ជ្រប់បាត់ស្មារតី; រោគវិលមុខ, រោគខ្យល់ចាប់។ ប្រើជា (រ.ស.) :

មុច្ឆា នាម

[មុច-ឆា] muchchha

ដំណើរវិលមុខឬសន្លប់, ជ្រប់បាត់ស្មារតី; រោគវិលមុខ, រោគខ្យល់ចាប់។ ប្រើជា (រ.ស.) :

មុជ កិរិយាសព្ទ ១)

[មុច] much

ពន្លិចក្បាលខ្លួនឯងទៅក្នុងទឹក :

មុជ កិរិយាសព្ទ ២)

[មុច] much

ឱនក្បាលចូលបន្ទាបខ្លួនចុះ :

មុជ កិរិយាសព្ទ

[មុច-ទឹក] much

លាងជម្រះកាយដោយទឹក។

មុជ្ជ កិរិយាសព្ទ

[មុច] much≈

(ម.ព. មុជ)។

មុញ្ចនកិច្ច

(ច្ប.) លិខិតដែលបញ្ឈប់គណនីហើយដែលបញ្ជាក់ថា ការគ្រប់គ្រងរបស់អ្នកកាន់គណនីនោះត្រឹមត្រូវហើយ។ លិខិតដែលបញ្ជាក់ពីការយល់ព្រមរបស់សមាជិកហ៊ុននៃក្រុមហ៊ុនមួយលើការគ្រប់គ្រងរបស់អាណត្តិគាហកៈនៃសមាជិកក្រុមហ៊ុន។

មុញ្ចនកិច្ច នាម ១)

[មុញ-ចៈ-ណៈ-កិច] munhchaknakkech≈

កិច្ចរដោះ ការដោះលែង កិច្ចធ្វើឱ្យរួចផុត។

មុញ្ចនកិច្ច នាម ២)

[មុញ-ចៈ-ណៈ-កិច] munhchaknakkech≈

(ច្ប.) លិខិតដែលបញ្ឈប់គណនីហើយដែលបញ្ជាក់ថា ការគ្រប់គ្រងរបស់អ្នកកាន់គណនីនោះត្រឹមត្រូវហើយ។ លិខិតដែលបញ្ជាក់ពីការយល់ព្រមរបស់សមាជិកហ៊ុននៃក្រុមហ៊ុនមួយលើការគ្រប់គ្រងរបស់អាណត្តិគាហកៈនៃសមាជិកក្រុមហ៊ុន។

មុញ្ចនាការ

អាការៈរួច, រដោះ, របូត, ផុតពីទុក្ខ, ពីទោស។

មុញ្ចនាការ នាម

[មុញ-ចៈ-ណា-កា] munhchneakar

អាការៈរួច, រដោះ, របូត, ផុតពីទុក្ខ, ពីទោស។

មុញ្ចនោបាយ

ឧបាយឱ្យបានរួច, ឱ្យរដោះ, របូត, ផុតពីទុក្ខ, ពីទោស។

មុញ្ចនោបាយ នាម

[មុញ-ចៈ-ណោ-បាយ] munhchnoubay

ឧបាយឱ្យបានរួច, ឱ្យរដោះ, របូត, ផុតពីទុក្ខ, ពីទោស។

មុត

សម្ដីក្លៀវក្លា ហ៊ានស្ដីថាឱ្យគេម៉ាំងៗជ្រៅៗមិនញញើតមាត់។

មុត កិរិយាសព្ទ

[មុត] mut

បង្កើតជារបួសដោយសស្ត្រាឬដោយអ្វីៗដែលមានមុខស្រួច :

មុត គុណនាម

[មុត] mut

ដែលមានមុខងាយកាត់, ងាយកាប់, ងាយធ្លុះចូល :

មុត គុណកិរិយា

[មុត] mut

ចុះ, ធ្លុះចុះធ្លុះចូល :

មុត គុណកិរិយា

[ចិត-មុត] mut

(ព.ប្រ.) ចិត្តហានក្លា គឺចិត្តហ៊ានប្រថុយមិនញញើត។

មុត នាម

[ប្រាច-ញ៉ា-មុត] mut

ប្រាជ្ញារហ័សវាងវៃអាចកាត់ផ្ដាច់សេចក្ដីសង្ស័យបានដោយងាយភ្លាមៗ។

មុត នាម

[ភ្នែក-មុត] mut

ភ្នែកដែលប៉ិនមើលសង្កេតស្គាល់ការណ៍ពិតបានភ្លាមៗ។

មុត នាម

[សំ-ដី-មុត] mut

សម្ដីក្លៀវក្លា ហ៊ានស្ដីថាឱ្យគេម៉ាំងៗជ្រៅៗមិនញញើតមាត់។

មុតមាំ គុណនាម

[មុត-មាំ] mutomoam

មុតមែន, ប្រាកដប្រជា, យ៉ាងសំខាន់ :

មុត្តាស័យ នាម

[មុត-ដា-សៃ] mutdasai≈

ថង់ទឹកមូត្រ ប្លោកទឹកនោម ឬប្លោកនោម។

មុត្តាហារ នាម

[មុត-ដា-ហា] mutdaha≈

(ម.ព. មុក្ដាហារ ក្នុង មុក្ដា)។

មុទិតា

ធម៌ដែលប្រកបដោយមុទិតា (ដូចគ្នានឹង មុទិតាចិត្ត ដែរ)។

ដំណើរមានចិត្តរីករាយទៅរកសេចក្ដីសុខរបស់អ្នកដទៃពុំរើសមុខ គឺដំណើរដែលដឹងថា អ្នកដទៃតាមតែអ្នកណាក៏ដោយ គេមានទ្រព្យធនបុណ្យស័ក្ដិ បានប្រកបដោយសេចក្ដីសុខ ចម្រើន ក៏មានចិត្តជួយអរគេ មិនច្រណែននិន្ទាឈ្នានីស (មុទិតា នេះជាធម៌ប្រសើរសំខាន់មួយយ៉ាងសម្រាប់ពួកមនុស្ស)។