វចនានុក្រមខ្មែរ

មូល នាម

[មូ-លៈ-ភាក] mul

ភាគដើម, ចំណែកដើម។

មូល នាម

[មូ-លៈ-ភា-សា] mul

ភាសាដើម, ភាសាដែលជាឫសគល់ឬជាដើមកំណើតនៃភាសានីមួយ ដូចយ៉ាងភាសាបាលី, សំស្ក្រឹតជាដើម។

មូល នាម

[មូ-លៈ-ម័ក] mul

ផ្លូវដើម, លំអានដើម ឬគន្លងដើម។

មូល នាម

[មូ-លៈ-ស័ប] mul

សព្ទដើម សព្ទដែលជាដើមកំណើត (កំណើតពាក្យ) ដូចជា ករ (កៈរ៉ៈ ឬក័រ) "ធ្វើ" ជា មូលសព្ទ របស់ពាក្យ កម្ម ឬ ការ "អំពើ", ការណ៍ "ហេតុ, ដំណើរ", កិច្ច "រវល់, ការ" ...; ទា "ឱ្យ" ជា មូលសព្ទ របស់ពាក្យ ទាន"អំណោយ", ទាយក, ទាយិកា "អ្នកឱ្យ" ...។

មូល នាម

[មូល-សេច-ក្ដី] mul

ប្រមូលសេចក្ដីឱ្យរួមនៅតែមួយ។

មូល នាម

[មូ-លៈ-ស្ថាន] mul

(ដូចគ្នានឹង មូលដ្ឋាន ដែរ)។

មូល នាម

[អៈ-កុ-សៈ-ឡៈ-មូល] mul

ឫសគល់ឬទីតាំងនៃអកុសល មាន ៣យ៉ាងគឺ លោភៈ, ទោសៈ, មោហៈ ឫសអកុសល :

មូលដ្ឋាន

អាកាសដែលជាទីតាំងដំបូងបង្អស់នៃការកើតពិភពលោក។

មូលដ្ឋាន នាម ១)

[មូ-ឡាត់-ឋាន] moulthan

ស្ថានដើម, ទីដែលជាឫសគល់, ទីតាំងមាំ, គោលការណ៍សំខាន់, គ្រឿងគាំទ្រ :

មូលដ្ឋាន នាម ២)

[មូ-ឡាត់-ឋាន] moulthan

អាកាសដែលជាទីតាំងដំបូងបង្អស់នៃការកើតពិភពលោក។

មូលតា

មូលតា ជាការបកប្រែពាក្យ "monème" ដែលលោក André Martinet បានកំណត់ន័យថា ជាឯកតាអប្បបរមាដែលមានន័យ មូលតាអាចជា វចនតា (lexème) ឬរូបសព្ទតា (morphème) :

មូលតា នាម

[មូ-លៈ-តា] muleakta≈

មូលតា ជាការបកប្រែពាក្យ "monème" ដែលលោក André Martinet បានកំណត់ន័យថា ជាឯកតាអប្បបរមាដែលមានន័យ មូលតាអាចជា វចនតា (lexème) ឬរូបសព្ទតា (morphème) :

មូលត្រកូល

(ព.ប្រ.) មូលគ្នាមិនរាត់រាយ, មិនបែកខ្ញែក។

មូលត្រកូល កិរិយាសព្ទ ១)

[មូល-ត្រ-កូល] multrokoul≈

មូលគ្នាមួយត្រកូល, នៅរួមគ្នាជាសុខមួយត្រកូលឥតមានព្រាត់ប្រាសនិរាស។

មូលត្រកូល កិរិយាសព្ទ ២)

[មូល-ត្រ-កូល] multrokoul≈

(ព.ប្រ.) មូលគ្នាមិនរាត់រាយ, មិនបែកខ្ញែក។

មូលទិន្នន័យ

បណ្ដុំនៃទំនាក់ទំនងទិន្នន័យឬព័ត៌មានដែលរក្សាទុកក្នុងកុំព្យូទ័រតាមវិធីណាមួយដោយក្នុងនោះ គេអាចងាយស្រួលមើលបន្ថែម ស្វែងរក ឬផ្លាស់ប្ដូរ។

មូលទិន្នន័យ នាម

[មូ-លៈ-ទិន-នៈ-នៃ] muleaktinneakney≈

បណ្ដុំនៃទំនាក់ទំនងទិន្នន័យឬព័ត៌មានដែលរក្សាទុកក្នុងកុំព្យូទ័រតាមវិធីណាមួយដោយក្នុងនោះ គេអាចងាយស្រួលមើលបន្ថែម ស្វែងរក ឬផ្លាស់ប្ដូរ។

មូលទោស

ទោសដាក់ពន្ធនាគារនិងទោសពិន័យ រួមមានទោសលហុ ទោសមជ្ឈិម និងទោសឧក្រិដ្ឋ។

មូលទោស នាម

[មូ-លៈ-ទោស] muleaktos≈

ទោសដាក់ពន្ធនាគារនិងទោសពិន័យ រួមមានទោសលហុ ទោសមជ្ឈិម និងទោសឧក្រិដ្ឋ។

មូលធន

ទ្រព្យដើម, ដើមទ្រព្យ, ប្រាក់ដើម, ដើមទុន។

មូលធន នាម

[មូ-លៈ-ធន់] muleakthno≈

ទ្រព្យដើម, ដើមទ្រព្យ, ប្រាក់ដើម, ដើមទុន។

មូលធននិយម

ប្រព័ន្ធនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ចដែលតាមរយៈនោះ ឯកជនរៀបចំនិងគ្រប់គ្រងវិស័យពាណិជ្ជកម្មនិងឧស្សាហកម្ម។

មូលធននិយម នាម

[មូ-លៈ-ធន់-និ-យំ] muleakthnoniyum≈

ប្រព័ន្ធនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ចដែលតាមរយៈនោះ ឯកជនរៀបចំនិងគ្រប់គ្រងវិស័យពាណិជ្ជកម្មនិងឧស្សាហកម្ម។

មូលធនមនុស្ស

មនុស្សដែលមានតម្លៃជាទ្រព្យសំខាន់របស់ប្រទេសជាតិប្រកបដោយសក្ដានុពលខាងចំណេះដឹង សមត្ថភាព ជំនាញ បទពិសោធ និងភាពច្នៃប្រឌិតដែលជាធនធានឬជាទុនសម្រាប់អភិវឌ្ឍប្រទេសបាន :

មូលធនមនុស្ស នាម

[មូ-លៈ-ធន់-មៈ-នុស] muleakthnomeaknus≈

មនុស្សដែលមានតម្លៃជាទ្រព្យសំខាន់របស់ប្រទេសជាតិប្រកបដោយសក្ដានុពលខាងចំណេះដឹង សមត្ថភាព ជំនាញ បទពិសោធ និងភាពច្នៃប្រឌិតដែលជាធនធានឬជាទុនសម្រាប់អភិវឌ្ឍប្រទេសបាន :

មូលធម៌

ធម៌ជាឫសគល់របស់មនុស្ស (សេចក្ដីដឹងគុណអ្នកមានគុណ, សីលប្រាំ ...)។

មូលធម៌ នាម

[មូ-លៈ-ធ័រ] muleakthro≈

ធម៌ជាឫសគល់របស់មនុស្ស (សេចក្ដីដឹងគុណអ្នកមានគុណ, សីលប្រាំ ...)។

មូលនាម

ឈ្មោះកណ្ឌឬនិទ្ទេសទី២នៃមូលកច្ចាយនៈ (វេយ្យាករណ៍បាលី) និយាយអំពីនាមសព្ទទាំងពួង (ព.ពុ.)។

មូលនាម នាម

[មូ-លៈ-នាម] muleakneam≈

ឈ្មោះដើម (ឈ្មោះមុនឬឈ្មោះកំណើត)។

មូលនាម នាម

[មូ-លៈ-នាម] muleakneam≈

ឈ្មោះកណ្ឌឬនិទ្ទេសទី២នៃមូលកច្ចាយនៈ (វេយ្យាករណ៍បាលី) និយាយអំពីនាមសព្ទទាំងពួង (ព.ពុ.)។

មូលនិធិ

កំណប់ទ្រព្យដើម (ប្រាក់ដែលចងការឱ្យគេ, ប្រាក់ដែលចំណាយធ្វើការណាមួយ បម្រុងនឹងយកចំណេញទៅខាងមុខ, ប្រាក់ដែលចំណាយធ្វើបុណ្យ) :

មូលនិធិ នាម

[មូ-លៈ-និ-ធិ] muleaknithi≈

កំណប់ទ្រព្យដើម (ប្រាក់ដែលចងការឱ្យគេ, ប្រាក់ដែលចំណាយធ្វើការណាមួយ បម្រុងនឹងយកចំណេញទៅខាងមុខ, ប្រាក់ដែលចំណាយធ្វើបុណ្យ) :

មូលបញ្ហារឿង

បញ្ហាចម្បងៗដែលជាមូលដ្ឋានទ្រទ្រង់ដំណើររឿង :

មូលបញ្ហារឿង នាម

[មូ-លៈ-ប៉័ញ-ហា-រឿង] muleakbnhohareung≈

បញ្ហាចម្បងៗដែលជាមូលដ្ឋានទ្រទ្រង់ដំណើររឿង :

មូលបត្រ

សញ្ញាបណ្ណ។

មូលបត្រ នាម

[មូ-លៈ-ប័ត] muleakbta≈

ភាគហ៊ុននៅក្នុងប្រភេទនៃភាគហ៊ុនណាមួយ។

មូលបត្រ នាម

[មូ-លៈ-ប័ត] muleakbta≈

សញ្ញាបណ្ណ។

មូលបទ

បុព្វហេតុដែលគេរៀបរាប់នៅខាងមុខច្បាប់ឬប្រកាសណាមួយ :

មូលបទ នាម

[មូ-លៈ-បត់] muleakbta≈

បុព្វហេតុដែលគេរៀបរាប់នៅខាងមុខច្បាប់ឬប្រកាសណាមួយ :

មូលប្បទានបត្រ

បណ្ណបោះពុម្ពដោយគ្រឹះស្ថានហិរញ្ញវត្ថុណាមួយដែលនៅពេលម្ចាស់គណនីចុះហត្ថលេខាលើបណ្ណនោះ គ្រឹះស្ថានហិរញ្ញវត្ថុសាមីត្រូវទូទាត់ប្រាក់ឱ្យអ្នកត្រូវទទួលទៅតាមលក្ខខណ្ឌ។

មូលប្បទានបត្រ នាម

[មូ-ឡ័ប-ប៉ៈ-ទា-ណៈ-បាត់] mulbabakteanakbat≈

បណ្ណបោះពុម្ពដោយគ្រឹះស្ថានហិរញ្ញវត្ថុណាមួយដែលនៅពេលម្ចាស់គណនីចុះហត្ថលេខាលើបណ្ណនោះ គ្រឹះស្ថានហិរញ្ញវត្ថុសាមីត្រូវទូទាត់ប្រាក់ឱ្យអ្នកត្រូវទទួលទៅតាមលក្ខខណ្ឌ។

មូលវិចារ

ការវាយតម្លៃកិច្ចការរបស់អ្នកណាម្នាក់ :

មូលវិចារ នាម

[មូ-លៈ-វិ-ចា] muleakvicha≈

ការវាយតម្លៃកិច្ចការរបស់អ្នកណាម្នាក់ :

មូលវិចារណ៍

ការពិចារណារកឫសគល់ ការពិចារណារកហេតុផលខាងដើម :

មូលវិចារណ៍ នាម

[មូ-លៈ-វិ-ចា] muleakvicha≈

ការពិចារណារកឫសគល់ ការពិចារណារកហេតុផលខាងដើម :

មូលហេតុ

ហេតុដើម, ដំណើរដើម។

មូលហេតុ នាម

[មូ-លៈ-ហែត] moulhaet

ហេតុដើម, ដំណើរដើម។

មូលា

តាមរយៈការធ្វើអស្សាមិករណ៍និងសិទ្ធិបុព្វក្រៃ :

មូលា គុណនាម

[មូ-លា] mulea≈

តាមរយៈការធ្វើអស្សាមិករណ៍និងសិទ្ធិបុព្វក្រៃ :

មូលី

រនាំងបន្ទោះ គឺរនាំងតូចដែលរែងក្រងដោយបន្ទោះល្អិតៗ សម្រាប់បាំងបង្អួចកុំឱ្យកម្ដៅឬពន្លឺព្រះអាទិត្យជាដើមចាំងចូល :

មូលី នាម

[មូ-លី] muli

រនាំងបន្ទោះ គឺរនាំងតូចដែលរែងក្រងដោយបន្ទោះល្អិតៗ សម្រាប់បាំងបង្អួចកុំឱ្យកម្ដៅឬពន្លឺព្រះអាទិត្យជាដើមចាំងចូល :

មូល្យ

តម្លៃ; ឈ្នួល; ចំណេញ; ប្រាក់ខែ (ព.កា.) ប្រសិនបើកវីត្រូវការ)។

មូល្យ នាម

[មូល] mulyor

តម្លៃ; ឈ្នួល; ចំណេញ; ប្រាក់ខែ (ព.កា.) ប្រសិនបើកវីត្រូវការ)។

មូស

ស្នៀតវាយបញ្ចាល់ឈើត្រង់មុខរណារឬត្រង់មុខដែលពុះបំបែកឱ្យហើបហា :

មូស នាម

[មូស] mus

សត្វល្អិតមានស្លាបមានមាត់ជាទ្រនិចស្រួចខាំជញ្ជក់ឈាម បណ្ដាលឱ្យរមាស់, ឱ្យក្លាយជាគ្រុនស្រៀវឬបណ្ដាលឱ្យគ្រុនចាញ់; ត្រូវការពារដោយមុងជាដើមកុំឱ្យវាខាំបាន (ល្បើក) :

មូស នាម

[មូស] mus

ស្នៀតវាយបញ្ចាល់ឈើត្រង់មុខរណារឬត្រង់មុខដែលពុះបំបែកឱ្យហើបហា :

មូសខ្លា

មូសមានស្លាបខ្មៅថ្លាគ្មានស្នាម មានឆ្នូតសលើខ្នង ជើងមានឆ្នូតខ្មៅស ច្រើនលើកជើងក្រោយទាំងពីរ ហើយចូលចិត្តខាំនៅពេលថ្ងៃ :

មូសខ្លា នាម

[មូស-ខ្លា] muskhlea≈

មូសមានស្លាបខ្មៅថ្លាគ្មានស្នាម មានឆ្នូតសលើខ្នង ជើងមានឆ្នូតខ្មៅស ច្រើនលើកជើងក្រោយទាំងពីរ ហើយចូលចិត្តខាំនៅពេលថ្ងៃ :

មូសដែកគោល

មូសពណ៌ខ្មៅ គ្មានឆ្នូតខ្មៅសលើជើងទេ ហើយច្រើនលើកជើងក្រោយទាំងពីរ ហើយចូលចិត្តខាំនៅពេលយប់ :

មូសដែកគោល នាម

[មូស-ដែក-គោល] musdaekkol≈

មូសពណ៌ខ្មៅ គ្មានឆ្នូតខ្មៅសលើជើងទេ ហើយច្រើនលើកជើងក្រោយទាំងពីរ ហើយចូលចិត្តខាំនៅពេលយប់ :

មូសប្លុង

សត្វល្អិតចង្រៃបំផ្លាញដំណាំស្រូវ មានពណ៌លឿងត្នោតនិងមានមាឌតូចជាងមូសប្លុងញីដែលមានពោះពណ៌ក្រហម ហើយមានឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រអ័រសេអូលីយ៉ាអ័ររីសេ (orseolia oryzae) មូសប្លុងញីពងបានពី១០០ទៅ២០០ពង :

មូសប្លុង នាម

[មូស-ប្លុង] musblung≈

សត្វល្អិតចង្រៃបំផ្លាញដំណាំស្រូវ មានពណ៌លឿងត្នោតនិងមានមាឌតូចជាងមូសប្លុងញីដែលមានពោះពណ៌ក្រហម ហើយមានឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រអ័រសេអូលីយ៉ាអ័ររីសេ (orseolia oryzae) មូសប្លុងញីពងបានពី១០០ទៅ២០០ពង :

មូសិកទន្ត

ខ្មែរប្រើពាក្យនេះជាវណ្ណយុត្តិមួយប្រភេទមានរូបជាគំនូសក្បៀសពីរ សណ្ឋានស្រដៀងនឹងធ្មេញកណ្ដុរ (") នេះ សម្រាប់ប្រើសម្លាប់បំបែរសំឡេងព្យញ្ជនៈ ៩តួគឺ ង, ញ, ន, ប, ម, យ, រ, ល, វ, មានសំឡេងជា ង៉, ញ៉, ន៉, ប៉, ម៉, យ៉, រ៉, ល៉, វ៉, និងប្រើដាក់ពីលើស្រៈ ិ ឱ្យជា ឺ។

មូសិកទន្ត នាម ១)

[មូ-សិ-កៈ-ទ័ន] musektontor

ធ្មេញកណ្ដុរ។

មូសិកទន្ត នាម ២)

[មូ-សិ-កៈ-ទ័ន] musektontor

ខ្មែរប្រើពាក្យនេះជាវណ្ណយុត្តិមួយប្រភេទមានរូបជាគំនូសក្បៀសពីរ សណ្ឋានស្រដៀងនឹងធ្មេញកណ្ដុរ (") នេះ សម្រាប់ប្រើសម្លាប់បំបែរសំឡេងព្យញ្ជនៈ ៩តួគឺ ង, ញ, ន, ប, ម, យ, រ, ល, វ, មានសំឡេងជា ង៉, ញ៉, ន៉, ប៉, ម៉, យ៉, រ៉, ល៉, វ៉, និងប្រើដាក់ពីលើស្រៈ ិ ឱ្យជា ឺ។

មូស្យាយណា

(ម.ព. មូស្យាយ័ណ)។

មូស្យាយណា គុណនាម

[មូស-ស្យ៉ា-យ៉ៈ-ណា] mussayayakna≈

(ម.ព. មូស្យាយ័ណ)។

មូស្យាយ័ណ

ដែលកើតចាកមាតាបិតាណាពុំប្រាកដ :

មូស្យាយ័ណ គុណនាម

[មូ-ស្យ៉ា-យ័ន] musyayoan

ដែលកើតចាកមាតាបិតាណាពុំប្រាកដ :

មូឡ្ហោ

(ម.ព. មូឡ្ហៈ)។

មូឡ្ហោ គុណនាម

[មូល-ហោ] mulhao≈

(ម.ព. មូឡ្ហៈ)។

មូឡ្ហៈ

ខ្លៅ, ល្ងង់, ដែលមមិងមមាំង; ច្រើននិយាយថា មនុស្សមូឡ្ហោ; បើស្រីជា មូឡ្ហា។

មូឡ្ហៈ គុណនាម

[មូល-ហៈ] mulhak

ខ្លៅ, ល្ងង់, ដែលមមិងមមាំង; ច្រើននិយាយថា មនុស្សមូឡ្ហោ; បើស្រីជា មូឡ្ហា។

មួ

ក្នាញ់, ខឹងខ្វល់ក្នុងចិត្ត :

មួ កិរិយាសព្ទ

[មួ] muo

ក្នាញ់, ខឹងខ្វល់ក្នុងចិត្ត :

មួក

មួកមួយបែបធ្វើពីក្រណាត់ទន់ក្រាស់ និងមានខ្សែសំប៉ែតស្ដើងវណ្ឌជុំវិញក្បាលមួក :

មួក នាម

[មួក] muok

ប្រដាប់មានរូបផ្សេងៗច្រើនបែប សម្រាប់ពាក់សីសៈ ជាគ្រឿងការពារកម្ដៅព្រះអាទិត្យ, ធូលីជាដើម :

មួក នាម

[មួក-ស្លឹក-ត្នោត] muok

មួកមួយប្រភេទធ្វើពីស្លឹកកំពូលត្នោតដេរភ្ជាប់គ្នាឱ្យមានក្បាលនិងហាមជុំវិញ ដូចជាមួកធម្មតា :

មួក នាម

[មួក-សំ-បុក] muok

មួកមួយបែបធ្វើពីក្រណាត់ទន់ក្រាស់ និងមានខ្សែសំប៉ែតស្ដើងវណ្ឌជុំវិញក្បាលមួក :

មួកសុវត្ថិភាព

មួកសម្រាប់ពាក់ការពារសុវត្ថិភាពក្បាល។

មួកសុវត្ថិភាព នាម

[មួក-សុ-វ៉័ត-ថិ-ភាប] muoksovtathepheab≈

មួកសម្រាប់ពាក់ការពារសុវត្ថិភាពក្បាល។

មួន

(ម.ព. មាំមួន)។

មួន គុ., គុ.កិ. a

[មួន] moun

មាំ, ខ្ជាប់, រឹងប៉ឹង :

មួន បុព្វបទ b

[មួន] moun

ពាក្យប្រើផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ មាំ ថា មាំមួន គឺមាំណាស់, រឹងប៉ឹងណាស់, សំណំសំនួនណាស់ :

មួន គុណនាម

[មួន-មាំ] moun

(ម.ព. មាំមួន)។

មួម៉ៅ

ខឹងក្នាញ់, ក្ដៅក្ដួល, ខឹងដាលវ៉ាល :

មួម៉ៅ គុណកិរិយា

[មួ-ម៉ៅ] muomau

ខឹងក្នាញ់, ក្ដៅក្ដួល, ខឹងដាលវ៉ាល :

មួយ

(ម.ព.មួយម្នាក់)។

មួយ គុណនាម

[មួយ] mouy

ដែលឯកឯង, តែឯង, ទោល, ឥតគូ, ឥតមានពីរ; មុនពីរ (១)។

មួយ គុណនាម

[មួយ-ក្លាយ-ជា-ដប់] mouy

(ព.ទ.បុ.) ពាក្យទំនឹមទំនៀមជាបរម្បារាតៗមក, មានអត្ថន័យជាសេចក្ដីតំណាលថា មានបុរសម្នាក់បានដុំមាសមកកប់ទុកនៅទីស្ងាត់មួយកន្លែង, ចង់ដឹងចរិយារបស់ប្រពន្ធ, ក៏និយាយប្រាប់ប្រពន្ធថា "អញចូលទៅជុះក្នុងព្រៃក្បែរផ្លូវ ស្រាប់តែមានក្អែកមួយចេញមកមុនអាចម៍ ហើរប្រិចបាត់ទៅ" ប្រពន្ធមាត់ឥតគ

មួយ គុណនាម

[មួយ-គូ] mouy

តែពីរគត់។

មួយ គុណកិរិយា

[មួយ-ទៀត] mouy

មួយផ្សេងទៀត :

មួយ គុណកិរិយា

[មួយ-នី-សោត] mouy

(ម.ព. មួយនេះសោត)។

មួយ គុណកិរិយា

[មួយ-នេះ-សោត] mouy

មួយទៀត; មួយនេះក៏ដែរ។

មួយ នាម

[មួយ-ម្នាក់] mouy

ម្នាក់ត្រូវបានតែមួយ។

មួយ គុណកិរិយា

[មួយ-វិញ-ទៀត] mouy

មួយតពីមួយដែលបាននិយាយរួចហើយនោះទៅទៀត :

មួយ គុណកិរិយា

[មួយ-សោត] mouy

មួយទៀត, មួយផ្សេងទៅទៀត :

មួយ គុណនាម

[ម្នាក់-មួយ] mouy

(ម.ព.មួយម្នាក់)។

មួយកំភ្លូស

(ព.សា.) ច្រើន, ក្រែល, ក្រាស់ក្រែល, មិនតិច :

មួយកំភ្លូស គុណនាម

[មួយ-កំ-ភ្លូស] muoykamphlus≈

(ព.សា.) ច្រើន, ក្រែល, ក្រាស់ក្រែល, មិនតិច :