វចនានុក្រមខ្មែរ

មួយចំនួន

ខ្លះ, មួយផ្នែក, មួយចំណែក, មួយភាគ, មិនទាំងមូលឬទាំងស្រុង :

មួយចំនួន គុណនាម

[មួយ-ចំ-នួន] muoychamnuon≈

ខ្លះ, មួយផ្នែក, មួយចំណែក, មួយភាគ, មិនទាំងមូលឬទាំងស្រុង :

មួយរំពេច

មួយភ្លែត ភ្លាមៗ យ៉ាងរហ័ស មួយពព្រិចភ្នែក :

មួយរំពេច គុណកិរិយា

[មួយ-រំ-ពិច] muoyrumpich≈

មួយភ្លែត ភ្លាមៗ យ៉ាងរហ័ស មួយពព្រិចភ្នែក :

មួយអន្លើ

ជាពាក្យប្រាប់សេចក្ដីថា ដោយឡែក, ផ្សេង; ស្លេះទុកសិន, បញ្ឈប់ទុកសិន (ត្រូវប្រើពាក្យ សិន ភ្ជាប់ខាងចុងជាដរាប) :

មួយអន្លើ ធ.

[មួយ-អន់-លើ] muoyaanlau

ព្រមទាំង, ជាមួយ, ជាមួយនឹង (ត្រូវប្រើពាក្យ ដោយ ភ្ជាប់ខាងចុងផងជាដរាប) :

មួយអន្លើ ធ.

[មួយ-អន់-លើ] muoyaanlau

ជាពាក្យប្រាប់សេចក្ដីថា ដោយឡែក, ផ្សេង; ស្លេះទុកសិន, បញ្ឈប់ទុកសិន (ត្រូវប្រើពាក្យ សិន ភ្ជាប់ខាងចុងជាដរាប) :

មួរ

សង្ឃឹមតែបុណ្យសំណាងចាស់ឬសង្ឃឹមតែចំណេះវិជ្ជាចាស់។

មួរ នាម

[មួ] muor

ស្រូវដែលដុះពីគ្រាប់ជ្រុះក្នុងស្រែតាំងពីខែចម្រូត :

មួរ នាម

[រ័ក-សា-តែ-ស្រែ-មួ] muor

(ព.ទ.បុ.) រក្សាតែចំណេះវិជ្ជាចាស់កុំឱ្យវិនាស។

មួរ នាម

[រ័ក-សា-តែ-ស្រែ-មួ] muor

សង្ឃឹមតែបុណ្យសំណាងចាស់ឬសង្ឃឹមតែចំណេះវិជ្ជាចាស់។

មួល

ឈ្មោះរោគកើតក្នុងពោះវៀន បណ្ដាលឱ្យឈឺពោះ ហាក់ដូចជាគេចាក់មួលពោះវៀន នាំឱ្យបន្ទោឧច្ចារៈរុំឈាម ឬរុំសំបោររឿយៗ ធ្វើឱ្យស្រយុតស្រយង់ខ្សោយកម្លាំងកាយ :

មួល កិរិយាសព្ទ

[មួល] moul

បង្វិលត្របាញ់ឱ្យរមួល ធ្វើឱ្យរមួល :

មួល កិរិយាសព្ទ

[មួល-បង់-កាច់] moul

និយាយបង្ខូច និយាយបំផ្លើស ចោទប្រកាន់ដោយគ្មានមូលដ្ឋាន :

មួល កិរិយាសព្ទ

[មួល-សំ-ដី] moul

(ព.ប្រ.) បង់ឃ្លាតឬបង្កាច់សម្ដីគេឱ្យខុសចាកដំណើរដើម។

មួល នាម

[មួល] moul

ឈ្មោះរោគកើតក្នុងពោះវៀន បណ្ដាលឱ្យឈឺពោះ ហាក់ដូចជាគេចាក់មួលពោះវៀន នាំឱ្យបន្ទោឧច្ចារៈរុំឈាម ឬរុំសំបោររឿយៗ ធ្វើឱ្យស្រយុតស្រយង់ខ្សោយកម្លាំងកាយ :

មួហ្មង កិរិយាសព្ទ

[មួ-ម៉ង] muohmong

(ម.ព. មួ)។

មើ

មើល។ ពាក្យសាមញ្ញសម្រាប់និយាយតាមធម្មតារបស់សាធារណជន :

មើ កិរិយាសព្ទ

[មើ] mau

មើល។ ពាក្យសាមញ្ញសម្រាប់និយាយតាមធម្មតារបស់សាធារណជន :

មើកៗ គុ.កិ., គុ.

[មើក-មើក] mauk

ដែលយឺតៗ, រំងើកៗ, ភ្លើកៗ :

មើម

ឫសដែលកើតជាពកមានសាច់និងសំបកក្រាស់ឬស្ដើង :

មើម នាម

[មើម] maum

ឫសដែលកើតជាពកមានសាច់និងសំបកក្រាស់ឬស្ដើង :

មើល កិរិយាសព្ទ ១)

[មើល] merl

គន់នឹងភ្នែកឆ្ពោះសំដៅត្រង់អ្វីៗ :

មើល កិរិយាសព្ទ ២)

[មើល] merl

សម្លឹងឆ្ពោះទៅរកអក្សរដោយបញ្ចេញវាចាថាផងឬគ្រាន់តែសម្លឹងថាក្នុងចិត្ត, អាន :

មើល កិរិយាសព្ទ ៣)

[មើល] merl

បីបាច់, រក្សា ឱ្យជាជំងឺ :

មើល កិរិយាសព្ទ ៤)

[មើល] merl

សង្កេតពិនិត្យឱ្យដឹងបែបបទ, សណ្ដាប់ធ្នាប់, ឫកពា ...មើលពុត, មើលមារយាទ, មើលអធ្យាស្រ័យ ... :

មើល គុណនាម

[មើល-មុក-មើល-ក្រោយ] merl

(សំនួន.) ពិចារណាឱ្យបានដិតដល់ :

មើលងាយ

មើលឃើញថាងាយឃើញថាថោក គឺឃើញថាមិនក្រមិនមានតម្លៃ (មាក់ងាយមាក់ថោក)។

មើលងាយ កិរិយាសព្ទ

[មើល-ងាយ] maulongeay

មើលឃើញថាងាយ, មើលយល់ថាងាយ គឺមើលទៅឃើញថាងាយស្ដី ងាយថា ងាយធ្វើ ជាដើម (មាក់ងាយ) :

មើលងាយ កិរិយាសព្ទ

[មើល-ងាយ] maulongeay

មើលឃើញថាងាយឃើញថាថោក គឺឃើញថាមិនក្រមិនមានតម្លៃ (មាក់ងាយមាក់ថោក)។

មើលបំណាំ

មើលឃើញ តែបណ្ដោយឱ្យធ្វើឱ្យប្រព្រឹត្តតាមទំនើង មិនយកចិត្តទុកដាក់មិនស្ដីថា មិនជួយខ្នះខ្នែងដោយតាំងចិត្តថាតាមតែដូចម្ដេចក៏ដោយចុះ។

មើលបំណាំ កិរិយាសព្ទ

[មើល-បំ-ណាំ] merlbomnam

មើលឃើញ តែបណ្ដោយឱ្យធ្វើឱ្យប្រព្រឹត្តតាមទំនើង មិនយកចិត្តទុកដាក់មិនស្ដីថា មិនជួយខ្នះខ្នែងដោយតាំងចិត្តថាតាមតែដូចម្ដេចក៏ដោយចុះ។

មើលផ្លូវ

(ព.ប្រ.) រង់ចាំអ្នកដែលបានចេញទៅថានឹងវិលមកវិញ :

មើលផ្លូវ កិរិយាសព្ទ

[មើល-ផ្លូវ] meulphluv≈

(ព.ប្រ.) រង់ចាំអ្នកដែលបានចេញទៅថានឹងវិលមកវិញ :

មើលរំលង

(ព.ប្រ.) មើលមិនឃើញ, មិនកត់សម្គាល់, មិនយកចិត្តទុកដាក់នឹងអ្វីឬហេតុការណ៍ណាមួយ :

មើលរំលង កិរិយាសព្ទ

[មើល-រំ-លង] meulrumlngo≈

(ព.ប្រ.) មើលមិនឃើញ, មិនកត់សម្គាល់, មិនយកចិត្តទុកដាក់នឹងអ្វីឬហេតុការណ៍ណាមួយ :

មើលស្រាល

(ព.ប្រ.) ផ្ដល់តម្លៃតិចតួច ឬមិនឱ្យតម្លៃសោះ; ចាត់ទុកអ្វីមួយថា មិនសំខាន់ មិនមានបញ្ហាជាដើម :

មើលស្រាល កិរិយាសព្ទ

[មើល-ស្រាល] meulsreal≈

(ព.ប្រ.) ផ្ដល់តម្លៃតិចតួច ឬមិនឱ្យតម្លៃសោះ; ចាត់ទុកអ្វីមួយថា មិនសំខាន់ មិនមានបញ្ហាជាដើម :

មើល៍ កិរិយាសព្ទ

[មើ] meu≈

(ម.ព. មើល)។

មឿង

ចៅហ្វាយខេត្ត (ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងសេចក្ដីណាមួយដែលទាក់ទងដោយរាជការខាងសៀមឬលាវ)។

មឿង នាម

[មឿង] moeang

ខេត្ត, ទីរួមខេត្ត, ក្រុងតូច, ស្រុក, ប្រទេស។

មឿង នាម

[ក្រុម-មឿង] moeang

ទីប្រជុំក្រុង, ក្រុមអ្នករាជការរក្សាក្រុង :

មឿង នាម

[ចៅ-មឿង] moeang

ចៅហ្វាយខេត្ត (ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងសេចក្ដីណាមួយដែលទាក់ទងដោយរាជការខាងសៀមឬលាវ)។

មៀង

ខ្មែរហៅអាហារមួយប្រភេទធ្វើដោយចំណិតសាច់ដូងលីង មានប្រកបគ្រឿងផ្សំឯទៀតផង ឬហៅស្ករដែលស្ងោររំងាស់លាយនឹងខ្ញីជាដើម។

មៀង នាម

[មៀង] mieng

ខ្មែរហៅអាហារមួយប្រភេទធ្វើដោយចំណិតសាច់ដូងលីង មានប្រកបគ្រឿងផ្សំឯទៀតផង ឬហៅស្ករដែលស្ងោររំងាស់លាយនឹងខ្ញីជាដើម។

មៀងមើល

ងាកឬបែរមើលដោយចំហៀងភ្នែក, ក្រឡេកមើលឬគយគន់ដោយកន្ទុយភ្នែក :

មៀងមើល កិរិយាសព្ទ

[មៀង-មើល] miengomaul

ងាកឬបែរមើលដោយចំហៀងភ្នែក, ក្រឡេកមើលឬគយគន់ដោយកន្ទុយភ្នែក :

មៀន

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ជាដំណាំស្រុកផ្លែមូលៗ ទំហំខ្នាតមេដៃ វេលាទុំមានក្លិនសាច់ក្រអូប មានរសផ្អែម ប្រើជាបង្អែម :

មៀន នាម

[មៀន] mien

ចង្កំវែងស្រោបគល់ដងកាំបិតឬផ្គាក់ជាដើមឱ្យជាប់មាំត្រង់អន្សា :

មៀន នាម

[មៀន] mien

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ជាដំណាំស្រុកផ្លែមូលៗ ទំហំខ្នាតមេដៃ វេលាទុំមានក្លិនសាច់ក្រអូប មានរសផ្អែម ប្រើជាបង្អែម :

មៀនព្រៃ

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទស្លឹកធំជាងមៀនតែផ្លែតូចជាង សាច់ស្ដើង ក្លិនក្រអូបស្រដៀងនឹងមៀនដែរ។

មៀនព្រៃ នាម

[មៀន-ព្រៃ] mienprey≈

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទស្លឹកធំជាងមៀនតែផ្លែតូចជាង សាច់ស្ដើង ក្លិនក្រអូបស្រដៀងនឹងមៀនដែរ។

មៀម

ឈ្មោះសត្វស្លាបរត្តិចរមួយប្រភេទ ពួកទីទុយ តែមាឌតូចជាង, ក្បាលនិងភ្នែកធំមិនសមនឹងរូប។

មៀម កិរិយាសព្ទ

[មៀម] miem

ប៉ិចជាពន្លកឬជាត្រួយ។

មៀម នាម

[មៀម] miem

ឈ្មោះសត្វស្លាបរត្តិចរមួយប្រភេទ ពួកទីទុយ តែមាឌតូចជាង, ក្បាលនិងភ្នែកធំមិនសមនឹងរូប។

មេ

(ព.សា.) មនុស្សដែលមានអានុភាពស្មើនឹងគេរាល់គ្នា ឥតមានអ្នកណាសន្មតទុកដាក់ឱ្យជាប្រធានលើគេទេ ក៏ស្រាប់តែចេញទែង សម្ដែងអាការៈជាអ្នកត្រួតត្រាហែហៃលើគេក្នុងកិច្ចការអ្វីមួយ គឺតាំងខ្លួនឯងជាមេជាបាលើអ្នកទាំងអស់។

មេ នាម ១)

[មេ] me

ម្ដាយ (ចំពោះតែសត្វតិរច្ឆាន) :

មេ នាម ២)

[មេ] me

ដំរីញី, ទោះបីនៅតូចពុំទាន់មានកូន, គេច្រើនហៅថា មេ។

មេ នាម

[មេ] me

ពាក្យសម្រាប់ហៅស្ត្រីដែលក្មេងជាងឬដែលតូចទាបជាង, ដោយសេចក្ដីស្និទ្ធស្នាល ឬស្មោះស្មើទៅរក, ហៅចេញចំឈ្មោះថា មេនេះ, មេនោះ (ដូចជាហៅ មេ ក, មេ ខ ...) ; ឬមិនចេញចំឈ្មោះគ្រាន់តែថា មេនុ៎ះ, មេហ្នឹង; ពុំនោះហៅដោយទ្រគោះចេញសម្ដីថា មេ ...ក៏មាន (អ្នកខ្លះប្រើពាក្យ មេ នេះក្លាយទៅជា មី

មេ នាម

[មេ] me

នាមរនាប់ ប្រើរាប់ចំនួនដងឬលើក (ប្រើសម្រាប់តែភ្លៀងឬខ្យល់) ឬចំនួនទ្រនិចដែលសត្វទិច ដូចជាឃ្មុំ ឪម៉ាល់ ស្រាំងជាដើម :

មេ នាម ១)

[មេ] me

មនុស្ស, សត្វ ឬអ្វីៗដែលជាធំ, ជាប្រធាន, ជាចម្បងលើគេ។

មេ នាម ២)

[មេ] me

របៀបរាប់បំបែកព្យញ្ជនៈផ្សំនឹងស្រៈតាមលំដាប់ដូចជា :

មេ នាម ១)

[មេ-កង] me

មេរបស់ពួកមួយៗ។

មេ នាម

[មេ-កោយ] me

គ្រាប់អង្គញ់ដែលដាំជាមេនិងគ្រាប់ដែលជាកោយសម្រាប់បោះឬបាញ់។

មេ នាម

[មេ-ខ្លោង] me

មេដំរីដែលមានមាឌធំសម្បើមជាប្រធានលើហ្វូង។

មេ នាម ២)

[មេ-កង] me

ឋានន្តរស័ក្ដិសម្រាប់អាជ្ញាកត់ពន្ធ មានស័ក្ដិចុះបន្ទាប់ពីអាជ្ញាហ្លួងមក :

មេ នាម

[មេ-កោយ] me

(ព.ប្រ.) ពួកអ្នកដែលមាននាទីធំតូចតាមលំដាប់គ្នា, គេតែងនិយាយថា :

មេ នាម

[មេ-ខ្លោង] me

(ព.ប្រ.) មនុស្សដែលមានរូបរាងធំខ្ពស់ជ្រងោ កាលបើដើរចេញទៅណាឃើញចង្គ្រោងជាងគេរាល់គ្នា។

មេ នាម

[មេ-ខ្លោង] me

(ព.ប្រ.) មេគំនិត, មេនាំអាទិ៍ (ច្រើនប្រើក្នុងន័យអវិជ្ជមាន)។

មេ នាម

[ព្រះ-មេ] me

(ព.ប្រ.) ស្រូវ, អង្ករ, បាយ (ហៅដោយទុកដាក់ថាជាមេនៃអាហារ)។

មេ នាម

[មេ-កាប] me

ក្បួនឬបែបប្រាប់របៀបតែងកាព្យ។

មេ នាម

[មេ-ក្រាន] me

មេចង្ក្រាន គឺមេគ្រួ ឬមេផ្ទះមួយៗ របស់ពួកព្នង គឺខ្មែរលើសព្វថ្ងៃនេះ។

មេ នាម

[មេ-ខូច] me

មេនាំគេឱ្យខូចដូចខ្លួនផង។

មេ នាម

[មេ-គៈ-ណៈ] me

(ម.ព. មេគណ)។

មេ នាម

[មេ-គ្រែ] me

ឈើបួនកំណាត់ដែលផ្គុំភ្ជាប់នឹងគ្រែ។

មេ នាម

[មេ-ចង់-ហាន់] me

ស្ត្រីអ្នកផ្គត់ផ្គង់ចង្ហាន់។

មេ នាម

[មេ-ជើង] me

មេម្រាមជើង គឺម្រាមជើងដែលធំជាងគេ។

មេ នាម

[មេ-ដៃ] me

មេម្រាមដៃ គឺម្រាមដៃដែលធំជាងគេ។

មេ នាម

[មេ-ទឹក] me

ទឹកអន្លង់ជាដើមសម្រាប់បើក, បង្ហូរឬបាចដាក់ស្រែ។

មេ នាម

[មេ-នប់-ពន់] me

(ម.ព. មេលេខ)។

មេ នាម

[មេ-បត់] me

អ្នកដែលជាមេបើកបទពំនោលល្ខោនឬជាមេតាំងផ្ដើមមុនក្នុងការសូត្របទឬច្រៀង។

មេ នាម

[មេ-បន់-ទុក] me

អ្នកដែលជាប្រធានក្នុងការទទួលរងបន្ទុក (អ្នកចិញ្ចឹមរក្សាគេ)។

មេ នាម

[មេ-ព្រើល] me

មេនាំឱ្យព្រើល។

មេ នាម

[មេ-ស្រែ] me

អ្នកដែលកាន់កាប់រក្សាស្រែព្រះកេរ្តិ៍ឬអ្នកដែលមានស្រែច្រើនជួលឱ្យគេធ្វើ។

មេ នាម

[មេ-វ៉ូង] me

អ្នកនាំមុខគេ :

មេ នាម

[មេ-នាក់-បា-នាក់] me

(ព.សា.) មនុស្សដែលមានអានុភាពស្មើនឹងគេរាល់គ្នា ឥតមានអ្នកណាសន្មតទុកដាក់ឱ្យជាប្រធានលើគេទេ ក៏ស្រាប់តែចេញទែង សម្ដែងអាការៈជាអ្នកត្រួតត្រាហែហៃលើគេក្នុងកិច្ចការអ្វីមួយ គឺតាំងខ្លួនឯងជាមេជាបាលើអ្នកទាំងអស់។

មេ!

ពាក្យលាន់មាត់បន្លឺជាមុនដោយអាការៈក្រោធ ឬកំហែង, គំរាម ត្រូវគ្នានឹងឧទានសព្ទថា យី!, យើ!, ជើ!, ជើះ!, ព្ធយ៉ា!; បុរាណច្រើនតែប្រើក្នុងសេចក្ដីទេស្នា ឬកាព្យ : (សរសេរជា ហ្មេរ! ក៏មាន) :

មេ! ឧទានសព្ទ

[មេ] me≈

ពាក្យលាន់មាត់បន្លឺជាមុនដោយអាការៈក្រោធ ឬកំហែង, គំរាម ត្រូវគ្នានឹងឧទានសព្ទថា យី!, យើ!, ជើ!, ជើះ!, ព្ធយ៉ា!; បុរាណច្រើនតែប្រើក្នុងសេចក្ដីទេស្នា ឬកាព្យ : (សរសេរជា ហ្មេរ! ក៏មាន) :