វចនានុក្រមខ្មែរ

រាំង នាម

[រាំង] reang

(ព.ប្រ.) ឈប់មិនធ្លាក់រដូវ, គ្មានរដូវ (នៃស្ត្រី)។

ឈ្មោះឈើ, មាន ២ប្រភេទគឺ រាំងភ្នំ ឈើធំមួយប្រភេទ ដុះក្នុងព្រៃភ្នំឬព្រៃទួលធំៗ ជាឈើមានខ្លឹមជាប់ធន់បានយូរ សម្រាប់ប្រើការធ្វើគ្រឿងគ្រឹហា, ជាគូគ្នានឹងផ្ចឹក, គេច្រើននិយាយថា ផ្ចឹករាំង គឺផ្ចឹក និងរាំងភ្នំ; រាំងអន្លក់ ឈើរនាមមួយប្រភេទ ស្លឹកខ្ចីប្រើជាអន្លក់ឬរបោយ មានរសចត់ :

រាំងគន្លង

ដែលដើរខុសផ្លូវដោយបែរគូទចេញក្រៅហាក់ដូចជារាំងទទឹងគន្លង :

រាំងគន្លង គុណនាម ១)

[រាំង-គន់-លង] reangnlong

ដែលមានបន្ទះចុងកន្ទុយទទឹងចន្លោះជើងក្រោយទាំងពីរ (ចំពោះតែកន្ទុយដំរី) :

រាំងគន្លង គុណនាម ២)

[រាំង-គន់-លង] reangnlong

ដែលការពារមិនឱ្យគេចូលមកក្នុងគន្លងឬក្នុងនាទីរបស់ខ្លួន :

រាំងគន្លង គុណនាម ៣)

[រាំង-គន់-លង] reangnlong

ដែលដើរខុសផ្លូវដោយបែរគូទចេញក្រៅហាក់ដូចជារាំងទទឹងគន្លង :

រាំងជល

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ចម្បាំង, ច្បាំង ថា :

រាំងជល គុណនាម ១)

[រាំង-ជល់] reangl

ដែលរាំងឥតទឹកភ្លៀង។

រាំងជល កិរិយាសព្ទ ២)

[រាំង-ជល់] reangl

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ចម្បាំង, ច្បាំង ថា :

រាំងសាប

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ សម្រាប់ប្រើជាថ្នាំបន្សាបរោគ។

រាំងសាប នាម

[រាំង-សាប] reangb

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ សម្រាប់ប្រើជាថ្នាំបន្សាបរោគ។

រាំងស្ងួត

ដែលមានសំណើមមិនគ្រប់គ្រាន់និងស្ងួតហួតហែង :

រាំងស្ងួត គុណនាម

[រាំង-ស្ងួត] reaumngsnguot≈

ដែលមានសំណើមមិនគ្រប់គ្រាន់និងស្ងួតហួតហែង :

រាំងស្ទះ

បង្កឧបសគ្គ, ធ្វើឱ្យជាប់គាំង :

រាំងស្ទះ កិរិយាសព្ទ

[រាំង-ស្ទះ] reaumngsteah≈

បង្កឧបសគ្គ, ធ្វើឱ្យជាប់គាំង :

រាំរៀល

រារែក, អល់អែក, ស្ទាក់ស្ទើរ :

រាំរៀល គុ.កិ., គុ. ១)

[រាំ-រៀល] roaml

ដែលដើរចុះដើរឡើងក្រវែលមិនទៅណា :

រាំរៀល គុ.កិ., គុ. ២)

[រាំ-រៀល] roaml

រារែក, អល់អែក, ស្ទាក់ស្ទើរ :

រាំវង់

ឈ្មោះបទភ្លេងនិងចង្វាក់រាំមួយបែបមានដើមកំណើតនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលគេរាំជាវង់។

រាំវង់ នាម

[រាំ-វង់] reaumvngo≈

ឈ្មោះបទភ្លេងនិងចង្វាក់រាំមួយបែបមានដើមកំណើតនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលគេរាំជាវង់។

រិញៗ

ដែលហូរតិចៗ រាក់ៗ :

រិញៗ គុណកិរិយា

[រិញ-រិញ] rinh

ដែលហូរតិចៗ រាក់ៗ :

រិត្តភាព

ភាពឬភាវៈទទេ, ដំណើរឃែត, មិនកើតការ :

រិត្តភាព នាម

[រិត-តៈ-ភាប] rittopheap

ភាពឬភាវៈទទេ, ដំណើរឃែត, មិនកើតការ :

រិបុញ្ជ័យ

ដែលឈ្នះសត្រូវ, ដែលមានជ័យ, ដែលធ្លាប់តែឈ្នះសត្រូវ; ការឈ្នះសត្រូវ។

រិបុញ្ជ័យ គុណនាម

[រិ-ប៉ុញ-ជៃ] ribonhchey

ដែលឈ្នះសត្រូវ, ដែលមានជ័យ, ដែលធ្លាប់តែឈ្នះសត្រូវ; ការឈ្នះសត្រូវ។

រិម

(ម.ព. រឹម)។

រិម នាម

[រិម] rim

(ម.ព. រឹម)។

រិល នាម

[រិល] ril

(ម.ព. រឹល)។

រិស្ត

បាប, សេចក្ដីលាមក, ដំណើរអាក្រក់; គ្រោះកាច :

រិស្ត នាម

[រិស] (ជើង ត)] ristor

បាប, សេចក្ដីលាមក, ដំណើរអាក្រក់; គ្រោះកាច :

រិះ

គិតគ្នេរគ្នាន់លៃលកដោយរេគំនិតរកឱ្យបានងាយឱ្យបានស្រួល។

រិះ កិរិយាសព្ទ

[រិះ] ris

គិតពិចារណា, គិតគ្នេរ, គិតច្រើន; គិតកាញ់ល្អិតល្អោចច្រើនពេក :

រិះ គុណនាម

[រិះ] ris

ដែលកាញ់គ្នេរពេក, ដែលកំណាញ់កំបុតកំបួញ :

រិះ កិរិយាសព្ទ

[រិះ-គន់] ris

គន់មើលដោយរិះ គឺគន់មើលរិះរកទោសរកកំហុសគេ ឬ រកដំណើរទាស់ឆ្គង។

រិះ កិរិយាសព្ទ

[រិះ-គិត] ris

គិតហើយគិតទៀតរឿយៗ, ត្រិះរិះ។

រិះ កិរិយាសព្ទ

[រិះ-រក] ris

ពិចារណារក, គិតគ្នេររក។

រិះ កិរិយាសព្ទ

[រិះ-រេ] ris

គិតគ្នេរគ្នាន់លៃលកដោយរេគំនិតរកឱ្យបានងាយឱ្យបានស្រួល។

រី

ចំណែកឯ, ចំណែកខាង :

រី ឈ.

[រី] ri

ពាក្យសម្រាប់ប្រើនាំមុខនាមនាម ដែលជាប្រធានឬប្រើផ្ដើមសេចក្ដីក្នុងប្រយោគមួយៗ :

រី ឈ.

[រី-នឹង] ri

ទោះនឹង, បើនឹង :

រី ឈ.

[រី-ឯ] ri

ចំណែកឯ, ចំណែកខាង :

រីក

ស្រស់មុខ។

រីក កិរិយាសព្ទ ១)

[រីក] rik

បើក លាត លាស្រទាប់ឬត្របក; បែកញែកកំពាងមិនក្ដោប :

រីក កិរិយាសព្ទ ២)

[រីក] rik

ឡើងសាច់ធំជាងប្រក្រតីដើម :

រីក កិរិយាសព្ទ ៣)

[រីក] rik

ឡើងសាច់គគុះគគុល :

រីក គុណនាម

[រីក-ចិត] rik

(ព.ប្រ.) ស្រស់ចិត្ត។

រីក គុណនាម

[រីក-ថ្លើម] rik

ធំចិត្ត, ឡើងចិត្ត, ព្រហើន។

រីក គុណនាម

[រីក-មុក] rik

ស្រស់មុខ។

រីកចម្រើន

កើនឡើងលើសមុន លូតលាស់ ជឿនលឿន។

រីកចម្រើន កិ., គុ.

[រីក-ចំ-រ៉ើន] rikchamraeun≈

កើនឡើងលើសមុន លូតលាស់ ជឿនលឿន។

រីករាយ

ស្រស់ស្រាយ; សប្បាយចិត្ត, ស្រើបស្រួលចិត្ត :

រីករាយ កិរិយាសព្ទ

[រីក-រាយ] rikoreay

ស្រស់ស្រាយ; សប្បាយចិត្ត, ស្រើបស្រួលចិត្ត :

រីង

ស្គមរីងរ៉ាំរ៉ៃប៉ផ្ដឺតប៉ផ្ដក់ :

រីង កិរិយាសព្ទ ១)

[រីង] ring

ហួត, ខះ :

រីង កិរិយាសព្ទ ២)

[រីង] ring

(ព.ប្រ.) ថយទ្រព្យសម្បត្តិបន្តិចម្ដង ដូចទឹករីង :

រីង គុណនាម

[រីង] ring

ដែលបណ្ដាលឱ្យស្គមស្លឺតស្លាំងចុះសាច់បន្តិចម្ដងៗ :

រីង គុណនាម

[រីង-រ៉ៃ] ring

ស្គមរីងរ៉ាំរ៉ៃប៉ផ្ដឺតប៉ផ្ដក់ :

រីងស្ងួត

(ព.ប្រ.) ដែលវិនាសទ្រព្យដូចជាត្រពាំងរីងស្ងួត :

រីងស្ងួត គុណកិរិយា ១)

[រីង-ស្ងួត] ringsnguot≈

រីងត្រាតែស្ងួត :

រីងស្ងួត គុណកិរិយា ២)

[រីង-ស្ងួត] ringsnguot≈

(ព.ប្រ.) ដែលវិនាសទ្រព្យដូចជាត្រពាំងរីងស្ងួត :

រីត

ដូចគ្នានឹង រឺត ដែរ។

រីត កិរិយាសព្ទ

[រីត] rit

គ្រលីតឱ្យរាបសាច់ :

រីត កិរិយាសព្ទ

[រីត] rit

ដូចគ្នានឹង រឺត ដែរ។

រីតិ នាម

[រី-តិ] rite

ទំនៀម, សណ្ដាប់; បែប :

រីតិ៍

(ម.ព. រីតិ)។

រីតិ៍ នាម

[រី-តិ] rite≈

(ម.ព. រីតិ)។

រឹង គុណនាម ១)

[រឹង] rerng

ទីទៃពីទន់ គឺដែលក្រទាំង, មិនទ្រុឌ, មិនជត, មិនពាប់, មិនពៀច, មិនរវ៉ែតរវ៉ត, មិនរង៉ិករង៉ក់។ល។ :

រឹង គុណនាម ២)

[រឹង] rerng

ដែលមានមានះ, ចចេស, របឹង មិនងាយព្រមតាម :

រឹង គុណនាម

[រឹង-ខ្លួន] rerng

អៀនខ្លួនមិនហ៊ានចូលទៅរកព្រោះមានសេចក្ដីឆ្គង។

រឹង គុណនាម

[រឹង-ទ-ទឹង] rerng

ទទឹងទាស់ដោយរឹងមិនព្រមតាម។

រឹង គុ.កិ., គុ.

[រឹង-មាត់] rerng

ងាស់មាត់និយាយមិនរហ័សឬមិនច្បាស់; ងាស់មាត់មិនហ៊ានហើបហានិយាយ ព្រោះញញើតចិត្តគេ។

រឹងត្អឹង

ដែលរឹងតម្អឹងមិនព្រមតាម :

រឹងត្អឹង គុណនាម

[រឹង-ត្អឹង] ruengtung

ដែលរឹងតម្អឹងមិនព្រមតាម :

រឹងប៉ឹង

រឹងមាំ, ម៉ឺងម៉ាត់, ពេញកម្លាំង :

រឹងប៉ឹង គុ.កិ., គុ.

[រឹង-ប៉ឹង] ruengboeng

រឹងមាំ, ម៉ឺងម៉ាត់, ពេញកម្លាំង :

រឹងរឹត

រឹតតែ, កាន់តែ, កាន់តែខ្លាំងឡើង :

រឹងរឹត គុណកិរិយា

[រឹង-រឹត] ruengoruet

រឹតតែ, កាន់តែ, កាន់តែខ្លាំងឡើង :

រឹងរឹតតែ

(ម.ព. រឹងរឹត)។

រឹងរឹតតែ គុណកិរិយា

[រឹង-រឹត-តែ] roengroettae≈

(ម.ព. រឹងរឹត)។

រឹងរូស

រឹងគគ្រីសគគ្រូស, រឹងមិនព្រមចុះរុះ, មិនព្រមទន់តាម :

រឹងរូស គុណនាម

[រឹង-រូស] ruengorus

រឹងគគ្រីសគគ្រូស, រឹងមិនព្រមចុះរុះ, មិនព្រមទន់តាម :

រឹត

ទ្រនុងស្លឹករឹត។

រឹត គុណកិរិយា a

[រឹត] ruet

កាន់តែ, ចេះតែ :

រឹត គុណកិរិយា b

[រឹត] ruet

ចម្រើនឡើង, ខ្លាំងឡើង :

រឹត គុណនាម

[រឹត-ដៃ] ruet

ខ្លាំងដៃ, រឹតឡើង :

រឹត គុណកិរិយា

[រឹត-តែ-រឹត] ruet

កាន់តែរឹតឡើង។

រឹត កិរិយាសព្ទ

[រឹត-រួត] ruet

រឹតព័ទ្ធរួតរួប :

រឹត កិរិយាសព្ទ

[រឹត] ruet

ធ្វើឱ្យតឹង, ទាញឱ្យតឹង :

រឹត នាម

[រឹត] ruet

ស្លឹកទ្រាំង ដែលកាត់ហាលថ្ងៃស្ងួតហើយសម្រាប់ប្រើការផ្សេងៗមានចារសាស្ត្រា, ត្បាញការុងជាដើម :

រឹត នាម

[ឆ្អឹង-រឹត] ruet

ទ្រនុងស្លឹករឹត។

រឹតតែ

(ម.ព. រឹត)។

រឹតតែ គុណកិរិយា

[រឹត-តែ] rettea

(ម.ព. រឹត)។

រឹតត្បិត

ប្រិតប្រៀប, ប្រិតខ្លាំង :

រឹតត្បិត កិរិយាសព្ទ

[រឹត-ត្បិត] ruettbett

ប្រិតប្រៀប, ប្រិតខ្លាំង :

រឹទ្ធិ

ឫទ្ធិរបស់សេនា។

រឹទ្ធិ គុណនាម

[រឹត] ruetthi

(ម.ព. ឫទ្ធិ)។

រឹទ្ធិ នាម

[សេ-ណា-រឹត] ruetthi

ឫទ្ធិរបស់សេនា។

រឹប

រឹបដោយអូសយករបស់ទ្រព្យតាមអំណាចច្បាប់ (ចំពោះតែច្បាប់បើកអំណាចឱ្យ)។