វចនានុក្រមខ្មែរ

រឹប កិរិយាសព្ទ ១)

[រឹប] rueb

ទាញសំរុកឱ្យចូលទៅមុខឬឱ្យថយក្រោយ :

រឹប កិរិយាសព្ទ ២)

[រឹប] rueb

អូសយកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកដែលមានទោស ដាក់ជារបស់រាជការ តាមលក្ខណៈច្បាប់បញ្ញត្ត :

រឹប គុ., គុ.កិ.

[រឹប-ជាន់] rueb

សង្កត់សង្កិនជិះជាន់យកទ្រព្យសម្បត្តិឥតមានត្រាប្រណី ដាក់ជារបស់រាជការឬយកជាប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ដោយអាងអាជ្ញាសឹកជាអំណាច។

រឹប គុ., គុ.កិ.

[រឹប-អូស] rueb

រឹបដោយអូសយករបស់ទ្រព្យតាមអំណាចច្បាប់ (ចំពោះតែច្បាប់បើកអំណាចឱ្យ)។

រឹម

ចុងក្បែរហាម, ចុងក្បែរជាយ :

រឹម នាម

[រឹម] ruem

ចុងក្បែរហាម, ចុងក្បែរជាយ :

រឹមៗ

ដែលលិចទឹកនៅសល់តែចុងបន្តិចៗ :

រឹមៗ គុណកិរិយា ១)

[រឹម-រឹម] ruem

ដែលហូរគ្រឿនៗ តែជ្រៅ :

រឹមៗ គុ.កិ., គុ. ២)

[រឹម-រឹម] ruem

ដែលលិចទឹកនៅសល់តែចុងបន្តិចៗ :

រឹល

ប្រាជ្ញាទាល, ទាល់, ទញ់, តុះ។

រឹល គុណនាម

[រឹល] ruel

ដែលទាលព្រោះសឹក; ដែលអន់មុត; ដែលរេចខ្លី :

រឹល នាម

[គំ-និត-រឹល] ruel

(ព.ប្រ.) គំនិតឬចិត្តដែលស្រុញទញ់ទាល់ ឥតលូសលាស់ចម្រើន។

រឹល នាម

[ចិត-រឹល] ruel

(ម.ព. គំនិតរឹល)។

រឹល នាម

[ចំ-ណេះ-រឹល] ruel

ចំណេះដែលឥតលូតលាស់ មានតែគាំងឬភ្លេចភ្លាំងទៅវិញ។

រឹល នាម

[ប្រាច-ញ៉ា-រឹល] ruel

ប្រាជ្ញាទាល, ទាល់, ទញ់, តុះ។

រឹស្យា

(ម.ព. ឫស្យា)។

រឹស្យា គុណនាម

[រឹស-ស្យា] ruesya

(ម.ព. ឫស្យា)។

រឹះ

ពាក្យសម្រាប់ប្រើផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ រាំង ថា រាំងរឹះ រាំងឥតមានភ្លៀងសោះ; ច្រើននិយាយថា ខែប្រាំងរាំងរឹះ។

រឹះ បុព្វបទ

[រឹះ] rueeah

ពាក្យសម្រាប់ប្រើផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ រាំង ថា រាំងរឹះ រាំងឥតមានភ្លៀងសោះ; ច្រើននិយាយថា ខែប្រាំងរាំងរឹះ។

រឺត

ថ្នាំសម្រាប់លាបរឹតរម្ងាប់រោគស្ពឹកស្រពន់ជាដើម (និយាយថា រីត ក៏មាន តាមទម្លាប់ប្រើ)។

រឺត កិរិយាសព្ទ

[រឺត] rueut

ចាប់ច្របាច់ច្បូតរឿយៗ :

រឺត កិរិយាសព្ទ

[ថ្នាំ-រឺត] rueut

ថ្នាំសម្រាប់លាបរឹតរម្ងាប់រោគស្ពឹកស្រពន់ជាដើម (និយាយថា រីត ក៏មាន តាមទម្លាប់ប្រើ)។

រុក

រុកខ្លាំងរឿយៗ; សំរុកចូលឬចូលសំរុកទាំងអំណាច, សំរុកចូលឥតក្រែង។ល។

រុក កិរិយាសព្ទ ១)

[រុក] ruk

បុកចូល; រុល, សំរុក, ត្រសុល ចូល :

រុក កិរិយាសព្ទ ២)

[រុក] ruk

(ព.ប្រ.) និយាយផ្ទញ់ឬស្ទាក់ផ្លូវស្ទាក់ដំណើរឱ្យគាំងឆ្លើយតបតមិនរួច :

រុក នាម

[បុក-រុក] ruk

រុកខ្លាំងរឿយៗ; សំរុកចូលឬចូលសំរុកទាំងអំណាច, សំរុកចូលឥតក្រែង។ល។

រុកកួន

រុករានដោយគុំគួន, រុករានឱ្យបាននេះបាននោះ, ឱ្យបានប្រយោជន៍មកខ្លួន; ទទូចដោយរំអុកឱ្យត្រាតែបាន :

រុកកួន កិរិយាសព្ទ

[រុក-កួន] rukakoun

រុករានដោយគុំគួន, រុករានឱ្យបាននេះបាននោះ, ឱ្យបានប្រយោជន៍មកខ្លួន; ទទូចដោយរំអុកឱ្យត្រាតែបាន :

រុករ

ឈ្មោះវល្លិរឹងមួយប្រភេទ សំបកខាងក្រៅលឿងចាស់ សំបកខាងក្នុងនិងសាច់លឿងខ្ចី មានរសហឹររមាស់ឆៀបៗ ប្រើជាថ្នាំកម្ចាត់រោគ :

រុករ នាម

[រុក-រ] rukor

ឈ្មោះវល្លិរឹងមួយប្រភេទ សំបកខាងក្រៅលឿងចាស់ សំបកខាងក្នុងនិងសាច់លឿងខ្ចី មានរសហឹររមាស់ឆៀបៗ ប្រើជាថ្នាំកម្ចាត់រោគ :

រុករក

ស្វែងរកអ្វីមួយដែលស្ថិតក្នុងអាថ៌កំបាំង :

រុករក កិរិយាសព្ទ

[រុក-រក] rukrka≈

ស្វែងរកអ្វីមួយដែលស្ថិតក្នុងអាថ៌កំបាំង :

រុករាន

រុកទន្ទ្រានចូលរានយកទី; ដើររុករាន ដើរទន្ទ្រានចូលឥតក្រែង :

រុករាន កិរិយាសព្ទ

[រុក-រាន] rukorean

រុកទន្ទ្រានចូលរានយកទី; ដើររុករាន ដើរទន្ទ្រានចូលឥតក្រែង :

រុក្ខ

រុក្ខជាតិប្រើជាឱសថ។

រុក្ខ នាម

[រុក-ខៈ] rukkhar

ឈើ។

រុក្ខ នាម

[រុក-ខៈ-ចែត-ដី] rukkhar

ដើមឈើដែលមានគេគោរពរាប់អានថាជារបស់ស័ក្ដិសិទ្ធិ។

រុក្ខ នាម

[រុក-ខ័ច-ឆា-យ៉ា] rukkhar

ម្លប់ឈើ។

រុក្ខ នាម

[រុក-ខ័ប-ប៉ៈ-ទេស] rukkhar

ព្រៃ, ដងព្រៃ។

រុក្ខ នាម

[រុក-ខៈ-ផល់] rukkhar

ផ្លែឈើ។

រុក្ខ នាម

[រុក-ខៈ-ផ-ឡា-ផល់] rukkhar

ផ្លែឈើតូចធំ។

រុក្ខ នាម

[រុក-ខៈ-មូល] rukkhar

ទីប្របដើមឈើ។

រុក្ខ នាម

[រុក-ខៈ-មូ-លឹក] rukkhar

អ្នកកាន់ធុតង្គមួយប្រភេទ តមមិននៅក្នុងទីប្រក់ទីបាំង ត្រូវនៅអាស្រ័យតែក្នុងម្លប់ឈើ (ព.ពុ.)។

រុក្ខ នាម

[រុក-ខៈ-សា-ខា] rukkhar

មែកឈើ។

រុក្ខ នាម

[រុក-ខា-វៈ-យៈ-វៈ] rukkhar

អវយវៈរបស់ឈើ (មានមែក, សន្លឹកជាដើម)។

រុក្ខ គុណនាម

[រុក-ខា-សៃ] rukkhar

ដែលរស់នៅអាស្រ័យនឹងដើមឈើ ដូចជា ពពួកបញ្ញើក្អែក។

រុក្ខ នាម

[រុក-ខោ-សត់] rukkhar

រុក្ខជាតិប្រើជាឱសថ។

រុក្ខជាតិ

រុក្ខជាតិប្រើជាថ្នាំព្យាបាលរោគ :

រុក្ខជាតិ នាម

[រុក-ខៈ-ជាត] rukkhakcheat≈

ជាតិឈើ, ឈើគ្រប់យ៉ាង។

រុក្ខជាតិ នាម

[រុក-ខៈ-ជាត-អោ-សុត] rukkhakcheataaosot≈

រុក្ខជាតិប្រើជាថ្នាំព្យាបាលរោគ :

រុក្ខទិវា

ថ្ងៃប្រារព្ធពិធីដាំដើមឈើជាផ្លួវការនៅប្រទេសកម្ពុជា :

រុក្ខទិវា នាម

[រុក-ខៈ-ទិ-វា] rukkhaktivea≈

ថ្ងៃប្រារព្ធពិធីដាំដើមឈើជាផ្លួវការនៅប្រទេសកម្ពុជា :

រុក្ខទេវតា

ទេវតាដែលអាស្រ័យនៅនាដើមឈើ។

រុក្ខទេវតា នាម

[រុក-ខៈ-ទេ-វៈ-ដា] rukkhakteveakda≈

ទេវតាដែលអាស្រ័យនៅនាដើមឈើ។

រុក្ខបាល

អ្នករក្សាគ្រប់គ្រងការពារព្រៃឈើ :

រុក្ខបាល នាម

[រុក-ខៈ-បាល] rukkhakbal≈

អ្នករក្សាគ្រប់គ្រងការពារព្រៃឈើ :

រុក្ខរស

រសដែលជាសារធាតុរបស់រុក្ខជាតិ។

រុក្ខរស នាម

[រុក-ខៈ-រស់] rukkhakrsa≈

រសដែលជាសារធាតុរបស់រុក្ខជាតិ។

រុក្ខរំពា

រុក្ខជាតិដែលចាប់សត្វជាអាហារ :

រុក្ខរំពា នាម

[រុក-ខៈ-រំ-ពា] rukkhakrumpea≈

រុក្ខជាតិដែលចាប់សត្វជាអាហារ :

រុក្ខវប្បកម្ម

ការដាំរុក្ខជាតិតាមបែបបច្ចេកទេសទំនើប។

រុក្ខវប្បកម្ម នាម

[រុក-ខៈ-វ័ប-ប៉ៈ-កាំ] rukkhakvbabakkaam≈

ការដាំរុក្ខជាតិតាមបែបបច្ចេកទេសទំនើប។

រុក្ខវប្បករ

អ្នកដំាដុះរុក្ខជាតិតាមបែបបច្ចេកទេសទំនើប។

រុក្ខវប្បករ នាម

[រុក-ខៈ-វ័ប-ប៉ៈ-ក] rukkhakvbabakka≈

អ្នកដំាដុះរុក្ខជាតិតាមបែបបច្ចេកទេសទំនើប។

រុក្ខវិថី

ថ្នល់ទូលាយក្នុងទីក្រុងដែលមានដើមឈើរៀងជាជួរហូរហែអមតាមចិញ្ចើមផ្លូវ (ប៉ុន្តែទីទៃពីមហាវិថីនិងវិថីឯទៀត)។

រុក្ខវិថី នាម

[រុក-ខៈ-វិ-ថី] rukkhakvithei≈

ថ្នល់ទូលាយក្នុងទីក្រុងដែលមានដើមឈើរៀងជាជួរហូរហែអមតាមចិញ្ចើមផ្លូវ (ប៉ុន្តែទីទៃពីមហាវិថីនិងវិថីឯទៀត)។

រុក្ខវិទូ

អ្នកជំនាញខាងរុក្ខជាតិ។

រុក្ខវិទូ នាម

[រុក-ខៈ-វិ-ទូ] rukkhakvitu≈

អ្នកជំនាញខាងរុក្ខជាតិ។

រុក្ខវិទ្យា

វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីរុក្ខជាតិ។

រុក្ខវិទ្យា នាម

[រុក-ខៈ-វិត-ទ្យា] rukkhakvittyea≈

វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីរុក្ខជាតិ។

រុក្ខសាស្ត្រ

វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីរុក្ខជាតិ។

រុក្ខសាស្ត្រ នាម

[រុក-ខៈ-សាស] rukkhaksas≈

វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីរុក្ខជាតិ។

រុក្ខា

ឈើទាំងឡាយ។ សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ) :

រុក្ខា នាម

[រុក-ខា] rukkha

ឈើទាំងឡាយ។ សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ) :

រុក្ខារក្ស

អ្នកដែលមានតួនាទីមើលថែរក្សាគ្រប់គ្រងនិងអភិរក្សព្រៃឈើ។

រុក្ខារក្ស នាម

[រុក-ខា-រ័ក] rukkharka≈

អ្នកដែលមានតួនាទីមើលថែរក្សាគ្រប់គ្រងនិងអភិរក្សព្រៃឈើ។

រុក្ខ—

(ម.ព. រុក្ខ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

រុក្ខ— នាម

[រុក-ខៈ—] rukkhak—≈

(ម.ព. រុក្ខ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

រុង

មានធំមានតូច :

រុង គុណនាម

[រុង] rung

(ព.បុ.) ធំ; ដែលចម្រើន។

រុង គុណនាម

[រុង] rung

ភពធំភពតូច។

រុង គុណនាម

[មាន-រុង-មាន-ឆ្មា] rung

មានធំមានតូច :

រុងរាំង

កំចោករោកខ្លាំង, កញ្ជ្រោកបោកបាចខ្លាំង, សម្ដែងអាការៈតូងតាង ឬគ្រុងគ្រាំង ឱ្យគេផ្អើលរចល់, ឱ្យកើតអផ្សុក :

រុងរាំង កិ., គុ.កិ.

[រុង-រាំង] rungreang

កំចោករោកខ្លាំង, កញ្ជ្រោកបោកបាចខ្លាំង, សម្ដែងអាការៈតូងតាង ឬគ្រុងគ្រាំង ឱ្យគេផ្អើលរចល់, ឱ្យកើតអផ្សុក :

រុងរឿង

ចេញអាការៈភ្លឺត្រចះ។

រុងរឿង គុណនាម a

[រុង-រឿង] rungoroeang

ដែលភ្លឺត្រចះ, ត្រចង់, ស្រស់ប៉ប្រៃ; ដែលឆើត, ឆើតឆាយ; ល្អប្រព្រៃ; ថ្កុំថ្កើង, ថ្កើងថ្កាន, ប្រសើរ, ថ្លៃថ្លា :

រុងរឿង កិរិយាសព្ទ b

[រុង-រឿង] rungoroeang

ចេញអាការៈភ្លឺត្រចះ។

រុងរោចន៍

ដែលរុងរឿង; ភ្លឺផ្លេក, ពណ្ណរាយ :

រុងរោចន៍ គុណនាម

[រុង-រោច] rungrouchan

ដែលរុងរឿង; ភ្លឺផ្លេក, ពណ្ណរាយ :

រុចិរ

(ម.ព. រុចិរាភា)។

រុចិរ គុណនាម

[រុ-ចិ-រ៉ៈ] rucher

រុងរឿង; ល្អ, សមរម្យ; ជាទីពេញចិត្ត; ពីរោះ, ... (ព.កា.)។

រុចិរ គុណនាម

[រិ-ចិ-រៈ-បុប-ផា] rucher

(ម.ព. រុចិរបុស្ប)។

រុចិរ នាម

[រុ-ចិ-រ៉ៈ-បុស] rucher

ផ្កាដែលមានព័ណ៌រុងរឿង។

រុចិរ នាម

[រុ-ចិ-រ៉ៈ-ព័រ] rucher

ព័ណ៌, សម្បុរដ៏រុងរឿង។

រុចិរ គុណកិរិយា

[រុ-ចិ-រ៉ៈ-ភា-សា] rucher

សម្ដីពីរោះ។

រុចិរ នាម

[រុ-ចិ-រ៉ៈ-វ័ន-ណៈ] rucher

(ម.ព. រុចិរព័ណ៌)។

រុចិរ នាម

[រុ-ចិ-រ៉ៈ-វា-ចា] rucher

(ម.ព. រុចិរភាសា)។

រុចិរ នាម

[រុ-ចិ-រ៉ៈ-ស័ប] rucher

សូរ, សំឡេងពីរោះ។

រុចិរ គុណនាម

[រុ-ចិ-រ៉ា-ភា] rucher

ពន្លឺរុងរឿង។

រុចិរ គុណនាម

[រុ-ចិ-រ៉ោ-ភាស] rucher

(ម.ព. រុចិរាភា)។