វចនានុក្រមខ្មែរ

ល នាម

[ល] lo≈

តួព្យញ្ជនៈទី២៨នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ, ជាតួព្យញ្ជនៈទី៣ក្នុងសេសវគ្គឬអវគ្គ។ តួអក្សរនេះមានឈ្មោះថា ល មានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [l] ជាព្យញ្ជនៈជើងធ្មេញ ខ្យល់មាត់ សូរលំហូរ ឃោសៈ។

ល កិរិយាសព្ទ ១)

[ល] lo≈

ល្បង, លង :

ល កិរិយាសព្ទ ២)

[ល] lo≈

ជន្ល ល្បងមើល :

ល កិរិយាសព្ទ

[យក-ក-ទៅ-ល-អន់-ទាក់] ykkatovloanteak≈

(ព.ទ.បុ.) ហុចទំនងឱ្យជាប់កុនជាប់ដំណើរ ...។

ល គុ.កិ., គុ.

[ល-លើ-កាប់-ក្រោម] loleukabkrom≈

(ព.ប្រ.) ដែលនិយាយលូកលរាវរកផ្លូវ រកទំនង ហាក់ដូចគេលើកគ្រឿងសស្ត្រាជន្លខាងលើឱ្យភ័ន្តហើយលូកកាប់ខាងក្រោម :

ល កិរិយាសព្ទ

[ល-លេង] loleng≈

ល្បងលេង, ជន្លលេង :

ល គុណកិរិយា

[ល-លែង-ល-លែង] lolengloleng≈

លហើយលែងៗហើយលរឿយៗ។

លក កិរិយាសព្ទ

[លក] lok

ជីក, ចូក, ចូរ, ដាប់ ឱ្យមានជាប្រឡាយជាចង្អូរ, ជាគន្លង, ជាហែប, ជាអណ្ដាត :

លក កិរិយាសព្ទ

[លក-ញី-ឈ្មោល] lok

លកសាច់ឈើឱ្យមានជាអណ្ដាតផ្ទុយគ្នាសម្រាប់ផ្គុំឬបិទឱ្យជិតមិនឱ្យមានប្រហោង :

លក នាម

[លក] lok

ឈ្មោះឫស្សីមួយប្រភេទ :

លក់

(ម.ព. លក់លន់)។

លក់ កិរិយាសព្ទ ១)

[លក់] louk

ចំណាយទំនិញ, ឱ្យរបស់ទៅអ្នកទិញដោយយកថ្លៃ :

លក់ កិរិយាសព្ទ ២)

[លក់] louk

ពិន័យតាមច្បាប់បញ្ញត្ត :

លក់ កិរិយាសព្ទ

[លក់-ខ្លួន] louk

ចំណាយខ្លួន ឱ្យជាអ្នកនៅបម្រើគេ។

លក់ កិរិយាសព្ទ

[លក់-ជឿ] louk

លក់ពុំទាន់យកថ្លៃដល់ដៃភ្លាមនៅឡើយដោយជឿថាអ្នកទិញនឹងចេញតម្លៃឱ្យពុំខាន។

លក់ កិរិយាសព្ទ

[លក់-ដុំ] louk

លក់ទាំងដុំៗ ទីទៃពីលក់រាយ។

លក់ កិរិយាសព្ទ

[លក់-ដូ] louk

លក់ខ្លះដូរខ្លះ គឺលក់របស់រប៉ិចរប៉ីរាយរង។

លក់ កិរិយាសព្ទ

[លក់-រាយ] louk

រំលែកទំនិញលក់តាមត្រូវការរបស់អ្នកទិញ។

លក់ កិរិយាសព្ទ

[លក់] louk

ដេកស៊ប់ស្ងាត់អារម្មណ៍មិនដឹងខ្លួន :

លក់ កិរិយាសព្ទ

[ដេក-លក់] louk

(ព.ប្រ.) ត្រាំគំនិតនៅក្នុងដំណើរមិនយល់ការខុសត្រូវឬប្រហែសធ្វេសជានិច្ច។

លក់ កិរិយាសព្ទ

[លក់-ជា-និច] louk

(ម.ព. ដេកលក់)។

លក់ កិរិយាសព្ទ

[លក់-លង់] louk

លក់ជ្រុលដំណេក។

លក់ កិរិយាសព្ទ

[លក់-លន់] louk

លក់ហួសប្រមាណ, លក់ជ្រៅមិនងាយភ្ញាក់ :

លក់ កិរិយាសព្ទ

[លក់-ស្វា] louk

លក់ពភ្លឹមពភ្លែត គឺស្ទើរលក់ស្ទើរភ្ញាក់ (បាលីហៅ កបិមិទ្ធ "លក់ស្វា", ការយល់សប្នឃើញអ្វីៗ ទោះពិតក្ដីមិនពិតក្ដី ឃើញត្រង់ស្របក់នេះឯង ពុំមែនពេញជាលក់ពុំមែនពេញជាភ្ញាក់គឺត្រង់ចន្លោះលក់និងភ្ញាក់ (ព.វិ.)។

លក់ កិរិយាសព្ទ

[លន់-លក់] louk

(ម.ព. លក់លន់)។

លក់ជាតិ

យកទ្រព្យសម្បត្តិជាតិខ្លួនទៅឱ្យជាតិដទៃដើម្បីតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ឬក្រុមណាមួយ :

លក់ជាតិ កិរិយាសព្ទ

[លក់-ជាត] lkacheat≈

យកទ្រព្យសម្បត្តិជាតិខ្លួនទៅឱ្យជាតិដទៃដើម្បីតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ឬក្រុមណាមួយ :

លក្ខ

តម្លៃមួយសែន (ហៅ អនេកត្ថសំខ្យា ប្រើជា ន.)។

លក្ខ នាម ១)

[ល័ក-ខៈ] lek

កំណត់; ទីសម្គាល់, គ្រឿងចំណាំ; ចន្លោង; គ្រឿងកំណត់រាប់, ខ្នាត, ទីវ; បុណ្យ, បុណ្យភ័ព្វ, សំណាង។

លក្ខ នាម ២)

[ល័ក-ខៈ] lek

ចំនួនសែន, មួយសែន (១០០ ០០០)។

លក្ខ នាម

[ល័ក-ខៈ-មូល] lek

តម្លៃមួយសែន (ហៅ អនេកត្ថសំខ្យា ប្រើជា ន.)។

លក្ខខណ្ឌ នាម

[លាក់-ខាន់] lokkhokhondor

កម្រិត; សង្កាត់, ប៉ែកដោយឡែក; កំណត់គោល; ព្រំ :

លក្ខណ នាម

[ល័ក-ខៈ] ឬ [ល័ក-ខៈ-ណៈ] lokkhon

គ្រឿងសម្គាល់, គ្រឿងចំណាំ; គ្រឿងសង្កេតនាខ្លួនប្រាណ ចង្អុលឱ្យឃើញច្បាស់ថាមានភ័ព្វឬឥតភ័ព្វ; គុណសម្បត្តិ :

លក្ខណ នាម

[ល័ក-ខៈ-ណៈ-កា] lokkhon

(ម.ព. លក្ខណហេតុ)។

លក្ខណ នាម

[ល័ក-ខៈ-ណៈ-ញូ] lokkhon

អ្នកស្គាល់លក្ខណៈ; ហោរ។

លក្ខណ នាម

[ល័ក-ខៈ-ណៈ-ប៉័ញ-ញ៉ាត់] lokkhon

បញ្ញត្តិតាមលក្ខណៈច្បាប់។

លក្ខណ នាម

[ល័ក-មន់] lokkhon

មន្តឬចំណេះសម្រាប់ទាយលក្ខណៈខ្លួនប្រាណ។

លក្ខណ នាម

[ល័ក-ខៈ-ណៈ-វិ-ជា] lokkhon

(ម.ព. លក្ខណមន្ត)។

លក្ខណ នាម

[ល័ក-ខៈ-ណៈ-វិទ] lokkhon

(ម.ព. លក្ខណវិទូ)។

លក្ខណ នាម

[ល័ក-ខៈ-ណៈ-វិ-ទូ] lokkhon

(ម.ព. លក្ខណញ្ញូ)។

លក្ខណ នាម

[ល័ក-ខៈ-ណៈ-វិ-ប័ត] lokkhon

វិបត្តិលក្ខណៈ, ការខូចលក្ខណៈ, ទាស់លក្ខណៈ។

លក្ខណ នាម

[ល័ក-ខៈ-ណៈ-សំ-ប័ត] lokkhon

ការគ្រប់ព្រមដោយលក្ខណៈ។

លក្ខណ នាម

[ល័ក-ខៈ-ណៈ-ហេតុ] lokkhon

ហេតុឬការណ៍ ដែលប្រកបដោយលក្ខណៈ, ដែលត្រូវលក្ខណៈ។

លក្ខណ នាម

[ល័ក-ខៈ-ណា-កា] lokkhon

អាការៈនៃលក្ខណៈ។

លក្ខណ នាម

[ល័ក-ខៈ-ណៈ] lokkhon

(ម.ព. លក្ខណ)។

លក្ខណវិនយប្បញ្ញត្តិ

ការបញ្ញត្តិវិន័យ, បែបបទនៃការបញ្ញត្តិរបស់វិន័យ។

លក្ខណវិនយប្បញ្ញត្តិ នាម

[ល័ក-ខៈ-ណៈ-វិ-ន-យ៉័ប-ប៉័ញ-ញ៉ាត់] lkakhaknakvinoybbnhonhat≈

ការបញ្ញត្តិវិន័យ, បែបបទនៃការបញ្ញត្តិរបស់វិន័យ។

លក្ខណសញ្ញា

ផ្លាកសញ្ញាសម្គាល់សក្ដិយស តួនាទី :

លក្ខណសញ្ញា នាម

[ល័ក-ខៈ-ណៈ-ស័ញ-ញ៉ា] lkakhaknaksnhonha≈

ផ្លាកសញ្ញាសម្គាល់សក្ដិយស តួនាទី :

លក្ខណា

លក្ខណៈ :

លក្ខណា នាម

[ល័ក-ខៈ-ណា] lokkhona

លក្ខណៈ :

លក្ខណ៍ នាម

[ល័ក] lokkhon

លក្ខណៈ។

លក្ខណ៍ នាម

[មៈ-នុស-ខាត-ល័ក] lokkhon

មនុស្សមានលក្ខណៈអភ័ព្វឬមានឫកពាថោក។

លក្ខណ៍ នាម

[ស្ត្រី-គ្រប់-ល័ក] lokkhon

ស្ត្រីដែលបរិបូណ៌ដោយលក្ខណៈល្អ។ល។

លក្ខន្តិក នាម ១)

[ល័ក-ខ័ន-តិ-កៈ] lokkhantik

កំណត់ដែលដាច់ស្រេច។

លក្ខន្តិក នាម ២)

[ល័ក-ខ័ន-តិ-កៈ] lokkhantik

ខ្មែរប្រើពាក្យនេះដោយសន្មតិជាឈ្មោះលក្ខខ័ណ្ឌច្បាប់ សម្រាប់ក្រសួងរាជការឬសម្រាប់សមាគមនីមួយៗ មានការចូលហ៊ុនគ្នាធ្វើជំនួញជាដើម :

លក្ខន្តិកៈ

សញ្ញាតាមរបៀបច្បាប់លក្ខន្តិកៈ ឬសញ្ញារបស់ច្បាប់លក្ខន្តិកៈ។

លក្ខន្តិកៈ នាម

[ល័ក-ខ័ន-តិ-កៈ] lkakhnotekak≈

(ម.ព. លក្ខន្តិក)។

លក្ខន្តិកៈ នាម

[ល័ក-ខ័ន-តិ-កៈ-ប៉័ញ-ញ៉ាត់] lkakhnotekakbnhonhat≈

បញ្ញត្តិរបស់ច្បាប់លក្ខន្តិកៈ ឬបញ្ញត្តិក្នុងច្បាប់លក្ខន្តិកៈ។

លក្ខន្តិកៈ នាម

[ល័ក-ខ័ន-តិ-កៈ-ស័ញ-ញ៉ា] lkakhnotekaksnhonha≈

សញ្ញាតាមរបៀបច្បាប់លក្ខន្តិកៈ ឬសញ្ញារបស់ច្បាប់លក្ខន្តិកៈ។

លក្ស

(ម.ព. លក្ខ)។

លក្ស នាម

[ល័ក-ខៈ] lkakhak≈

(ម.ព. លក្ខ)។

លក្សណ៍ នាម

[ល័ក] loksan

(ម.ព. លក្ខណ៍)។

លក្ស្មណៈ

នាមព្រះអនុជរបស់ព្រះរាមជាព្រះរាជបុត្រនៃព្រះបាទទសរថនិងនាងសុមិត្រាទេវី :

លក្ស្មណៈ នាម

[ល័ក-ស្មៈ] ឬ [ល័ក-ស្មៈ-ណៈ] loksmonak

នាមព្រះអនុជរបស់ព្រះរាមជាព្រះរាជបុត្រនៃព្រះបាទទសរថនិងនាងសុមិត្រាទេវី :

លក្ស្មី

ដែលមានស្រីសួស្ដី; អ្នកមានបុណ្យ, មានសម្បត្តិ។

លក្ស្មី នាម ១)

[ល័ក-ស្ម៊ី] loksmey

សិរី, ស្រីសួស្ដី; លំអ; លាភ; សេចក្ដីសុខ; សេចក្ដីចម្រើន; ទ្រព្យ, សម្បត្តិ; បុណ្យ, បុណ្យភ័ព្វ; លក្ខណៈល្អ។

លក្ស្មី នាម ២)

[ល័ក-ស្ម៊ី] loksmey

នាមទេវធីតាអ្នកបង្កើតលាភនិងស្រីសួស្ដី (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។

លក្ស្មី នាម ៣)

[ល័ក-ស្ម៊ី] loksmey

នាមរបស់ជាយានៃវិស្ណុ។

លក្ស្មី នាម

[ល័ក-ស្ម៊ី-បុស] loksmey

ផ្ការបស់លក្ស្មី (ត្បូងទទឹម)។

លក្ស្មី គុ., ន.

[ល័ក-ស្ម៊ី-វ័ត] loksmey

ដែលមានស្រីសួស្ដី; អ្នកមានបុណ្យ, មានសម្បត្តិ។

លក្ស្មីបតី

ម្ចាស់នៃសម្បត្តិ (ក្សត្រទ្រង់រាជ្យ)។

លក្ស្មីបតី នាម ១)

[ល័ក-ស្ម៊ី-ប៉ៈ-ដី] lkasamibakdei≈

ប្ដីនៃនាងលក្ស្មី (វិស្ណុ)។

លក្ស្មីបតី នាម ២)

[ល័ក-ស្ម៊ី-ប៉ៈ-ដី] lkasamibakdei≈

ម្ចាស់នៃសម្បត្តិ (ក្សត្រទ្រង់រាជ្យ)។

លគុឌ

ដំបង :

លគុឌ នាម

[លៈ-គុត] lokud

ដំបង :

លឃុ

(ម.ព. លឃុក្រម)។

លឃុ គុណនាម

[លៈ-ឃុ] lokhu

រហ័ស, ឆាប់, រួសរាន់; ស្រាល។

លឃុ គុណនាម

[លៈ-ឃុ-ក្រំ] lokhu

ជំហានរហ័ស; ដែលឈានជើងញាប់, ដែលមានដំណើរលឿន។

លឃុ ន., គុ.

[លៈ-ឃុ-ចិត] lokhu

(ម.ព. លហុចិត្ត)។

លឃុ នាម

[លៈ-ឃុ-ចិន-ដា] lokhu

(ម.ព. លហុចិន្តា)។

លឃុ គុណនាម

[លៈ-ឃុ-វិ-ក្រម] lokhu

(ម.ព. លឃុក្រម)។

លង កិរិយាសព្ទ ១)

[លង] long

ល្បង :

លង កិរិយាសព្ទ ២)

[លង] long

សម្ដែងអាការៈបន្លាចល្បងមើល :

លង នាម

[លង] long

ដង្កូវល្អិតមួយប្រភេទ កើតក្នុងសាច់ឈើបាក់គាំឬពុកបន្តិចៗ ស៊ីសាច់ឈើនោះជាអាហារ :

លង់

លិចក្នុងទឹកត្រដរហែលឡើងពុំរួច។

លង់ កិរិយាសព្ទ ១)

[លង់] lung

ជ្រុល, ស៊ុន, ហួស :

លង់ កិរិយាសព្ទ ២)

[លង់] lung

លុះដល់, ហួសមកដល់, ដរាបមកដល់ :

លង់ កិរិយាសព្ទ

[លង់-ទឹក] lung

លិចក្នុងទឹកត្រដរហែលឡើងពុំរួច។

លង់ខ្លួន

(សំនួន.) ជាប់ជំពាក់ក្នុងរឿងអ្វីមួយឬជ្រុលខ្លួនក្នុងស្ថានភាពណាមួយដែលពិបាកដកខ្លួនរួច :

លង់ខ្លួន កិរិយាសព្ទ

[លង់-ខ្លួន] lngokhluon≈

(សំនួន.) ជាប់ជំពាក់ក្នុងរឿងអ្វីមួយឬជ្រុលខ្លួនក្នុងស្ថានភាពណាមួយដែលពិបាកដកខ្លួនរួច :

លង់ទ្រនេស

(ព.ប្រ.) អស់ប្រាក់ចាយ ឬអស់ស្បៀងអាហារ ទាល់ផ្លូវទាល់ដំណើរទៅណាពុំរួច :

លង់ទ្រនេស កិ., គុ.កិ. ១)

[លង់-ទ្រ-នេស] longotrones

ដួលដេកជាប់ក្រោកទៅណាពុំរួច :

លង់ទ្រនេស កិរិយាសព្ទ ២)

[លង់-ទ្រ-នេស] longotrones

(ព.ប្រ.) អស់ប្រាក់ចាយ ឬអស់ស្បៀងអាហារ ទាល់ផ្លូវទាល់ដំណើរទៅណាពុំរួច :

លង់លុះ

លុះដល់ :

លង់លុះ ធ.

[លង់-លុះ] longluh

លុះដល់ :

លង់ហិន

លោហៈមួយប្រភេទសាច់រឹងស្រួយ កើតអំពីរំលាយផ្សំលោហជាតិ ច្រើនមុខបញ្ចូលគ្នា :

លង់ហិន នាម

[លង់-ហិន] longohen

លោហៈមួយប្រភេទសាច់រឹងស្រួយ កើតអំពីរំលាយផ្សំលោហជាតិ ច្រើនមុខបញ្ចូលគ្នា :

លង្កា

ឈ្មោះកោះធំមួយ ក្នុងមហាសមុទ្រឥណ្ឌា នៅខាងត្បូងមធ្យមប្រទេស (ហៅ លង្កាទ្វីប ក៏បាន)។

លង្កា នាម

[ឡ័ង-កា] ឬ [ឡង់-កា] longkea

ឈ្មោះកោះធំមួយ ក្នុងមហាសមុទ្រឥណ្ឌា នៅខាងត្បូងមធ្យមប្រទេស (ហៅ លង្កាទ្វីប ក៏បាន)។