វចនានុក្រមខ្មែរ

វិល កិរិយាសព្ទ ៣)

[វិល] verl

ត្រឡប់ចុះត្រឡប់ឡើង :

វិល កិរិយាសព្ទ ៤)

[វិល] verl

ត្រឡប់ទៅឬមក :

វិល កិរិយាសព្ទ

[វិល-កើត-វិល-ស្លាប់] verl

កើតស្លាប់, ស្លាប់ត្រឡប់កើតទៀតឥតឈប់ឥតស្រាក។

វិល កិរិយាសព្ទ

[វិល-ក្បុង] verl

(សំនួន.) វិលខួរ, ឡើងច្របូកច្របល់ :

វិល កិរិយាសព្ទ

[វិល-ខ្ញាល់] verl

វិលញាប់ខ្លាំង។

វិល កិរិយាសព្ទ

[វិល-គំ-និត] verl

ទើសគំនិតគិតមិនលេច។

វិល កិរិយាសព្ទ

[វិល-វក់] verl

វិលវីវក់។

វិល កិរិយាសព្ទ

[វិល-វង់] verl

វិលជាវង់, វិលតាមវង់មូល, វិលកេលកុង :

វិល កិរិយាសព្ទ

[វិល-វល់] verl

វិលចុះវិលឡើងដូចជាទឹកវល់ :

វិល កិរិយាសព្ទ

[វិល-វឹង] verl

វិលវិញ; វិលមកកើត។

វិល កិរិយាសព្ទ

[វិល-វៃ] verl

វិលវិញដោយរវៀសរវៃ, វិលវិញដោយប្រញាប់។

វិល!

ពាក្យសម្រាប់ស្រែកបង្គាប់វាហនសត្វមានគោជាដើមឱ្យត្រឡប់មកវិញ (សរសេរជា វឹល! ក៏មាន)។

វិល! ឧទានសព្ទ

[វិល] vil≈

ពាក្យសម្រាប់ស្រែកបង្គាប់វាហនសត្វមានគោជាដើមឱ្យត្រឡប់មកវិញ (សរសេរជា វឹល! ក៏មាន)។

វិលមុខ កិរិយាសព្ទ

[វិល-មុក] vilomukh

ងោងងងឹតមុខឈ្លប់, ជួនកាលមើលទៅអ្វីៗឃើញហាក់ដូចជាវិល :

វិលមុខ គុណនាម

[វិល-មុក] vilomukh

ដែលងងឹតមុខឈ្លប់ :

វិលាប នាម

[វិ-លាប] vileab

ដំណើរពោលពាក្យរៀបរាប់ដោយខ្សឹកខ្សួល, ដំណើរយំបូរបាច់ឮខ្លាំងៗ ដោយមានសេចក្ដីស្តាយអាល័យឬដោយមានទុក្ខតូចចិត្តខ្លាំង។

វិលាប នាម

[វិ-លា-ប៉ៈ-និន-នាត] vileab

សំឡេងកងរំពងដោយពិលាប។

វិលាសី គុណនាម

[វិ-លា-សី] vileasei

(ម.ព. ពិលាសី)។

វិលិប្ដា

ឈ្មោះមាត្រារាប់កម្រិតវេលាចំនួនភាគ ១ក្នុង ៣ ៦០០ភាគក្នុង ១នាឡិកា (ក្នុង១ម៉ោង; ចំនួន ៦០វិលិប្ដា (៦០វិនាទី) ជា ១លិប្ដា (១នាទី), ៦០លិប្ដា ជា ១នាឡិកា គឺ ១ម៉ោង (៦០x ៦០= ៣ ៦០០) :

វិលិប្ដា នាម ២)

[វិ-លិប-ប្ដា] vilibbda≈

ឈ្មោះមាត្រារាប់កម្រិតវេលាចំនួនភាគ ១ក្នុង ៣ ៦០០ភាគក្នុង ១នាឡិកា (ក្នុង១ម៉ោង; ចំនួន ៦០វិលិប្ដា (៦០វិនាទី) ជា ១លិប្ដា (១នាទី), ៦០លិប្ដា ជា ១នាឡិកា គឺ ១ម៉ោង (៦០x ៦០= ៣ ៦០០) :

វិលីន គុណនាម

[វិ-លីន] vilin≈

ដែលរាវ ដែលរលាយ ដែលអាចទូទាត់ដោះដូរបាន។

វិលីនធាតុ

ធាតុរាវ, ធាតុដែលរលាយ ដូចយ៉ាងទឹកនិងប្រេងជាដើម, អាបោធាតុ។

វិលីនធាតុ នាម

[វិ-លី-នៈ-ធាត] vilintheato

ធាតុរាវ, ធាតុដែលរលាយ ដូចយ៉ាងទឹកនិងប្រេងជាដើម, អាបោធាតុ។

វិលីយនភាព

សម្រូបរំលាយនៃអង្គធាតុ ដំណើរជោរឬយំដោយស្រូបទឹកក្នុងខ្យល់ដូចជា អំបិល ស្ករ ជាដើម។

វិលីយនភាព នាម

[វិ-លី-យៈ-នៈ-ភាប] viliyeakneakpheab≈

សម្រូបរំលាយនៃអង្គធាតុ ដំណើរជោរឬយំដោយស្រូបទឹកក្នុងខ្យល់ដូចជា អំបិល ស្ករ ជាដើម។

វិលុម្បក នាម

[វិ-លុម-បក] ឬ [វិ-លុម-ប៉ៈ-កៈ] vilumbok

(ម.ព. លុម្បក)។

វិលុម្បកៈ នាម

[វិ-លុម-ប៉ៈ-កៈ] vilumbakkak≈

(ម.ព. លុម្បក)។

វិលុម្បិកា នាម

[វិ-លុម-ប៉ិ-កា] vilumbeka≈

(ម.ព. លុម្បិកា)។

វិលេបនៈ

គ្រឿងលាប, គ្រឿងលុបលាប, គ្រឿងស្រឡាប, គ្រឿងក្រអូបសម្រាប់លាបស្អិតស្អាងរាងកាយ។

វិលេបនៈ នាម

[វិ-លេ-ប៉ៈ-ណៈ] vileboneak

គ្រឿងលាប, គ្រឿងលុបលាប, គ្រឿងស្រឡាប, គ្រឿងក្រអូបសម្រាប់លាបស្អិតស្អាងរាងកាយ។

វិលោកនៈ នាម

[វិ-លោ-កៈ-ណៈ] viloukoneak

ការរមិលមើល, ដំណើរប្រមើលមើល, ការមើលសង្កេតឱ្យឃើញជាក់, ការប្រមើលស្ទង់មើល។

វិលោកនៈ នាម

[វិ-លោ-កៈ-ណា-កា] viloukoneak

អាការៈនៃវិលោកនៈ, អាការៈប្រមើលមើល។

វិលោភនៈ នាម

[វិ-លោ-ភៈ-នៈ] vilouphoneak

ការល្បួង, លលួង; ដំណើរធ្វើឱ្យកើតសេចក្ដីសង្ស័យ (ប្រើជា វិលោភនកម្ម ក៏បាន)។

វិលោភនៈ នាម

[វិ-លោ-ភៈ-នៈ-កា] vilouphoneak

ហេតុដែលបណ្ដាលឱ្យមានវិលោភនៈ។

វិលោភនៈ នាម

[វិ-លោ-ភៈ-នា-កា] vilouphoneak

អាការៈនៃវិលោភនកម្ម។

វិលោមកិច្ច នាម

[វិ-លោ-មៈ-កិច] vilomeakkech≈

កិច្ចដែលផ្ទុយ។

វិវដ្ដ នាម ១)

[វិ-វ័ត-ដៈ] ឬ [វិ-វ័ត] vivodd

ការវិលត្រឡប់; ការត្រឡប់ធ្វើជាថ្មីទៀត។

វិវដ្ដ នាម ២)

[វិ-វ័ត-ដៈ] ឬ [វិ-វ័ត] vivodd

ការរួចស្រឡះចាកដំណើរវិលកើតវិលស្លាប់ (ព្រះនិញ្វន)។

វិវដ្ដ នាម ៣)

[វិ-វ័ត-ដៈ] ឬ [វិ-វ័ត] vivodd

ឈ្មោះចំណែកផ្ទៃចីពរ (ឧត្តរាសង្គៈ) ឬសង្ឃាដីត្រង់ផ្ទាំងកណ្ដាល :

វិវឌ្ឍនៈ នាម

[វិ-វ័ត-ឍៈ-នៈ] vivdthoneak

សេចក្ដីចម្រើន (ដូចគ្នានឹង វឌ្ឍនឬ វឌ្ឍនៈដែរ)។

វិវឌ្ឍន៍ នាម

[វិ-វ័ត-ឍៈ-នា-កា] vivtatheakneaka≈

អាការៈនៃសេចក្ដីចម្រើន។

វិវត្ត កិរិយាសព្ទ

[វិ-វ័ត] vivta≈

ផ្លាស់ប្ដូរ ប្រែប្រួល មិននៅដដែល :

វិវត្តន៍ នាម

[វិ-វ័ត] vivta≈

ការផ្លាស់ប្ដូរ ការប្រែប្រួល។

វិវនការ នាម

[វិ-វៈ-នៈ-កា] viveakneakka≈

ការបំផ្លាញព្រៃឈើ ភាពគ្មានព្រៃ។

វិវរដ្ឋាន នាម

[វិ-វៈ-រ៉ាត់-ឋាន] vivrodthan

ទីជាចន្លោះ, ទីចំហ, ទីមានប្រហោង។

វិវរណីយៈ

(ព.វ.) សព្ទឬសេចក្ដីដែលទទួលបញ្ជាក់រងតពី វិវរណៈ មក ញ៉ាំងអត្ថន័យឱ្យដាក់ច្បាស់ឡើងទៀត, ដូចជា ល្ងង់ គឺ មិនចេះ, ល្ងង់ ជា វិវរណៈ ខៃជម្រាលមករកគឺ មិនចេះ, មិនចេះ ជា វិវរណីយៈ។

វិវរណីយៈ នាម ១)

[វិ-វៈ-រៈ-ណី-យៈ] vivroneiyeak

អ្វីៗដែលគេគួរបើកចំហ, គួរសម្ងាចឱ្យគេឃើញឬឱ្យគេដឹងច្បាស់ :

វិវរណីយៈ នាម ២)

[វិ-វៈ-រៈ-ណី-យៈ] vivroneiyeak

(ព.វ.) សព្ទឬសេចក្ដីដែលទទួលបញ្ជាក់រងតពី វិវរណៈ មក ញ៉ាំងអត្ថន័យឱ្យដាក់ច្បាស់ឡើងទៀត, ដូចជា ល្ងង់ គឺ មិនចេះ, ល្ងង់ ជា វិវរណៈ ខៃជម្រាលមករកគឺ មិនចេះ, មិនចេះ ជា វិវរណីយៈ។

(ព.វ.) ការខៃជម្រាលពាក្យ ឬសេចក្ដីពីមួយទៅមួយឬក៏ពីមួយនោះទៅមួយទៀតបន្តគ្នា ឱ្យមានអត្ថន័យកាន់តែជាក់ច្បាស់ឡើង ដោយប្រើពាក្យ គឺ, គឺថា, ក៏គឺ, ឬក៏គឺ, គឺជា, ក៏គឺជា ជាគ្រឿងបញ្ជាក់, ដូចជា : ល្ងង់ គឺ មិនចេះ គឺថា មិនដឹង ក៏គឺ មិនដឹងមិនយល់សោះឡើយ ឬក៏គឺ ងងឹតសូន្យឈឹងមោឃៈសុទ្ធសាធតែ

វិវរណៈ នាម ១)

[វិ-វៈ-រៈ-ណៈ] vivoronak

ការបើកចំហ; ការសម្ងាចឱ្យគេឃើញច្បាស់; ពិព័រណ៍។

វិវរណៈ នាម ២)

[វិ-វៈ-រៈ-ណៈ] vivoronak

(ព.វ.) ការខៃជម្រាលពាក្យ ឬសេចក្ដីពីមួយទៅមួយឬក៏ពីមួយនោះទៅមួយទៀតបន្តគ្នា ឱ្យមានអត្ថន័យកាន់តែជាក់ច្បាស់ឡើង ដោយប្រើពាក្យ គឺ, គឺថា, ក៏គឺ, ឬក៏គឺ, គឺជា, ក៏គឺជា ជាគ្រឿងបញ្ជាក់, ដូចជា : ល្ងង់ គឺ មិនចេះ គឺថា មិនដឹង ក៏គឺ មិនដឹងមិនយល់សោះឡើយ ឬក៏គឺ ងងឹតសូន្យឈឹងមោឃៈសុទ្ធសាធតែ