វចនានុក្រមខ្មែរ

សត្វ— នាម

[ស័ត-ត្វៈ—] statveak—≈

(ម.ព. សត្ត១) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សត—

(ម.ព. សត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សត— នាម

[សៈ-តៈ—] saktak—≈

(ម.ព. សត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សថូប

(ម.ព. ស្តូប)។

សថូប នាម

[សៈ-ថូប] sathoub

(ម.ព. ស្តូប)។

សទាគតិ

ខ្យល់។

សទាគតិ នាម

[សៈ-ទា-គៈ-តិ] soteakote

ខ្យល់។

សទាទាន

ទានដែលគេឱ្យជានិច្ច :

សទាទាន គុណនាម

[សៈ-ទា-ទាន] sateatean

ដែលមានសទ្ធាឱ្យទានជានិច្ច :

សទាទាន នាម

[សៈ-ទា-ទាន] sateatean

ទានដែលគេឱ្យជានិច្ច :

សទាផល

ឈើដែលមានផ្លែរាល់រដូវឬដែលមានផ្លែបន្តគ្នាមិនដាច់ :

សទាផល នាម

[សៈ-ទា-ផល់] soteaphol

ឈើដែលមានផ្លែរាល់រដូវឬដែលមានផ្លែបន្តគ្នាមិនដាច់ :

សទាព្រឹក្ស

(ម.ព. សទាផល)។

សទាព្រឹក្ស នាម

[សៈ-ទា-ព្រឹក] sateaprueksar

(ម.ព. សទាផល)។

សទារសន្តោស

សេចក្ដីសន្តោសចំពោះភរិយារបស់ខ្លួន គឺការមិនរហើររហាយទៅរកស្ត្រីដទៃក្រៅពីភរិយារបស់ខ្លួន :

សទារសន្តោស នាម

[សៈ-ទា-រៈ-សន់-ដោស] (ជើង ត អានជា ដ)] sakteareaksnodaos](cheungtaaanchead)a≈

សេចក្ដីសន្តោសចំពោះភរិយារបស់ខ្លួន គឺការមិនរហើររហាយទៅរកស្ត្រីដទៃក្រៅពីភរិយារបស់ខ្លួន :

សទិស គុណនាម

[សៈ-ទិ-សៈ] ឬ [សៈ-ទិស] sotis

ដែលដូចគ្នា, ត្រូវគ្នា, ប្រហែលគ្នា, ស្រដៀងគ្នា, លាំគ្នា (ព.ផ្ទ.) វិសទិស ឬ វិសាទិស)។

សទិស នាម

[សៈ-ទិ-សៈ-ព័រ] sotis

ព័ណ៌ឬសម្បុរដូចគ្នា, ស្រដៀងគ្នា។

សទិស នាម

[សៈ-ទិ-សៈ-ភាប] sotis

ភាពត្រូវគ្នា, បែបស្រដៀងគ្នា។

សទិស នាម

[សៈ-ទិ-សៈ-វ័ន] sotis

(ម.ព. សទិសព័ណ៌)។

សទិសន័យ

ន័យដូចគ្នាឬស្រដៀងគ្នា។

សទិសន័យ នាម

[សៈ-ទិ-សៈ-នៃ] saktisakney≈

ន័យដូចគ្នាឬស្រដៀងគ្នា។

សទិសលេខ

ពាក្យដែលមានសំណេរដូចគ្នា :

សទិសលេខ នាម

[សៈ-ទិ-សៈ-ឡេក] saktisaklek≈

ពាក្យដែលមានសំណេរដូចគ្នា :

សទិសសញ្ញា

សន្មតជាឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយយ៉ាង (=) នេះមានអត្ថថា គឺ, គឺជាសម្រាប់ប្រើសរសេរងាយ :

សទិសសញ្ញា នាម ១)

[សៈ-ទិ-សៈ-ស័ញ-ញ៉ា] satissanhnhea

ការសម្គាល់ថា ដូចគ្នា,។

សទិសសញ្ញា នាម ២)

[សៈ-ទិ-សៈ-ស័ញ-ញ៉ា] satissanhnhea

សន្មតជាឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយយ៉ាង (=) នេះមានអត្ថថា គឺ, គឺជាសម្រាប់ប្រើសរសេរងាយ :

សទិសសព្ទ

ពាក្យដែលមានន័យផ្សេងគ្នា តែមានរូបដូចគ្នា ឬមានសូរដូចគ្នា។ សទិសសព្ទ អាចជាសទិសសូរផង អាចជាសទិសលេខផងទៀត :

សទិសសព្ទ នាម

[សៈ-ទិ-សៈ-ស័ប] saktisaksba≈

ពាក្យដែលមានន័យផ្សេងគ្នា តែមានរូបដូចគ្នា ឬមានសូរដូចគ្នា។ សទិសសព្ទ អាចជាសទិសសូរផង អាចជាសទិសលេខផងទៀត :

សទិសសូរ

ពាក្យដែលមានសូរដូចគ្នា :

សទិសសូរ នាម

[សៈ-ទិ-សៈ-សូ] saktisaksou≈

ពាក្យដែលមានសូរដូចគ្នា :

សទិសៈ

(ម.ព. សទិស)។

សទិសៈ គុណនាម

[សៈ-ទិ-សៈ] saktisak≈

(ម.ព. សទិស)។

សទិស—

(ម.ព. សទិស) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សទិស— គុណនាម

[សៈ-ទិ-សៈ—] saktisak—≈

(ម.ព. សទិស) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សទ្ទ

(ម.ព. សទ្ទសាស្ត្រ)។

សទ្ទ នាម

[ស័ត-ទៈ] satt

សព្ទ គឺសូរ, សូរសព្ទ, សំឡេង, សំនៀង; ភាសា, ពាក្យ, សម្ដី, សម្រែក។

សទ្ទ នាម

[ស័ត-ទៈ-កាំ] satt

ការបញ្ចេញសំឡេង, ការបង្កើតសូរ។

សទ្ទ នាម

[ស័ត-ទៈ-កោ-វិត] satt

អ្នកឈ្លាសក្នុងភាសា; អ្នកឈ្លាសក្នុងវេយ្យាករណ៍។

សទ្ទ នាម

[ស័ត-ទៈ-ឃោស] satt

សូរគឹកកង, សូររំពង។

សទ្ទ នាម

[ស័ត-ទៈ-នៃ] satt

ន័យ, គោលរបស់ភាសា។

សទ្ទ នាម

[ស័ត-ទៈ-វិ-ប៉័ល-ឡាស] satt

ដំណើរភ្លាត់សព្ទ, ការប្រែប្រួលសព្ទ។

សទ្ទ នាម

[ស័ត-ទៈ-វិ-សែស] satt

គម្ពីរនិយាយអំពីសព្ទផ្សេងៗ ដែលទាក់ទងដោយវេយ្យាករណ៍ភាសាបាលី (ហៅក្លាយជា សទ្ទាវិសេស ក៏មាន)។

សទ្ទ នាម

[ស័ត-ទៈ-សាស] satt

គម្ពីរកែសព្ទ; វេយ្យាករណ៍, គម្ពីរពួកវេយ្យាករណ៍។

សទ្ទ នាម

[សាប់-ទៈ-សាស] satt

(ម.ព. សទ្ទសាស្ត្រ)។

សទ្ទជាតិ

សូរសំឡេងដែលលាន់ឮ។

សទ្ទជាតិ នាម

[ស័ត-ទៈ-ជាត] sottocheate

សូរសំឡេងដែលលាន់ឮ។

សទ្ទតា

ឯកតាសូរតូចបំផុតរបស់ភាសាដែលមិនអាចបំបែកបាន គ្មានន័យក្នុងខ្សែសម្ដី និងមានមុខងារសម្រាប់ធ្វើឱ្យពាក្យពីរក្នុងបរិបទតែមួយមានន័យប្លែកគ្នា។

សទ្ទតា នាម

[ស័ត-ទៈ-តា] stateakta≈

ឯកតាសូរតូចបំផុតរបស់ភាសាដែលមិនអាចបំបែកបាន គ្មានន័យក្នុងខ្សែសម្ដី និងមានមុខងារសម្រាប់ធ្វើឱ្យពាក្យពីរក្នុងបរិបទតែមួយមានន័យប្លែកគ្នា។

សទ្ទវិទ្យា

វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីមុខងារសូរស្រៈនិងព្យញ្ជនៈក្នុងភាសាមួយ។

សទ្ទវិទ្យា នាម

[ស័ត-ទៈ-វិត-ទ្យា] stateakvittyea≈

វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីមុខងារសូរស្រៈនិងព្យញ្ជនៈក្នុងភាសាមួយ។

សទ្ទសញ្ញា

អក្សរភ្លេង។

សទ្ទសញ្ញា នាម

[ស័ត-ទៈ-ស័ញ-ញ៉ា] stateaksnhonha≈

ការសម្គាល់ដោយសូរសព្ទ; ការបញ្ចេញវាចាថា សាធុ!

សទ្ទសញ្ញា នាម

[ស័ត-ទៈ-ស័ញ-ញ៉ា] stateaksnhonha≈

អក្សរភ្លេង។

សទ្ទានុក្រម

លំដាប់សព្ទ, វចនានុក្រម, បទានុក្រម, បញ្ជីពាក្យរៀបតាមអក្ខរក្រម ដែលពាក់ព័ន្ធទៅនឹងមុខវិជ្ជាដោយឡែកណាមួយឬអត្ថបទណាមួយ ដោយមានសេចក្ដីពន្យល់។

សទ្ទានុក្រម នាម

[ស័ត-ទា-នុ-ក្រម] stateanukarm≈

លំដាប់សព្ទ, វចនានុក្រម, បទានុក្រម, បញ្ជីពាក្យរៀបតាមអក្ខរក្រម ដែលពាក់ព័ន្ធទៅនឹងមុខវិជ្ជាដោយឡែកណាមួយឬអត្ថបទណាមួយ ដោយមានសេចក្ដីពន្យល់។

សទ្ធម៌

(ម.ព. សទ្ធម្ម)។

សទ្ធម៌ នាម

[ស័ត-ធ័រ] stathro≈

(ម.ព. សទ្ធម្ម)។

សទ្ធម្ម

ដំណើររុងរឿងនៃព្រះសទ្ធម្ម, ពន្លឺព្រះសទ្ធម្ម; ប្រទីបគឺព្រះសទ្ធម្ម, ព្រះសទ្ធម្ម ទុកដូចជាប្រទីបដ៏រុងរឿង។

សទ្ធម្ម នាម ១)

[ស័ត-ធ័ម-មៈ] satthomm

ធម៌របស់សប្បុរសគឺធម៌របស់បុគ្គលអ្នកស្ងប់, អ្នកត្រឹមត្រូវ (ច្រើនប្រើពាក្យ ព្រះ ផ្សំពីខាងដើម) :

សទ្ធម្ម នាម ២)

[ស័ត-ធ័ម-មៈ] satthomm

ច្បាប់សម្រាប់ប្រដៅមនុស្សឱ្យស្ងប់, ឱ្យប្រព្រឹត្តត្រឹមត្រូវ។

សទ្ធម្ម នាម

[ស័ត-ធ័ម-ម័ត-ឋិ-តិ] satthomm

ការឋិតនៅឬតាំងនៅនៃព្រះសទ្ធម្ម។

សទ្ធម្ម នាម

[ស័ត-ធ័ម-មៈ-ទេ-សៈ-ណា] satthomm

ការសម្ដែងព្រះសទ្ធម្ម។

សទ្ធម្ម នាម

[ស័ត-ធ័ម-ម័ប-បុ័ច-ជោត] satthomm

ដំណើររុងរឿងនៃព្រះសទ្ធម្ម, ពន្លឺព្រះសទ្ធម្ម; ប្រទីបគឺព្រះសទ្ធម្ម, ព្រះសទ្ធម្ម ទុកដូចជាប្រទីបដ៏រុងរឿង។

សទ្ធម្ម—

(ម.ព. សទ្ធម្ម) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សទ្ធម្ម— នាម

[ស័ត-ធ័ម—] stathm—o≈

(ម.ព. សទ្ធម្ម) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សទ្ធា

(ម.ព. សទ្ធាសម្បន្ន)។

សទ្ធា នាម

[ស័ត-ធា] satthea

ជំនឿ។ សេចក្ដីជឿបុណ្យ, ជឿបាប, ជឿកម្ម, ជឿផល :

សទ្ធា នាម

[ស័ត-ធា-ចៈ-រ៉ិត] satthea

អ្នកដែលមានចរិតជឿងាយ, អ្នកដែលឆាប់ជឿងាយៗ។

សទ្ធា នាម

[ស័ត-ធា-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ា] satthea

ដំណើរប្រព្រឹត្តដោយការជឿឬនៅក្នុងការជឿស្ដាប់។

សទ្ធា នាម

[ស័ត-ធា-ចិត] satthea

ចិត្តដែលប្រកបដោយសទ្ធា។

សទ្ធា នាម

[ស័ត-ធា-ចេ-តៈ-សិក] satthea

សទ្ធាដែលរាប់ជាចេតសិកមួយ ក្នុងពួកចេតសិក ៥២(ព.អ.)។

សទ្ធា នាម

[ស័ត-ធា-ទៃ] satthea

របស់ដែលគេឱ្យដោយសទ្ធា, ចតុប្បច្ច័យដែលទាយកប្រគេនបព្វជិតដោយសទ្ធា (ព.វិ.)។

សទ្ធា នាម

[ស័ត-ធា-ធន់] satthea

ទ្រព្យគឺសទ្ធា, សទ្ធាដែលទុកថាជាទ្រព្យរបស់មនុស្ស។

សទ្ធា នាម

[ស័ត-ធា-ធិក] satthea

អ្នកដែលអធិកដោយសទ្ធា គឺពោធិសត្វដែលបំពេញបារមីដោយសទ្ធាដ៏លើសលុប។

សទ្ធា នាម

[ស័ត-ធា-ធិ-មុត] satthea

អ្នកដែលចុះចិត្តស៊ប់ក្នុងសទ្ធា, អ្នកដែលជឿស៊ប់។

សទ្ធា នាម

[ស័ត-ធា-ប៉័ប-ពៈ-ជិត] satthea

អ្នកបួសដោយសទ្ធា។

សទ្ធា នាម

[ស័ត-ធា-ស័ម-ប័ន] satthea

អ្នកដែលបរិបូណ៌ដោយសទ្ធា។

សទ្ធា នាម

[ស័ត-ធា-ស័ម-ប៉័ន-ណា] satthea

(ម.ព. សទ្ធាសម្បន្ន)។

សទ្ធាសម្បយុត្ត

ចិត្តដែលប្រកបដោយសទ្ធា; បុគ្គលអ្នកប្រកបដោយសទ្ធា។

សទ្ធាសម្បយុត្ត នាម

[ស័ត-ធា-ស័ម-ប៉ៈ-យុត] statheasmobakyut≈

ចិត្តដែលប្រកបដោយសទ្ធា; បុគ្គលអ្នកប្រកបដោយសទ្ធា។

សទ្ធា—

(ម.ព. សទ្ធា) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សទ្ធា— នាម

[ស័ត-ធា—] stathea—≈

(ម.ព. សទ្ធា) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សទ្ធិន្ទ្រិយ

ឥន្ទ្រិយគឺសទ្ធា (សទ្ធាដែលរាប់ថាជាធំមួយរបស់សត្វលោក)។

សទ្ធិន្ទ្រិយ នាម

[ស័ត-ធិន-ទ្រី] stathintri≈

ឥន្ទ្រិយគឺសទ្ធា (សទ្ធាដែលរាប់ថាជាធំមួយរបស់សត្វលោក)។

សទ្ធិវិហារិក

(ម.ព. សទ្ធិវិហារិកវត្ត)។

សទ្ធិវិហារិក នាម

[ស័ត-ធិ-វិ-ហា-រិក] satthiviharik

អ្នកនៅជាមួយ គឺភិក្ខុឬសាមណេរដែលជាសិស្សរបស់ឧបជ្ឈាយ៍ ត្រូវនៅក្នុងអំណាចឧបជ្ឈាយ៍ឱ្យលោកមើលការខុសត្រូវស្ដីប្រដៅជានិច្ច :

សទ្ធិវិហារិក នាម

[ស័ត-ធិ-វិ-ហា-រិ-កៈ-វ័ត] satthiviharik

វត្តគឺការមើលថែទាំនិងការទំនុកបម្រុង ដែលឧបជ្ឈាយ៍ត្រូវធ្វើដល់សទ្ធិវិហារិក (ព.វិ.)។

សទ្ធិវិហារិក នាម

[ស័ត-ធិង-វិ-ហា-រិ-កៈ-វ័ត] satthiviharik

(ម.ព. សទ្ធិវិហារិកវត្ត)។

សនិទាន

ដែលមានហេតុផល, គួរធ្វើសនិទាន, នៃសនិទាន។

សនិទាន នាម

[សៈ-និ-ទាន] saknitean≈

សំណុំនៃហេតុផលឬមូលដ្ឋានតក្កវិជ្ជាសម្រាប់ការធ្វើអ្វីមួយឬជឿលើអ្វីមួយ។

សនិទាន នាម

[សៈ-និ-ទា-នៈ-និ-យំ] sakniteaneakniyum≈

ការប្រកាន់យកភាពត្រឹមត្រូវតាមវិចារណញ្ញាណឬតាមហេតុផល។

សនិទាន នាម

[សៈ-និ-ទា-និក] sakniteanik≈

អ្នកសនិទាននិយម។

សនិទាន គុណនាម

[សៈ-និ-ទា-នី] sakniteani≈

ដែលមានហេតុផល, គួរធ្វើសនិទាន, នៃសនិទាន។

សនិទានកម្ម

ការវិភាគពិចារណាដោយសមហេតុផលក្នុងការសម្រេចចិត្តលើមុខចំណាយណាមួយប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ ធានាបាននូវស្ថិរភាពម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច និងនិរន្តរភាពសារពើពន្ធ។

សនិទានកម្ម នាម

[សៈ-និ-ទា-នៈ-កាំ] sakniteaneakkaam≈

ការអនុវត្តឬការសម្រេចអ្វីមួយផ្អែកទៅលើហេតុផលសមស្របឬវិចារណញ្ញាណ ដើម្បីបង្កើនប្រសិទ្ធភាពការងារនិងកាត់បន្ថយនូវអ្វីៗដែលមិនចាំបាច់។

សនិទានកម្ម នាម

[សៈ-និ-ទា-នៈ-កាំ-ចំ-ណាយ] sakniteaneakkaamchamnay≈

ការវិភាគពិចារណាដោយសមហេតុផលក្នុងការសម្រេចចិត្តលើមុខចំណាយណាមួយប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ ធានាបាននូវស្ថិរភាពម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច និងនិរន្តរភាពសារពើពន្ធ។

សនិទានភាព

គោលការណ៍ឬភាពសមហេតុផលដែលឈរលើមូលដ្ឋាននៃការពិចារណាហ្មត់ចត់និងត្រឹមត្រូវ :

សនិទានភាព នាម

[សៈ-និ-ទា-នៈ-ភាប] sakniteaneakpheab≈

គោលការណ៍ឬភាពសមហេតុផលដែលឈរលើមូលដ្ឋាននៃការពិចារណាហ្មត់ចត់និងត្រឹមត្រូវ :

សន្តតិ

វង្ស, ត្រកូល, វង្សត្រកូល, ពូជពង្ស; ជាតិ; បុត្រដែលតៗគ្នាមក :