ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

សមត្ថកិច្ច

កិច្ចការដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសមត្ថភាពរបស់ក្រសួង ឬស្ថាប័នណាមួយ, ច្រើននិយាយសំដៅលើក្រសួងមានតួនាទីបង្ក្រាបអំពើទុច្ចរិត, រកសន្តិសុខ រកយុត្តិធម៌ ជូនប្រជាជនស្លូតត្រង់និងសង្គម :

សមត្ថកិច្ច នាម

[សៈ-មុ័ត-ថៈ-កិច] samat kech

កិច្ចការដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសមត្ថភាពរបស់ក្រសួង ឬស្ថាប័នណាមួយ, ច្រើននិយាយសំដៅលើក្រសួងមានតួនាទីបង្ក្រាបអំពើទុច្ចរិត, រកសន្តិសុខ រកយុត្តិធម៌ ជូនប្រជាជនស្លូតត្រង់និងសង្គម :

សមត្ថជន

ជនទាំងឡាយក្រៅពីជននៅក្រោមអាណាព្យាបាលទូទៅនិងក្រៅពីជននៅក្រោមហិតូបត្ថម្ភ និងអនីតិជនដែលទទួលបានអត្តាធីនភាព។

សមត្ថជន នាម

[សៈ-ម៉័ត-ថៈ-ជន់] sakmtathakchno

ជនទាំងឡាយក្រៅពីជននៅក្រោមអាណាព្យាបាលទូទៅនិងក្រៅពីជននៅក្រោមហិតូបត្ថម្ភ និងអនីតិជនដែលទទួលបានអត្តាធីនភាព។

សមត្ថភាព

លក្ខណសម្បត្តិរបស់បុគ្គលដែលតម្រូវដោយច្បាប់ រួមមានសមត្ថភាពទទួលសិទ្ធិ សមត្ថភាពខាងឆន្ទៈ និងសមត្ថភាពនៅក្នុងការធ្វើសកម្មភាព។

សមត្ថភាព នាម ១)

[សៈ-ម៉័ត-ថៈ-ភាប] samatpheap

ភាពនៃសេចក្ដីអាចហាន, សេចក្ដីមោះមុត។

សមត្ថភាព នាម ២)

[សៈ-ម៉័ត-ថៈ-ភាប] samatpheap

លក្ខណសម្បត្តិរបស់បុគ្គលដែលតម្រូវដោយច្បាប់ រួមមានសមត្ថភាពទទួលសិទ្ធិ សមត្ថភាពខាងឆន្ទៈ និងសមត្ថភាពនៅក្នុងការធ្វើសកម្មភាព។

សមត្ថ—

(ម.ព. សមត្ថ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សមត្ថ— នាម

[សៈ-មុ័ត-ថៈ—] sakmutthak—

(ម.ព. សមត្ថ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សមថ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ថៈ] samoth

សេចក្ដីស្ងប់នៃចិត្ត, សេចក្ដីស្ងប់អារម្មណ៍រសេមរសាម, សមាធិធម៌។

សមថ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ថៈ-កាំ-ម៉័ត-ឋាន] samoth

កម្មដ្ឋានសម្រាប់ធ្វឱ្យចិត្តស្ងប់ស្ងាត់ ឱ្យឃ្លាតចាកពីនីវរណធម៌ (ហៅសមថធម៌ក៏បាន)។

សមថ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ថៈ-ភា-វៈ-នា] samoth

ការចម្រើនឬការរំពឹងសមថធម៌។

សមថ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ថៈ-យា-និក] samoth

អ្នកមានសមថធម៌ជាយាន, ជាគ្រឿងដឹកនាំចិត្ត; យោគី; បើស្ត្រីជាសមថយានិកា (យោគិនី)។

សមថ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ថៈ-វិ-ប៉័ស-ណា] samoth

សមថៈនិងវិបស្សនា។

សមថៈ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ថៈ] sakmakthak

(ម.ព. សមថ)។

សមទិន គុណនាម

[សៈ-ម៉ៈ-ទិន] sakmaktin

ដែលទាន់សម័យ, ទំនើប។

សមធម៌

លក្ខខណ្ឌតម្រូវជាមូលដ្ឋាននៃយុត្តិធម៌សង្គម ដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងភាពត្រឹមត្រូវឬចំណែកត្រឹមត្រូវ ហើយខុសពីសមភាព ឬចំណែកស្មើគ្នា។ សមធម៌ទាមទារឱ្យករណីដូចគ្នា ត្រូវបានគេប្រព្រឹត្តដោយស្មើភាពគ្នានិងករណីផ្សេងគ្នាត្រូវបានគេប្រព្រឹត្តដោយមិនស្មើភាពគ្នា :

សមធម៌ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ធ័រ] somothomr

លក្ខខណ្ឌតម្រូវជាមូលដ្ឋាននៃយុត្តិធម៌សង្គម ដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងភាពត្រឹមត្រូវឬចំណែកត្រឹមត្រូវ ហើយខុសពីសមភាព ឬចំណែកស្មើគ្នា។ សមធម៌ទាមទារឱ្យករណីដូចគ្នា ត្រូវបានគេប្រព្រឹត្តដោយស្មើភាពគ្នានិងករណីផ្សេងគ្នាត្រូវបានគេប្រព្រឹត្តដោយមិនស្មើភាពគ្នា :

សមន្ធការ

ភាពឬសភាពដែលធ្វើឱ្យងងឹតសូន្យដូចជាខ្វាក់, ដំណើរងងឹតសូន្យឈឹង :

សមន្ធការ នាម

[សៈ-ម៉ន់-ធៈ-កា] samonthokar

ភាពឬសភាពដែលធ្វើឱ្យងងឹតសូន្យដូចជាខ្វាក់, ដំណើរងងឹតសូន្យឈឹង :

សមបរិមាត្រ គុណនាម

[សៈ-ម៉ៈ-ប៉ៈ-រ៉ិ-ម៉ាត] sakmakbakremat

ដែលមានបរិមាត្រស្មើគ្នា។

សមបាទ

ដែលមានជើងដូចគ្នាទាំងអស់។

សមបាទ គុណនាម

[សៈ-ម៉ៈ-បាត] sakmakbat

ដែលមានជើងដូចគ្នាទាំងអស់។

សមបំណង

បានដូចបំណង; ដែលត្រូវត្រង់តាមបំណង :

សមបំណង កិ., គុ.កិ.

[សំ-បំ-ណង] sambamnngo

បានដូចបំណង; ដែលត្រូវត្រង់តាមបំណង :

សមប្រកប

បានកបដូចចិត្ត; ដែលត្រូវចួនត្រូវទំនង :

សមប្រកប កិ., គុ.កិ.

[សំ-ប្រ-កប] sambrokba

បានកបដូចចិត្ត; ដែលត្រូវចួនត្រូវទំនង :

សមព្រមត់

សមគំនិតបិទបាំងទោសគ្នា, ចូលគំនិតមត់គ្នាដោយបទទុច្ចរិតណាមួយ :

សមព្រមត់ កិរិយាសព្ទ

[សំ-ព្រ-មត់] samopromot

សមគំនិតបិទបាំងទោសគ្នា, ចូលគំនិតមត់គ្នាដោយបទទុច្ចរិតណាមួយ :

សមភាគ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ភាក] sakmakpheak

ចំណែកស្មើគ្នា។

សមភាគី

អ្នកដែលមានមុខតំណែងឬមុខងារដូចគ្នានៅតាមទីកន្លែងឬស្ថានភាពខុសៗគ្នា :

សមភាគី នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ភា-គី] sakmakpheaki

អ្នកដែលមានមុខតំណែងឬមុខងារដូចគ្នានៅតាមទីកន្លែងឬស្ថានភាពខុសៗគ្នា :

សមភាព

ភាពស្មើគ្នាដោយអានុភាព គឺការមានអំណាចស្មើគ្នា។

សមភាព នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ភាប] samopheap

ភាពស្មើគ្នា, ដំណើរស្មើមុខគ្នា។

សមភាព នាម

[កិច-ចៈ-សៈ-ម៉ៈ-ភាប] ឬ [កិច-សៈ-ម៉ៈ-ភាប] samopheap

ភាពស្មើគ្នាដោយកិច្ច គឺដំណើរមានកិច្ចការឬមុខការរបរស្មើគ្នា។

សមភាព នាម

[ទិត-ឋិ-សៈ-ម៉ៈ-ភាប] samopheap

ភាពស្មើគ្នាដោយទិដ្ឋិ គឺដំណើរមានប្រាជ្ញាយល់ការពិតស្មើគ្នា។

សមភាព នាម

[សី-ឡៈ-សៈ-ម៉ៈ-ភាប] samopheap

ភាពស្មើគ្នាដោយសីល គឺដំណើរកាន់សីលឬមានមារយាទល្អស្មើគ្នា។

សមភាព នាម

[អា-នុ-ភា-វៈ-សៈ-ម៉ៈ-ភាប] samopheap

ភាពស្មើគ្នាដោយអានុភាព គឺការមានអំណាចស្មើគ្នា។

សមភិហារ

ភាពឬដំណើររបស់ការដដែលៗ, ផ្ទួនៗ, ច្រំដែល។

សមភិហារ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ភិ-ហា] samophihar

ដំណើរផ្ទួន, ច្រំដែល; ការធ្វើអ្វីឬការនិយាយផ្ទួនៗដដែលៗ។

សមភិហារ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ភិ-ហា-រៈ-កិច] samophihar

កិច្ចការដែលត្រូវធ្វើដដែលៗ។

សមភិហារ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ភិ-ហា-រៈ-ក្រឹត] samophihar

(ម.ព. សមភិហារកិច្ច)។

សមភិហារ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ភិ-ហា-រៈ-ភាប] samophihar

ភាពឬដំណើររបស់ការដដែលៗ, ផ្ទួនៗ, ច្រំដែល។

សមមាឌ កិ., គុ.

[សំ-មាត] sammeat

ល្មមដល់មាឌ :

សមមាត់

គួរដល់មាត់, គួរស្ដីនិយាយ, គួរហើបមាត់ថា :

សមមាត់ កិ., គុ.

[សំ-មាត់] sammeat

គួរដល់មាត់, គួរស្ដីនិយាយ, គួរហើបមាត់ថា :

សមមូល

ដែលមានតម្លៃស្មើគ្នា។

សមមូល គុណនាម

[សៈ-ម៉ៈ-មូល] sakmakmul

ដែលមានតម្លៃស្មើគ្នា។

សមយុទ្ធ

សកម្មភាពហ្វឹកហាត់យោធា ដើម្បីបង្កើនសមត្ថភាពប្រយុទ្ធ :

សមយុទ្ធ នាម

[សម-ម៉ៈ-យុត] somoyutthor

សកម្មភាពហ្វឹកហាត់យោធា ដើម្បីបង្កើនសមត្ថភាពប្រយុទ្ធ :

សមរ

ជាទីស្រឡាញ់ជាប់ចិត្ត; ដែលស៊ូស្លាប់ស៊ូរស់ជាមួយ (ប្រើក្នុងពាក្យកាព្យចំពោះតែទៅលើស្ត្រី) :

សមរ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ] ឬ [សៈ-ម៉] somor

សង្គ្រាម, ទ័ព។

សមរ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-កាំ] somor

ការច្បាំងគ្នា។

សមរ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-ប្រ-កាស] somor

ការប្រកាសសង្គ្រាម។

សមរ នាម

[សៈ-ម៉-រ៉ៈ-ភូម] somor

ទីបោះទ័ព, ទីចម្បាំង។

សមរ នាម

[សៈ-ម៉-ភូម-ជៃ] ឬ [សៈ-ម៉-រៈ-ភូម-ជៃ] somor

ទីចម្បាំងមានជ័យ, ទីដែលបោះទ័ពច្បាំងឈ្នះបច្ចាមិត្ត។

សមរ នាម

[សៈ-ម៉-រ៉ៈ-មុត-ធា] somor

កងទ័ពមុខ, ទ័ពស្រួច។

សមរ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-វិ-ជៈ-យិន] somor

ការច្បាំងឈ្នះសឹក, ការឈ្នះសង្គ្រាម។

សមរ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ] ឬ [សៈ-ម៉] somor

ការរឭក, ការចងចាំ, ដំណើរនឹកឃើញមិនចេះភ្លេច; សេចក្ដីស្រឡាញ់អស់ពីចិត្ត។

សមរ គុណនាម

[សៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ] ឬ [សៈ-ម៉] somor

ជាទីស្រឡាញ់ជាប់ចិត្ត; ដែលស៊ូស្លាប់ស៊ូរស់ជាមួយ (ប្រើក្នុងពាក្យកាព្យចំពោះតែទៅលើស្ត្រី) :

សមរម្យ

ដែលត្រូវបែបត្រូវយ៉ាង, មិនទាស់ភ្នែក :

សមរម្យ គុ.កិ., គុ.

[សំ-រំ] samoromyor

ដែលត្រូវបែបត្រូវយ៉ាង, មិនទាស់ភ្នែក :

សមរាត្រី

ពេលដែលព្រះអាទិត្យស្ថិតនៅចំពីលើខ្សែអេក្វាទ័រ នាំឱ្យថិរវេលាថ្ងៃនិងយប់ស្មើគ្នានៅលើផ្ទៃផែនដីនៅថ្ងៃទី២១ខែមីនានិងថ្ងៃទី២៣ខែកញ្ញា ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។

សមរាត្រី នាម

[សៈ-ម៉ៈ-រា-ត្រី] samoreatrei

ពេលដែលព្រះអាទិត្យស្ថិតនៅចំពីលើខ្សែអេក្វាទ័រ នាំឱ្យថិរវេលាថ្ងៃនិងយប់ស្មើគ្នានៅលើផ្ទៃផែនដីនៅថ្ងៃទី២១ខែមីនានិងថ្ងៃទី២៣ខែកញ្ញា ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។

សមវាយ

ពាក្យប្រាប់សេចក្ដីឬមានសេចក្ដីថា "ជាមួយ, ជាមួយនឹង ...មួយអន្លើដោយ ..., ព្រមដោយ ..., ព្រមទាំង ..." (ព.វ.) ដូចជា ទៅជាមួយគ្នា, មកជាមួយនឹងខ្ញុំ, ព្រមទាំងកូន។

សមវាយ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-វាយ] somoveay

សេចក្ដីព្រមព្រៀងជាមួយ; ការប្រជុំ; ការជួបជុំ; ការរួបរួមជាមួយ; ពួក, ក្រុម។

សមវាយ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-វា-យុ័ត-ថៈ-និ-បាត] somoveay

ពាក្យប្រាប់សេចក្ដីឬមានសេចក្ដីថា "ជាមួយ, ជាមួយនឹង ...មួយអន្លើដោយ ..., ព្រមដោយ ..., ព្រមទាំង ..." (ព.វ.) ដូចជា ទៅជាមួយគ្នា, មកជាមួយនឹងខ្ញុំ, ព្រមទាំងកូន។

សមវេទយិត

ដែលមានមនោត្រូវគ្នា, ដែលមានគំនិតឬអារម្មណ៍ត្រូវគ្នា។

សមវេទយិត គុណនាម

[សៈ-ម៉ៈ-វេ-ទៈ-យិត] sakmakveteakyit

ដែលមានមនោត្រូវគ្នា, ដែលមានគំនិតឬអារម្មណ៍ត្រូវគ្នា។

សមសក្ដានុភូត គុណនាម

[សៈ-ម៉ៈ-ស័ក-ក្ដា-នុ-ភូត] sakmakskakdanuphut

ដែលមានសក្ដានុភាព អំណាច ថាមពលស្មើគ្នា។

សមសក្ដិ ន., គុ.

[សៈ-ម៉ៈ-ស័ក] sakmakska

អំណាចដ៏សមរម្យ; អំណាចស្មើ; សមបុណ្យសមអំណាច។

សមសញ្ញា

សព្ទសន្មតជាឈ្មោះនៃវណ្ណយុត្តមួយយ៉ាង ដោយយកយុគលពិន្ទុ (:) នេះមកប្រើជំនួសពាក្យ គឺ, គឺថា, ក៏គឺ, ឬក៏គឺ សម្រាប់ប្រើខាង វិវរណៈ ក្នុងវេយ្យាករណ៍ ខៃជម្រាលពាក្យឬសេចក្ដីពីមួយឱ្យជ្រាលទៅរកមួយ ឱ្យដឹងថា មានអត្ថន័យស្មើគ្នា, ដូចជា ល្ងង់ គឺ មិនចេះ, មិនចេះ គឺ មិនដឹង គឺថា មិនដឹងមិន

សមសញ្ញា នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ស័ញ-ញ៉ា] samosanhnhea

ការសម្គាល់ថា ស្មើ, ស្មើគ្នា។

សមសញ្ញា នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ស័ញ-ញ៉ា] samosanhnhea

សព្ទសន្មតជាឈ្មោះនៃវណ្ណយុត្តមួយយ៉ាង ដោយយកយុគលពិន្ទុ (:) នេះមកប្រើជំនួសពាក្យ គឺ, គឺថា, ក៏គឺ, ឬក៏គឺ សម្រាប់ប្រើខាង វិវរណៈ ក្នុងវេយ្យាករណ៍ ខៃជម្រាលពាក្យឬសេចក្ដីពីមួយឱ្យជ្រាលទៅរកមួយ ឱ្យដឹងថា មានអត្ថន័យស្មើគ្នា, ដូចជា ល្ងង់ គឺ មិនចេះ, មិនចេះ គឺ មិនដឹង គឺថា មិនដឹងមិន

សមសារ នាម

[សំ-សា] samsa

(ម.ព. លំនាំសមសារ)។

សមសួន

មានភាគដ៏សម, សមតាមភាគ; សមតាមបែប, តាមភាព; ដែលត្រូវតាមខ្នាត :

សមសួន គុណនាម

[សំ-សួន] som suon

មានភាគដ៏សម, សមតាមភាគ; សមតាមបែប, តាមភាព; ដែលត្រូវតាមខ្នាត :

សមសែម កិរិយាសព្ទ

[សំ-សែម] samosaem

ជួសជុល :

សមស្តនិយម នាម

[សៈ-ម៉័ស-ស្តៈ-និ-យំ] (ជើង ត)] sakmsastakniyum](cheungt)a

លទ្ធិឬរបបផ្ដាច់ការ។

សមស្រប

សមរម្យ, សមតាម ស្របតាម សមនឹង :

សមស្រប គុណកិរិយា

[សំ-ស្រប] samsarb

សមរម្យ, សមតាម ស្របតាម សមនឹង :

សមហេតុផល

ដែលសមទំនង, ដែលត្រឹមត្រូវតាមវិចារណញ្ញាណ។

សមហេតុផល គុ.កិ., គុ.

[សំ-ហែត-ផល់] samhaetphlo

ដែលសមទំនង, ដែលត្រឹមត្រូវតាមវិចារណញ្ញាណ។

សមាការី

បុគ្គលដែលកំពុងមានទំនាក់ទំនងអាជីវកម្មជាមួយនឹងបុគ្គលមួយផ្សេងទៀត។

សមាការី នាម

[សៈ-ម៉ា-កា-រ៉ី] sakmakarei

បុគ្គលដែលកំពុងមានទំនាក់ទំនងអាជីវកម្មជាមួយនឹងបុគ្គលមួយផ្សេងទៀត។

សមាគតរដ្ឋ

រដ្ឋដែលចូលរួមផ្ដុំជាមួយគ្នា គឺរដ្ឋផ្សេងៗគ្នា ដូចយ៉ាងឥណ្ឌូចិនដែលប្រមូលផ្ដុំប្រទេសវៀតណាម ទាំង ៣ផ្នែក, កម្ពុជា និងលាវដាក់ឱ្យនៅក្រោមអំណាចនៃអគ្គទេសាភិបាលបារាំងសែសនៅពេលមុនបានឯករាជ្យជាដើម។

សមាគតរដ្ឋ នាម

[សៈ-ម៉ា-គៈ-តៈ-រាត់] someaktorodthor

រដ្ឋដែលចូលរួមផ្ដុំជាមួយគ្នា គឺរដ្ឋផ្សេងៗគ្នា ដូចយ៉ាងឥណ្ឌូចិនដែលប្រមូលផ្ដុំប្រទេសវៀតណាម ទាំង ៣ផ្នែក, កម្ពុជា និងលាវដាក់ឱ្យនៅក្រោមអំណាចនៃអគ្គទេសាភិបាលបារាំងសែសនៅពេលមុនបានឯករាជ្យជាដើម។

សមាគម

ការប្រជុំញាតិ ឬការចួបជុំពួកញាតិ (ហៅ ញាតិសមាគម ក៏បាន)។

សមាគម នាម ១)

[សៈ-ម៉ា-គំ] sameakom

ការមកចួបជុំ, ការប្រជុំ; ការរួមគំនិតគ្នា, ដំណើររូបរួមកិច្ចការជាមួយគ្នា។