វចនានុក្រមខ្មែរ

សាសនិក

អ្នកកាន់សាសនា តាមតែជឿកាន់តាមសាសនាណាក៏ដោយ ហៅថា សាសនិក, សាសនិកា បានដូចគ្នា។

សាសនិក នាម

[សា-សៈ-និក] sasanik

អ្នកកាន់សាសនា តាមតែជឿកាន់តាមសាសនាណាក៏ដោយ ហៅថា សាសនិក, សាសនិកា បានដូចគ្នា។

សាសនិកា

(ម.ព. សាសនិក)។

សាសនិកា នាម

[សា-សៈ-និក-កា] sasaknikka≈

(ម.ព. សាសនិក)។

សាសនោ—

(ម.ព. សាសន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សាសនោ— នាម

[សា-សៈ-ណោ—] sasaknao—≈

(ម.ព. សាសន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សាសន៍ នាម

[សាស] sasan

សាសន, សាសនា :

សាសន—

(ម.ព. សាសន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សាសន— នាម

[សា-សៈ-ណៈ—] sasaknak—≈

(ម.ព. សាសន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សាសព្ទ កិរិយាសព្ទ

[សា-ស័ប] sasaptor

និយាយបូរបាច់, និយាយរៀបរាប់ប្រាប់ តាំងពីខាងដើមដល់ខាងចុង :

សាសរោគ

រោគហឺត។

សាសរោគ នាម

[សា-សៈ-រោក] sasorouk

រោគហឺត។

សាស័ព្ទ

(ម.ព. សាសព្ទ)។

សាស័ព្ទ កិរិយាសព្ទ

[សា-ស័ប] sasba≈

(ម.ព. សាសព្ទ)។

សាស្ដា

អាចារ្យជាគ្រូប្រៀនប្រដៅ (ខ្មែរហៅចំពោះព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធថា ព្រះសាស្ដាចារ្យ)។

សាស្ដា នាម

[សា-ស្ដា] sasda

គ្រូ, គ្រូប្រៀនប្រដៅ, គ្រូប្រដៅសាសនា; ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ។

សាស្ដា នាម

[សា-ស្ដា-ចា] sasda

អាចារ្យជាគ្រូប្រៀនប្រដៅ (ខ្មែរហៅចំពោះព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធថា ព្រះសាស្ដាចារ្យ)។

សាស្ត្រ

ពាក្យក្លាយមកពី សស្ត្រ សស្ត្រា; ប្រើចំពោះតែ មុខសាស្ត្រ មុខរបួសដែលមុតដោយគ្រឿងសស្ត្រា។

សាស្ត្រ នាម

[សាស] sastra

គម្ពីរ, គម្ពីរប្រាប់វិទ្យា, គម្ពីរសាសនា; ច្បាប់, ច្បាប់ប្រដៅ ក្បួន, តម្រា; វិជ្ជា; ការសិក្សា; ពាក្យណែនាំ, ពាក្យពន្យល់; ពាក្យបង្គាប់។

សាស្ត្រ នាម

[សាស-ស្ត្រៈ-ក្រឹត] sastra

អ្នកតែងគម្ពីរ, អ្នកតែងច្បាប់។

សាស្ត្រ នាម

[សាស-ស្ត្រៈ-ច័ក-ក្សុ] sastra

ភ្នែករបស់សាស្ត្រ (វេយ្យាករណ៍)។

សាស្ត្រ នាម

[សាស-ស្ត្រៈ-នេត] sastra

(ម.ព. សាស្ត្រចក្សុ)។

សាស្ត្រ នាម

[សាស] sastra

ពាក្យក្លាយមកពី សស្ត្រ សស្ត្រា; ប្រើចំពោះតែ មុខសាស្ត្រ មុខរបួសដែលមុតដោយគ្រឿងសស្ត្រា។

សាស្ត្រា

សាត្រា (ម.ព. សាស្ត្រ{¥¥}១{££}) :

សាស្ត្រា នាម

[សាស-ស្ត្រា] sasstrea≈

សាត្រា (ម.ព. សាស្ត្រ១) :

សាស្ត្រាក្បួន

(អ.សិ.) សាស្ត្រាដែលជាកម្រងក្បួនខ្នាតនានាមានក្បួនទាយមន្តអាគម ក្បួនឱសថ និងចំណេះវិជ្ជាផ្សេងៗទៀត។

សាស្ត្រាក្បួន នាម

[សាស-ស្ត្រា-ក្បួន] sasstreakbuon≈

(អ.សិ.) សាស្ត្រាដែលជាកម្រងក្បួនខ្នាតនានាមានក្បួនទាយមន្តអាគម ក្បួនឱសថ និងចំណេះវិជ្ជាផ្សេងៗទៀត។

សាស្ត្រាចារ្យ

គ្រូបង្រៀនសាស្ត្រ។

សាស្ត្រាចារ្យ នាម

[សាស-ស្ត្រា-ចា] sasstreacha≈

គ្រូបង្រៀនសាស្ត្រ។

សាស្ត្រាច្បាប់

(អ.សិ.) សាស្ត្រាដែលជាកម្រងសីលធម៌នានាសម្រាប់ប្រៀនប្រដៅមនុស្សឱ្យសាងអំពើល្អនិងយល់ត្រូវ :

សាស្ត្រាច្បាប់ នាម

[សាស-ស្ត្រា-ច្បាប់] sasstreachbab≈

(អ.សិ.) សាស្ត្រាដែលជាកម្រងសីលធម៌នានាសម្រាប់ប្រៀនប្រដៅមនុស្សឱ្យសាងអំពើល្អនិងយល់ត្រូវ :

សាស្ត្រាទេសន៍

ឈ្មោះសាត្រាស្លឹករឹត ដែលចារធម៌ទេសនាផ្សេងៗ ដូចជាមហាវេសន្សន្តរជាតក, ទសជាតក ជាដើម។

សាស្ត្រាទេសន៍ នាម

[សាស-ស្ត្រា-ទេស] sastrateson

ឈ្មោះសាត្រាស្លឹករឹត ដែលចារធម៌ទេសនាផ្សេងៗ ដូចជាមហាវេសន្សន្តរជាតក, ទសជាតក ជាដើម។

សាស្ត្រាល្បែង

(អ.សិ.) សាស្ត្រាដែលជាកម្រងអត្ថបទរឿងរ៉ាវទាំងឡាយសម្រាប់អានកម្សាន្ត បំពេអារម្មណ៍ឱ្យរីករាយ :

សាស្ត្រាល្បែង នាម

[សាស-ស្ត្រា-ល្បែង] sasstrealbaeng≈

(អ.សិ.) សាស្ត្រាដែលជាកម្រងអត្ថបទរឿងរ៉ាវទាំងឡាយសម្រាប់អានកម្សាន្ត បំពេអារម្មណ៍ឱ្យរីករាយ :

សាស្ត្រាស្លឹករឹត

គម្ពីរ តម្រា ក្បួនច្បាប់ផ្សេងៗដែលគេយកស្លឹកសំឡាញឬទ្រាំង កំពូលស្លឹកត្នោតជាដើម មកចៀរតម្រឹមគាបរឹតឱ្យស្លាប់សាច់ ទើបគេចារចងក្រងឱ្យទៅជាសាស្ត្រា :

សាស្ត្រាស្លឹករឹត នាម

[សាស-ស្ត្រា-ស្លឹក-រឹត] sasstreasloekroet≈

គម្ពីរ តម្រា ក្បួនច្បាប់ផ្សេងៗដែលគេយកស្លឹកសំឡាញឬទ្រាំង កំពូលស្លឹកត្នោតជាដើម មកចៀរតម្រឹមគាបរឹតឱ្យស្លាប់សាច់ ទើបគេចារចងក្រងឱ្យទៅជាសាស្ត្រា :

សាស្ត្រ–

(ម.ព. សាស្ត្រ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ។

សាស្ត្រ– នាម

[—សាស] —sas≈

(ម.ព. សាស្ត្រ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ។

សាស្ត្រ—

(ម.ព. សាស្ត្រ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សាស្ត្រ— នាម

[សាស-ស្ត្រៈ—] sasstreak—≈

(ម.ព. សាស្ត្រ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សាហត្ថ

អំពើឬការដែលធ្វើដោយដៃខ្លួនឯង, ដែលកើតពីស្នាដៃរបស់ខ្លួន (ហៅ សាហត្ថិកកម្ម ក៏បាន)។

សាហត្ថ នាម

[សា-ហ័ត] sahatthar

អំពើឬការដែលធ្វើដោយដៃខ្លួនឯង, ដែលកើតពីស្នាដៃរបស់ខ្លួន (ហៅ សាហត្ថិកកម្ម ក៏បាន)។

សាហត្ថិក

(ម.ព. សាហត្ថ)។

សាហត្ថិក នាម

[សា-ហ័ត-ថិ-កៈ] sahtathekak≈

(ម.ព. សាហត្ថ)។

សាហត្ថិកម្ម

(ម.ព. សាហត្ថ)។

សាហត្ថិកម្ម នាម

[សា-ហ័ត-ថិ-កាំ] sahtathekaam≈

(ម.ព. សាហត្ថ)។

សាហារ

(ម.ព. សហារ)។

សាហារ គុណនាម

[សា-ហា] sahar

(ម.ព. សហារ)។

សាហាវ

កាច, កាចមោះមុតឥតញញើត :

សាហាវ គុណនាម

[សា-ហាវ] sahav

កាច, កាចមោះមុតឥតញញើត :

សាហុ!

ប្រពៃហើយ!, ល្អហើយ!, ស្រួលហើយ!; សាធុ!; ពាក្យសម្រាប់ព្រះថេរៈជាឧបជ្ឈាយ៍ឬអាចារ្យទទួលព្រមក្នុងវេលាដែលភិក្ខុឬសាមណេរ សូមនិស្ស័យ (ព.វិ.)។

សាហុ! ឧទានសព្ទ

[សា-ហុ] saho≈

ប្រពៃហើយ!, ល្អហើយ!, ស្រួលហើយ!; សាធុ!; ពាក្យសម្រាប់ព្រះថេរៈជាឧបជ្ឈាយ៍ឬអាចារ្យទទួលព្រមក្នុងវេលាដែលភិក្ខុឬសាមណេរ សូមនិស្ស័យ (ព.វិ.)។

សាហេតុ

ដើមហេតុ, ដំណើរដើម; ការទាស់ដំណើរគ្នា; អធិករណ៍ :

សាហេតុ នាម

[សា-ហែត] saheto

ដើមហេតុ, ដំណើរដើម; ការទាស់ដំណើរគ្នា; អធិករណ៍ :

សាហ័ស

(ម.ព. សហ័ស)។

សាហ័ស នាម a

[សា-ហ័ស] sahoas

សេចក្ដីក្លាហាន; អាជ្ញា; ពលក្ការ; ការបៀតបៀន, ភាវៈកាច។

សាហ័ស គុណនាម b

[សា-ហ័ស] sahoas

(ម.ព. សហ័ស)។

សាឡន

ហាងកែសម្ផស្សឬតុបតែងខ្លួន :

សាឡន នាម

[សា-ឡន] salno≈

ហាងកែសម្ផស្សឬតុបតែងខ្លួន :

សាឡុង

កៅអីវែងម្យ៉ាងធ្វើពីឈើឬក្រាលពូកមានបង្អែក ច្រើនដាក់ក្នុងបន្ទប់ទទួលភ្ញៀវ :

សាឡុង នាម

[សា-ឡុង] salong≈

កៅអីវែងម្យ៉ាងធ្វើពីឈើឬក្រាលពូកមានបង្អែក ច្រើនដាក់ក្នុងបន្ទប់ទទួលភ្ញៀវ :

សាឡុំ

ឧបោសថាគារឬរោងឧបោសថ ដែលជាទូទៅមានទំហំតូចជាងវិហារ ច្រើនតាំងនៅលើទីទួលឬភ្នំឆ្ងាយពីភូមិករ :

សាឡុំ នាម

[សា-ឡុំ] saloam≈

ឧបោសថាគារឬរោងឧបោសថ ដែលជាទូទៅមានទំហំតូចជាងវិហារ ច្រើនតាំងនៅលើទីទួលឬភ្នំឆ្ងាយពីភូមិករ :

សាំ គុ.កិ., គុ.

[សាំ] sam

ដែលផ្ទួនឬថែមដដែលៗ, ដែលដូចគ្នាដដែលៗ :

សាំ នាម

[សុក-ទុក-សាំ-ទាំ] sam

សុខនិងទុក្ខដែលទាំនៅផ្លាស់ប្ដូរគ្នាដដែលៗ (អ្នកខ្លះនិយាយតាមទម្លាប់ថា ស៊ាំទាំ)។

សាំង

សារធាតុរាវ ងាយហួត ដែលអាចដុតឆេះ ប្រើសម្រាប់ចាក់ម៉ាស៊ីនឱ្យដំណើរការ :

សាំង គុណនាម

[សាំង] sang

ដែលមិនផ្លាង, មិនផ្អើល, ដែលងាយឱ្យចាប់ឱ្យកាន់ (ចំពោះតែសត្វ) :

សាំង នាម

[សាំង] sang

សារធាតុរាវ ងាយហួត ដែលអាចដុតឆេះ ប្រើសម្រាប់ចាក់ម៉ាស៊ីនឱ្យដំណើរការ :

សាំងវិច

(ម.ព. សាន់វិច)។

សាំងវិច នាម

[សាំង-វិច] saamngvich≈

(ម.ព. សាន់វិច)។

សាំង្កសី

(ម.ព. ស័ង្កសី)។

សាំង្កសី នាម

[សាំង-កៈ-សី] sangkosei

(ម.ព. ស័ង្កសី)។

សាំញ៉ាំ

ដែលសាំរញ៉ាំ, ដែលរញ៉ិមរញ៉ាំរសេមរសាម :

សាំញ៉ាំ គុ.កិ., គុ.

[សាំ-ញ៉ាំ] samnhoam

ដែលសាំរញ៉ាំ, ដែលរញ៉ិមរញ៉ាំរសេមរសាម :

សាំដែល

ដែលផ្ទួនដដែលៗ, ច្រំដែល :

សាំដែល គុ.កិ., គុ.

[សាំ-ដែល] samdael

ដែលផ្ទួនដដែលៗ, ច្រំដែល :

សាំទាំ កិ., គុ.

[សាំ-ទាំ] samtoam

ទាំនៅដដែលៗ, ដែលថ្នឹកទាំដដែលៗ។

សាំបា

ឈ្មោះបទភ្លេងនិងចង្វាក់រាំមួយបែបមានដើមកំណើតនៅប្រទេសប្រេស៊ីល។

សាំបា នាម

[សាំ-បា] saamba≈

ឈ្មោះបទភ្លេងនិងចង្វាក់រាំមួយបែបមានដើមកំណើតនៅប្រទេសប្រេស៊ីល។

សាំប៉ៃសាំម៉ា

សមគំនិតប្រសិបប្រសុបជាមួយគ្នា; លបលាក់រួមរ័កស្នេហាគ្នា, ខូចកាចនឹងគ្នា :

សាំប៉ៃសាំម៉ា កិរិយាសព្ទ

[សាំ-ប៉ៃ-សាំ-ម៉ា] sambaisammea

សមគំនិតប្រសិបប្រសុបជាមួយគ្នា; លបលាក់រួមរ័កស្នេហាគ្នា, ខូចកាចនឹងគ្នា :

សាំមណោគ្រួ

(ម.ព. សមណោគ្រួ)។

សាំមណោគ្រួ នាម

[សាំ-ម៉ៈ-ណោ-គ្រួ] sammonaokruo

(ម.ព. សមណោគ្រួ)។

សាំរញ៉ាំ

ដែលរសេមរសាមមិនដាច់ស្រេច មិនស្រឡះ :

សាំរញ៉ាំ គុ.កិ., គុ.

[សាំ-រ-ញ៉ាំ] saamronhaam≈

ដែលរសេមរសាមមិនដាច់ស្រេច មិនស្រឡះ :

សិកទ័រ

(ប.ព.) ផ្នែកតូចបំផុតនៃឧបករណ៍ផ្ទុកទិន្នន័យ។

សិកទ័រ នាម

[សិច-ទ័រ] sechtro≈

(ប.ព.) ផ្នែកតូចបំផុតនៃឧបករណ៍ផ្ទុកទិន្នន័យ។

សិកា

(ម.ព. ឧបាសិកា)។

សិកា នាម

[សិ-កា] seka≈

(ម.ព. ឧបាសិកា)។

សិក្ខ

(ម.ព. សឹក{¥¥}២{££})។

សិក្ខ កិរិយាសព្ទ

[សឹក] sekkhor

(ម.ព. សឹក២)។

សិក្ខមានកាល

ពេលឬកាលនៃការហាត់រៀន។

សិក្ខមានកាល នាម

[សិក-ខៈ-ម៉ា-ណៈ-កាល] sekkhakmanakkal≈

ពេលឬកាលនៃការហាត់រៀន។

សិក្ខមានភាព

បែបបទឬលំនាំនៃការហាត់រៀន។

សិក្ខមានភាព នាម

[សិក-ខៈ-ម៉ា-ណៈ-ភាប] sekkhakmanakpheab≈

បែបបទឬលំនាំនៃការហាត់រៀន។

សិក្ខមានា

សាមណេរីមានអាយុ ១៨ឆ្នាំ ដែលបានទទួលសិក្ខាសម្មតិ ដើម្បីសិក្សាគរុធម៌ ៨យ៉ាង គ្រប់ ២ឆ្នាំហើយ និងបំពេញឧបសម្បទាជាភិក្ខុនី (ព.វិ.)។

សិក្ខមានា នាម

[សិក-ខៈ-ម៉ា-ណា] sekkhmeanea

សាមណេរីមានអាយុ ១៨ឆ្នាំ ដែលបានទទួលសិក្ខាសម្មតិ ដើម្បីសិក្សាគរុធម៌ ៨យ៉ាង គ្រប់ ២ឆ្នាំហើយ និងបំពេញឧបសម្បទាជាភិក្ខុនី (ព.វិ.)។

សិក្ខា

ការសន្មតិសាមណេរីដែលមានអាយុគ្រប់ ១៨ឆ្នាំឱ្យសិក្សាគរុធម៌ ៨យ៉ាង។

សិក្ខា នាម

[សិក-ខា] sekkha

ការសិក្សាគឺការរៀន, ការរៀនទន្ទេញ, ការសូត្ររៀន; ការហ្វឹក, ហាត់; ការប្រុងប្រយ័ត្នរក្សាមារយាទឱ្យល្អ; ខំប្រតិបត្តិ។