វចនានុក្រមខ្មែរ

សំពត់ឃ្នាបឬសំពត់សម្រាប់ពាក់ពាត គឺសំពត់ដែលដេរគួបគ្នាជាពីរជាន់ឬបួនជាន់ មានផ្ទាំង ខ្ទង់ សង្កាត់ដូចគ្នានឹងឧត្តរាសង្គៈដែរ, ជាបរិក្ខាររបស់បព្វជិតពុទ្ធសាសនិក, សម្រាប់ប្រើឃ្លុំការពាររងា, សម្រាប់បត់ជាផ្នត់ពាក់ពាតលើឧត្តរាសង្គៈក្នុងកាលធ្វើសង្ឃកម្ម ឬបត់ប្រើជាកម្រាលសិងមួយដ

សង្ឃាដី នាម

[សង់-ឃា-ដី] ឬ [សង់-ឃ្ដី] (ជើង ដ)] songkheadei

សំពត់ឃ្នាបឬសំពត់សម្រាប់ពាក់ពាត គឺសំពត់ដែលដេរគួបគ្នាជាពីរជាន់ឬបួនជាន់ មានផ្ទាំង ខ្ទង់ សង្កាត់ដូចគ្នានឹងឧត្តរាសង្គៈដែរ, ជាបរិក្ខាររបស់បព្វជិតពុទ្ធសាសនិក, សម្រាប់ប្រើឃ្លុំការពាររងា, សម្រាប់បត់ជាផ្នត់ពាក់ពាតលើឧត្តរាសង្គៈក្នុងកាលធ្វើសង្ឃកម្ម ឬបត់ប្រើជាកម្រាលសិងមួយដ

សង្ឃាណត្តិ

សេចក្ដីបង្គាប់ឬពាក្យផ្ដាំផ្ញើរបស់សង្ឃ។

សង្ឃាណត្តិ នាម

[សង់-ឃា-ណ័ត] sngokheanta≈

សេចក្ដីបង្គាប់ឬពាក្យផ្ដាំផ្ញើរបស់សង្ឃ។

សង្ឃាត

ទូលឃ្នាបឬទូកខ្នាន គឺទូកពីរដែលគាបអមគ្នា។

សង្ឃាត នាម ១)

[សង់-ឃាត] sangkheat

ពួក, បន; ហ្វូង; ប្រជុំ; ឃ្នាប។

សង្ឃាត នាម ២)

[សង់-ឃាត] sangkheat

ឈ្មោះឋាននរកធំមួយហៅ សង្ឃាតនរក។

សង្ឃាត នាម

[នា-វា-សង់-ឃាត] sangkheat

(ម.ព. សង្ឃាតនាវា)។

សង្ឃាត នាម

[សង់-ឃាត-នា-វា] sangkheat

ទូលឃ្នាបឬទូកខ្នាន គឺទូកពីរដែលគាបអមគ្នា។

សង្ឃានុស្សតិ

សេចក្ដីរឭកដល់សង្ឃគុណ។

សង្ឃានុស្សតិ នាម

[សង់-ឃា-នុស-សៈ-តិ] sngokheanussakte≈

សេចក្ដីរឭកដល់សង្ឃគុណ។

សង្ឃា—

(ម.ព. សង្ឃ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សង្ឃា— នាម

[សង់-ឃា—] sngokhea—≈

(ម.ព. សង្ឃ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សង្ឃិក

(ម.ព. សង្ឃិកភណ្ឌ)។

សង្ឃិក គុណនាម

[សង់-ឃិក] songkhik

ដែលជារបស់សង្ឃ។

សង្ឃិក នាម

[សង់-ឃិ-កៈ-ប៉ៈ-រ៉ិ-ភោក] songkhik

ការប្រើប្រាស់របស់សង្ឃក្នុងកិច្ចការឬក្នុងអំណាចសង្ឃ (ព.វិ.)។

សង្ឃិក នាម

[សង់-ឃិ-កៈ-ភ័ន] songkhik

ទ្រព្យឬវត្ថុជារបស់សង្ឃ (ព.ពុ.)។

សង្ឃិក នាម

[សង់-ឃិ-កៈ-វ័ត-ថុ] songkhik

(ម.ព. សង្ឃិកភណ្ឌ)។

សង្ឃឹក

ពាក្យប្រើក្លាយមកពី សង្ឃិក "ជារបស់សង្ឃ", ជាឈ្មោះប្រដាប់មួយប្រភេទ មានជើង៤, មានដង២, មានរនាប, មានជញ្ជាំងតឿជារបាំង សម្រាប់ដាក់គ្រឿងបរិក្ខារច្រើនមុខ បម្រុងនឹងប្រគេនភិក្ខុសង្ឃ ឬប្រគេនភិក្ខុតែមួយរូបក៏បាន :

សង្ឃឹក នាម

[សង់-ឃឹក] songkhuek

ពាក្យប្រើក្លាយមកពី សង្ឃិក "ជារបស់សង្ឃ", ជាឈ្មោះប្រដាប់មួយប្រភេទ មានជើង៤, មានដង២, មានរនាប, មានជញ្ជាំងតឿជារបាំង សម្រាប់ដាក់គ្រឿងបរិក្ខារច្រើនមុខ បម្រុងនឹងប្រគេនភិក្ខុសង្ឃ ឬប្រគេនភិក្ខុតែមួយរូបក៏បាន :

សង្ឃឹម

លែងមានសង្ឃឹម :

សង្ឃឹម កិរិយាសព្ទ a

[សង់-ឃឹម] songkherm

នឹកផ្គងគំនិតទុកថាមុខជានឹងបានសម្រេចដូចបំណង, មានសេចក្ដីកក់ក្ដៅក្នុងចិត្តទុកជាមុន :

សង្ឃឹម នាម b

[សង់-ឃឹម] songkherm

ការគិតទុកថាមុខជានឹងបានសម្រេចដូចបំណង, សេចក្ដីកក់ក្ដៅក្នុងចិត្តទុកជាមុន :

សង្ឃឹម នាម

[ក្ដី-សង់-ឃឹម] songkherm

បំណងប្រាថ្នានឹកគិតទុកជាមុនឆ្ពោះទៅរកការសម្រេចកិច្ចការអ្វីមួយជាវិជ្ជមាន :

សង្ឃឹម កិរិយាសព្ទ

[អស់-សង់-ឃឹម] songkherm

លែងមានសង្ឃឹម :

សង្ឃឹមគណិត

តម្លៃផលបូករបស់ផលគុណនៃតម្លៃអថេរចៃដន្យជាមួយនឹងតម្លៃប្រូបាប៊ីលីតេរបស់វា។

សង្ឃឹមគណិត នាម

[សង់-ឃឹម-គៈ-និត] sngokhoemkeaknit≈

តម្លៃផលបូករបស់ផលគុណនៃតម្លៃអថេរចៃដន្យជាមួយនឹងតម្លៃប្រូបាប៊ីលីតេរបស់វា។

សង្ឃុដ្ឋសព្ទ

សូរគឹកកង, សូរកងរំពង, សូរទ្រហឹងអឺងកង :

សង្ឃុដ្ឋសព្ទ នាម

[សង់-ឃុត-ឋៈ-ស័ប] songkhudthsoptor

សូរគឹកកង, សូរកងរំពង, សូរទ្រហឹងអឺងកង :

សង្ឃុបដ្ឋាក

អ្នកបម្រើឬទំនុកបម្រុងសង្ឃ។

សង្ឃុបដ្ឋាក នាម

[សង់-ឃុ-បុ័ត-ឋាក] sngokhubotthak≈

អ្នកបម្រើឬទំនុកបម្រុងសង្ឃ។

សង្ឃុបដ្ឋាយិកា

(ម.ព. សង្ឃុបដ្ឋាក)។

សង្ឃុបដ្ឋាយិកា នាម

[សង់-ឃុ-បុ័ត-ឋា-យិ-កា] sngokhubotthayika≈

(ម.ព. សង្ឃុបដ្ឋាក)។

សង្ឃុ—

(ម.ព. សង្ឃ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សង្ឃុ— នាម

[សង់-ឃុ—] sngokhu—≈

(ម.ព. សង្ឃ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សង្ឃ័រ

ឈើតូចមួយប្រភេទ មានបន្លាខុបៗ ផ្លែតូចៗវេលាទុំ ឡើងសម្បុរក្រមៅ មានរសជូរអែម បរិភោគបាន :

សង្ឃ័រ នាម

[សង់-ឃ័រ] sangkhoar

ឈើតូចមួយប្រភេទ មានបន្លាខុបៗ ផ្លែតូចៗវេលាទុំ ឡើងសម្បុរក្រមៅ មានរសជូរអែម បរិភោគបាន :

សង្ឃ្រាជ

(ម.ព. សង្គ្រាជ)។

សង្ឃ្រាជ នាម

[សង់-ឃ្រាច] sangkhreach

(ម.ព. សង្គ្រាជ)។

សង្ឃ—

(ម.ព. សង្ឃ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សង្ឃ— នាម

[សង់-ឃៈ—] sngokheak—≈

(ម.ព. សង្ឃ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សង្រួបសង្រួម

ធ្វើឱ្យរួបរួមគ្នា, នាំឱ្យសះជានឹងគ្នា :

សង្រួបសង្រួម កិរិយាសព្ទ

[សង់-រួប-សង់-រួម] sangruobsangruom

ធ្វើឱ្យរួបរួមគ្នា, នាំឱ្យសះជានឹងគ្នា :

សង្រួម

បិទ, ប្រយ័ត្នមិនឱ្យអារម្មណ៍អាក្រក់ចូលមកបាន; ប្រយ័ត្នមិនឱ្យអារម្មណ៍ដែលកើតតាមទ្វារភ្នែក, ត្រចៀក, ច្រមុះ, អណ្ដាត, កាយ, ចិត្ត ក្លាយទៅជាអភិជ្ឈាទោមនស្ស :

សង្រួម កិរិយាសព្ទ

[សង់-រួម] sangruom

បិទ, ប្រយ័ត្នមិនឱ្យអារម្មណ៍អាក្រក់ចូលមកបាន; ប្រយ័ត្នមិនឱ្យអារម្មណ៍ដែលកើតតាមទ្វារភ្នែក, ត្រចៀក, ច្រមុះ, អណ្ដាត, កាយ, ចិត្ត ក្លាយទៅជាអភិជ្ឈាទោមនស្ស :

សង្រេង

សង្រេងខ្លាំង, សង្រេងពេកក្រៃ, សង្រេងដល់រីងរៃ។

សង្រេង កិរិយាសព្ទ

[សង់-រ៉េង] songreng

កើតទុក្ខដល់រីងខ្លួន :

សង្រេង កិរិយាសព្ទ

[សង់-រ៉េង-សង់-រ៉ៃ] songreng

សង្រេងខ្លាំង, សង្រេងពេកក្រៃ, សង្រេងដល់រីងរៃ។

សង្រែក

លើកគ្រឿងបំណន់ដាក់ក្នុងសង្រែកព្យួរ (ធ្វើតាមជំនឿរបស់អ្នកត្រូវការ)។

សង្រែក នាម ១)

[សង់-រ៉ែក] sangreaek

ប្រដាប់សម្រាប់ច្រកអ្វីៗរែក :

សង្រែក នាម ២)

[សង់-រ៉ែក] sangreaek

ប្រដាប់សម្រាប់តម្កល់អ្វីៗ ព្យួរឬយួរ :

សង្រែក នាម ៣)

[សង់-រ៉ែក] sangreaek

ស្នាមឬលំអានជាខ្សែមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងសង្រែក :

សង្រែក នាម ៤)

[សង់-រ៉ែក] sangreaek

ឫស ឬ ទងមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងសង្រែក :

សង្រែក នាម

[លើក-សង់-រ៉ែក] sangreaek

លើកគ្រឿងបំណន់ដាក់ក្នុងសង្រែកព្យួរ (ធ្វើតាមជំនឿរបស់អ្នកត្រូវការ)។

សង្រៃ

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ សង្រេង។

សង្រៃ បុព្វបទ

[សង់-រ៉ៃ] sangrey

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ សង្រេង។

សង្វរ

ការសង្រួមឥន្ទ្រិយ។

សង្វរ នាម

[សង់-វ៉] ឬ [ស័ង-វ៉ៈ-រ៉ៈ] sangvor

ការសង្រួម :

សង្វរ នាម

[ស័ង-វ៉ៈ-រ៉ៈ-សុត-ធិ] sangvor

បរិសុទ្ធិព្រោះការសង្រួម។

សង្វរ នាម

[អិន-ទ្រិ-យៈ-ស័ង-វ៉] sangvor

ការសង្រួមឥន្ទ្រិយ។

សង្វាក់

ឈ្មោះម្ហូបមួយបែប ធ្វើពីសាច់ត្រីស្រស់ បុកលាយគ្រឿងទេស បង្កប់ម្ទេសដូចណែមដែរ ខ្ចប់នឹងស្លឹកចេកផ្អាប់ទុកពីរឬបីថ្ងៃ អាំងឬចំហុយ រួចបរិភោគផ្ទាប់នឹងអន្លក់ នំបញ្ចុក ជ្រលក់ទឹកត្រីផ្អែមឬទឹកតៅហ៊ូ :

សង្វាក់ នាម

[សង់-វ៉ាក់] sngovak≈

ឈ្មោះម្ហូបមួយបែប ធ្វើពីសាច់ត្រីស្រស់ បុកលាយគ្រឿងទេស បង្កប់ម្ទេសដូចណែមដែរ ខ្ចប់នឹងស្លឹកចេកផ្អាប់ទុកពីរឬបីថ្ងៃ អាំងឬចំហុយ រួចបរិភោគផ្ទាប់នឹងអន្លក់ នំបញ្ចុក ជ្រលក់ទឹកត្រីផ្អែមឬទឹកតៅហ៊ូ :

សង្វាត

(ម.ព. សង្វាតឱហាត)។

សង្វាត កិរិយាសព្ទ

[សង់-វ៉ាត] sangveat

ខំប្រឹងខ្លាំង, ខ្មីឃ្មាត, ស្រវាស្រទេញ :

សង្វាត កិរិយាសព្ទ

[សង់-វ៉ាត-អោ-ហាត] sangveat

ខំប្រឹងដោយព្យាយាមមិនដាច់ :

សង្វាត កិរិយាសព្ទ

[អោ-ហាត-សង់-វ៉ាត] sangveat

(ម.ព. សង្វាតឱហាត)។

សង្វារ

គ្រឿងអលង្ការមួយយ៉ាងធ្វើពីលោហៈឬវត្ថុធាតុផ្សេងៗ មានសណ្ឋានជាខ្សែឬខ្សែបន្ទះសម្រាប់ពាក់ខ្វែងលើដងខ្លួនអ្នករបាំបុរាណ និងអ្នកមានឋានន្តរសក្ដិក្នុងរាជការនៅសម័យបុរាណ។

សង្វារ នាម

[សង់-វ៉ា] songvear

ខ្សែវិចិត្រមួយបែប សម្រាប់ពាក់ឆៀង ប្រើជាគ្រឿងប្រដាប់កាយ :

សង្វារ នាម

[សង់-វ៉ា-ពាន់] songvear

គ្រឿងអលង្ការមួយយ៉ាងធ្វើពីលោហៈឬវត្ថុធាតុផ្សេងៗ មានសណ្ឋានជាខ្សែឬខ្សែបន្ទះសម្រាប់ពាក់ខ្វែងលើដងខ្លួនអ្នករបាំបុរាណ និងអ្នកមានឋានន្តរសក្ដិក្នុងរាជការនៅសម័យបុរាណ។

សង្វាស

ការលួចសង្វាស គឺសាមណេរដែលបួសត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ ហើយក្លែងខ្លួនជាភិក្ខុចូលធ្វើកិច្ចផ្សេងៗ ស្មើគ្នានឹងពួកភិក្ខុ។

សង្វាស នាម

[សង់-វ៉ាស] songveas

ការនៅរួមគ្នា, ការនៅជាមួយគ្នា; ការរួមបវេណី :

សង្វាស នាម

[ស័ង-វ៉ា-ស័ត-ថេ-ណៈ-កៈ] songveas

ការលួចសង្វាស គឺសាមណេរដែលបួសត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ ហើយក្លែងខ្លួនជាភិក្ខុចូលធ្វើកិច្ចផ្សេងៗ ស្មើគ្នានឹងពួកភិក្ខុ។

សង្វិត

ដែលស្វិត ឬអ្វីៗដែលស្វិត :

សង្វិត គុ., ន.

[សង់-វ៉ិត] songvit

ដែលស្វិត ឬអ្វីៗដែលស្វិត :

សង្វិល

សង្វិលក្រៃពេក :

សង្វិល គុណនាម

[សង់-វ៉ិល] songvil

ដែលមានមាត្រតូចស្ដើង :

សង្វិល គុណនាម

[សង់-វ៉ិល-វ៉ិល] songvil

សង្វិលក្រៃពេក :

សង្វៀន

ទីដែលបាំងព័ទ្ធជុំវិញ ដូចជាក្រោល សម្រាប់បញ្ជល់មាន់ជាដើម :

សង្វៀន នាម

[សង់-វៀន] songvean

ទីដែលបាំងព័ទ្ធជុំវិញ ដូចជាក្រោល សម្រាប់បញ្ជល់មាន់ជាដើម :

សង្វេគ

ហេតុដែលនាំបណ្ដាលឱ្យកើតសង្វេគ។

សង្វេគ នាម a

[សង់-វេក] songvek

សេចក្ដីស្លុតចិត្ត, ដំណើរតក់ស្លុត, ការនឹកខ្លាចអំពើអាក្រក់, ការរំពឹងឃើញសេចក្ដីទុក្ខលំបាក; ដំណើរនឹកអាណោចអាធម្ម; សេចក្ដីនឹកអាណិតទៅរកអ្នកដែលរងទុក្ខលំបាក :

សង្វេគ កិរិយាសព្ទ b

[សង់-វេក] songvek

ស្លុតចិត្ត, តក់ស្លុត, ខ្លាចអំពើអាក្រក់, រំពឹងឃើញសេចក្ដីទុក្ខលំបាក; នឹកអាណោចអាធម្ម :

សង្វេគ នាម

[ស័ង-វេ-គៈ-ភាប] songvek

ភាពនៃសង្វេគ។

សង្វេគ នាម

[ស័ង-វេ-គៈ-សៈ-មុត-ឋាន] songvek

ហេតុដែលនាំបណ្ដាលឱ្យកើតសង្វេគ។

សង្វេគនាដកម្ម

ប្រភេទរឿងល្ខោនកម្សត់ជាប់ទាក់ទងទៅនឹងទំនាស់ខាងផ្នែកចរិយាធម៌ រវាងអំពើល្អ និងអំពើអាក្រក់ហួសពីភាពសាមញ្ញ កើតឡើងក្នុងស្ថានការណ៍ប្រថុចញ៉ុច ប្រផិតប្រផើយឬចៃដន្យ ហើយនៅចុងបញ្ចប់នៃសាច់រឿងតួអង្គអាចស្រាយបញ្ហាបាន :

សង្វេគនាដកម្ម នាម

[សង់-វេ-គៈ-នា-ដៈ-កាំ] sngovekeakneadakkaam≈

ប្រភេទរឿងល្ខោនកម្សត់ជាប់ទាក់ទងទៅនឹងទំនាស់ខាងផ្នែកចរិយាធម៌ រវាងអំពើល្អ និងអំពើអាក្រក់ហួសពីភាពសាមញ្ញ កើតឡើងក្នុងស្ថានការណ៍ប្រថុចញ៉ុច ប្រផិតប្រផើយឬចៃដន្យ ហើយនៅចុងបញ្ចប់នៃសាច់រឿងតួអង្គអាចស្រាយបញ្ហាបាន :

សង្វែង

ដាច់ឆ្ងាយឬឃ្លាតឆ្ងាយក្រៃពេក :

សង្វែង នាម ១)

[សង់-វ៉ែង] sangveaeng

កាលឬទីដែលវែង, ដែលអង្វែង, ដែលឆ្ងាយក្រៃពេក; ច្រើននិយាយថា :

សង្វែង គុ., គុ.កិ. ២)

[សង់-វ៉ែង] sangveaeng

ដាច់ឆ្ងាយឬឃ្លាតឆ្ងាយក្រៃពេក :