វចនានុក្រមខ្មែរ

ហៃរិក នាម

[ហៃ-រិក] ឬ [ហែ-រិក] hairik

ចោរ, ចោរលបលួច :

ហៃរិកា

(ម.ព. ហៃរិក)។

ហៃរិកា នាម

[ហៃ-រិ-កា] ឬ [ហែ-រិ-កា] hairika]rue[haerika≈

(ម.ព. ហៃរិក)។

ហៃសាន

ឈ្មោះឈើព្រៃមួយប្រភេទ មានផ្កាលឿង សណ្ឋានស្រដៀងនឹងផ្កាអង្កាញ់ស្ទើរចាប់ច្រឡំ មានរសល្វីង, មានខ្លឹមខ្មៅសាច់រឹង, ប្រើធ្វើជាថ្នាំរម្ងាប់រោគបានច្រើនប្រភេទ :

ហៃសាន នាម

[ហៃ-សាន] haysan

ឈ្មោះឈើព្រៃមួយប្រភេទ មានផ្កាលឿង សណ្ឋានស្រដៀងនឹងផ្កាអង្កាញ់ស្ទើរចាប់ច្រឡំ មានរសល្វីង, មានខ្លឹមខ្មៅសាច់រឹង, ប្រើធ្វើជាថ្នាំរម្ងាប់រោគបានច្រើនប្រភេទ :

ហៃអើ!

(ព.ប្រ.) ដែលចាំតែបន្ទរតាមយកគាប់គួរ :

ហៃអើ! ឧទានសព្ទ

[ហៃ-អើ] haiaaeu≈

ពាក្យបន្ទរក្នុងល្បែងអុំទូកងប្រណាំងជាដើម, ប្រើក្នុងវេលាប៉ប្រះទូក (អ្នកម្នាក់ស្រែកថា) ទូក-ងផ្កាចារ (អ្នកទាំងអស់ស្រែកព្រមគ្នាថា) ហៃអើៗ! (ប្រើសំឡេងយឺត ហៃ-អើ ហៃ-អើ)។

ហៃអើ! គុណកិរិយា

[ហៃ-អើ] haiaaeu≈

(ព.ប្រ.) ដែលចាំតែបន្ទរតាមយកគាប់គួរ :

ហោ កិរិយាសព្ទ ១)

[ហោ] hoa

ខ្ចប់ដោយក្រដាសជាកញ្ចប់ខ្ពស់ច្រឡោឬជារាងបួនជ្រុង :

ហោ កិរិយាសព្ទ ២)

[ហោ] hoa

រុំសពឥស្សរជនមានក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យជាដើម :

ហោ នាម ១)

[ហោ] hoa

កញ្ចប់ដែលខ្ចប់ជារាងច្រឡោឬជារាងបួនជ្រុង :

ហោ នាម ២)

[ហោ] hoa

ចំនួនអំបោះ២០ដុំ (ក្នុងមួយដុំ១០ប៉ោយ ក្នុងមួយប៉ោយ៧កម្រង ក្នុងមួយកម្រង៨០សរសៃ) :

ហោ គុណនាម

[ហោ] hoa

ដែលមានសាច់ប៉ោងឬជ្រួញខ្លះដោយអន្លើមិនរាបស្មើ (ចំពោះតែវត្ថុមានសាច់ទន់ យ៉ាងដូចសំពត់ឬក្រដាសជាដើម ដែលដេរឬបត់, ខ្ចប់ជាជាន់) :

ហោ គុណនាម

[ហោ] hoa

ល្អ; ត្រូវ :

ហោ នាម

[ហោ] hoa

មន្ទីរ :

ហោក

រលុងបំពង់ក ព្រោះខំប្រឹងស្រែកខ្លាំងហួសប្រមាណ។

ហោក គុណនាម

[ហោក] haok

ដែលសឹកធំហួសពីកំណត់ដើម :

ហោក គុណនាម

[ហោក] haok

(ព.ប្រ) ស្ដីប្រដៅរឿយៗពេកឥតអាក់ខាន។

ហោក គុណនាម

[ហោក-ក] haok

រលុងបំពង់ក ព្រោះខំប្រឹងស្រែកខ្លាំងហួសប្រមាណ។

ហោគ្រឿង

មន្ទីរទុកគ្រឿងទ្រង់សម្រាប់ព្រះរាជាឬមន្ទីរសម្រាប់ព្រះរាជាទ្រង់សោយព្រះក្រយាស្ងោយ (ធ្វើក្នុងព្រះបរមរាជវាំង)។

ហោគ្រឿង នាម

[ហោ-គ្រឿង] haokreung≈

មន្ទីរទុកគ្រឿងទ្រង់សម្រាប់ព្រះរាជាឬមន្ទីរសម្រាប់ព្រះរាជាទ្រង់សោយព្រះក្រយាស្ងោយ (ធ្វើក្នុងព្រះបរមរាជវាំង)។

ហោង

បុរាណប្រើសំដៅសេចក្ដីថា"ឯង"ក៏មាន :

ហោង នាម

[ហោង] hoang

ឈ្មោះខ្យងមួយប្រភេទ រាងមូល សំបករលីង សម្បុរស្នែងគោឬស្នែងក្របី, ច្រើនកើតនៅក្នុងបឹង :

ហោង ឧទានសព្ទ ១)

[អ្ហង] hoang

(ព.បុ.) ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងខាងចុងបំផុតនៃដំណើរសេចក្ដីដែលចប់ស្រេច :

ហោង នាម ២)

[អ្ហង] hoang

បុរាណប្រើសំដៅសេចក្ដីថា"ឯង"ក៏មាន :

ហោច

មិនតិចជាង, យ៉ាងតិចណាស់, យ៉ាងអន់ណាស់ :

ហោច គុ., គុ.កិ.

[ហោច] haoch

ដែលមានតិចណាស់, ដែលស្ទើរតែនឹងគ្មាន :

ហោច គុណកិរិយា

[ដោយ-ហោច-ទៅ] haoch

(សំនួន.) (ម.ព. ហោចទៅ)។

ហោច គុណកិរិយា

[ដោយ-ហោច-ទៅ] haoch

(ព.ទ.បុ.) អ្នកមានបុណ្យស័ក្ដិឬអ្នកមានទ្រព្យច្រើនដែលប្រើអំណាចជិះជាន់អ្នកតូចទាប, លុះដល់ខ្លួនមានសភាពជាអ្នកទន់ខ្សោយ, បែរជាអ្នកតូចទាបលែងគោរពកោតខ្លាចអាចធ្វើឫកគ្រហើដាក់វិញ (មានន័យស្រដៀងគ្នានឹង (ព.ទ.បុ.) ថា កង់ត្រាចកង់ធ្នង់ ដែរ)។

ហោច គុណកិរិយា

[យ៉ាង-ហោច-ណាស់] haoch

មិនតិចជាង, យ៉ាងតិចណាស់, យ៉ាងអន់ណាស់ :

ហោចទៅ

យ៉ាងតិចណាស់ទៅ, យ៉ាងក្រណាស់ទៅឬដោយតិចណាស់ទៅ, ដោយពិបាករកណាស់ទៅ (ត្រូវប្រើពាក្យ សូម្បី, សព្វបើ, គ្រាន់តែ, ទុកជា នេះ ពាក្យណាមួយបន្ទាប់ជាដរាប) :

ហោចទៅ គុណកិរិយា

[ហោច-ទៅ] haochtov≈

យ៉ាងតិចណាស់ទៅ, យ៉ាងក្រណាស់ទៅឬដោយតិចណាស់ទៅ, ដោយពិបាករកណាស់ទៅ (ត្រូវប្រើពាក្យ សូម្បី, សព្វបើ, គ្រាន់តែ, ទុកជា នេះ ពាក្យណាមួយបន្ទាប់ជាដរាប) :

ហោចល្អោញ

(ព.សា.) ហោចពន់ពេក, ហោចណាស់ :

ហោចល្អោញ គុ., គុ.កិ.

[ហោច-ល្អោញ] haochlaounh

(ព.សា.) ហោចពន់ពេក, ហោចណាស់ :

ហោជាង

របាំងដាក់ត្រង់ខាងក្រោមចុងដំបូលគ្រឹះវិហារឬសាលាជាដើម មានសណ្ឋានបីជ្រុងស្មើភាគឬស្រួចខាងលើជាងបន្តិច ធ្វើជាឋានលាតក៏មាន ឆ្លាក់ឬគូរជាក្បាច់រចនាក៏មាន :

ហោជាង នាម

[ហោ-ជាង] hohieng

របាំងដាក់ត្រង់ខាងក្រោមចុងដំបូលគ្រឹះវិហារឬសាលាជាដើម មានសណ្ឋានបីជ្រុងស្មើភាគឬស្រួចខាងលើជាងបន្តិច ធ្វើជាឋានលាតក៏មាន ឆ្លាក់ឬគូរជាក្បាច់រចនាក៏មាន :

ហោណាំង

ផ្ទះតូចទទឹងពីខាងមុខ តភ្ជាប់ពីផ្ទះធំមក បណ្ដោយប្រវែងគ្នានឹងទទឹងផ្ទះធំ សម្រាប់អង្គុយឬដេករំហើយសម្រាកកាយឬសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវ។

ហោណាំង នាម

[ហោ-ណាំង] haonaamng≈

ផ្ទះតូចទទឹងពីខាងមុខ តភ្ជាប់ពីផ្ទះធំមក បណ្ដោយប្រវែងគ្នានឹងទទឹងផ្ទះធំ សម្រាប់អង្គុយឬដេករំហើយសម្រាកកាយឬសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវ។

ហោណ័ង

(ម.ព. ហោណាំង)។

ហោណ័ង នាម

[ហោ-ណាំង] hoanang

(ម.ព. ហោណាំង)។

ហោតិល

ឈ្មោះបែបកាត់សក់ខ្លីមានសណ្ឋានស្មើខាងលើ ឬខូងកណ្ដាលបន្តិច :

ហោតិល នាម

[ហោ-តិល] haotuel

ផ្ទះសម្រាប់ជួលដេក ព្រមទាំងមានលក់ភោជនាហារគ្រប់ព្រមផង; ភោជនាគារ, ភត្តាគារ :

ហោតិល នាម

[ហោ-តិល] haotuel

ឈ្មោះបែបកាត់សក់ខ្លីមានសណ្ឋានស្មើខាងលើ ឬខូងកណ្ដាលបន្តិច :

ហោត្រ

វត្ថុដ៏ឧត្តមសម្រាប់បូជាភ្លើង; ទឹកដោះថ្លាសម្រាប់ថ្វាយព្រះអគ្និ; ការបូជាយញ្ញ (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។

ហោត្រ នាម

[ហោត-ត្រៈ] ឬ [ហោត] haotrak

វត្ថុដ៏ឧត្តមសម្រាប់បូជាភ្លើង; ទឹកដោះថ្លាសម្រាប់ថ្វាយព្រះអគ្និ; ការបូជាយញ្ញ (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។

ហោត្រៃ

(ម.ព. ហោត្រ័យ)។

ហោត្រៃ នាម

[ហោ-ត្រៃ] haotrey≈

(ម.ព. ហោត្រ័យ)។

ហោត្រ័យ

មន្ទីរតម្កល់គម្ពីរព្រះត្រៃបិដកឬតម្កល់គម្ពីរផ្សេងៗផងក៏បាន, ធម្មមន្ទីរ (ធ្វើតែក្នុងទីវត្ត)។

ហោត្រ័យ នាម

[ហោ-ត្រៃ] haotray

មន្ទីរតម្កល់គម្ពីរព្រះត្រៃបិដកឬតម្កល់គម្ពីរផ្សេងៗផងក៏បាន, ធម្មមន្ទីរ (ធ្វើតែក្នុងទីវត្ត)។

ហោប៉ៅ

សំពៀតស្បែក (ហៅកាប៉ៅស្បែកក៏បាន)។

ហោប៉ៅ នាម

[ហោ-ប៉ៅ] haopau

ថង់ដេរភ្ជាប់នឹងអាវឬខោជាដើម :

ហោប៉ៅ គុណកិរិយា

[ធូ-ហោ-ប៉ៅ] haopau

(ព.ប្រ.) នៅសល់ប្រាក់បន្តិចបន្តួចចាយវាយមិនគ្រប់គ្រាន់។

ហោប៉ៅ គុណកិរិយា

[ស្ងួត-ហោ-ប៉ៅ] haopau

(ព.ប្រ.) អស់ប្រាក់ចាយ។

ហោប៉ៅ នាម

[ហោ-ប៉ៅ-ស្បែក] haopau

សំពៀតស្បែក (ហៅកាប៉ៅស្បែកក៏បាន)។

ហោព្រះ

មន្ទីរតម្កល់ព្រះអដ្ឋិនៃក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យនិងព្រះអដ្ឋិនៃក្សត្រាក្សត្រីទាំងឡាយ (ធ្វើក្នុងព្រះបរមរាជវាំង)។

ហោព្រះ នាម

[ហោ-ព្រះ] haopreah≈

មន្ទីរតម្កល់សុទ្ធតែព្រះពុទ្ធរូបច្រើនព្រះអង្គ (ធ្វើតែក្នុងទីវត្តនិងក្នុងព្រះបរមរាជវាំង)។

ហោព្រះ នាម

[ហោ-ព្រះ-បាត] haopreahbat≈

មន្ទីរតម្កល់រូបព្រះបាទដែលមានចារឹកអក្សរឬសញ្ញាផ្សេងៗ (ច្រើនមាននៅក្នុងទីវត្ត)។

ហោព្រះ នាម

[ហោ-ព្រះ-អ័ត-ឋិ] haopreahatthe≈

មន្ទីរតម្កល់ព្រះអដ្ឋិនៃក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យនិងព្រះអដ្ឋិនៃក្សត្រាក្សត្រីទាំងឡាយ (ធ្វើក្នុងព្រះបរមរាជវាំង)។

ហោម

(ម.ព. ហោមវេស្ម័ន)។

ហោម នាម

[ហោម] haom

ការបូជាទេវតាដោយសាចទឹកដោះថ្លាទៅក្នុងភ្លើង (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍) ; ការបូជាយញ្ញ; ការសែន, ការសែនព្រេន :

ហោម នាម

[ហោ-មៈ-កាំ] haom

ការធ្វើហោម។

ហោម នាម

[ហោ-មៈ-កា] haom

អ្នកធ្វើហោម។

ហោម នាម

[ហោ-មៈ-កា-រ៉ៈ-កៈ] haom

(ម.ព. ហោមការ)។

ហោម នាម

[ហោ-មៈ-កាល] haom

កាលឬពេលដែលត្រូវធ្វើហោម។

ហោម នាម

[ហោ-មៈ-ពិ-ធី] haom

ពិធីធ្វើហោម; ការតាំងពិធីប្រសិទ្ធីសិល្បវិទ្យាជាដើម :

ហោម នាម

[ហោ-មៈ-ភ័ណ] haom

ប្រដាប់សម្រាប់ប្រើក្នុងការធ្វើហោម, គ្រឿងហោម។

ហោម នាម

[ហោ-មៈ-វេ-ស្ម័ន] haom

រោងសម្រាប់ធ្វើហោម។

ហោម នាម

[ហោ-មៈ-សាលា] haom

(ម.ព. ហោមវេស្ម័ន)។

ហោមរោង

(ម.ព. ហោមវេស្ម័ន)។

ហោមរោង កិរិយាសព្ទ

[ហោម-រោង] haomrung

ល្ខោនហោមរោង គឺល្ខោនផ្ដើមបើកឆាក។

ហោមរោង នាម

[ហោម-រោង] haomrung

ការបូជារោង គឺការតាំងហោមពិធីមុនបង្អស់ក្នុងពេលចូលរោងពិធីបុណ្យធំ ឬពិធីមង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍, គេត្រូវឱ្យអ្នកភ្លេងលេងបទតន្ត្រីឈ្មោះហោមរោង មុនបទភ្លេងឯទៀត។ អ្នកភ្លេងស្រុកខ្លះហៅក្លាយឃ្លាតថា ភ្លេងហ៊ុមរោង, ខ្លះហៅក្លាយមកទៀតថា ភ្លេងឃុំរោង; គួរហៅ ហោមរោងវិញ ទើបត្រឹមត្រង់តាមប

ហោមរោង នាម

[ហោ-មា-គា] haomrung

(ម.ព. ហោមវេស្ម័ន)។

ហោមា—

(ម.ព. ហោម) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ហោមា— នាម

[ហោ-មា—] haomea—≈

(ម.ព. ហោម) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ហោម—

(ម.ព. ហោម) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ហោម— នាម

[ហោ-មៈ—] haomeak—≈

(ម.ព. ហោម) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ហោរ

អ្នកស្ទាត់ជំនាញខាងហោរាសាស្ត្រ, គ្រូហោរ, ជោតិកាចារ្យ, ហិណ្ឌិកាចារ្យ។

ហោរ នាម

[ហោ] hoar

អ្នកចេះហោរាសាស្ត្រឬអ្នកចេះតារាសាស្ត្រ, ហិណ្ឌិក :

ហោរ នាម

[ហោ] hoar

(ព.ទ.បុ.) ធម្មតាហោរច្រើនតែភូតកុហកផ្សំខ្លះ, ធម្មតាជាងមាសប្រាក់ច្រើនតែលបគៃកិបយកមាសប្រាក់ដែលគេយកមកជួលឱ្យធ្វើគ្រឿងមាសប្រាក់ខ្លះ (ប៉ុន្តែបើតាមពិត, មិនមែនសុទ្ធតែដូច្នោះទាំងអស់គ្នាទេ)។

ហោរ នាម

[ហោ-រ៉ា-ចា] hoar

អ្នកស្ទាត់ជំនាញខាងហោរាសាស្ត្រ, គ្រូហោរ, ជោតិកាចារ្យ, ហិណ្ឌិកាចារ្យ។

ហោរា នាម

[ហោ-រ៉ា] hoarea

កម្រិតវេលា, កម្រិតរាសី, ដំណើរនៃចក្ករាសី; ម៉ោង; ជតាឬជាតា, ជតារាសី; លក្ខណៈ; លេខា។ សព្វថ្ងៃ ពាក្យនេះក៏មានន័យសម្គាល់អ្នកចេះហោរាសាស្ត្រ ដូចពាក្យ ហោរ ដែរ។

ហោរាសាស្ត្រ

ក្បួនហោរ; វិជ្ជាសម្រាប់ហោរ, តារាសាស្ត្រឬជោតិសាស្ត្រ។

ហោរាសាស្ត្រ នាម

[ហោ-រ៉ា-សាស] haorasas≈

ក្បួនហោរ; វិជ្ជាសម្រាប់ហោរ, តារាសាស្ត្រឬជោតិសាស្ត្រ។

ហោរ៉ា

ឈ្មោះក្ដាតមួយប្រភេទ ស្លឹកធំៗឡើងគល់ជាមើមធំ មានរសជាតិរមាស់ខ្លាំង :

ហោរ៉ា នាម

[ហោ-រ៉ា] haora

ឈ្មោះក្ដាតមួយប្រភេទ ស្លឹកធំៗឡើងគល់ជាមើមធំ មានរសជាតិរមាស់ខ្លាំង :

ហោល

ដុតថ្នាំរម្ងាប់រោគ ឱ្យហុយផ្សែង ទទូរសំពត់ហ៊ុមជិត ស្រូបផ្សែង ដើម្បីឱ្យសះជារោគ ដោយអំណាចថ្នាំនោះ :

ហោល កិរិយាសព្ទ

[ហោល] hoal

ដុតថ្នាំរម្ងាប់រោគ ឱ្យហុយផ្សែង ទទូរសំពត់ហ៊ុមជិត ស្រូបផ្សែង ដើម្បីឱ្យសះជារោគ ដោយអំណាចថ្នាំនោះ :

ហោលៗ

រហោលៗ (ម.ប្រ., ច្រ.ប្រ. រហោលៗ ជាង)។

ហោលៗ គុណនាម

[ហោល-ហោល] haolhaol

រហោលៗ (ម.ប្រ., ច្រ.ប្រ. រហោលៗ ជាង)។

ហោះ កិរិយាសព្ទ ១)

[ហោះ] hoh

ទៅឯអាកាស, អណ្ដែតទៅឯអាកាស :

ហោះ កិរិយាសព្ទ ២)

[ហោះ] hoh

(ព.ប្រ.) ទៅមកភ្លែតចុះភ្លែតឡើងឬប៉ើចចុះប៉ើចឡើង :

ហោះ កិរិយាសព្ទ

[ហោះ-ធ្យាន] hoh

ទៅតាមផ្លូវអាកាសដោយអំណាចធ្យានឬដោយឫទ្ធិនៃធ្យាន។

ហោះ កិរិយាសព្ទ

[ហោះ-ហើ] hoh

ហោះលឿនភ្លែតដូចបក្សីហើរ។

ហៅ កិរិយាសព្ទ ១)

[ហៅ] hav

ពោលពាក្យចេញឈ្មោះដល់ :

ហៅ កិរិយាសព្ទ ២)

[ហៅ] hav

ស្រែកដង្ហោយចេញឈ្មោះពីចម្ងាយ :

ហៅ កិរិយាសព្ទ ៣)

[ហៅ] hav

ថា, ឈ្មោះថា, មានឈ្មោះថា :

ហៅ កិរិយាសព្ទ ៤)

[ហៅ] hav

ឱ្យឈ្មោះថា, សន្មតនាមថា :

ហៅ កិរិយាសព្ទ ៥)

[ហៅ] hav

បង្គាប់ឱ្យមកឬឱ្យទៅ :

ហៅ កិរិយាសព្ទ

[ហៅ-ព្រ-លឹង] hav

និយាយបូរបាច់ដង្ហោយហៅព្រលឹងឱ្យចូលមកកាន់រូបកាយវិញ (ធ្វើតាមតម្រាព្រាហ្មណ៍)។

ហៅ កិរិយាសព្ទ

[ហៅ-ភ្ញៀវ] hav

អញ្ជើញភ្ញៀវក្នុងអាវាហវិវាហមង្គលជាដើម។