វចនានុក្រមខ្មែរ

ឡ នាម

[ឡ] la≈

តួព្យញ្ជនៈទី៣២នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ, ជាតួព្យញ្ជនៈទី៧ក្នុងសេសវគ្គឬអវគ្គ។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [l] ជាព្យញ្ជនៈជើងធ្មេញ ខ្យល់មាត់ សូរលំហូរ ឃោសៈ។

ឡ នាម

[ឡ] la≈

គុកឬជើងក្រានធំទូលាយ បិទភ្ជិតទុកឱ្យមានប្រហោងតែត្រង់កន្លែងដែលត្រូវទុក សម្រាប់ដុតឥដ្ឋជាដើមបង្ហប់កម្ដៅឱ្យឆ្អិន :

ឡ ឧទានសព្ទ

[ឡ] la≈

សូរស្រែកឬយំឮខ្លាំង :

ឡក

(ព.ប្រ.) ត្រឡប់មុខជាក្រោយក្រោយជាមុខ :

ឡក កិរិយាសព្ទ ១)

[ឡក] lork

ប្រើសម្ដីលូកលឱ្យដឹងខ្លួនឬឱ្យអន់ចិត្ត, និយាយចំអកឱ្យ :

ឡក កិរិយាសព្ទ ២)

[ឡក] lork

សម្ដែងអាការៈក្រមាច់ក្រមើមមានញាក់មុខជាដើម (អាការៈរបស់ត្លុក) :

ឡក កិរិយាសព្ទ ៣)

[ឡក] lork

(ព.ប្រ.) ត្រឡប់មុខជាក្រោយក្រោយជាមុខ :

ឡកឡាយ

និយាយឡកដោយពាក្យលែបខាយឬនិយាយឡកឱ្យរឿយៗ :

ឡកឡាយ កិរិយាសព្ទ

[ឡក-ឡាយ] lorklai

និយាយឡកដោយពាក្យលែបខាយឬនិយាយឡកឱ្យរឿយៗ :

ឡង់

តាំងយូក្រដាសតូចសាច់រឹងរាងខុបក្រឡូម សម្រាប់ថ្វាយអ្នកតា (របស់ចិនយួន) :

ឡង់ នាម

[ឡង់] longg

តាំងយូក្រដាសតូចសាច់រឹងរាងខុបក្រឡូម សម្រាប់ថ្វាយអ្នកតា (របស់ចិនយួន) :

ឡង់ទី

(រូប.) បន្ទះរូបធាតុថ្លាកោង រលោង ហើយផ្ទៃទាំងសងខាងរបស់វាមានអ័ក្សរួម ប្រើសម្រាប់បំបែរពន្លឺ។

ឡង់ទី នាម

[ឡង់-ទី] lngoti≈

(រូប.) បន្ទះរូបធាតុថ្លាកោង រលោង ហើយផ្ទៃទាំងសងខាងរបស់វាមានអ័ក្សរួម ប្រើសម្រាប់បំបែរពន្លឺ។

ឡង់សេ

ផ្សាយពាណិជ្ជកម្មផលិតផល :

ឡង់សេ នាម

[ឡង់-សេ] lngose≈

ផ្សាយពាណិជ្ជកម្មផលិតផល :

ឡងៗ

(ព.សា.) ពាក្យសម្រាប់ក្មេងយកដៃស្ទាបអង្អែលគូទគោឬក្របីលោមឱ្យកងកន្ទុយឡើង :

ឡងៗ ឧទានសព្ទ

[ឡង-ឡង] lorngg

(ព.សា.) ពាក្យសម្រាប់ក្មេងយកដៃស្ទាបអង្អែលគូទគោឬក្របីលោមឱ្យកងកន្ទុយឡើង :

ឡត

រណ្ដៅបញ្ចុះសពក្នុងចេតិយ។

ឡត នាម

[ឡត] lort

បំពង់តូចមានប្រហោងរហូត សម្រាប់ដាក់ប្រហកខាងក្នុងប្រហោងអ្វីៗ :

ឡត នាម

[ឡត] lort

រណ្ដៅបញ្ចុះសពក្នុងចេតិយ។

ឡប់

(ព.ប្រ.) ដែលខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះ អាប់អន់លេចឮសាយសុសសព្វទិសទី :

ឡប់ កិរិយាសព្ទ ១)

[ឡប់] lorb

ភ័ន្តវិលវល់ស្មារតី ព្រោះស្លន់ឬព្រោះគេនិយាយបន្លប់ជាដើម :

ឡប់ កិរិយាសព្ទ ២)

[ឡប់] lorb

(ព.សា.) ត្រឡប់វិញ, វិលវិញ :

ឡប់ គុណកិរិយា

[ឡប់] lorb

ដែលផ្សាយក្លិនធុំអាក្រក់ខ្លាំង :

ឡប់ គុណកិរិយា

[ឡប់] lorb

(ព.ប្រ.) ដែលខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះ អាប់អន់លេចឮសាយសុសសព្វទិសទី :

ឡប់ពុទ្ធោ

ឡប់រកនឹកពុទ្ធោពុំឃើញ :

ឡប់ពុទ្ធោ កិរិយាសព្ទ

[ឡប់-ពុត-ធោ] lbaputtho≈

ឡប់រកនឹកពុទ្ធោពុំឃើញ :

ឡប់ឡែ

ល្បាយស៊ីម៉ងត៍និងខ្សាច់ស្ងួត :

ឡប់ឡែ នាម a

[ឡប់-ឡែ] lorble

របាំងបញ្ឈរដាក់បាំងមាត់ទ្វារជាដើមមិនឱ្យក្រឡេកមើលឃើញទៅក្នុងឬទៅក្រៅ :

ឡប់ឡែ នាម b

[ឡប់-ឡែ] lorble

អ្វីៗដែលគេប្រើសម្រាប់លាក់បាំង បង្វែងដាន ដោះសាជាដើម; ដែលត្រឡប់ត្រឡិន សាចុះសាឡើង(ចំពោះពាក្យសម្ដី ក្នុងន័យដូចខាងដើម) :

ឡប់ឡែ គុ.កិ., គុ. c

[ឡប់-ឡែ] lorble

មិនច្បាស់លាស់ ច្របូកច្របល់ ត្រឡប់ត្រឡិន :

ឡប់ឡែ នាម

[ឡប់-ឡែ] lorble

ល្បាយស៊ីម៉ងត៍និងខ្សាច់ស្ងួត :

ឡប់ៗ

ដែលនិយាយញាប់ៗខ្លាំងៗ, រឡប់ :

ឡប់ៗ គុ.កិ., គុ.

[ឡប់-ឡប់] lorp

ដែលនិយាយញាប់ៗខ្លាំងៗ, រឡប់ :

ឡមៗ

ដែលមានរសផ្អែមឬប្រៃបន្តិចៗ :

ឡមៗ គុណនាម

[ឡម-ឡម] lmolmo≈

ដែលមានរសផ្អែមឬប្រៃបន្តិចៗ :

ឡយកែវ

(ម.ព. លយកែវ)។

ឡយកែវ នាម

[ឡយ-កែវ] lykaev≈

(ម.ព. លយកែវ)។

ឡឥដ្ឋ

ឡសម្រាប់ដុតឥដ្ឋ។

ឡឥដ្ឋ នាម

[ឡ-អិត] laaet≈

ឡសម្រាប់ដុតឥដ្ឋ។

ឡាក កិរិយាសព្ទ ១)

[ឡាក] lak

ជ្រួស, ជ្រលួស (ពាក្យប្រើក្នុងល្បែងឡូ) :

ឡាក កិរិយាសព្ទ ២)

[ឡាក] lak

(ព.ប្រ.) ងាកឬទាសគំនិតចេញទៅរកបុរសឬស្ត្រីដទៃ :

ឡាក នាម

[គំ-និត-ឡាក] lak

(ម.ព. ឡាកគំនិត)។

ឡាក នាម

[ឡាក-គំ-និត] lak

ទាសឬជ្រួសគំនិតខុសផ្លូវខុសទំនង (យ. ក៏ថា ឡាក ដែរ)។

ឡាក់

(ដូចគ្នានឹង ហ្លាក់ ដែរ)។

ឡាក់ នាម

[ឡាក់] lakk

(ដូចគ្នានឹង ហ្លាក់ ដែរ)។

ឡាក់ឡាំង

(ដូចគ្នានឹង ហ្លាក់ហ្លាំង ដែរ)។

ឡាក់ឡាំង កិរិយាសព្ទ

[ឡាក់-ឡាំង] laklang

(ដូចគ្នានឹង ហ្លាក់ហ្លាំង ដែរ)។

ឡាចៅ

ដែលលូកល, លូកនាយលូកអាយ, លូកលើសើក្រោមចែប៉ប្រែនាំឱ្យអផ្សុក :

ឡាចៅ គុណនាម

[ឡា-ចៅ] lachav

ដែលលូកល, លូកនាយលូកអាយ, លូកលើសើក្រោមចែប៉ប្រែនាំឱ្យអផ្សុក :

ឡាញ់

ឈ្មោះព្រែយួនមានសាច់ជិតម៉ដ្ឋរលីងរលើបត្រជាក់ :

ឡាញ់ នាម

[ឡាញ់] lanh

ឈ្មោះព្រែយួនមានសាច់ជិតម៉ដ្ឋរលីងរលើបត្រជាក់ :

ឡាន នាម

[ឡាន] larn

រមូរដែកមានសណ្ឋានជាចម្រៀកឬជាបន្ទះតូចកាលណាមួលរឹតឱ្យតឹងមានកម្លាំងប្រឹងរលារវាតចេញ សម្រាប់ញ៉ាំគ្រឿងចក្រឱ្យដើរជាដើម :

ឡាន នាម

[ឡាន] larn

ឈ្មោះចង្កៀងមានឡាន មានចក្រ មានស្លាបកង្ហារវិលបក់កាត់ផាត់ផ្សែងឱ្យពន្លឺភ្លើងភ្លឺថ្លា :

ឡាន នាម

[ឡាន] larn

(ព.ប្រ.) រថយន្ត :

ឡានត្រូឡេ

រថយន្តដឹកអ្នកដំណើរក្នុងក្រុងមួយប្រភេទ ដើរដោយចរន្តអគ្គិសនីភ្ជាប់ពីខ្សែកាបនៅតាមដងវិថី។

ឡានត្រូឡេ នាម

[ឡាន-ត្រូ-ឡេ] lantrule≈

រថយន្តដឹកអ្នកដំណើរក្នុងក្រុងមួយប្រភេទ ដើរដោយចរន្តអគ្គិសនីភ្ជាប់ពីខ្សែកាបនៅតាមដងវិថី។

ឡាន់

ដាក់ដោយជួរដោយសង្កាត់ ឬដោយមុខដោយប៉ែកទីទៃៗ។

ឡាន់ បុព្វបទ

[ឡាន់] lann

ពាក្យសម្រាប់ប្រើផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ឡែក ថា ឡែកឡាន់ ឡែកទីទៃៗ; ប្រើជា ដោយឡែកដោយឡាន់ ក៏បាន។

ឡាន់ បុព្វបទ

[ដាក់-ដោយ-ឡែក-ដោយ-ឡាន់] lann

ដាក់ដោយជួរដោយសង្កាត់ ឬដោយមុខដោយប៉ែកទីទៃៗ។

ឡាប

ឈ្មោះម្ហូបភ្លារបស់លាវមួយប្រភេទ ធ្វើដោយហាន់សាច់ស្រស់ឬត្រីស្រស់ផ្សំគ្រឿងផ្សេងៗ មានលាយទឹកអង្ករលីងផង :

ឡាប នាម

[ឡាប] lap

ឈ្មោះម្ហូបភ្លារបស់លាវមួយប្រភេទ ធ្វើដោយហាន់សាច់ស្រស់ឬត្រីស្រស់ផ្សំគ្រឿងផ្សេងៗ មានលាយទឹកអង្ករលីងផង :

ឡាប់យេរ នាម

[ឡាប-យ៉េ] labbye

(ម.ព. ប៊ីយេរ)។

ឡាប់យ៉េរ

(ម.ព. ប៊ីយេរ)។

ឡាប់យ៉េរ នាម

[ឡាប-យ៉េ] labye≈

(ម.ព. ប៊ីយេរ)។

ឡាម

បន្ទះលោហធាតុសំប៉ែតស្ដើងមានមុខមុតសងខាង សម្រាប់កោរឬកាត់ :

ឡាម នាម

[ឡាម] lam≈

បន្ទះលោហធាតុសំប៉ែតស្ដើងមានមុខមុតសងខាង សម្រាប់កោរឬកាត់ :

ឡាយ

រយាល, ដែលចេះតែឃ្លាតៗ វេលា :

ឡាយ កិរិយាសព្ទ

[ឡាយ] lay

(រ.ស.) ចុះព្រះបរមនាមឬចុះព្រះនាម (ស៊ីញេ) :

ឡាយ នាម

[ឡាយ] lay

ព្រះបរមនាមឬព្រះនាម ដែលក្សត្រិយ៍ទ្រង់ចុះដោយព្រះហស្ដព្រះអង្គ :

ឡាយ គុណនាម

[ឡាយ] lay

ដែលមានព័ណ៌ឆ្នូតៗ វែងៗ :

ឡាយ នាម

[ឡាយ] lay

សាច់ឆ្នូតៗ វែងៗ :

ឡាយ គុ.កិ., គុ.

[ឡាយ] lay

រយាល, ដែលចេះតែឃ្លាតៗ វេលា :

ឡាយព្រះហស្ដ

ទ្រង់សរសេរអក្សរឬទ្រង់ចុះព្រះនាម (ចុះស៊ីញេ)។

ឡាយព្រះហស្ដ កិរិយាសព្ទ

[ឡាយ-ព្រះ-ហ៊ាស់] laypreahheas≈

ទ្រង់សរសេរអក្សរឬទ្រង់ចុះព្រះនាម (ចុះស៊ីញេ)។

ឡាយព្រះហស្ដលេខា

(ម.ព. ឡាយព្រះហស្ដ)។

ឡាយព្រះហស្ដលេខា កិរិយាសព្ទ

[ឡាយ-ព្រះ-ហ៊ាស់-ស្ដៈ-ឡេ-ខា] laypreahheassdaklekha≈

(ម.ព. ឡាយព្រះហស្ដ)។

ឡាយឡុង

លក់របស់ដោយបើកឱកាសឱ្យអ្នកទិញដេញថ្លៃគ្នា អ្នកណាហ៊ានថ្លៃជាងគេបានអ្នកនោះ (លក់ជារាជការឬដោយមានអនុញ្ញាតពីរាជការ) :

ឡាយឡុង កិរិយាសព្ទ

[ឡាយ-ឡុង] lailung

លក់របស់ដោយបើកឱកាសឱ្យអ្នកទិញដេញថ្លៃគ្នា អ្នកណាហ៊ានថ្លៃជាងគេបានអ្នកនោះ (លក់ជារាជការឬដោយមានអនុញ្ញាតពីរាជការ) :

ឡាវ

ពាក្យហៅប្រទេសលាវឬជនជាតិលាវ ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន។

ឡាវ នាម

[ឡាវ] lav

បំពង់មានមាត់រីក ប៉ែកខាងក្រោមស្ដួចរៀវតូចសម្រាប់ស៊កក្នុងមាត់ដបជាដើម ចាក់ប្រេងឬទឹកកុំឱ្យហៀរចេញមកខាងក្រៅ :

ឡាវ នាម

[ឡាវ] lav

ពាក្យហៅប្រទេសលាវឬជនជាតិលាវ ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន។

ឡាវហាវ

ឈ្មោះគ្រឿងសម្លមួយប្រភេទនាំមកពីប្រទេសចិន; ប្រើជាគ្រឿងផ្សំថ្នាំក្ដៅក៏បាន។

ឡាវហាវ នាម

[ឡាវ-ហាវ] lavhav

ឈ្មោះគ្រឿងសម្លមួយប្រភេទនាំមកពីប្រទេសចិន; ប្រើជាគ្រឿងផ្សំថ្នាំក្ដៅក៏បាន។

ឡាស៊ែ

(រូប.) ឧបករណ៍សម្រាប់ផលិតពន្លឺក្ដៅខ្លាំង ដែលគេប្រើប្រាស់សម្រាប់កាត់លោហវត្ថុរឹងនិងសម្រាប់ការងារផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ; រស្មីពន្លឺដែលចេញពីឧបករណ៍នេះ :

ឡាស៊ែ នាម

[ឡា-ស៊ែ] lase≈

(រូប.) ឧបករណ៍សម្រាប់ផលិតពន្លឺក្ដៅខ្លាំង ដែលគេប្រើប្រាស់សម្រាប់កាត់លោហវត្ថុរឹងនិងសម្រាប់ការងារផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ; រស្មីពន្លឺដែលចេញពីឧបករណ៍នេះ :

ឡាំ

បទភ្លេងឬបទទំនុកច្រៀងមានរយៈចង្វាក់ញឹករន្ថាន់ :

ឡាំ នាម

[ឡាំ] lam

បទភ្លេងឬបទទំនុកច្រៀងមានរយៈចង្វាក់ញឹករន្ថាន់ :

ឡាំង

ដេរត្រង់ជាយសំពត់ដោយដៃឬដោយយន្តមិនក្បៀសត្រឡប់មុខព្រុយចូល :

ឡាំង នាម

[ឡាំង] lang

បន្ទះឈើដែលវាយដែកគោលបោះភ្ជាប់មានរាងស្រដៀងនឹងហឹបបួនជ្រុងឬទ្រវែងបន្តិចសម្រាប់ដាក់អីវ៉ាន់ផ្សេងៗ :

ឡាំង កិរិយាសព្ទ

[ឡាំង] lang

ដេរដានចេសយ៉ាងញឹកយកជាការប្រើបាន :

ឡាំង កិរិយាសព្ទ

[ឡាំង-ចោល] lang

ដេរត្រង់ជាយសំពត់ដោយដៃឬដោយយន្តមិនក្បៀសត្រឡប់មុខព្រុយចូល :

ឡាំងស៊ឹង

ឈ្មោះឆ្នាំងចំហុយមួយប្រភេទមានពីរឬច្រើនជាន់សម្រាប់ចំហុយនំ ត្រី សាច់ផ្សេងៗ :

ឡាំងស៊ឹង នាម

[ឡាំង-ស៊ឹង] laamngsoeng≈

ឈ្មោះឆ្នាំងចំហុយមួយប្រភេទមានពីរឬច្រើនជាន់សម្រាប់ចំហុយនំ ត្រី សាច់ផ្សេងៗ :

ឡាំថូន

ឈ្មោះបទភ្លេងនិងចង្វាក់រាំមួយបែប ដែលមានប្រគំដោយស្គរដី :

ឡាំថូន នាម

[ឡាំ-ថូន] laamthoun≈

ឈ្មោះបទភ្លេងនិងចង្វាក់រាំមួយបែប ដែលមានប្រគំដោយស្គរដី :

ឡាំបាដា

ឈ្មោះចង្វាក់ភ្លេងមួយបែបមានដើមកំណើតនៅប្រទេសប្រេស៊ីល ដែលគូរាំប្រុសស្រីទាំងពីរនាក់កាន់ដៃគ្នាជាប់និងបង្វិលខ្លួនយ៉ាងរហ័ស។

ឡាំបាដា នាម

[ឡាំ-បា-ដា] laambada≈

ឈ្មោះចង្វាក់ភ្លេងមួយបែបមានដើមកំណើតនៅប្រទេសប្រេស៊ីល ដែលគូរាំប្រុសស្រីទាំងពីរនាក់កាន់ដៃគ្នាជាប់និងបង្វិលខ្លួនយ៉ាងរហ័ស។

ឡាំប៉ា

យំទទូចមិនលែង, យំក្រាញនៅមិនទៅណា, យំបោកខ្លួនទធាក់ទម្លាក់ក្រាញ។

ឡាំប៉ា កិរិយាសព្ទ

[ឡាំ-ប៉ា] lampa

ទម្លាប់ក្រាញតឹងទារពុំលែងឬរំអុក, ទទូច, ក្រាញមិនទៅណា :