វចនានុក្រមខ្មែរ

ឡាំប៉ា កិរិយាសព្ទ

[យំ-ឡាំ-ប៉ា] lampa

យំទទូចមិនលែង, យំក្រាញនៅមិនទៅណា, យំបោកខ្លួនទធាក់ទម្លាក់ក្រាញ។

ឡាំលាវ

ឈ្មោះបទភ្លេងនិងចង្វាក់រាំមួយបែបមានដើមកំណើតនៅប្រទេសឡាវ :

ឡាំលាវ នាម

[ឡាំ-លាវ] laamleav≈

ឈ្មោះបទភ្លេងនិងចង្វាក់រាំមួយបែបមានដើមកំណើតនៅប្រទេសឡាវ :

ឡាំសាំ គុ.កិ., គុ.

[ឡាំ-សាំ] lamsam

ផ្ដាស, ផ្ដេសផ្ដាស :

ឡិកឡក់

ដែលនិយាយភាសារបស់ខ្លួនមិនទាន់ច្បាស់ (ព្រោះនៅជាក្មេងតូច) :

ឡិកឡក់ គុ.កិ., គុ.

[ឡិក-ឡក់] leklork

ដែលនិយាយភាសារបស់ខ្លួនមិនទាន់ច្បាស់ (ព្រោះនៅជាក្មេងតូច) :

ឡិងឡង់

ដែលធ្វើភ្នែកមូលក្រឡង់គ្រលៀសប្រស្រីរឿយៗ ដោយអាការៈឆ្ងល់ខ្លាំងឬភ័យខ្លាំងឬក៏ព្រោះជាប់កុនជាប់ដំណើរ :

ឡិងឡង់ គុ., គុ.កិ.

[ឡិង-ឡង់] lenglong

ដែលធ្វើភ្នែកមូលក្រឡង់គ្រលៀសប្រស្រីរឿយៗ ដោយអាការៈឆ្ងល់ខ្លាំងឬភ័យខ្លាំងឬក៏ព្រោះជាប់កុនជាប់ដំណើរ :

ឡិងឡាំង កិ., គុ.

[ឡិង-ឡាំង] lenglang

ស្រឡាំងកាំង, អាំងឡាំង, គាំងស្មារតី :

ឡិច នាម

[ឡិច] lech

(ម.ព. លិច២)។

ឡិន

ចៅទួត។ ខ្មែរប្រើស្ទើរជាបរិវារសព្ទ សម្រាប់និយាយបានតែផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ចៅ ថា ចៅឡិន គឺចៅទួតឬចៅដែលជាប់ក្រសែញាតិឆ្ងាយទៅហើយ :

ឡិន នាម

[ឡិន] len

ចៅទួត។ ខ្មែរប្រើស្ទើរជាបរិវារសព្ទ សម្រាប់និយាយបានតែផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ចៅ ថា ចៅឡិន គឺចៅទួតឬចៅដែលជាប់ក្រសែញាតិឆ្ងាយទៅហើយ :

ឡិបឡុប គុ.កិ., គុ.

[ឡិប-ឡុប] laeplop

ឡុបៗញ័រមាត់ញ័រ កមិនសូវច្បាស់លាស់ :

ឡិមឡុម គុ.កិ., គុ.

[ឡិម-ឡុម] laemlom

ដែលចាប់ចុងព្រយុងដើមស្រមូលប្រឡិមប្រឡុំ :

ឡិមឡុំ គុ., គុ.កិ.

[ឡិម-ឡុំ] lemloam≈

(ម.ព. ឡិមឡុម)។

ឡឹប

លួចកិបបន្លំលាក់ទុកខ្លះ, កិបបំបាត់យកខ្លះ។ និយាយថា ស៊ីឡឹប ក៏បាន :

ឡឹប កិរិយាសព្ទ

[ឡឹប] lueb

លួចកិបបន្លំលាក់ទុកខ្លះ, កិបបំបាត់យកខ្លះ។ និយាយថា ស៊ីឡឹប ក៏បាន :

ឡឹមៗ

ក្រឡឹមឬកំប្លឹមចេញចូលៗបន្តិចៗឬខ្ពស់ៗទាបៗ :

ឡឹមៗ គុណនាម

[ឡឹម-ឡឹម] luem

ក្រឡឹមឬកំប្លឹមចេញចូលៗបន្តិចៗឬខ្ពស់ៗទាបៗ :

ឡឺត

ដែលតម្លើងឫកឬលេងឫកហួសភាពខ្លួន, ដែលសម្ដែងឫកពាឬអាការៈកិរិយាខ្ពស់ហួសប្រមាណខ្លួន :

ឡឺត គុណនាម

[ឡឺត] lirt

ដែលតម្លើងឫកឬលេងឫកហួសភាពខ្លួន, ដែលសម្ដែងឫកពាឬអាការៈកិរិយាខ្ពស់ហួសប្រមាណខ្លួន :

ឡឺនឡង់

ដែលបើកភ្នែកធំធ្វើក្រឡង់ដោយអាការៈឆ្ងល់ខ្លាំង ឬភ័យខ្លាំង ឬក៏ព្រោះជាប់កុនជាប់ដំណើរ :

ឡឺនឡង់ គុ., គុ.កិ.

[ឡឺន-ឡង់] luenlong

ដែលបើកភ្នែកធំធ្វើក្រឡង់ដោយអាការៈឆ្ងល់ខ្លាំង ឬភ័យខ្លាំង ឬក៏ព្រោះជាប់កុនជាប់ដំណើរ :

ឡឺម

ដែលបង្ហាញមុខឱ្យឃើញមួយភ្លែតៗ; ដែលចួនឃើញចួនបាត់ឬភ្លាមឃើញភ្លាមបាត់ :

ឡឺម គុណកិរិយា

[ឡឺម] leom

ដែលបង្ហាញមុខឱ្យឃើញមួយភ្លែតៗ; ដែលចួនឃើញចួនបាត់ឬភ្លាមឃើញភ្លាមបាត់ :

ឡឺមៗ គុណកិរិយា

[ឡឺម-ឡឺម] leumleum≈

(ម.ព. ឡឺម)។

ឡឺសេមី

(វេជ្ជ.) មហារីកឈាម(ព.សា.)។ រោគសញ្ញានៃជំងឺនេះ គីមានការកើនឡើងនៃគោលិកា-សដែលមិនអាចទប់ស្កាត់បាន។

ឡឺសេមី នាម

[ឡឺ-សេ-មី] leusemi≈

(វេជ្ជ.) មហារីកឈាម(ព.សា.)។ រោគសញ្ញានៃជំងឺនេះ គីមានការកើនឡើងនៃគោលិកា-សដែលមិនអាចទប់ស្កាត់បាន។

ឡុកឈិត

ឈ្មោះបង្អែមម្យ៉ាងធ្វើពីសាច់គ្រាប់ផ្លែដូងជក់។

ឡុកឈិត នាម

[ឡុក-ឈិត] lokchhit≈

ឈ្មោះបង្អែមម្យ៉ាងធ្វើពីសាច់គ្រាប់ផ្លែដូងជក់។

ឡុកឡាក់

ឈ្មោះម្ហូបមួយបែប ដែលឆាសាច់គោដាក់លើបន្លែស្រស់មាន សាលាដ, ខ្ទឹមបារាំង ប៉េងប៉ោះជាដើម។

ឡុកឡាក់ កិរិយាសព្ទ

[ឡុក-ឡាក់] luklakk

រង្កៀកឱ្យផ្អៀងចុះផ្អៀងឡើងរឿយៗ :

ឡុកឡាក់ កិ., គុ.កិ.

[ឡុក-ឡាក់] luklakk

(ព.ប្រ.) ធ្វើអុកឡុកវឹកវរ, ធ្វើយុកយាក់ឱ្យជ្រួលច្របល់ :

ឈ្មោះល្បែងស៊ីសងមួយប្រភេទមានគ្រាប់ ៣សណ្ឋានបួនជ្រុងស្មើភាគ មានភ្នែកដូចមេអាប៉ោង, អ្នកដែលជាមេដាក់គ្រាប់ទាំងបីក្នុងចានមានគម្រប ហើយចាប់អង្រង់, អ្នកចាក់ត្រូវចាក់លើផ្ទាំង សំពត់ឬផ្ទាំងក្រដាស មានរូបដោយស្មានតាមស្ម័គ្រចិត្ត :

ឡុកឡាក់ នាម

[ឡុក-ឡាក់] luklakk

ឈ្មោះម្ហូបមួយបែប ដែលឆាសាច់គោដាក់លើបន្លែស្រស់មាន សាលាដ, ខ្ទឹមបារាំង ប៉េងប៉ោះជាដើម។

ឡុកអៅ

(សេ.ហិ.) ការបិទសហគ្រាសឬគ្រឺះស្ថានទាំងមូលឬផ្នែកណាមួយដោយនិយោជកក្នុងឱកាសដែលមានវិវាទការងារក្នុងករណីដែលមានការបដិសេធសេចក្ដីសម្រេចរបស់អាជ្ញាកណ្ដាល។

ឡុកអៅ នាម

[ឡុក-អៅ] lokaav≈

(សេ.ហិ.) ការបិទសហគ្រាសឬគ្រឺះស្ថានទាំងមូលឬផ្នែកណាមួយដោយនិយោជកក្នុងឱកាសដែលមានវិវាទការងារក្នុងករណីដែលមានការបដិសេធសេចក្ដីសម្រេចរបស់អាជ្ញាកណ្ដាល។

ឡុងចុង

ទាំងអស់ ដែលខាតបង់ឬខូចខាតទាំងអស់ :

ឡុងចុង គុ.កិ., គុ.

[ឡុង-ចុង] longjong

ទាំងអស់ ដែលខាតបង់ឬខូចខាតទាំងអស់ :

ឡុងបុត

កាណូត មានរូបសណ្ឋាននិងឈ្មោះផ្សេងៗ :

ឡុងបុត នាម

[ឡុង-បុត] lungbut

កាណូត មានរូបសណ្ឋាននិងឈ្មោះផ្សេងៗ :

ឡុងសុង

ឈ្មោះបទភ្លេងពិណពាទ្យមួយមេ សម្រាប់លេងថ្វាយក្នុងវេលាដែលព្រះរាជាទ្រង់ស្នាន (ទ្រង់ស្រង់) :

ឡុងសុង នាម

[ឡុង-សុង] lungsung

ឈ្មោះបែបទម្រង់សក់មួយប្រភេទនៃបុរស កាត់ចៀរជើងសក់មូល សណ្ឋានស្រដៀងនឹងផ្កាសម្បួរទេសឬផ្កាក្ទម្ពប៉ែកខាងលើទុកឱ្យមានភាពវែងក្រពុំ :

ឡុងសុង នាម

[ឡុង-សុង] lungsung

ឈ្មោះបទភ្លេងពិណពាទ្យមួយមេ សម្រាប់លេងថ្វាយក្នុងវេលាដែលព្រះរាជាទ្រង់ស្នាន (ទ្រង់ស្រង់) :

ឡុបៗ

ញាប់ៗប្រឡិបប្រឡុប ឬ រឡិបរឡប់ពុំសូវច្បាស់លាស់ :

ឡុបៗ គុ.កិ., គុ.

[ឡុប-ឡុប] lob

ញាប់ៗប្រឡិបប្រឡុប ឬ រឡិបរឡប់ពុំសូវច្បាស់លាស់ :

ច្របូកច្របល់ លាយឡំ។

ឡូកឡំ កិ., គុ.កិ.

[ឡូក-ឡំ] louklam≈

ច្របូកច្របល់ លាយឡំ។

ឡូង

អំពីសូរស្រែកឮមូលគ្រលួចទៅខាងលើ :

ឡូង គុណកិរិយា

[ឡូង] lung

អំពីសូរស្រែកឮមូលគ្រលួចទៅខាងលើ :

ឡូងឡាង

អំពីសូរស្រែកឡូងៗក្អេងក្អាង :

ឡូងឡាង គុណកិរិយា

[ឡូង-ឡាង] longlang

អំពីសូរស្រែកឡូងៗក្អេងក្អាង :

ឡូជីស្ទិក

(សេ.ហិ.) ដំណើរការឬសកម្មភាពនៃការគ្រប់គ្រងធនធាន (ម្ហូប អាហារ សម្ភារៈ បរិក្ខារ សត្វ។ល។) ដោយទទួលរក្សាទុក និងបញ្ជូនទៅកាន់ទីតាំងណាមួយដែលគេតម្រូវ។ ដំណើរការឬសកម្មភាពក្នុងប្រព័ន្ធឡូជីស្ទិក មានការវេចខ្ចប់ ការដឹកជញ្ជូន ការស្តុកទុកក្នុងឃ្លាំងជាដើម :

ឡូជីស្ទិក នាម

[ឡូ-ជី-ស្ទិច] louchistich≈

(សេ.ហិ.) ដំណើរការឬសកម្មភាពនៃការគ្រប់គ្រងធនធាន (ម្ហូប អាហារ សម្ភារៈ បរិក្ខារ សត្វ។ល។) ដោយទទួលរក្សាទុក និងបញ្ជូនទៅកាន់ទីតាំងណាមួយដែលគេតម្រូវ។ ដំណើរការឬសកម្មភាពក្នុងប្រព័ន្ធឡូជីស្ទិក មានការវេចខ្ចប់ ការដឹកជញ្ជូន ការស្តុកទុកក្នុងឃ្លាំងជាដើម :

ឡូញ

(ព.បុ.) មូលស្រួចជ្រលមសណ្ឋានគូទត្រល់ (សម័យឥឡូវមិនដែលប្រើ)។ (ព.សា.) មិនឡូញទេ មិនកើតទេ, មិនផេះទេ។ ជួនកាលប្រើសំដៅសេចក្ដីថា "ខូច, វិនាស; មិនកើតការ" ក៏មាន :

ឡូញ គុណនាម

[ឡូញ] lunh

(ព.បុ.) មូលស្រួចជ្រលមសណ្ឋានគូទត្រល់ (សម័យឥឡូវមិនដែលប្រើ)។ (ព.សា.) មិនឡូញទេ មិនកើតទេ, មិនផេះទេ។ ជួនកាលប្រើសំដៅសេចក្ដីថា "ខូច, វិនាស; មិនកើតការ" ក៏មាន :

ឡូតូ

ឈ្មោះល្បែងមួយប្រភេទ លេងដោយការទាញយកគ្រាប់មានលេខចេញដោយចៃដន្យជាបន្តបន្ទាប់ សម្រាប់ឱ្យអ្នកលេងម្នាក់ៗតម្រៀបគ្រាប់នីមួយៗនៅលើក្រឡាមានលេខក្នុងផ្ទាំងក្រដាស(ឬបន្ទះក្ដារ) រៀងៗខ្លួន, អ្នកដាក់គ្រាប់បានពេញក្រឡាមុនគេជាអ្នកឈ្នះ។

ឡូតូ នាម

[ឡូ-តូ] loutou≈

ឈ្មោះល្បែងមួយប្រភេទ លេងដោយការទាញយកគ្រាប់មានលេខចេញដោយចៃដន្យជាបន្តបន្ទាប់ សម្រាប់ឱ្យអ្នកលេងម្នាក់ៗតម្រៀបគ្រាប់នីមួយៗនៅលើក្រឡាមានលេខក្នុងផ្ទាំងក្រដាស(ឬបន្ទះក្ដារ) រៀងៗខ្លួន, អ្នកដាក់គ្រាប់បានពេញក្រឡាមុនគេជាអ្នកឈ្នះ។

ឡូត៍

(ម.ព. ឡូ{¥¥}២{££})។

ឡូត៍ នាម

[ឡូ] lo

(ម.ព. ឡូ២)។

ឡូយ

ស្អាត សង្ហា : ស្លៀកពាក់ឡូយ, រាងឡូយ។ ពាក្យប្រើកាត់ខ្លីមកពីពាក្យ ឡូយថូយ ដែលពីមុនគេសំដៅសេចក្ដីថា "ផ្ដាស, ផ្ដេសផ្ដាស" :

ឡូយ គុ., គុ.កិ.

[ឡូយ] loy

ស្អាត សង្ហា : ស្លៀកពាក់ឡូយ, រាងឡូយ។ ពាក្យប្រើកាត់ខ្លីមកពីពាក្យ ឡូយថូយ ដែលពីមុនគេសំដៅសេចក្ដីថា "ផ្ដាស, ផ្ដេសផ្ដាស" :

ឡូយថូយ

ដែលមិនយកចិត្តទុកដាក់, សោះអង្គើយ; ខ្ជីខ្ជា; ដែលតាមតែបាន, តាមតែរួចពីដៃ; ដែលឥតប្រយោជន៍; ផ្ដេសផ្ដាស :

ឡូយថូយ គុ., គុ.កិ.

[ឡូយ-ថូយ] loythouy

ដែលមិនយកចិត្តទុកដាក់, សោះអង្គើយ; ខ្ជីខ្ជា; ដែលតាមតែបាន, តាមតែរួចពីដៃ; ដែលឥតប្រយោជន៍; ផ្ដេសផ្ដាស :

ឡូឡា

ឡូៗខ្លាំងៗ :

ឡូឡា គុ., គុ.កិ.

[ឡូ-ឡា] loula

ឡូៗខ្លាំងៗ :

ឡូ៎

(ម.ព. ឡូ{¥¥}១{££})។

ឡូ៎ នាម

[ឡូ៎] lou≈

(ម.ព. ឡូ១)។

[ឡើង-ទឹក-ចិត] lerng

(ម.ព. ឡើងចិត្ត)។

ឡាំប៉ា កិរិយាសព្ទ

ឡាំលាវ នាម

ឡាំសាំ គុ.កិ., គុ.

ឡិកឡក់ គុ.កិ., គុ.

ឡិងឡង់ គុ., គុ.កិ.

ឡិងឡាំង កិ., គុ.

ឡិច នាម

ឡិន នាម

ឡិបឡុប គុ.កិ., គុ.

ឡិមឡុម គុ.កិ., គុ.

ឡិមឡុំ គុ., គុ.កិ.

ឡឹប កិរិយាសព្ទ

ឡឹមៗ គុណនាម

ឡឺកូរ៉េ នាម

ឡឺកូស៊ីត នាម

ឡឺត គុណនាម

ឡឺនឡង់ គុ., គុ.កិ.

ឡឺម គុណកិរិយា

ឡឺមៗ គុណកិរិយា

ឡឺសេមី នាម

ឡុកឈិត នាម

ឡុកឡាក់ កិរិយាសព្ទ

ឡុកឡាក់ កិ., គុ.កិ.

ឡុកឡាក់ នាម

ឡុកឡាក់ នាម

ឡុកអៅ នាម

ឡុងចុង គុ.កិ., គុ.

ឡុងបុត នាម

ឡុងសុង នាម

ឡុងសុង នាម

ឡុបៗ គុ.កិ., គុ.

ឡុលៗ គុ.កិ., គុ.

ឡូ គុណកិរិយា

ឡូ នាម

ឡូ នាម

ឡូ នាម

ឡូកឡំ កិ., គុ.កិ.

ឡូង គុណកិរិយា

ឡូងឡាង គុណកិរិយា

ឡូជីស្ទិក នាម

ឡូញ គុណនាម

ឡូតូ នាម

ឡូត៍ នាម

ឡូយ គុ., គុ.កិ.

ឡូយថូយ គុ., គុ.កិ.

ឡូឡា គុ., គុ.កិ.

ឡូ៎ នាម

ឡើង កិរិយាសព្ទ ១)

ឡើង កិរិយាសព្ទ ២)

ឡើង កិរិយាសព្ទ ៣)

ឡើង កិរិយាសព្ទ ៤)

ឡើង កិរិយាសព្ទ ៥)

ឡើង គុណកិរិយា ៦)

ឡើង កិរិយាសព្ទ

ឡើង កិរិយាសព្ទ

ឡើង កិរិយាសព្ទ

ឡើង កិរិយាសព្ទ

ឡើង កិរិយាសព្ទ

ឡើង កិរិយាសព្ទ

ឡើង កិរិយាសព្ទ

ឡើង កិរិយាសព្ទ