វចនានុក្រមខ្មែរ

អង្គុល្យាភរណៈ នាម

[អង់-គុល-យា-ភៈ-រៈ-ណៈ] aangkulyeaphoronak

(ម.ព. អង្គុលីយកៈ ក្នុង អង្គុលី)។

អង្គើយ

ដែលគ្មានជីជាតិ, ដែលព្រងើយកន្តើយ, ឈើយ, តោះតើយ, ពាក្យនោះជាបរិវារសព្ទរបស់ពាក្យសោះ :

អង្គើយ គុណកិរិយា

[អង់-គើយ] aongkauy

ដែលគ្មានជីជាតិ, ដែលព្រងើយកន្តើយ, ឈើយ, តោះតើយ, ពាក្យនោះជាបរិវារសព្ទរបស់ពាក្យសោះ :

អង្គែ

ឈ្មោះរោគស្បែកមួយប្រភេទ មានអាការៈគគ្រាតឡើងសម្បុរស កើតនៅសរីរប្រទេសដែលមានសក់ឬមានរោម បណ្ដាលឱ្យរមាស់ :

អង្គែ នាម

[អង់-គែ] aongkeae

ឈ្មោះរោគស្បែកមួយប្រភេទ មានអាការៈគគ្រាតឡើងសម្បុរស កើតនៅសរីរប្រទេសដែលមានសក់ឬមានរោម បណ្ដាលឱ្យរមាស់ :

អង្គំ

ប្រដាប់មានសណ្ឋានជាដង្កាប់មាំ មានគ្រឿងរឹតឬបន្ធូរបាន សម្រាប់ចាប់រឹតអ្វីៗដែលធ្វើដោយដែកជាដើម ឱ្យរឹងមិនឱ្យរង្គើក ដើម្បីរូសរម្លីងឬឆាបជាដើម :

អង្គំ នាម

[អង់-គំ] aongkum

ប្រដាប់មានសណ្ឋានជាដង្កាប់មាំ មានគ្រឿងរឹតឬបន្ធូរបាន សម្រាប់ចាប់រឹតអ្វីៗដែលធ្វើដោយដែកជាដើម ឱ្យរឹងមិនឱ្យរង្គើក ដើម្បីរូសរម្លីងឬឆាបជាដើម :

អង្គ័ល នាម

[អង់-គ័ល] aongkoal

ពាក្យឃ្លាតក្លាយមកពីពាក្យ នង្គ័ល។

អង្គ្រង

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ដើមស្ទើរជាវល្លិរឹងមានបន្លា ផ្លែមូលៗ :

អង្គ្រង នាម

[អង់-គ្រង] aangkrong

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ដើមស្ទើរជាវល្លិរឹងមានបន្លា ផ្លែមូលៗ :

អង្គ្រឺត

ឈ្មោះខ្លាមួយប្រភេទ, ហៅតាមសូរសព្ទវាយំឮ "អង្គ្រឺតៗ" :

អង្គ្រឺត នាម

[អង់-គ្រឺត] aongkrueut

ឈ្មោះខ្លាមួយប្រភេទ, ហៅតាមសូរសព្ទវាយំឮ "អង្គ្រឺតៗ" :

អង្គ្រ័ក្ស

ពាក្យសាមញ្ញ (គ្រាន់តែនិយាយ មិនដែលសរសេរទេ) ប្រើក្លាយឃ្លាតមកពីពាក្យ អង្គរក្ខ ឬ អង្គរក្ស "អ្នករក្សាអង្គ, ទាហានរក្សាអង្គព្រះរាជា"។

អង្គ្រ័ក្ស នាម

[អង់-គ្រ័ក] aongkreaks

ពាក្យសាមញ្ញ (គ្រាន់តែនិយាយ មិនដែលសរសេរទេ) ប្រើក្លាយឃ្លាតមកពីពាក្យ អង្គរក្ខ ឬ អង្គរក្ស "អ្នករក្សាអង្គ, ទាហានរក្សាអង្គព្រះរាជា"។

អង្គ—

(ម.ព. អង្គ{¥¥}១{££}) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អង្គ— នាម

[អង់-គៈ—] angkeak—≈

(ម.ព. អង្គ១) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អង្ឃាក់ គុ.កិ., គុ.

[អង់-ឃាក់] aangkheak

ដែលចេញអាការៈដើរលើកដាក់ៗគគាត :

អង្ឃើល គុ.កិ., គុ.

[អង់-ឃើល] aongkhaul

ដែលចេញអាការៈងងើលលើកដាក់ៗ, ទើលងើល :

អង្រង់ កិរិយាសព្ទ ១)

[អង់-រង់] aongrong

ស្ទៃឬទទាក់គ្រលែង, ចាប់រលាក់ ឱ្យមូលរួមគ្នាឬឱ្យណែន :

អង្រង់ កិរិយាសព្ទ ២)

[អង់-រង់] aongrong

អង្រួនឬងក់ងើបៗបន្តិចៗញាប់ៗ :

អង្រន់ កិរិយាសព្ទ

[អង់-រន់] aongron

(ម.ព. អង្រួន)។

អង្រឹង

ប្រដាប់សម្រាប់ដេកយោលឬផ្ដេកកូនតូចយោលឱ្យដេកឆាប់លក់; មានច្រើនបែប :

អង្រឹង នាម

[អង់-រឹង] aongrueng

ប្រដាប់សម្រាប់ដេកយោលឬផ្ដេកកូនតូចយោលឱ្យដេកឆាប់លក់; មានច្រើនបែប :

អង្រឹងស្នែង

អង្រឹងមានចំពាស់មានដង សម្រាប់ជិះមានមនុស្សសែង។

អង្រឹងស្នែង នាម ១)

[អង់-រឹង-ស្នែង] angroengsneng≈

អង្រឹងពិសេសមានដងស្នែង សម្រាប់ឥស្សរជនជិះមានមនុស្សសែង :

អង្រឹងស្នែង នាម ២)

[អង់-រឹង-ស្នែង] angroengsneng≈

អង្រឹងមានចំពាស់មានដង សម្រាប់ជិះមានមនុស្សសែង។

អង្រុត នាម

[អង់-រុត] aangrut

នេសាទុបករណ៍មួយប្រភេទធ្វើដោយបន្ទោះឫស្សីមូលៗ មានរាងក្រឡូម តូចខាងមាត់លើធំគាយខាងក្រោម សម្រាប់រុតឬក្រុងមច្ឆជាតិ។

អង្រុត នាម

[អង់-រុត-មេក] aangrut

(ព.ប្រ.) ជើងមេឃជុំវិញ។

អង្រូស

ដែកមានបន្លាខ្លីៗសម្រាប់ប្រើការរូស; ហៅឱ្យពេញថា ដែកអង្រូស។

អង្រូស នាម

[អង់-រូស] aangrus

ដែកមានបន្លាខ្លីៗសម្រាប់ប្រើការរូស; ហៅឱ្យពេញថា ដែកអង្រូស។

អង្រួន កិរិយាសព្ទ

[អង់-រួន] aangruon

ធ្វើឱ្យរញ្ជួយ :

អង្រៀតនឹង

ទៀបនឹង, ជិតនឹង, រកកល់នឹង, វិះនឹង, ហៀបនឹង, ស្ទើរនឹង :

អង្រៀតនឹង គុណកិរិយា

[អង់-រៀត-នឹង] aangrietanueng

ទៀបនឹង, ជិតនឹង, រកកល់នឹង, វិះនឹង, ហៀបនឹង, ស្ទើរនឹង :

អង្រែ នាម

[អង់-រែ] aangreae

ប្រដាប់សម្រាប់បុកទង្គិចទៅក្នុងត្បាល់ :

អង្រែដែក

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ជាគូគ្នានឹងដើមត្បាល់ដែក :

អង្រែដែក នាម

[អង់-រែ-ដែក] aangreaedaek

ឈ្មោះប្រទាលមួយប្រភេទ ស្លឹកស្រដៀងនឹងម្នាស់តែក្រាស់ៗ សម្បុរប្រផេះឥតបន្លា។

អង្រែដែក នាម

[អង់-រែ-ដែក] aangreaedaek

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ជាគូគ្នានឹងដើមត្បាល់ដែក :

អង្វរ កិរិយាសព្ទ

[អង់-វ៉] aangvor

ពោលពាក្យលំអុតទទូចបន្ទន់ចិត្ត ឱ្យអាណិត, ឱ្យចុះសម្រុង, ឱ្យយល់ព្រម តាមបំណងរបស់ខ្លួន :

អង្វរ កិរិយាសព្ទ

[អង់-វ៉-ចិត] aangvor

សូមឱ្យចុះចិត្តតាម។

អង្វរករ

លើកដៃសំពះអង្វរឱ្យគេអាណិត; អង្វរងោចៗរឿយៗ :

អង្វរករ កិរិយាសព្ទ

[អង់-វ៉-ក] aangvorokar

លើកដៃសំពះអង្វរឱ្យគេអាណិត; អង្វរងោចៗរឿយៗ :

អង្វែង គុណនាម

[អង់-វ៉ែង] aangveaeng

វែងឆ្ងាយណាស់ហើយ :

អង្ស នាម

[អង់-សៈ] aangsor

ស្មា។ ខ្មែរច្រើនប្រើជា អង្សា; (រ.ស.) :

អង្ស នាម

[អង់-សៈ-ភ័ន] aangsor

គ្រឿងលី, រែក, ពុន, សែង (ហៅ អង្សិកភណ្ឌ ក៏បាន)។

អង្ស នាម

[អង់-សៈ-ភា-រៈ] aangsor

ទម្ងន់ដែលត្រូវនាំទៅមកដោយស្មា គឺអ្វីៗដែលមានទម្ងន់ត្រូវលី, រែក, ពុន, សែង។

អង្ស នាម

[អង់-សៈ-ហា] aangsor

ការនាំអ្វីៗទៅមកដោយស្មា។

អង្ស នាម

[អង់-សៈ-ហា-រ៉ក់] aangsor

អ្នកធ្វើការចិញ្ចឹមជីវិតដោយការលីឬរែក, ពុន, សែង។

អង្ស នាម

[អង់-សៈ-ហា-រិ-កា] aangsor

(ម.ព. អង្សហារក)។

ពាក្យហៅថ្ងៃទាំង ៧តាំងពីអាទិត្យដល់សៅរ៍ ដែលតម្រូវនឹងឆ្នាំកំណើតតាមជតារបស់មនុស្ស (តាមក្បួនព្រាហ្មណ៍) ហៅថា អង្សា ឬ អង្សាកំណើត គឺតម្រូវដោយកំណត់ថា ឆ្នាំជូតនិងឆ្នាំមមែ អង្សាអាទិត្យ; ឆ្នាំឆ្លូវ, វក អង្សាចន្ទ្រ; ឆ្នាំខាល, រកា អង្សាអង្គារ; ឆ្នាំថោះ, ច អង្សាពុធ; ឆ្នាំរោង,

អង្សា នាម

[អង់-សា] aangsea

ស្មា (រ.ស.) ព្រះអង្សា ស្មាក្សត្រិយ៍។

អង្សា នាម

[អង់-សា] aangsea

ភាគ, ចំណែក; ភាគនៃមុមឬជ្រុង; មាត្រារង្វាស់មុំឬជ្រុង :

អង្សា នាម

[អង់-សា] aangsea

(ព.ហ.) ឈ្មោះមាត្រារង្វាស់ល្វែងរាសី ... (៣០អង្សាជា ១រាសី, ១២រាសីជា ១រាសិចក្រ ឬ ១ចក្ររាសី មាន ៣៦០អង្សា ...)។

អង្សា នាម

[អង់-សា] aangsea

កម្រិតគំនូសលេខលើប្រដាប់សម្រាប់ស្ទង់មើលនូវធាតុក្ដៅត្រជាក់ជាដើម :

អង្សា នាម

[អង់-សា] aangsea

ពាក្យហៅថ្ងៃទាំង ៧តាំងពីអាទិត្យដល់សៅរ៍ ដែលតម្រូវនឹងឆ្នាំកំណើតតាមជតារបស់មនុស្ស (តាមក្បួនព្រាហ្មណ៍) ហៅថា អង្សា ឬ អង្សាកំណើត គឺតម្រូវដោយកំណត់ថា ឆ្នាំជូតនិងឆ្នាំមមែ អង្សាអាទិត្យ; ឆ្នាំឆ្លូវ, វក អង្សាចន្ទ្រ; ឆ្នាំខាល, រកា អង្សាអង្គារ; ឆ្នាំថោះ, ច អង្សាពុធ; ឆ្នាំរោង,

អង្សាកំណើត

(ម.ព. អង្សា{¥¥}៥{££})។

អង្សាកំណើត នាម

[អង់-សា-កំ-ណើត] angsakamnaeut≈

(ម.ព. អង្សា៥)។

អង្សិក

វត្ថុដែលត្រូវលីឬរែក, ពុន, សែង។

អង្សិក គុ., ន.

[អង់-សិ-កៈ] ឬ [អង់-សិក] aongsik

ដែលទាក់ទងឬជាប់ដោយស្មា, ដែលនាំយកទៅមកដោយស្មា; អ្វីៗដែលត្រូវលី, រែក, ពុន, សែង។

អង្សិក នាម

[អង់-សិ-កៈ-ភ័ន] aongsik

(ម.ព. អង្សភណ្ឌ ក្នុងពាក្យ អង្ស)។

អង្សិក នាម

[អង់-សិ-កៈ-វ័ត-ថុ] aongsik

វត្ថុដែលត្រូវលីឬរែក, ពុន, សែង។

អង្សុ

(ម.ព. អង្សុមន្ត)។

អង្សុ នាម

[អ័ង-សុ] aangsu

រស្មី។

អង្សុ នាម

[អង់-សៈ-មា-លា] aangsu

កម្រងរស្មី, ខ្សែរស្មី។

អង្សុ នាម

[អ័ង-សុ-ម៉ន់] aangsu

អ្នកមានរស្មី ឬអ្នកមានកម្រងរស្មី (ព្រះអាទិត្យ)។

អង្សុ នាម

[អ័ង-សុ-ម៉ា-លី] aangsu

(ម.ព. អង្សុមន្ត)។

អង្សៈ

(ម.ព. អង្ស)។

អង្សៈ នាម

[អង់-ស័ក] angska≈

(ម.ព. អង្ស)។

អង្ស័ក

កាសាវពស្ត្រមួយយ៉ាងសម្រាប់បព្វជិតពុទ្ធសាសនិកសម័យសព្វថ្ងៃពាក់ពាតលើស្មាខាងឆ្វេងព័ទ្ធមកក្រោមក្លៀកខាងស្ដាំ ប្រើជាទ្រនាប់ញើសពីខាងក្នុងឧត្តរាសង្គ, ជាគ្រឿងបរិក្ខាររាយរង ឬបរិក្ខារពិសេស ប្រើក៏បាន មិនប្រើក៏បាន ព្រោះគ្រឿងបរិក្ខារនេះ ពុំមែនជាពុទ្ធានុញ្ញាតទេ ...ដូចគ្នានឹង វ

អង្ស័ក នាម

[អង់-ស័ក] aangseak

កាសាវពស្ត្រមួយយ៉ាងសម្រាប់បព្វជិតពុទ្ធសាសនិកសម័យសព្វថ្ងៃពាក់ពាតលើស្មាខាងឆ្វេងព័ទ្ធមកក្រោមក្លៀកខាងស្ដាំ ប្រើជាទ្រនាប់ញើសពីខាងក្នុងឧត្តរាសង្គ, ជាគ្រឿងបរិក្ខាររាយរង ឬបរិក្ខារពិសេស ប្រើក៏បាន មិនប្រើក៏បាន ព្រោះគ្រឿងបរិក្ខារនេះ ពុំមែនជាពុទ្ធានុញ្ញាតទេ ...ដូចគ្នានឹង វ