វចនានុក្រមខ្មែរ

អស់ គុណនាម

[អស់-ទ្រ័ប] os

អស់សម្បត្តិ អស់ប្រាក់កាស។

អស់ គុណនាម

[អស់-ទំ-ហ៊ឹង] os

ពេញទំហឹង :

អស់ គុណនាម

[អស់-នុះ] os

ទាំងនុ៎ះ, ទាំងហ្នឹង, អស់ហ្នឹង, ឬទាំងនោះ។

អស់ គុណនាម

[អស់-និះ] os

ទាំងនេះ :

អស់ គុណនាម

[អស់-នុះ] os

(ម.ព. អស់នុ៎ះ)។

អស់ គុណនាម

[អស់-បែប] os

គ្រប់បែប, ពេញបែប :

អស់ គុណនាម

[អស់-ពី] os

រួចពី។

អស់ គុណនាម

[អស់-ពី-នុះ-នុះ] os

រួចពីនុ៎ះហើយនោះទៀត។

អស់ គុណនាម

[អស់-យ៉ាង] os

គ្រប់យ៉ាង គ្រប់បែប; សព្វគ្រប់; ក្រៃពេក, ណាស់, ពេកណាស់ :

អស់ គុណនាម

[អស់-រាច] os

អស់ព្រះជន្ម (ក្សត្រិយ៍អស់ព្រះជន្ម)។

អស់ គុណនាម

[អស់-លោក-នាក់] os

លោកនិងអ្នកទាំងឡាយ :

អស់ គុណនាម

[អស់-សាច់] os

(សំនួន.) អស់ស្ដីថាកើត, លែងស្ដីប្រដៅកើត; អស់កែកើត។

អស់ គុណនាម

[អស់-ហើយ] os

គ្មានហើយ, ឥតមានសេសសល់ឡើយ; សព្វគ្រប់ហើយ, ល្មមដល់ការហើយ; ស្រេចហើយ, ស្រេចបាច់ហើយ :

អស់ គុណនាម

[អស់-នឹង] os

ទាំងហ្នឹង, អស់នុះ :

អស់ គុណនាម

[អស់-អែង] os

ឯងទាំងអស់គ្នា :

អស់ គុណនាម

[អស់-អង់] os

អស់ទាំងខ្លួន, សព្វសព៌ាង្គកាយ :

អស់ គុណនាម

[អស់-អ័រ] os

អស់សេចក្ដី, អស់ដំណើរសេចក្ដី; ដោយសព្វគ្រប់ :

អស់ គុណនាម

[អស់-អា] os

(ម.ព. អស់អថ៌)។

អស់ ធ.

[អស់] os

(ព.វ.) ពាក្យជាធ្នាក់ ប្រាប់សេចក្ដីថា "ប្រព្រឹត្តទៅរហូត, លុះដល់, កំណត់ត្រឹម" គឺតាំងនៅឬប្រព្រឹត្តទៅក្នុងកាលមានកំណត់ត្រឹមប៉ុណ្ណោះៗ :

អស់ កិរិយាសព្ទ

[អស់-ល័ក] os

(សំនួន.) ដល់ថ្ងៃអន្សា អស់រាសី អស់បុណ្យ អស់សំណាង :

អស់ខ្យល់

អស់កម្លាំង មិនអាចបន្តទៀតបាន :

អស់ខ្យល់ កិរិយាសព្ទ ១)

[អស់-ខ្យល់] askhayl≈

ស្ងប់លែងមានខ្យល់។

អស់ខ្យល់ កិរិយាសព្ទ ២)

[អស់-ខ្យល់] askhayl≈

ផុតរលត់ខ្យល់ដង្ហើម (ស្លាប់)។

អស់ខ្យល់ កិរិយាសព្ទ

[អស់-ខ្យល់] askhayl≈

អស់កម្លាំង មិនអាចបន្តទៀតបាន :

អស់លោក

សព្ទអារក្សថា "បង់បត់, មេមត់, បិសាច, ខ្មោចអារក្ស" :

អស់លោក នាម

[អស់-លោក] aosolouk

ពួកមន្ត្រី :

អស់លោក នាម

[អស់-លោក] aosolouk

សព្ទអារក្សថា "បង់បត់, មេមត់, បិសាច, ខ្មោចអារក្ស" :

អស់អញ

(ម.ព. អស់អញលំគេញ)។

អស់អញ គុ.កិ., គុ.

[អស់-អាញ់] aasaaanh

ដែលអស់ពីចិត្តពីថ្លើមរបស់ខ្លួន, ដែលយកចិត្តទុកដាក់ពេញទី :

អស់អញ គុណនាម a

[អស់-អាញ់-លំ-គិញ] aasaaanh

ដែលយកចិត្តទុកដាក់ពេញទី ដោយចង់ឱ្យបានសម្រេចការឆាប់, ឱ្យបានដូចបំណងយ៉ាងឆាប់, ឱ្យបរិសុទ្ធល្អ។

អស់អញ នាម b

[អស់-អាញ់-លំ-គិញ] aasaaanh

ការយកចិត្តទុកដាក់ពេញទី :

អស់អញ នាម

[អស់-អាញ់-លំ-គិញ-អា-ត្មា] aasaaanh

(ម.ព. អស់អញលំគេញ)។

អស់អ្នក

ស្ត្រីព្រះស្នំ :

អស់អ្នក នាម

[អស់-នាក់] aosoanok

អ្នកទាំងអស់គ្នា :

អស់អ្នក នាម

[អស់-នាក់] aosoanok

ស្ត្រីព្រះស្នំ :

អស្ចារ្យ

ហេតុឬដំណើរដែលគួរស្ងើចក្រៃពេក :

អស្ចារ្យ គុណនាម a

[អស់-ចា] os ja

ដែលគួរស្ងើចក្រៃពេក, ដែលគួរទះដៃស្ងើចសរសើរ; ដែលគួរស្ញែងក្រៃពេក :

អស្ចារ្យ នាម b

[អស់-ចា] os ja

ហេតុឬដំណើរដែលគួរស្ងើចក្រៃពេក :

អស្ដង្គត

ដល់នូវភាវៈមិនប្រាកដ; ធ្លាក់ចុះបាត់ទៅ; លិចបាត់ទៅ; បាត់ពន្លឺទៅ; ដែលដល់នូវភាវៈមិនប្រាកដ; ដែលលិចបាត់ទៅហើយ :

អស្ដង្គត កិ., គុ.

[អស់-ស្ដង់-គត់] aosdongkot

ដល់នូវភាវៈមិនប្រាកដ; ធ្លាក់ចុះបាត់ទៅ; លិចបាត់ទៅ; បាត់ពន្លឺទៅ; ដែលដល់នូវភាវៈមិនប្រាកដ; ដែលលិចបាត់ទៅហើយ :

អស្ដង្គត—

(ម.ព. អស្ដង្គតសូរ្យ)។

អស្ដង្គត— កិ., គុ.

[អ័ស-ស្ដ័ង-គៈ-តៈ—] assadngkeaktak—≈

(ម.ព. អស្តង្គត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អស្ដង្គត— នាម

[ពេល-អស់-ស្ដង់-គត់] pelassadngkta≈

ពេលថ្ងៃលិច។

អស្ដង្គត— នាម

[អ័ស-ស្ដ័ង-គៈ-តៈ-កាល] assadngkeaktakkal≈

កាលនៃព្រះអាទិត្យលិច (ពេលថ្ងៃលិច)។

អស្ដង្គត— នាម

[អ័ស-ស្ដ័ង-គៈ-តៈ-វេ-លា] assadngkeaktakvelea≈

វេលានៃព្រះអាទិត្យលិច (ពេលថ្ងៃលិច)។

អស្ដង្គត— នាម

[អ័ស-ស្ដ័ង-គៈ-តៈ-សៈ-ម៉ៃ] assadngkeaktaksakmai≈

សម័យនៃព្រះអាទិត្យលិច (ពេលថ្ងៃលិច)។

អស្ដង្គត— នាម

[អ័ស-ស្ដ័ង-គៈ-តៈ-សូ] assadngkeaktaksou≈

ព្រះអាទិត្យលិច (ព.កា.)។

អស្ដង្គត— នាម

[អ័ស-ស្ដ័ង-គៈ-តៈ-សូ-រ-យ៉ា] assadngkeaktaksouroya≈

(ម.ព. អស្ដង្គតសូរ្យ)។

អស្ដង្គមន៍

ដំណើរលិចបាត់ទៅ; សេចក្ដីវិនាសបាត់រូបបាត់អង្គ; ដំណើរលិចនៃព្រះអាទិត្យឬវេលាព្រះអាទិត្យលិច។

អស្ដង្គមន៍ នាម

[អ័ស-ស្ដង់-គំ] aasdangkomon

ដំណើរលិចបាត់ទៅ; សេចក្ដីវិនាសបាត់រូបបាត់អង្គ; ដំណើរលិចនៃព្រះអាទិត្យឬវេលាព្រះអាទិត្យលិច។

អស្ដា

ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយយ៉ាងមានសណ្ឋានជាលេខប្រាំបី (៨) សម្រាប់ដាក់លើអក្សរទោលនាំអក្សរនោះឱ្យមានសំឡេងកញ្ឆក់ខ្លីរហ័ស, ដូចជា ក៏បាន, ក៏ដែរ, ក៏ដោយ, ដ៏បវរ, ដ៏ប្រសើរ, ដ៏ហើយដោយមាស, ឰដ៏អាកាស; ហ៏!, ហ៏យកចុះ!, ន៏!, នុ៎ះន៏!, អុញន៏! ជាដើម។

អស្ដា គុណនាម

[អ័ស-ស្ដា] aosda

ប្រាំបី (៨)។

អស្ដា គុណនាម

[អ័ស-ស្ដាង] aosda

អង្គ ៨។

អស្ដា នាម

[អ័ស-ស្ដាង-គៈ-សីល] aosda

សីលមានអង្គ ៨គឺសីលមាន ៨សិក្ខាបទ (សីល ៨)។

អស្ដា នាម

[អ័ស-ស្ដាង-គិ-កៈ-សីល] aosda

(ម.ព. អស្ដាង្គសីល)។

អស្ដា នាម

[អ័ស-ស្ដា-ពីស] aosda

ម្ភៃប្រាំបី (២៨)។

អស្ដា នាម

[អ័ស-ស្ដា-រ្យ៉ៈ-សង់] aosda

អរិយសង្ឃឬអារ្យសង្ឃ ៨ពួក (ព.ពុ.)។

អស្ដា នាម

[អ័ស-ស្ដា-លេក] aosda

(ម.ព. លេខអស្តា)។

អស្ដា នាម

[អ័ស-ស្ដា] aosda

ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយយ៉ាងមានសណ្ឋានជាលេខប្រាំបី (៨) សម្រាប់ដាក់លើអក្សរទោលនាំអក្សរនោះឱ្យមានសំឡេងកញ្ឆក់ខ្លីរហ័ស, ដូចជា ក៏បាន, ក៏ដែរ, ក៏ដោយ, ដ៏បវរ, ដ៏ប្រសើរ, ដ៏ហើយដោយមាស, ឰដ៏អាកាស; ហ៏!, ហ៏យកចុះ!, ន៏!, នុ៎ះន៏!, អុញន៏! ជាដើម។

អស្ដា—

(ម.ព. អស្ដា{¥¥}១{££}) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អស្ដា— នាម

[អ័ស-ស្ដា—] assda—≈

(ម.ព. អស្ដា១) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

អស្ដិទស្សនវិជ្ជា

(ទស្សនៈ.) ទស្សនវិជ្ជាដែលសិក្សាអំពីទស្សនវិជ្ជាខ្លួនឯង ពោលគឺសិក្សាពីធម្មជាតិ វិធី គោលបំណង ស្វ័យភាព សត្យានុម័តភាព និងសំណួររបស់ទស្សនវិជ្ជា ព្រមទាំងទំនាក់ទំនងរវាងទស្សនវិជ្ជានិងមុខវិជ្ជាដទៃទៀត :

អស្ដិទស្សនវិជ្ជា នាម

[អៈ-ស្ដិ-ទ័ស-សៈ-ណៈ-វិច-ជា] aaksdetsasaknakvichchea≈

(ទស្សនៈ.) ទស្សនវិជ្ជាដែលសិក្សាអំពីទស្សនវិជ្ជាខ្លួនឯង ពោលគឺសិក្សាពីធម្មជាតិ វិធី គោលបំណង ស្វ័យភាព សត្យានុម័តភាព និងសំណួររបស់ទស្សនវិជ្ជា ព្រមទាំងទំនាក់ទំនងរវាងទស្សនវិជ្ជានិងមុខវិជ្ជាដទៃទៀត :

អស្ថិរភាព

(ម.ព. អថិរភាព)។

អស្ថិរភាព នាម

[អៈ-ស្ថិ-រ៉ៈ-ភាប] aakstherakpheab≈

(ម.ព. អថិរភាព)។

អស្ថិរវន្ត

ទីទៃពីស្ថិរភាព។

អស្ថិរវន្ត គុណនាម

[អៈ-ស្ថិ-រ៉ៈ-វ័ន] aakstherakvno≈

(ម.ព. អថិរវន្ត)។

អស្ថិរវន្ត នាម

[អៈ-ស្ថិ-រ៉ៈ-វ័ន] aakstherakvno≈

ទីទៃពីស្ថិរភាព។

អស្មិ

(ម.ព. អស្មិមានះ)។

អស្មិ នាម

[អ័ស-ស្មិ] aasme

(ម.ព. អស្មិមានះ)។

អស្មិមានះ

សេចក្ដីប្រកាន់ចិត្តរឹងត្អឹងថាអញថាគេឬថាយើងថាគេមិនព្រមទទួលជឿស្ដាប់អ្នកណា :

អស្មិមានះ នាម

[អ័ស-ស្មិ-មា-នះ] aasmemeaneah

សេចក្ដីប្រកាន់ចិត្តរឹងត្អឹងថាអញថាគេឬថាយើងថាគេមិនព្រមទទួលជឿស្ដាប់អ្នកណា :

អស្រី

(ម.ព. អសិរី)។

អស្រី គុណនាម

[អ័ស-ស្រី] aosrei

(ម.ព. អសិរី)។

អស្វ

(ម.ព. អស្វានិក)។

អស្វ នាម

[អ័ស-ស្វៈ] aosvor

សេះ។

អស្វ នាម

[អ័ស-ស្វៈ-កុ-ដី] aosvor

រោងសេះ។

អស្វ នាម

[អ័ស-ស្វៈ-កោ-វិត] aosvor

អ្នកដែលស្ទាត់ជំនាញខាងសេះ គឺអ្នកដែលប៉ិនប្រសប់ខាងបង្ហាត់សេះ, ប្រើសេះ, ជិះសេះ។

អស្វ នាម

[អ័ស-ស្វៈ-ជប់] aosvor

ល្បឿនសេះ។

អស្វ នាម

[អ័ស-ស្វៈ-ជៈ-វាន់] aosvor

(ម.ព. អស្វជពន៍)។

អស្វ នាម

[អ័ស-ស្វៈ-ដ] aosvor

សេះល្អ; សេះលឿន។

អស្វ នាម

[អ័ស-ស្វៈ-ទូត] aosvor

អ្នកជិះសេះនាំសំបុត្រឬនាំដំណឹងទៅមក។

អស្វ នាម

[អ័ស-ស្វៈ-ធន់] aosvor

សេះជាទ្រព្យ; អ្នកដែលមានសេះជាទ្រព្យ គឺអ្នកដែលមានសេះជារបរ។

អស្វ នាម

[អ័ស-ស្វៈ-នាយ] aosvor

អ្នកបរសេះ។

អស្វ នាម

[អ័ស-ស្វៈ-ប៉ៈ-ដី] aosvor

ម្ចាស់សេះ; អ្នកត្រួតត្រាខាងការរក្សាសេះ (នៃព្រះរាជាជាដើម)។

អស្វ នាម

[អ័ស-ស្វៈ-បាល] aosvor

អ្នករក្សាសេះ; គង្វាលសេះ។

អស្វ នាម

[អ័ស-ស្វៈ-ប៉ោ-សៈ-កៈ] ឬ [អ័ស-ស្វៈ-ប៉ោ-សក់] aosvor

អ្នកចិញ្ចឹមសេះ។

អស្វ នាម

[អ័ស-ស្វៈ-ប៉ោ-សិ-កា] aosvor

(ម.ព. អស្វបោសក)។

អស្វ នាម

[អ័ស-ស្វៈ-ពា-និច] aosvor

ឈ្មួញសេះ។

អស្វ នាម

[អ័ស-ស្វៈ-ពា-និច] aosvor

ជំនួញសេះ។

អស្វ នាម

[អ័ស-ស្វៈ-ពា-និច] aosvor

(ម.ព. អស្វពាណិជ្ជ)។

អស្វ នាម

[អ័ស-ស្វៈ-ពា] aosvor

ពាហនៈសេះ ឬសេះជាពាហនៈ។

អស្វ នាម

[អ័ស-ស្វៈ-ពែត] aosvor

ពេទ្យព្យាបាលសេះ, ពេទ្យសេះ (ហៅដោយរួបរួមថា បសុពេទ្យ "ពេទ្យព្យាបាលសត្វចិញ្ចឹម ឬពេទ្យសត្វ" ក៏បាន)។

អស្វ នាម

[អ័ស-ស្វៈ-ភា-រៈ] aosvor

អ្វីៗជាគ្រឿងធ្ងន់ដែលដឹកនាំទៅមកដោយខ្នងសេះ។

អស្វ នាម

[អ័ស-ស្វៈ-មេត] aosvor

ឈ្មោះពិធីមហាយញ្ញមួយយ៉ាងគេលែងសេះសមួយឱ្យចេញដើរទៅ, មានព្យុហយាត្រាតាមទៅជាមួយផង សំដៅទៅត្រង់ប្រទេសឬក្រុងដែលគេត្រូវការយកជាចំណុះ ..., ចេញទៅពេញមួយឆ្នាំតាមកាលកំណត់នៃយញ្ញពិធីនោះ ..., លុះដល់ត្រឡប់មកវិញ (ក្នុងខែថ្ងៃត្រូវនឹងខែថ្ងៃ កាលដែលចេញទៅ) គេពិឃាតសេះសនោះធ្វើបូជាយញ្ញ (ជា

អស្វ នាម

[អ័ស-ស្វៈ-យាត-ត្រា] aosvor

យាត្រាដោយសេះ; ដំណើរទៅដោយសេះ។

អស្វ នាម

[អ័ស-ស្វៈ-យាន] aosvor

យានសេះ។

អស្វ នាម

[អ័ស-ស្វៈ-យុក] aosvor

សេះមួយគូឬសេះមួយនឹម។

អស្វ នាម

[អ័ស-ស្វៈ-យុត] aosvor

ការប្រយុទ្ធគ្នានៃសេះនិងសេះ (សេះប្រខាំគ្នា) ; ការច្បាំងគ្នាដោយកងទ័ពសេះ, ចម្បាំងទ័ពសេះ។

អស្វ នាម

[អ័ស-ស្វៈ-រត់] aosvor

រថទឹមសេះ (រទេះសេះ)។