វចនានុក្រមខ្មែរ

(ទស្សនៈ.) តុលាការពិសេសដែលសម្ដេចប៉ាបទី៩ឈ្មោះ គ្រេគ័របង្កើតឡើងនៅមជ្ឈិមសម័យ ដើម្បីដាក់ទោសជនទាំងឡាយណាដែលមានមតិ ប្រឆាំងនឹងគ្រិស្តសាសនា ដោយចោទប្រកាន់ថា អញ្ញទិដ្ឋិកជន :

អាំងគីស៊ីស្យុង នាម

[អាំង-គី-ស៊ី-ស្យុង] aaamngkisisyung≈

(ទស្សនៈ.) តុលាការពិសេសដែលសម្ដេចប៉ាបទី៩ឈ្មោះ គ្រេគ័របង្កើតឡើងនៅមជ្ឈិមសម័យ ដើម្បីដាក់ទោសជនទាំងឡាយណាដែលមានមតិ ប្រឆាំងនឹងគ្រិស្តសាសនា ដោយចោទប្រកាន់ថា អញ្ញទិដ្ឋិកជន :

អាំងតង់ស៊ីតេ

បរិមាណឬកម្រិតនៃភាពខ្លាំងនៃចរន្តអគ្គិសនី ពន្លឺ កម្ដៅ ឬសូរសំឡេងក្នុងមួយឯកតាក្រឡាផ្ទៃឬឯកតាចំណុះ។

អាំងតង់ស៊ីតេ នាម

[អាំង-តង់-ស៊ី-តេ] aaamngtngosite≈

បរិមាណឬកម្រិតនៃភាពខ្លាំងនៃចរន្តអគ្គិសនី ពន្លឺ កម្ដៅ ឬសូរសំឡេងក្នុងមួយឯកតាក្រឡាផ្ទៃឬឯកតាចំណុះ។

អាំងប៉ាវ

អំណោយជាលុយដែលដាក់ក្នុងស្រោមសំបុត្រពណ៌ក្រហម :

អាំងប៉ាវ នាម

[អាំង-ប៉ាវ] aaamngbav≈

អំណោយជាលុយដែលដាក់ក្នុងស្រោមសំបុត្រពណ៌ក្រហម :

អាំងយី

ការសម្ងាត់; សមាគមសម្ងាត់ គឺសមាគមដែលរួមគំនិតគ្នាលបលាក់ធ្វើការខុសច្បាប់ :

អាំងយី នាម

[អាំង-យី] aangyi

ការសម្ងាត់; សមាគមសម្ងាត់ គឺសមាគមដែលរួមគំនិតគ្នាលបលាក់ធ្វើការខុសច្បាប់ :

អាំងស៊ុយលីន

អរម៉ូនផលិតដោយថ្លើមដែលមានមុខងារគ្រប់គ្រងជាតិស្ករនៅក្នុងឈាម

អាំងស៊ុយលីន នាម

[អាំង-ស៊ុយ-លីន] aaamngsuylin≈

អរម៉ូនផលិតដោយថ្លើមដែលមានមុខងារគ្រប់គ្រងជាតិស្ករនៅក្នុងឈាម

អាំងឡាំង

ស្រឡាំងកាំង, ឡិងឡាំង, មិងមាំង; ដែលទាល់ផ្លូវទាល់ដំណើរ, ដែលគាំងផ្លូវគិត :

អាំងឡាំង គុ.កិ., គុ.

[អាំង-ឡាំង] aanglang

ស្រឡាំងកាំង, ឡិងឡាំង, មិងមាំង; ដែលទាល់ផ្លូវទាល់ដំណើរ, ដែលគាំងផ្លូវគិត :

អាំងឡូ

ជើងក្រានធ្វើដោយដីឥដ្ឋដុតឆ្អិន មានរាងច្រឡោ តូចក្រោមធំលើជាងបន្តិច មានផ្លូវខ្យល់ពីខាងម្ខាង សម្រាប់ដុតធ្យូងប្រើការដាំទឹកក្ដៅជាដើម (ខ្មែរច្រើនហៅ អុងឡូ ឬ អុងឡូវ, ច្រើនហៅ អុងឡូវ ជាង)។

អាំងឡូ នាម

[អាំង-ឡូ] aanglou

ជើងក្រានធ្វើដោយដីឥដ្ឋដុតឆ្អិន មានរាងច្រឡោ តូចក្រោមធំលើជាងបន្តិច មានផ្លូវខ្យល់ពីខាងម្ខាង សម្រាប់ដុតធ្យូងប្រើការដាំទឹកក្ដៅជាដើម (ខ្មែរច្រើនហៅ អុងឡូ ឬ អុងឡូវ, ច្រើនហៅ អុងឡូវ ជាង)។

អាះ! ឧទានសព្ទ

[អាស] aas≈

(ម.ព. អាស!)។

អា៎! ឧទានសព្ទ

[អា] aa≈

ចេញសំឡេងខ្ពស់ជាង អា! :

អា៎ះ! ឧទានសព្ទ

[អាស] aas≈

(ម.ព. អាស!)។

អិចសង់ទ្រីស៊ីតេ

(ភូមិ.) ផលធៀបរវាងចម្ងាយថេរពីផែនដីដែលស្ថិតនៅលើគន្លងរបស់ខ្លួនទៅនឹងចំណុចនឹងពីរនៃអ័ក្សធំ និងប្រវែងអ័ក្សធំនោះ។

អិចសង់ទ្រីស៊ីតេ នាម

[អិច-សង់-ទ្រី-ស៊ី-តេ] aechsngotrisite≈

(ភូមិ.) ផលធៀបរវាងចម្ងាយថេរពីផែនដីដែលស្ថិតនៅលើគន្លងរបស់ខ្លួនទៅនឹងចំណុចនឹងពីរនៃអ័ក្សធំ និងប្រវែងអ័ក្សធំនោះ។

អិមអៀម គុ., គុ.កិ.

[អិម-អៀម] aemoaiem

(ម.ព. អឹមអៀម)។

អី? សព្វនាម

[អី] aei≈

ពាក្យសាមញ្ញប្រើជាជំនួសពាក្យ អ្វី? ជាសម្ដីសួរដោយឆ្ងល់ :

អី? សព្វនាម

[អី-ចឹង] aeichoeng≈

អ្វីដូច្នឹង?។

អី? សព្វនាម

[អី-ចុង] aeichong≈

អ្វីដូច្នោះ?។

អី? សព្វនាម

[អី-ចុះ] aeichoah≈

(ម.ព. អីចុង?)។

អី? សព្វនាម

[អី-ចេះ] aeicheah≈

អ្វីដូច្នេះ?។

អី? សព្វនាម

[អី-នឹង] aeinoeng≈

អ្វីហ្នឹង?។

អីវ៉ាន់

វត្ថុឬរបស់នេះខ្លះនោះខ្លះពុំចេញឈ្មោះ, របស់ដែលហៅដោយរួបរួម :

អីវ៉ាន់ នាម

[អី-វ៉ាន់] aeivan

វត្ថុឬរបស់នេះខ្លះនោះខ្លះពុំចេញឈ្មោះ, របស់ដែលហៅដោយរួបរួម :

អីវ៉ែ

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ អីវ៉ាន់ ថា អីវ៉ែអីវ៉ាន់ អីវ៉ាន់ថោកខ្លះថ្លៃខ្លះឬអីវ៉ាន់រាយរង, អីវ៉ាន់រញ៉ឹករញ៉ុក, រប៉ិចរប៉ីនេះខ្លះនោះខ្លះ។

អីវ៉ែ បុព្វបទ

[អី-វ៉ែ] aeivae

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ អីវ៉ាន់ ថា អីវ៉ែអីវ៉ាន់ អីវ៉ាន់ថោកខ្លះថ្លៃខ្លះឬអីវ៉ាន់រាយរង, អីវ៉ាន់រញ៉ឹករញ៉ុក, រប៉ិចរប៉ីនេះខ្លះនោះខ្លះ។

អឹង កិរិយាសព្ទ

[អឹង] aoeng

លូកដៃខ្វេះកាយយកបាយដល់បាតឆ្នាំង :

អឹងកង គុ., គុ.កិ.

[អឹង-កង] aoengokang

(ម.ព. អឺងកង)។

អឹមអៀម

(ព.ទ.បុ.) បើឃើញថាពុំគួរនិយាយកុំនិយាយ, មានអ្វីបន្តិចបន្តួចនៅជិតគួរបរិភោគទៅកុំរង់ចាំភោជនាហារដែលមិនដឹងជានៅឯណាឬមិនដឹងជាអង្កាល់នឹងបាននោះ :

អឹមអៀម គុ., គុ.កិ.

[អឹម-អៀម] aoemoaiem

ដែលចេះតែស្ងៀមក្រអឹមអៀនប្រៀន, មិនសូវស្ដីនិយាយ ឬដែលច្រើនតែនិយាយរហ៊ឹមៗ ស្ទើរមិនហើបមាត់ (ដោយមានសេចក្ដីអៀនច្រើន) :

អឹមអៀម គុ., គុ.កិ.

[អឹម-អៀម] aoemoaiem

(ព.ទ.បុ.) បើឃើញថាពុំគួរនិយាយកុំនិយាយ, មានអ្វីបន្តិចបន្តួចនៅជិតគួរបរិភោគទៅកុំរង់ចាំភោជនាហារដែលមិនដឹងជានៅឯណាឬមិនដឹងជាអង្កាល់នឹងបាននោះ :

អឺ គុណកិរិយា

[អឺ] aeu

អើ :

អឺងកង គុ., គុ.កិ.

[អឺង-កង] aeungokong

ទ្រហឹង, កងរំពង, គឹកកង :

អឺងអាប់ គុ., គុ.កិ.

[អឺង-អាប់] aeungaab

ដែលឮសូរទ្រហឹងលាយឡំច្របល់គ្នាពុំប្រាកដជាថាអ្វីខ្លះ ឬសំឡេងអ្វីជាអ្វី :

អឺងអាប់ នាម

[សូ-ទ្រ-ហ៊ឹង-អឺង-អាប់] aeungaab

សូរអឺងអាប់ស្ទើរហ៊ឹងត្រចៀក។

អឺត ឧទានសព្ទ

[អឺត] aeut

សូរលាន់មាត់ដោយអំណរ ព្រោះរើសផ្លែឈើបានជាដើម (ដោយសេចក្ដីថា "បានមកខ្លួនឯណេះក្រអឺត") :

អឺត គុណនាម

[អឺត] aeut

ងាយ, ស្រួល :

អឺបឡឺប កិរិយាសព្ទ

[អឺប-ឡឺប] aeubaleub

(ម.ព. អើបឡើប)។

អឺយ

(ព.ប្រ.) ទើបតែនឹងផ្ដើមនិយាយ, តាំងផ្ដើមថា, ចេញថា :

អឺយ ឧទានសព្ទ

[អឺយ] aeuy

ពាក្យសម្រាប់កែមស៊ែម ប្រើក្នុងកាព្យឬសម្រាប់ស្រែកបង្អូសសំឡេងឱ្យវែងរលាក់រលែកតាមលំនាំបទប្រើក្នុងខាងដើមសង្កាត់ចម្រៀង, ប្រើក្នុងខាងចុងចប់; ប្រើសំឡេងខ្ពស់ជា អឺ៎យ ក៏មាន តាមលំនាំសំឡេងដែលត្រូវប្រើ។

អឺយ កិរិយាសព្ទ

[អឺយ] aeuy

(ព.ប្រ.) ទើបតែនឹងផ្ដើមនិយាយ, តាំងផ្ដើមថា, ចេញថា :

អឺរ៉ុប

ជាតិមនុស្សអ្នកមានពូជកំណើតនៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុបនោះ ប៉ុន្តែសាធារណជនជាតិខ្មែរច្រើនតែហៅថា អឺរ៉ុបៗ ដូចគ្នា :

អឺរ៉ុប នាម a

[អឺ-រ៉ុប] europe

(ភូមិ.) ឈ្មោះទ្វីបមួយ ក្នុងចំនួនទ្វីបទាំងទាំងអស់លើភពផែនដី :

អឺរ៉ុប នាម b

[អឺ-រ៉ុប] europe

ជាតិមនុស្សអ្នកមានពូជកំណើតនៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុបនោះ ប៉ុន្តែសាធារណជនជាតិខ្មែរច្រើនតែហៅថា អឺរ៉ុបៗ ដូចគ្នា :

អឺរ៉េ

បណ្ដុំលំដាប់ធាតុក្រោមឈ្មោះនិងប្រភេទទិន្នន័យតែមួយតាមទំហំវិមាត្រ។

អឺរ៉េ នាម

[អឺ-រ៉េ] aeure≈

បណ្ដុំលំដាប់ធាតុក្រោមឈ្មោះនិងប្រភេទទិន្នន័យតែមួយតាមទំហំវិមាត្រ។

អឺអឹង គុណនាម

[អឺ-អឹង] aeuaoeng

កងរំពង, ទ្រហឹងអឺងអាប់។

អឺះ! ឧទានសព្ទ

[អឺស] aeus≈

ពាក្យឆ្លើយដោយឥតគោរព ទទួលពាក្យហៅចំពោះមករកខ្លួន, ជាជំនួសពាក្យ បាទ! ឬ ចាះ!; ជាដើម, ដូចជាកូនហៅម្ដាយថា ម៉ែ!, ម្ដាយឆ្លើយថា អឺះ! ឬប្រើទាំងស្រែកហៅទាំងឆ្លើយពីចម្ងាយក៏បាន, ដូចជា អឺះបង!, ឆ្លើយថា អឺះ! (ប្រើសំឡេងខ្ពស់វែងថា អឺ៎៎ះ! ក៏មាន)។ បើទីជិតប្រើជា អ‌៊ឹះ! ក៏មាន (ព.សា.)។

អុក កិរិយាសព្ទ

[អុក] aok≈

យកជង្គង់ឬកែងដៃវាយទៅលើគូប្រយុទ្ធ :

អុក កិរិយាសព្ទ

[អុក] aok≈

ចាប់កូនចត្រង្គប៉ែកខាងខ្លួនមួយកូនទង្គិចលើក្ដារចត្រង្គត្រង់ក្រឡាដែលត្រូវអុក ស្រែកថា អុក! (ច្រើនប្រើសំឡេងខ្ពស់វែង អុ៎ក!)។

អុក នាម

[អុក-អន់-តៈ-រៈ-ជាត] aokantakreakcheat≈

ល្បែងអុកដែលមានក្រឡាតម្រៀបកូននិងក្រឡាដើរខុសពីអុកខ្មែរ ដូចជាស្ដេចនៅទល់មុខគ្នា, ត្រីនៅជាប់នឹងជួរស្ដេចហើយបកនៅក្រឡាចុងបំផុត, នាងដើរបានវែងទៅគ្រប់ទិស, គោលដើរបានវែងទៅតែទិសខ្វែង...។ល។

អុក កិរិយាសព្ទ

[អុក] aok≈

(ម.ព. ឧក)។

អុក នាម

[អុក] aok≈

(ម.ព. ពាង២)។

អុក កិរិយាសព្ទ

[អុក] aok≈

ខ្សែចងទ្រូងឬខ្សែពុង គឺខ្សែដែលចងរឹតកែបសេះ

អុកគូទ

ទង្គិចគូទដូចគេចាប់បុកទៅលើអ្វីៗ។

អុកគូទ កិរិយាសព្ទ

[អុក-គូត] aokkut≈

ទង្គិចគូទដូចគេចាប់បុកទៅលើអ្វីៗ។

អុកទីលាន

ចំនួន ១០០០សិបទីលាន ១លានកោដិបកោដិតាមបកតិសំខ្យាខ្មែរបុរាណ (មានសូន្យ២៧)។

អុកទីលាន គុណនាម

[អុក-ទី-លាន] aoktilean≈

ចំនួន ១០០០សិបទីលាន ១លានកោដិបកោដិតាមបកតិសំខ្យាខ្មែរបុរាណ (មានសូន្យ២៧)។

អុកស៊ីដ

(គីមី.) សមាសធាតុដែលកើតពីប្រតិកម្មរវាងអុកស៊ីសែនជាមួយលោហៈឬអលោហៈ :

អុកស៊ីដ នាម

[អុក-ស៊ីត] aoksit≈

(គីមី.) សមាសធាតុដែលកើតពីប្រតិកម្មរវាងអុកស៊ីសែនជាមួយលោហៈឬអលោហៈ :

អុកស៊ីដបាស

(គីមី.) អុកស៊ីដដែលកើតពីប្រតិកម្មរវាងអុកស៊ីសែនជាមួយលោហៈ :

អុកស៊ីដបាស នាម

[អុក-ស៊ីត-បាស] aoksitbas≈

(គីមី.) អុកស៊ីដដែលកើតពីប្រតិកម្មរវាងអុកស៊ីសែនជាមួយលោហៈ :

អុកស៊ីដអាស៊ីដ

(គីមី.) អុកស៊ីដដែលកើតពីប្រតិកម្មរវាងអុកស៊ីសែនជាមួយអលោហៈ :

អាឡារិក នាម

អាឡារិកា នាម

អាឡាហណដ្ឋាន នាម

អាឡូប៉េស៊ី នាម

អាឡែស៊ី នាម

អាឡោះ កិរិយាសព្ទ a

អាឡោះ បុព្វបទ b

អាឡ្ហក នាម

អាំ កិរិយាសព្ទ

អាំង កិរិយាសព្ទ ១)

អាំង កិរិយាសព្ទ ២)

អាំង គុណនាម

អាំងគីស៊ីស្យុង នាម

អាំងតង់ស៊ីតេ នាម

អាំងប៉ាវ នាម

អាំងយី នាម

អាំងស៊ុយលីន នាម

អាំងឡាំង គុ.កិ., គុ.

អាំងឡូ នាម

អាំងឡូវ នាម

អាះ! ឧទានសព្ទ

អា៎! ឧទានសព្ទ

អា៎ះ! ឧទានសព្ទ

អិចសង់ទ្រីស៊ីតេ នាម

អិមអៀម គុ., គុ.កិ.

អី? សព្វនាម

អី? សព្វនាម

អី? សព្វនាម

អី? សព្វនាម

អី? សព្វនាម

អី? សព្វនាម

អីវ៉ាន់ នាម

អីវ៉ែ បុព្វបទ

អឹង កិរិយាសព្ទ

អឹងកង គុ., គុ.កិ.

អឹមអៀម គុ., គុ.កិ.

អឹមអៀម គុ., គុ.កិ.

អឺ គុណកិរិយា

អឺងកង គុ., គុ.កិ.

អឺងអាប់ គុ., គុ.កិ.

អឺងអាប់ នាម

អឺងអ័ព្ទ គុ., គុ.កិ.

អឺត ឧទានសព្ទ

អឺត គុណនាម

អឺបឡឺប កិរិយាសព្ទ

អឺយ ឧទានសព្ទ

អឺយ កិរិយាសព្ទ

អឺរ៉ុប នាម a

អឺរ៉ុប នាម b

អឺរ៉េ នាម

អឺអឹង គុណនាម

អឺះ! ឧទានសព្ទ

អុក កិរិយាសព្ទ

អុក កិរិយាសព្ទ

អុក នាម

អុក កិរិយាសព្ទ

អុក នាម

អុក កិរិយាសព្ទ

អុកគូទ កិរិយាសព្ទ

អុកទីលាន គុណនាម

អុកស៊ីដ នាម

អុកស៊ីដបាស នាម