Khmer Dictionary

ក្អៀកៗ

ពាក្យសម្រាប់ញ៉ាំងពាក្យសើចឱ្យវិសេសឡើង :

ក្អៀកៗ គុណកិរិយា

[ក្អៀក-ក្អៀក] kaiek

ពាក្យសម្រាប់ញ៉ាំងពាក្យសើចឱ្យវិសេសឡើង :

ក្អេង

ដោយមិនកោតញញើត :

ក្អេង នាម

[ក្អេង] kaeng

អ្វីៗដែលប៉េងទៅខាង :

ក្អេង គុណនាម a

[ក្អេង] kaeng

ដែលមានឫកឬសម្ដីឥតកោតញញើត :

ក្អេង គុណកិរិយា b

[ក្អេង] kaeng

ដោយមិនកោតញញើត :

ក្អេងក្អាង

(ម.ព. ក្អេង{¥¥}២{££} ក្អាង)។

ក្អេងក្អាង គុណនាម

[ក្អេង-ក្អាង] kaengkang

(ម.ព. ក្អេង២ ក្អាង)។

ក្អេលក្អល

អាការៈរមួលខ្លួន អែនអនៗ។

ក្អេលក្អល នាម

[ក្អេល-ក្អល] kaelkal≈

អាការៈរមួលខ្លួន អែនអនៗ។

ក្អែ

រើអាហារចេញពីមាត់ដោយខ្យល់មិនស្រួល; ច្រើននិយាយតែអំពីក្មេង ដែលរើទឹកដោះចេញមក :

ក្អែ កិរិយាសព្ទ

[ក្អែ] kaae

រើអាហារចេញពីមាត់ដោយខ្យល់មិនស្រួល; ច្រើននិយាយតែអំពីក្មេង ដែលរើទឹកដោះចេញមក :

ក្អែក

ឈ្មោះត្រសក់ពុលមួយប្រភេទ ផ្លែរាងមូលទុំឡើងពណ៌ក្រហម :

ក្អែក នាម

[ក្អែក] kaaek

ឈ្មោះបក្សីមួយប្រភេទ សម្បុរខ្មៅសុទ្ធ, ដំណើរលោតៗ ច្រើនបរិភោគអសុភជាអាហារ។

ក្អែក នាម

[ក្អែក] kaaek

ឈ្មោះត្រីមួយប្រភេទ មានស្រកា សម្បុរខ្មៅប្រផេះ, រង្វង់មាត់តូច :

ក្អែក នាម

[ក្អែក] kaaek

ឈ្មោះត្រសក់ពុលមួយប្រភេទ ផ្លែរាងមូលទុំឡើងពណ៌ក្រហម :

ក្អែកទឹក

ជលបក្សីមួយប្រភេទមានសម្បុរខ្មៅ ចំពុះវែង រស់នៅតំបន់ទឹកសាបឬទឹកប្រៃ :

ក្អែកទឹក នាម

[ក្អែក-ទឹក] kaaektoek≈

ជលបក្សីមួយប្រភេទមានសម្បុរខ្មៅ ចំពុះវែង រស់នៅតំបន់ទឹកសាបឬទឹកប្រៃ :

ក្អែប

ឈ្មោះសត្វមានពិសមួយប្រភេទ មានជើងច្រើនសម្រាប់វារ (បាលីហៅ សតបទី "សត្វមានជើងច្រើន") :

ក្អែប នាម

[ក្អែប] kaaeb

ឈ្មោះសត្វមានពិសមួយប្រភេទ មានជើងច្រើនសម្រាប់វារ (បាលីហៅ សតបទី "សត្វមានជើងច្រើន") :

ក្អែល

ធូលី, មន្ទិលដែលជាប់នឹងស្បែក ឬនឹងវត្ថុស្អាត :

ក្អែល នាម

[ក្អែល] kaael

ធូលី, មន្ទិលដែលជាប់នឹងស្បែក ឬនឹងវត្ថុស្អាត :

ឥក្ស្វាកុ

(ម.ព. ឱកាក)។

ឥក្ស្វាកុ នាម

[អ៊ិក-ស្វា-កុ] iksvako

(ម.ព. ឱកាក)។

ឧក

(ព.ប្រ.) អុកចត្រង្គ ចាប់កូនចត្រង្គប៉ែកខាងខ្លួនមួយកូនទង្គិចលើក្ដារចត្រង្គត្រង់ក្រឡាដែលត្រូវអុក ស្រែកថា អុក! (ច្រើនប្រើសំឡេងខ្ពស់វែង អុ៎ក!)។ ជួនកាលលេងចត្រង្គក៏ហៅ អុកចត្រង្គ ដែរ :

ឧក កិរិយាសព្ទ ១)

[អុក] uk

ស្ដីឱ្យ, ស្ដីបន្ទោស; ជេរ; ត្រួតត្រាលើពេញអំណាចឥតកោតញញើត (ច្រើនសរសេរ អុក ជាង) :

ឧក កិរិយាសព្ទ ២)

[អុក] uk

(ព.ប្រ.) អុកចត្រង្គ ចាប់កូនចត្រង្គប៉ែកខាងខ្លួនមួយកូនទង្គិចលើក្ដារចត្រង្គត្រង់ក្រឡាដែលត្រូវអុក ស្រែកថា អុក! (ច្រើនប្រើសំឡេងខ្ពស់វែង អុ៎ក!)។ ជួនកាលលេងចត្រង្គក៏ហៅ អុកចត្រង្គ ដែរ :

ឧកញ៉ា

ពាក្យប្រើជាឋានន្តរស័ក្ដិនៃមន្ត្រីថ្នាក់ខ្ពស់ជាងទី ព្រះ សំដៅសេចក្ដីថា "អ្នកចេះត្រួតត្រាមុខការក្នុងក្រសួងឬនាទីរបស់ខ្លួន" (មកពី ពាក្យខ្មែរ ឧក ឬ អុក "ត្រួតត្រាពេញអំណាច" + បា. ញា "ដឹង; ចេះ; ស្គាល់"), ប្រើតាមលំដាប់ថ្នាក់ស័ក្ដិធំតូចថា លោកអ្នកឧកញ៉ា ..., អ្នកឧកញ៉ា ...,

ឧកញ៉ា នាម

[អុក-ញ៉ា] ukanha

ពាក្យប្រើជាឋានន្តរស័ក្ដិនៃមន្ត្រីថ្នាក់ខ្ពស់ជាងទី ព្រះ សំដៅសេចក្ដីថា "អ្នកចេះត្រួតត្រាមុខការក្នុងក្រសួងឬនាទីរបស់ខ្លួន" (មកពី ពាក្យខ្មែរ ឧក ឬ អុក "ត្រួតត្រាពេញអំណាច" + បា. ញា "ដឹង; ចេះ; ស្គាល់"), ប្រើតាមលំដាប់ថ្នាក់ស័ក្ដិធំតូចថា លោកអ្នកឧកញ៉ា ..., អ្នកឧកញ៉ា ...,

ឧកហ្លួង

ពាក្យប្រើជាឋានន្តរនៃមន្ត្រីពួកសូទ្រៈ (អ្នកងារ) ក្នុងសម័យបុរាណ, មាននាទីជាអ្នកត្រួតត្រាពួកសូទ្រៈគ្នាឯង ប៉ុន្តែនៅក្រោមបង្គាប់មន្ត្រីមុខក្រសួងដែលខ្លួនត្រូវឡើង។ សៀមសម័យបុរាណប្រើជា អ្ចកហ្ល្វង អ.ថ. អក-ហ្លួង (ឧកហ្លួង) ប៉ុន្តែមិនប្រើចំពោះពួក សូទ្រៈ ទេ។

ឧកហ្លួង នាម

[អក-លួង] ukahluong

ពាក្យប្រើជាឋានន្តរនៃមន្ត្រីពួកសូទ្រៈ (អ្នកងារ) ក្នុងសម័យបុរាណ, មាននាទីជាអ្នកត្រួតត្រាពួកសូទ្រៈគ្នាឯង ប៉ុន្តែនៅក្រោមបង្គាប់មន្ត្រីមុខក្រសួងដែលខ្លួនត្រូវឡើង។ សៀមសម័យបុរាណប្រើជា អ្ចកហ្ល្វង អ.ថ. អក-ហ្លួង (ឧកហ្លួង) ប៉ុន្តែមិនប្រើចំពោះពួក សូទ្រៈ ទេ។

ឧកាស!

ពាក្យគោរពសម្រាប់ផ្ដើមមុនបង្អស់ក្នុងវេលារៀបនឹងសូមអ្វីៗ ឬប្រកាសសេចក្ដីណាមួយ, ដោយសេចក្ដីថា "សូមគោរព!; សូមទាន!, សូមទានគោរព!; សូមមេត្តា!, សូមមេត្តាប្រោស!; ទានប្រោស, សូមទានប្រោស!" (សម្រាប់ប្រើតែខាងសាសនា តាមសេចក្ដីពេញចិត្តឬធ្លាប់ប្រើ) :

ឧកាស! ឧទានសព្ទ

[អ៊ុ-កា-សៈ] aukasak≈

ពាក្យគោរពសម្រាប់ផ្ដើមមុនបង្អស់ក្នុងវេលារៀបនឹងសូមអ្វីៗ ឬប្រកាសសេចក្ដីណាមួយ, ដោយសេចក្ដីថា "សូមគោរព!; សូមទាន!, សូមទានគោរព!; សូមមេត្តា!, សូមមេត្តាប្រោស!; ទានប្រោស, សូមទានប្រោស!" (សម្រាប់ប្រើតែខាងសាសនា តាមសេចក្ដីពេញចិត្តឬធ្លាប់ប្រើ) :

ឧកាសៈ! ឧទានសព្ទ

[អ៊ុ-កា-សៈ] aukasak≈

(ម.ព. ឧកាស!) :

ឧក្កដ្ឋ គុណនាម

[អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ] ukkadthar

ឧក្រិដ្ឋ គឺធ្ងន់, យ៉ាងធ្ងន់; ធំ, យ៉ាងធំ; តឹង, យ៉ាងតឹង, យ៉ាងតឹងតែង, យ៉ាងរឹតត្បិត; ខ្ពស់, យ៉ាងខ្ពស់; ឧត្តម, ប្រសើរផុត; ចម្បង; កន្លង, ក្រៃលែង, លើសលែង, លើសលន់; ល្អប្រពៃ; ល្អកន្លង។

ឧក្កដ្ឋនិយម

ចរិយាសាស្ត្រតឹងរ៉ឹង, ការប្រកាន់មនោគមវិជ្ជាតឹងរ៉ឹង។

ឧក្កដ្ឋនិយម នាម

[អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ-និ-យំ] aukktathakniyum≈

ចរិយាសាស្ត្រតឹងរ៉ឹង, ការប្រកាន់មនោគមវិជ្ជាតឹងរ៉ឹង។

ឧក្កដ្ឋិសព្ទ

សូរហ៊ោ :

ឧក្កដ្ឋិសព្ទ នាម

[អ៊ុក-ក័ត-ឋិ-ស័ប] ukkodthesoptor

សូរហ៊ោ :

ឧក្កដ្ឋៈ

ភាពឧត្តម។

ឧក្កដ្ឋៈ គុណនាម

[អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ] aukktathak≈

(ម.ព. ឧក្កដ្ឋ)។

ឧក្កដ្ឋៈ នាម

[អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ-កា] aukktathakka≈

ដំណើរឬរឿងឧក្រិដ្ឋ (រឿងធំ, រឿងធ្ងន់)។

ឧក្កដ្ឋៈ នាម

[អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ-ទោស] aukktathaktos≈

ទោសឧក្រិដ្ឋ (ទោសធ្ងន់)។

ឧក្កដ្ឋៈ នាម

[អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ-ធ័រ] aukktathakthro≈

ធម៌ឧត្តម។

ឧក្កដ្ឋៈ នាម

[អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ-ប៉ៈ-រ៉ិច-ឆេត] aukktathakbakrechchhet≈

កំណត់, កម្រិត, ការប្រិតយ៉ាងតឹង។

ឧក្កដ្ឋៈ នាម

[អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ-បាត] aukktathakbat≈

បាត្រខ្នាតធំ (បាត្រយ៉ាងធំ)។

ឧក្កដ្ឋៈ នាម

[អ៊ុក-ក័ត-ឋ័ប-ប័ញ-ញ៉ាត់] aukktathbabnhonhat≈

បញ្ញត្តិយ៉ាងតឹង (ការហាមដោយដាច់ខាត)។

ឧក្កដ្ឋៈ នាម

[អ៊ុក-ក័ត-ឋ័ប-ប៉ៈ-ដិ-ប័ត] aukktathbabakdebta≈

ប្រតិបត្តិយ៉ាងតឹង (ការកាន់តឹង)។

ឧក្កដ្ឋៈ នាម

[អ៊ុក-ក័ត-ឋ័ប-ប៉ៈ-ដិ-ប៉ៈ-ទា] aukktathbabakdebaktea≈

បដិបទាយ៉ាងតឹង (ការកាន់តឹង)។

ឧក្កដ្ឋៈ នាម

[អ៊ុក-ក័ត-ឋ័ប-ប៉ៈ-ម៉ាន] aukktathbabakman≈

ខ្នាតយ៉ាងធំ, (ខ្នាតធំ)។

ឧក្កដ្ឋៈ នាម

[អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ-ភាប] aukktathakpheab≈

ភាពឧត្តម។

ឧក្កដ្ឋ—

(ម.ព. ឧក្កដ្ឋ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧក្កដ្ឋ— គុណនាម

[អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ—] aukktathak—≈

(ម.ព. ឧក្កដ្ឋ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧក្កាបាត

គប់ភ្លើងដែលធ្លាក់ពីអាកាស គឺកេតុធ្លាក់ឬកេតុដំដួល :

ឧក្កាបាត នាម

[អ៊ុក-កា-បាត] ukkabat

គប់ភ្លើងដែលធ្លាក់ពីអាកាស គឺកេតុធ្លាក់ឬកេតុដំដួល :

ឧក្កំសនា

ការលើកតម្កើង ការលើកទឹកចិត្ត ការធ្វើឱ្យមានកិត្តិគុណ ការធ្វើឱ្យខ្លាំងក្លា។

ឧក្កំសនា នាម

[អ៊ុក-ក័ង-សៈ-ណា] aukkngosakna≈

ការលើកតម្កើង ការលើកទឹកចិត្ត ការធ្វើឱ្យមានកិត្តិគុណ ការធ្វើឱ្យខ្លាំងក្លា។

ឧក្រិដ្ឋ

យ៉ាងធ្ងន់; យ៉ាងធំ; យ៉ាងតឹង :

ឧក្រិដ្ឋ គុណនាម a

[អុក-ក្រិត] ukredthor

ធ្ងន់, យ៉ាងធ្ងន់; ធំ, យ៉ាងធំ; តឹង, យ៉ាងតឹង, យ៉ាងតឹងតែង, យ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់។

ឧក្រិដ្ឋ គុណកិរិយា b

[អុក-ក្រិត] ukredthor

យ៉ាងធ្ងន់; យ៉ាងធំ; យ៉ាងតឹង :

ឧក្រិដ្ឋកម្ម

បទល្មើសតាមច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌសាមញ្ញឬបទល្មើសនយោបាយ ដែលត្រូវផ្ដន្ទាទោសធ្ងន់បំផុត។

ឧក្រិដ្ឋកម្ម នាម

[អុក-ក្រិត-ឋៈ-កាំ] aokkritthakkaam≈

បទល្មើសតាមច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌសាមញ្ញឬបទល្មើសនយោបាយ ដែលត្រូវផ្ដន្ទាទោសធ្ងន់បំផុត។

ឧក្រិដ្ឋជន

ជនដែលបានប្រព្រឹត្តឧក្រិដ្ឋកម្ម។

ឧក្រិដ្ឋជន នាម

[អុក-ក្រិត-ឋៈ-ជន់] aokkritthakchno≈

ជនដែលបានប្រព្រឹត្តឧក្រិដ្ឋកម្ម។

ឧក្រិដ្ឋទោស

សាលាតុលាការជំនុំជម្រះទោសឧក្រិដ្ឋ (ហៅ សាលាឧក្រិដ្ឋ ក៏បាន)។

ឧក្រិដ្ឋទោស នាម

[អុក-ក្រិត-ឋៈ-ទោស] aokkritthaktos≈

(ម.ព. ទោសឧក្រិដ្ឋ)។

ឧក្រិដ្ឋទោស នាម

[ទោស-អុក-ក្រិត] tosaokkrit≈

ទោសធ្ងន់។

ឧក្រិដ្ឋទោស នាម

[បត់-អុក-ក្រិត] btaaokkrit≈

បទល្មើសឬដំណើរល្មើសដែលប៉ះទៅលើទោសឧក្រិដ្ឋ :

ឧក្រិដ្ឋទោស នាម

[សា-ឡា-អុក-ក្រិត] salaaokkrit≈

សាលាតុលាការជំនុំជម្រះទោសឧក្រិដ្ឋ (ហៅ សាលាឧក្រិដ្ឋ ក៏បាន)។

ឧក្រឹដ្ឋ

(ម.ព. ឧក្រិដ្ឋ)។

ឧក្រឹដ្ឋ គុណនាម

[អុក-ក្រិត] aokkrit≈

(ម.ព. ឧក្រិដ្ឋ)។

ឩកា

ឈ្មោះរង្វាស់បុរាណមួយប្រភេទ ទំហំមួយខ្លួនចៃ គឺទំហំ ៧លិក្ខា :

ឩកា នាម

[អ៊ូ-កា] uuka

ចៃ។

ឩកា នាម

[អ៊ូ-កា] uuka

ឈ្មោះរង្វាស់បុរាណមួយប្រភេទ ទំហំមួយខ្លួនចៃ គឺទំហំ ៧លិក្ខា :

ឫក

មារយាទ; កិរិយា, អាការៈកិរិយា, បែបបទ, សណ្ដាប់ធ្នាប់ (របស់រូបកាយ) :

ឫក នាម

[រឹក] ryk

មារយាទ; កិរិយា, អាការៈកិរិយា, បែបបទ, សណ្ដាប់ធ្នាប់ (របស់រូបកាយ) :

ឫកពា

(ម.ព. ឫក)។

ឫកពា នាម

[រឹក-ពា] roekpea≈

(ម.ព. ឫក)។

ឫក្ស

ផ្កាយក្រពើ; ផ្កាយនព្វគ្រោះ; វេលាមានជោគ, មានមង្គល, មានសួស្ដី ដែលកំណត់តាមហោរាសាស្ត្រ :

ឫក្ស នាម

[រឹក-ក្សៈ] ឬ [រឹក] ryksar

ផ្កាយក្រពើ; ផ្កាយនព្វគ្រោះ; វេលាមានជោគ, មានមង្គល, មានសួស្ដី ដែលកំណត់តាមហោរាសាស្ត្រ :

ឫក្សណៈ នាម

[រឹក-ក្សៈ-ណៈ] ryksonak

ការមើល, ការឃើញ។ ប្រើជាបទសមាស។

ឫក្សណៈ នាម

[រឹក-ក្សៈ-ណៈ-កា] ryksonak

ហេតុឬដំណើរដែលឃើញ។

ឫក្សណៈ នាម

[រឹក-ក្សៈ-ណៈ-ភាប] ryksonak

ភាវៈឬដំណើរមើល, ឃើញ។

ឫក្សណៈ នាម

[រឹក-ក្សៈ-ណា-កា] ryksonak

អាការៈដែលឃើញ។

ឫក្សណ៍

(ម.ព. ឫក្សណៈ)។

ឫក្សណ៍ នាម

[រឹក-ក្សៈ] ឬ [រឹក] roekksak]rue[roek≈

(ម.ព. ឫក្សណៈ)។

ឫក្សពារ

ថ្ងៃមានឫក្ស :

ឫក្សពារ នាម

[រឹក-ពា] ryksapear

ថ្ងៃមានឫក្ស :

ឫក្សេស

ព្រះចន្ទ្រ។

ឫក្សេស នាម

[រឹក-ក្សេស] rykses

ព្រះចន្ទ្រ។

ឯក នាម

[អែក] aek

ប្រដាប់មួយប្រភេទមានដងសណ្ឋានស្រដៀងនឹងដងធ្នូ ប៉ុន្តែតូចរៀវ មានស្លាបតែមួយ មានសាយ, សម្រាប់ដាក់ស៊កភ្ជាប់នៅក្បាលខ្លែងព្នង, លាន់ឮសូរសព្ទឆ្លើយរងំ ដោយកម្លាំងខ្យល់ប៉ះត្រូវ :

ឯក នាម

[អែក-ង៉ាវ] aek

ឈ្មោះឯកខ្លែងមួយប្រភេទ មានតែស្លាបភ្ជាប់ឥតសាយ ធ្វើដោយស្លឹករឹតសកឱ្យស្ដើង ចងភ្ជាប់នឹងចុងដងឮសូររនង៉ាវៗ។

ឯក គុណនាម ១)

[អែក] aek

មួយ; ម្នាក់។

ឯក គុណនាម ២)

[អែក] aek

ដែលមានតែមួយឬតែម្នាក់, ឥតមានពីរ, ឥតពីរ; ទីមួយ, លេខមួយ; ឧត្តម, ខ្ពស់, ខ្ពង់ខ្ពស់; ប្រសើរ, ប្រសើរផុត; លើសលែង, លើសលន់, កន្លង; ចម្បង; សំខាន់; ដែលដាច់គេ, បណ្ដាច់; ផុត, បំផុត; ស្រស់, ឆើត; ឆ្នើម; ថ្លៃថ្លា; ឥតមានប្រៀប; ដែលតែម្ដង; ដែលព្រមគ្នា :

ឯក គុណនាម

[ជា-អែក] aek

ជាទីមួយ :

ឯក គុណនាម

[ប្រ-សើ-អែក] aek

ប្រសើរបំផុត។

ឯក គុណនាម

[ល្អ-អែក] aek

ល្អផុត។

ឯក នាម

[សំ-រ៉ាប់-អែក] aek

សម្រាប់ទីមួយ ឬតំណែងទីមួយ :

ឯក នាម

[អែ-កៈ-កោ-ឡា-ហល់] aek

ដំណើរជ្រួលជ្រើមព្រមគ្នា។

ឯក នាម

[អេ-ក័ក-គៈ-តា] aek

ដំណើរតាំងនៅមូលស្លុងក្នុងអារម្មណ៍តែមួយ, ដំណើរមូលចិត្តស្លុងក្នុងអារម្មណ៍តែមួយ (ហៅ ឯកគ្គតាចិត្ត ក៏បាន)។