វចនានុក្រមខ្មែរ

ខូង

ផត, ទ្រុឌ :

ខូង គុណនាម

[ខូង] khoung

ផត, ទ្រុឌ :

ខូច

ស្លាប់ :

ខូច គុណនាម

[ខូច] khoch

ដែលមានកិរិយាអាក្រក់, មានពុតត្បុត :

ខូច កិរិយាសព្ទ

[ខូច-បំ-ផុត] khoch

ខូចជាងគេ។

ខូច កិរិយាសព្ទ

[ខូច] khoch

វិនាស, អន្តរាយ, យកជាការមិនបាន :

ខូច កិរិយាសព្ទ

[ខូច] khoch

ស្លាប់ :

ខូចខាត

ខាតបង់ វិនាស អន្តរាយ :

ខូចខាត កិរិយាសព្ទ

[ខូច-ខាត] khouchkhat≈

ខាតបង់ វិនាស អន្តរាយ :

ខូចចិត្ត

ខកចិត្ត ខកបំណង ប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្ត។

ខូចចិត្ត កិរិយាសព្ទ

[ខូច-ចិត] khouchchet

ខកចិត្ត ខកបំណង ប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្ត។

ខូឡូឌែល

(ជីវ.) ដែលជាសារធាតុខាប់អន្ធឹលម្យ៉ាង មាននៅក្នុងក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត និង នៅក្នុងជាលិកាដែលមានជំងឺ។

ខូឡូឌែល គុណនាម

[ខូ-ឡូ-ឌែល] khouloudel≈

(ជីវ.) ដែលជាសារធាតុខាប់អន្ធឹលម្យ៉ាង មាននៅក្នុងក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត និង នៅក្នុងជាលិកាដែលមានជំងឺ។

ខួ

ឈ្មោះសម្លម្យ៉ាង ដែលគេយកក្ដាមឬបង្កងមកបុកឱ្យល្អិតហើយលាយនឹងទឹក ពូតយករសជាតិមកចម្អិន :

ខួ កិរិយាសព្ទ

[ខួ] khuo

ធ្វើសម្លមួយយ៉ាងឈ្មោះ ខួ។

ខួ នាម

[ខួ] khuo

ឈ្មោះសម្លម្យ៉ាង ដែលគេយកក្ដាមឬបង្កងមកបុកឱ្យល្អិតហើយលាយនឹងទឹក ពូតយករសជាតិមកចម្អិន :

ខួង

ដែកស្វានមានស្ពឺមួល មានដងកាន់មួលសម្រាប់បន្ស៉ីឱ្យមុតជ្រៅឬឱ្យធ្លុះ :

ខួង កិរិយាសព្ទ

[ខួង] khuong

ទម្លុះដោយដែកខួង :

ខួង នាម

[ខួង] khuong

ដែកស្វានមានស្ពឺមួល មានដងកាន់មួលសម្រាប់បន្ស៉ីឱ្យមុតជ្រៅឬឱ្យធ្លុះ :

ខួច

ស្នាមខូងនៅតំបន់ថ្ពាល់ ឬក្បែរមាត់ :

ខួច នាម

[ខួច] khuoch

ដបតូចមូល មាត់តូច ធ្វើដោយដី, ធ្វើដោយថ្ម សម្រាប់ដាក់ប្រេង :

ខួច នាម

[ខួច] khuoch

អវយវៈដំរីនៅកៀនត្រចៀក កន្លែងចេញប្រេង នៅពេលដែលវាឡើងខ្លួនពេញទំហឹង (ដំរីចុះប្រេង)។

ខួច នាម

[ខួច] khuoch

ស្នាមខូងនៅតំបន់ថ្ពាល់ ឬក្បែរមាត់ :

ខួញ

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យសើច, ញញឹមឱ្យវិសេសឡើង :

ខួញ គុណកិរិយា

[ខួញ] khuonh

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យសើច, ញញឹមឱ្យវិសេសឡើង :

ខួប

(គណិត.) ចំនួនថេរមិនសូន្យ p ដែលអនុគមន៍ f (x+ p) = f (x) ចំពោះគ្រប់តម្លៃ x។

ខួប នាម ១)

[ខួប] khoub

រវាងពេលថ្ងៃខែឆ្នាំដែលមកជួបគ្នាវិញ; មួយខួបពេល ២៤ម៉ោង គឺមួយថ្ងៃមួយយប់; មួយខួបថ្ងៃ ៧គឺមួយអាទិត្យ; មួយខួបខែ ១២គឺមួយឆ្នាំ; មួយខួបឆ្នាំ ១២គឺមួយជុំរាសីឆ្នាំ។

ខួប នាម ២)

[ខួប] khoub

(គីមី.) ធាតុគីមីទាំងឡាយដែលស្ថិតនៅក្នុងជួរដេកតែមួយនៃតារាងខួប និងមានចំនួនស្រទាប់អេឡិចត្រុងស្មើគ្នា។ ខួបនីមួយៗចាប់ផ្ដើមដោយលោហៈអាល់កាឡាំង និងបញ្ចប់ដោយឧស្ម័នកម្រ។

ខួប នាម ៣)

[ខួប] khoub

(គណិត.) ចំនួនថេរមិនសូន្យ p ដែលអនុគមន៍ f (x+ p) = f (x) ចំពោះគ្រប់តម្លៃ x។

ខួបកំណើត

ពេលវេលាវិលមកដល់ថ្ងៃខែដែលបានកើត :

ខួបកំណើត នាម

[ខួប-កំ-ណើត] khuobkamnaeut≈

ពេលវេលាវិលមកដល់ថ្ងៃខែដែលបានកើត :

ខួរ

(ជីវ.) សំណុំសរសៃប្រសាទស្ថិតនៅក្នុងប្រហោងឆ្អឹងកងខ្នង ដែលភ្ជាប់ទៅនឹងខួរក្បាលនិងសរសៃប្រសាទដទៃទៀតនៅក្នុងខ្លួន :

ខួរ នាម

[ខួ] khur

អាការៈនៅក្នុងក្បាលឬក្នុងឆ្អឹង ខាប់ដូចចាហួយ :

ខួរ នាម

[ខួ-ឆ្អឹង-ខ្នង] khur

(ជីវ.) សំណុំសរសៃប្រសាទស្ថិតនៅក្នុងប្រហោងឆ្អឹងកងខ្នង ដែលភ្ជាប់ទៅនឹងខួរក្បាលនិងសរសៃប្រសាទដទៃទៀតនៅក្នុងខ្លួន :

ខួរតូច

(ជីវ.) ផ្នែកនៃខួរក្បាលនៅខាងក្រោយក្បាលដែលគ្រប់គ្រងសកម្មភាពរបស់សាច់ដុំ។

ខួរតូច នាម

[ខួ-តូច] khuotouch≈

(ជីវ.) ផ្នែកនៃខួរក្បាលនៅខាងក្រោយក្បាលដែលគ្រប់គ្រងសកម្មភាពរបស់សាច់ដុំ។

ខួរធំ

(ជីវ.) ផ្នែកខាងមុខនៃខួរក្បាលដែលមានតួនាទីត្រួតពិនិត្យជាច្រើនដូចជា សតិបញ្ញា, ប្រឌិតញាណ, ពិចារ ណា, ការគិត, ការសម្រេចចិត្ត, អារម្មណ៍ និងចរិត។ ក្រៅពីនេះវាទទួលបានព័ត៌មានពីសរីរាង្គវិញ្ញាណទាំង៥។ ស្រទាប់ក្រៅឬសំបកខួរជាផ្នែកសំខាន់ដែលបង្កឡើងពីសារធាតុប្រផេះ :

ខួរធំ នាម

[ខួ-ធំ] khuothum≈

(ជីវ.) ផ្នែកខាងមុខនៃខួរក្បាលដែលមានតួនាទីត្រួតពិនិត្យជាច្រើនដូចជា សតិបញ្ញា, ប្រឌិតញាណ, ពិចារ ណា, ការគិត, ការសម្រេចចិត្ត, អារម្មណ៍ និងចរិត។ ក្រៅពីនេះវាទទួលបានព័ត៌មានពីសរីរាង្គវិញ្ញាណទាំង៥។ ស្រទាប់ក្រៅឬសំបកខួរជាផ្នែកសំខាន់ដែលបង្កឡើងពីសារធាតុប្រផេះ :

ខើច

ដែលឥតគ្រប់គ្រាន់សម្រុង :

ខើច គុណនាម

[ខើច] khaeuch

ដែលឥតគ្រប់គ្រាន់សម្រុង :

ខឿន

ថ្នាក់, ជាន់រងគេហដ្ឋានឬដីដែលលើកហើយមានឈើច្រុះឬរៀបឥដ្ឋ, ថ្មរាំងពីខាងជុំវិញ ដើម្បីមិនឱ្យលិចទឹក :

ខឿន នាម

[ខឿន] khoean

ថ្នាក់, ជាន់រងគេហដ្ឋានឬដីដែលលើកហើយមានឈើច្រុះឬរៀបឥដ្ឋ, ថ្មរាំងពីខាងជុំវិញ ដើម្បីមិនឱ្យលិចទឹក :

ខៀន

សំពត់ផាឌិបឬទេសមានផ្កាបោះពុម្ពពណ៌ផ្សេងៗ ធ្វើមកពីប្រទេសក្រៅសម្រាប់ស្លៀកចងក្បិន។

ខៀន នាម

[ខៀន] khien

សំពត់ផាឌិបឬទេសមានផ្កាបោះពុម្ពពណ៌ផ្សេងៗ ធ្វើមកពីប្រទេសក្រៅសម្រាប់ស្លៀកចងក្បិន។

ខៀវ

ពណ៌ផ្ទៃមេឃជាប្រក្រតី។

ខៀវ គុណនាម

[ខៀវ] kheav

ពណ៌ផ្ទៃមេឃជាប្រក្រតី។

ខេ

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ខឹង :

ខេ បុព្វបទ

[ខេ] khe

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ខឹង :

ខេក

នំមួយបែបមានប្រភពពីបស្ចិមប្រទេស ផ្សំពីម្សៅ ស៊ុត និងក្រែម ប្រើក្នុងកម្មវិធី ខួបកំណើត អាពាហ៍ពិពាហ៍ជាដើម :

ខេក នាម

[ខេក] khek≈

នំមួយបែបមានប្រភពពីបស្ចិមប្រទេស ផ្សំពីម្សៅ ស៊ុត និងក្រែម ប្រើក្នុងកម្មវិធី ខួបកំណើត អាពាហ៍ពិពាហ៍ជាដើម :

ខេត្ត

ភាគផែនដីដែលបែងជាអន្លើៗ មានប្រជុំស្រុកច្រើនដោយរដ្ឋបាលបញ្ញត្ត :

ខេត្ត នាម ១)

[ខែត] khet

ស្រែ; ចម្ការ; តំបន់, នាទី។

ខេត្ត នាម ២)

[ខែត] khet

ភាគផែនដីដែលបែងជាអន្លើៗ មានប្រជុំស្រុកច្រើនដោយរដ្ឋបាលបញ្ញត្ត :

ខេត្តុបករណ៍

ឧបករណ៍សម្រាប់ធ្វើកសិកម្ម។

ខេត្តុបករណ៍ នាម

[ខេត-តុ-ប៉ៈ-ក] khettobakka≈

ឧបករណ៍សម្រាប់ធ្វើកសិកម្ម។

ខេធីវី

(ម.ព. ខារ៉ាអូខេ{¥¥}២{££})។

ខេធីវី នាម

[ខេ-ធី-វី] khethivi≈

(ម.ព. ខារ៉ាអូខេ២)។

ខេន

ពួកល្ខោន តួឡេវ, តួទាហាន :

ខេន នាម

[ខេន] khen

ពួកល្ខោន តួឡេវ, តួទាហាន :

ខេមរភាសា

សម្ដីខ្មែរ, ពាក្យខ្មែរ។

ខេមរភាសា នាម

[ខេ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-ភា-សា] khemreakpheasa

សម្ដីខ្មែរ, ពាក្យខ្មែរ។

ខេមររដ្ឋ

ដែនរបស់ខ្មែរ, ប្រទេសខ្មែរ (ប្រទេសកម្ពុជា)។

ខេមររដ្ឋ នាម

[ខេ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-រ័ត] khemroth

ដែនរបស់ខ្មែរ, ប្រទេសខ្មែរ (ប្រទេសកម្ពុជា)។

ខេមរៈ

ខ្មែរ; (ពាក្យនេះមានទំនងជាបាលីភាសាដែលប្រែថា "មនុស្សមានសេចក្ដីក្សេម" មកអំពីវិគ្គហៈថា "ខេមំ យស្ស អត្ថីតិ ខេមរោ" ឬជាពហុវចនៈថា "ខេមំ យេសមត្ថីតិ ខេមរា"; ប៉ុន្តែនឹងពោលឱ្យប្រាកដថា បានជាហៅ "ខេមរៈៗ" នោះ ពីព្រោះប្រែថា មានសេចក្ដីក្សេម ដូច្នេះក៏អាចដឹងប្រាកដពុំបាន ព្រោះក្នុ

ខេមរៈ នាម

[ខេ-ម៉ៈ-រ៉ៈ] khemreak

ខ្មែរ; (ពាក្យនេះមានទំនងជាបាលីភាសាដែលប្រែថា "មនុស្សមានសេចក្ដីក្សេម" មកអំពីវិគ្គហៈថា "ខេមំ យស្ស អត្ថីតិ ខេមរោ" ឬជាពហុវចនៈថា "ខេមំ យេសមត្ថីតិ ខេមរា"; ប៉ុន្តែនឹងពោលឱ្យប្រាកដថា បានជាហៅ "ខេមរៈៗ" នោះ ពីព្រោះប្រែថា មានសេចក្ដីក្សេម ដូច្នេះក៏អាចដឹងប្រាកដពុំបាន ព្រោះក្នុ

ខែ

លែងមានរដូវ។

ខែ នាម ១)

[ខែ] khe

រាសីដែលចែកចេញពីក្នុងឆ្នាំនីមួយៗ តាមដំណើរព្រះចន្ទឬដំណើរព្រះអាទិត្យមាន ១២រាសី; ក្នុងរាសីនីមួយៗ មាន ២៨, ២៩, ៣០ឬ៣១ថ្ងៃ ហៅថា ខែ។ ឯខែទាំង ១២មានចន្ទគតិគឺ មិគសិរ ទី ១, បុស្ស ទី ២, មាឃ ទី ៣, ផគ្គុណ ទី ៤, ចេត្រ ទី ៥, ពិសាខ ទី ៦, ជេស្ឋ ទី ៧, អាសាធ ទី ៨, ស្រាពណ៍ ទី ៩, ភទ្

ខែ នាម ២)

[ខែ] khe

ចន្ទមណ្ឌលក្នុងអាកាស, ចន្ទ, ព្រះចន្ទ :

ខែ នាម ៣)

[ខែ] khe

ពេល រដូវ :

ខែ នាម ៤)

[ខែ] khe

(ម.ព. ថ្ងៃខែ ក្នុង រដូវ២)។

ខែ នាម

[កូន-មិន-គ្រប់-ខែ] khe

កូនដែលកើតមកមុនកាលកំណត់; (ព.ម.) មនុស្សដែលមានអត្តចរិតប្លែកពីគេ :

ខែ កិរិយាសព្ទ

[កើត-មិន-គ្រប់-ខែ] khe

កើតមកមុនកាលកំណត់ធម្មតា គឺពរពោះបានត្រឹមប្រាំពីរឬប្រាំបីខែ។

ខែ នាម

[ខែ-លើក] khe

ខែចន្ទគតិដែលត្រូវលើករៀងរាល់៤ឆ្នាំម្ដង :

ខែ កិរិយាសព្ទ

[គ្រប់-ខែ] khe

គ្រប់ចំនួនប្រាំបួនខែ សម្រាប់ស្ត្រីមានគភ៌ :

ខែ នាម

[ចុង-ខែ] khe

ថ្ងៃនានាដែលនៅខាងចុងនៃខែ :

ខែ នាម

[ដើម-ខែ] khe

ថ្ងៃដំបូងៗនៃខែ :

ខែ នាម

[ដំ-ណាច់-ខែ] khe

ថ្ងៃចុងក្រោយនៃខែ, ដាច់ខែ :

ខែ កិរិយាសព្ទ

[ធ្លាក់-ថ្ងៃ-ខែ] khe

ធ្លាក់រដូវ។

ខែ កិរិយាសព្ទ

[ខែ] khe

(ម.ព. រាំង២)។

ខែ នាម

[លើក-ខែ] khe

អធិកមាស ដែលត្រូវបន្ថែមមួយខែ :

ខែ កិរិយាសព្ទ

[អស់-ថ្ងៃ-ខែ] khe

លែងមានរដូវ។

ខែង

ដែលក្លៀវក្លា, អង់អាច, ហ៊ឺហា :

ខែង គុណនាម

[ខែង] khaeng

ដែលក្លៀវក្លា, អង់អាច, ហ៊ឺហា :

ខែងរ៉ែង

(ម.ព. ខែង)។

ខែងរ៉ែង គុណនាម

[ខែង-រ៉ែង] khaengraeng≈

(ម.ព. ខែង)។

ខែត្រ

(ម.ព. ខេត្ត)។

ខែត្រ នាម

[ខែត] khaetrar

(ម.ព. ខេត្ត)។

ខែល

គ្រឿងបិទបាំងការពារ អាវុធមានសណ្ឋានមូលដូចចង្អេរ ធ្វើដោយដែកឬឈើ សម្រាប់ចូលសង្គ្រាម។

ខែល នាម

[ខែល] khael

គ្រឿងបិទបាំងការពារ អាវុធមានសណ្ឋានមូលដូចចង្អេរ ធ្វើដោយដែកឬឈើ សម្រាប់ចូលសង្គ្រាម។

ខែស៊ី

ដែលមានសាច់ឬទឹកតិចតួចខុសធម្មតា (ចំពោះផ្លែដូង) :

ខែស៊ី គុណនាម

[ខែ-ស៊ី] khaesi≈

ដែលមានសាច់ឬទឹកតិចតួចខុសធម្មតា (ចំពោះផ្លែដូង) :

ខៃ

ដែលម៉ដ្ឋផង់, ថ្លាស្អាត, រលោងរលីង, ផូរផង់ :

ខៃ កិរិយាសព្ទ

[ខៃ] khai

ទម្លុះ, ធ្វើឱ្យធ្លុះដោយដែកកណ្ដារ :

ខៃ កិរិយាសព្ទ

[ខៃ] khai

ជម្រាលពាក្យឬពន្យល់ថែមដើម្បីបញ្ជាក់សេចក្ដី ដែលជ្រៅឱ្យរាក់ ឱ្យច្បាស់ឡើងទៀត ដោយប្រើពាក្យជម្រាលបន្តថា គឺឬគឺថា ដូចជា ត្រូវ គឺមិនខុស គឺថាឥតមោះហ្មង។

ខៃ កិរិយាសព្ទ

[ខៃ-បត់] khai

(ម.ព. ខៃសេចក្ដី)។

ខៃ កិរិយាសព្ទ

[ខៃ-សាច់-ក្ដី] khai

ខៃសេចក្ដីឬខៃបទឱ្យកាន់តែច្បាស់ឡើង។

ខៃ គុណកិរិយា

[ខៃ] khai

ដែលម៉ដ្ឋផង់, ថ្លាស្អាត, រលោងរលីង, ផូរផង់ :

ខោ

ខោទ្រនាប់ក្នុង។

ខោ នាម

[ខោ] khao

សម្លៀកធ្វើដោយសំពត់ មានសណ្ឋានផ្សេងៗ មានជើង មានចង្កេះ :

ខោ នាម

[ខោ-ខុង-ម៉ូវ] khao

ខោខ្លីត្រឹមជង្គង់មួយប្រភេទ មានរាងស្រដៀងខោថ្នេរប្រាំ :