វចនានុក្រមខ្មែរ

ខ្លុយ

ឈ្មោះគ្រឿងភ្លេងមហោស្រពសម្រាប់ផ្លុំ មានអណ្ដាតជាស្នូល មានហែប។

ខ្លុយ នាម

[ខ្លុយ] khloy

ឈ្មោះគ្រឿងភ្លេងមហោស្រពសម្រាប់ផ្លុំ មានអណ្ដាតជាស្នូល មានហែប។

ខ្លុះ

ទម្លុះច្រមុះក្របីគោ, ដើម្បីនឹងដាក់ខ្សែកន្លុះ; ទម្លុះច្រមុះរួចទៅហើយ ដល់យកខ្សែកន្លុះដោត ក៏ហៅថា ខ្លុះ ដែរ :

ខ្លុះ កិរិយាសព្ទ

[ខ្លុះ] khloh

ទម្លុះច្រមុះក្របីគោ, ដើម្បីនឹងដាក់ខ្សែកន្លុះ; ទម្លុះច្រមុះរួចទៅហើយ ដល់យកខ្សែកន្លុះដោត ក៏ហៅថា ខ្លុះ ដែរ :

ខ្លូត

ផ្លែត្រសក់, ឪឡឹក, ត្រឡាច, ល្ពៅ, ឃ្លោក ឬ ននោងខ្ចីៗ ដែលធំជាងក្ដឹប តូចជាងចាស់ :

ខ្លូត ន., គុ.

[ខ្លូត] khlout

ផ្លែត្រសក់, ឪឡឹក, ត្រឡាច, ល្ពៅ, ឃ្លោក ឬ ននោងខ្ចីៗ ដែលធំជាងក្ដឹប តូចជាងចាស់ :

ខ្លួន

សព៌ាង្គរាងកាយ, ចិត្ត។

ខ្លួន នាម

[ខ្លួន] kloun

សព៌ាង្គរាងកាយ, ចិត្ត។

ខ្លេវៗ

សូរឮដោយហួច, ដោយផ្លុំស្លឹក :

ខ្លេវៗ ឧទានសព្ទ

[ខ្លេវ-ខ្លេវ] khlev

សូរឮដោយហួច, ដោយផ្លុំស្លឹក :

ខ្លែង

រូបតំណាងសត្វខ្លែង ធ្វើដោយក្រដាសសម្រាប់បង្ហើរ :

ខ្លែង នាម

[ខ្លែង] khlaeng

ឈ្មោះសត្វស្លាបមួយប្រភេទ សម្បុរក្រហមក្រមៅ ត្រង់កមានសម្បុរស ចំពុះខុប ក្រញាំជើងចំណាប់មាំ អាចចាប់សត្វតូចៗស៊ីបាន។

ខ្លែង នាម

[ខ្លែង] khlaeng

រូបតំណាងសត្វខ្លែង ធ្វើដោយក្រដាសសម្រាប់បង្ហើរ :

ខ្លែងពណ៌

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ដើមស្ទើរជាវល្លិ ស្លឹកមូលស្រដៀងនឹងស្លឹកជើងគោតែឆែកជាពីរ ផ្លែសំប៉ែតរាងវែងបន្តិច :

ខ្លែងពណ៌ នាម

[ខ្លែង-ព័រ] khlengpro≈

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ដើមស្ទើរជាវល្លិ ស្លឹកមូលស្រដៀងនឹងស្លឹកជើងគោតែឆែកជាពីរ ផ្លែសំប៉ែតរាងវែងបន្តិច :

ខ្លោង

របស់ដែលជាចម្បងលើគេ; ប្រធាន, មេ, គោលចារឹក; មនុស្ស ឬ សត្វដែលមានអានុភាពជាធំជាងគេ :

ខ្លោង នាម

[ខ្លោង] khlaong

របស់ដែលជាចម្បងលើគេ; ប្រធាន, មេ, គោលចារឹក; មនុស្ស ឬ សត្វដែលមានអានុភាពជាធំជាងគេ :

ខ្លោងទ្វារ

បង្គោលមួយគូមានធ្នឹមធ្វើដោយឥដ្ឋឬឈើភ្ជាប់នឹងកំពែង ឬ របង មានចន្លោះជាផ្លូវសម្រាប់ចេញចូលបាន :

ខ្លោងទ្វារ នាម

[ខ្លោង-ទ្វា] khlaongtvea

បង្គោលមួយគូមានធ្នឹមធ្វើដោយឥដ្ឋឬឈើភ្ជាប់នឹងកំពែង ឬ របង មានចន្លោះជាផ្លូវសម្រាប់ចេញចូលបាន :

ខ្លោច

សង្រេងសង្រៃខ្លាំង ហាក់ដូចជាឆេះខ្លោចហើយផ្សាក្នុងចិត្ត។

ខ្លោច គុណនាម

[ខ្លោច] kloch

ដែលឆ្អិនមិនស្រួលមិនល្អដោយដុត, ដោយអាំង, ដោយលីង, ដោយរោលមិនស្រួល ភ្លើងឆេះតែខាងក្រៅ មិនឆ្អិនខាងក្នុង ឬ ឆេះទាំងក្នុងទាំងក្រៅ :

ខ្លោច គុណនាម

[ខ្លោច-ផ្សា] kloch

សង្រេងសង្រៃខ្លាំង ហាក់ដូចជាឆេះខ្លោចហើយផ្សាក្នុងចិត្ត។

ខ្លោញៗ

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ និយាយ, ពាក្យ ទៅមក ឱ្យប្លែកឡើង :

ខ្លោញៗ គុណកិរិយា

[ខ្លោញ-ខ្លោញ] khlaonh

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ និយាយ, ពាក្យ ទៅមក ឱ្យប្លែកឡើង :

ខ្លោត

ធំលៀនក្រឡោត :

ខ្លោត គុណនាម

[ខ្លោត] khlaot

ធំលៀនក្រឡោត :

ខ្លៅ

ដែលល្ងង់ព្រោះឥតចំណេះដោយមិនបានសិក្សារៀនសូត្រ :

ខ្លៅ គុណនាម

[ខ្លៅ] khlau

ដែលល្ងង់ព្រោះឥតចំណេះដោយមិនបានសិក្សារៀនសូត្រ :

ខ្លះ

ពាក្យសម្រាប់និយាយចំពោះពាក្យដែលបំបែកចេញពីចំនួនដើម តាំងពីពីរឡើងទៅ :

ខ្លះ គុ., គុ.កិ., សព្វ.

[ខ្លះ] khlas

ពាក្យសម្រាប់និយាយចំពោះពាក្យដែលបំបែកចេញពីចំនួនដើម តាំងពីពីរឡើងទៅ :

ខ្វក ឧទានសព្ទ

[ខ្វក] khvak

សូរសម្រែកក្អែក :

ខ្វក់

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ខ្វល់ :

ខ្វក់ ឧទានសព្ទ

[ខ្វក់] khvak

សូរបន្លៀកនៃត្រី, សម្រែកមាន់ទឹក។

ខ្វក់ បុព្វបទ

[ខ្វក់] khvak

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ខ្វល់ :

ខ្វង នាម

[ខ្វង] khvong

ឈ្មោះល្ហុងមួយប្រភេទ ស្លឹកតូចជាងល្ហុងខ្ញែរ មានជ្រុងស្រួចៗ មានជ័រសដូចទឹកដោះ, កាត់ដើមដាំដុះ, អ្នកស្រុកស្រែច្រើនដាំធ្វើជារបង ដោយងាយដុះ ងាយកើត :

ខ្វង់

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ មូល ឱ្យប្លែកឡើង; ពាក្យនេះនិយាយបានតែរង្វង់អ្វីៗដែលខ្វៀនខ្វេរចូលមូល មានសណ្ឋានដូចគូទខ្យងខ្ចៅនោះ ទើបហៅថា ខ្វង់ បាន :

ខ្វង់ គុណនាម

[ខ្វង់] khvong

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ មូល ឱ្យប្លែកឡើង; ពាក្យនេះនិយាយបានតែរង្វង់អ្វីៗដែលខ្វៀនខ្វេរចូលមូល មានសណ្ឋានដូចគូទខ្យងខ្ចៅនោះ ទើបហៅថា ខ្វង់ បាន :

ខ្វល់

វិលវល់, ច្របល់ :

ខ្វល់ គុណនាម

[ខ្វល់] kvol

វិលវល់, ច្របល់ :

ខ្វល់ខ្វាយ

ខ្នះខ្នែង, ស្រវាស្រទេញ :

ខ្វល់ខ្វាយ កិរិយាសព្ទ

[ខ្វល់-ខ្វាយ] khvolokhvay

ខ្នះខ្នែង, ស្រវាស្រទេញ :

ខ្វាក ឧទានសព្ទ

[ខ្វាក] khvak

សូរឮដោយហូតអាវុធវែងពីស្រោមមានដាវជាដើម ឬ សូរឮដោយហែកសំពត់, ហែកក្រដាស, សូរឮដោយសត្វក្រសារស្រែក :

ខ្វាក់

ជាតហិង្គុល ដែលគេស្លឱ្យមានសាច់រឹង សម្រាប់ប្រើជាថ្នាំរំងាប់រោគក្ដៅ។

ខ្វាក់ គុណនាម

[ខ្វាក់] khvak

ដែលបាត់ចក្ខុប្រសាទ, ដែលងងឹតមើលមិនឃើញ :

ខ្វាក់ គុណនាម

[ខ្វាក់] khvak

របស់អ្វីៗដែលមានជ្រុង៤ហើយមានជ្រុងខ្លះខូចខាតមិនពេញ ក៏ហៅថា ខ្វាក់ ដែរ :

ខ្វាក់ នាម

[ជាត-ហិង-គុល-ខ្វាក់] khvak

ជាតហិង្គុល ដែលគេស្លឱ្យមានសាច់រឹង សម្រាប់ប្រើជាថ្នាំរំងាប់រោគក្ដៅ។

ខ្វាក់មាន់

ដែលមានភ្នែកងងឹតមើលមិនសូវឃើញ តែក្នុងវេលាយប់ (ដូចមាន់) :

ខ្វាក់មាន់ គុណនាម

[ខ្វាក់-មាន់] khvakmorn

ដែលមានភ្នែកងងឹតមើលមិនសូវឃើញ តែក្នុងវេលាយប់ (ដូចមាន់) :

ខ្វាង

ថ្លាង កទាល់ មាត់តូច ធ្វើដោយដីឥដ្ឋស្រុកអាយ អ្នកស្រុកច្រើនប្រើដាក់អង្ករ, ដាក់ម្លូជាដើម។

ខ្វាង នាម

[ខ្វាង] khvang

ថ្លាង កទាល់ មាត់តូច ធ្វើដោយដីឥដ្ឋស្រុកអាយ អ្នកស្រុកច្រើនប្រើដាក់អង្ករ, ដាក់ម្លូជាដើម។

ខ្វាច កិរិយាសព្ទ a

[ខ្វាច] khvach

ក្រចៅ, កកាយដោយក្រចក។

ខ្វាច នាម b

[ខ្វាច] khvach

ជួនកាលប្រើជានាមសព្ទ :

ខ្វាច់

សូរឮដោយស្ដោះទឹកមាត់, ដោយខ្ទាតទឹក, ខ្ទាតភក់ដែលធ្លាក់ចុះ ឬ ខ្ទាតចេញពីរន្ធ, ពីប្រហោង :

ខ្វាច់ ឧទានសព្ទ

[ខ្វាច់] khvach

សូរឮដោយស្ដោះទឹកមាត់, ដោយខ្ទាតទឹក, ខ្ទាតភក់ដែលធ្លាក់ចុះ ឬ ខ្ទាតចេញពីរន្ធ, ពីប្រហោង :

ខ្វាត់

ប្រាក់ ឬ របស់ដែលតុលាការហូតយកពីចំនួនប្រាក់ ឬ របស់ដែលកើតក្ដីមកដល់សាលាជំនុំយកដាក់ក្នុងព្រះឃ្លាំង :

ខ្វាត់ នាម

[ខ្វាត់] khvat

ប្រាក់ ឬ របស់ដែលតុលាការហូតយកពីចំនួនប្រាក់ ឬ របស់ដែលកើតក្ដីមកដល់សាលាជំនុំយកដាក់ក្នុងព្រះឃ្លាំង :

ខ្វាត់ខ្វែង

ដែលមានទទឹងបណ្ដោយបត់បែន, ពត់ពេន, ក្រវិចក្រវៀនច្រើនជាន់ ច្រើនអន្លើ :

ខ្វាត់ខ្វែង គុណនាម

[ខ្វាត់-ខ្វែង] khvatkhvaeng

ដែលមានទទឹងបណ្ដោយបត់បែន, ពត់ពេន, ក្រវិចក្រវៀនច្រើនជាន់ ច្រើនអន្លើ :

ខ្វាន កិរិយាសព្ទ

[ខ្វាន] khvan

ខារដោយរហាត់ :

ខ្វាន់

ឈ្មោះឆ្នាំងខ្ទះធំ :

ខ្វាន់ នាម

[ខ្វាន់] khvan

ឈ្មោះឆ្នាំងខ្ទះធំ :

ខ្វាន់នាគ

កិច្ចហៅព្រលឹងនាគក្នុងពិធីបួស តាមក្បួនព្រាហ្មណ៍។ បុរាណថា ហៅព្រលឹងនាគ។

ខ្វាន់នាគ នាម

[ខ្វាន់-នាក] khvanneak

កិច្ចហៅព្រលឹងនាគក្នុងពិធីបួស តាមក្បួនព្រាហ្មណ៍។ បុរាណថា ហៅព្រលឹងនាគ។

ខ្វាប់

សូរឮដោយរំពាត់ផ្ដៅ ឬ រំពាត់ខ្សែតី ដែលវាយ :

ខ្វាប់ ឧទានសព្ទ

[ខ្វាប់] khvab

សូរឮដោយរំពាត់ផ្ដៅ ឬ រំពាត់ខ្សែតី ដែលវាយ :

ខ្វាម

សេចក្ដី :

ខ្វាម នាម

[ខ្វាម] khvam

សេចក្ដី :

ខ្វារ

កាវទាញដោយកង្វារ :

ខ្វារ កិរិយាសព្ទ

[ខ្វា] khvar

កាវទាញដោយកង្វារ :

ខ្វាវ

ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទទៀត ដើមមែកមានបន្លា ផ្លែគេប្រើជ្រលក់សំពត់ឱ្យខ្មៅ។

ខ្វាវ នាម

[ខ្វាវ] khvav

ឈ្មោះឈើភ្នំមួយប្រភេទ ពណ៌លឿងភាវច្រើនប្រើជាក្ដារ។

ខ្វាវ នាម

[ខ្វាវ] khvav

ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទទៀត ដើមមែកមានបន្លា ផ្លែគេប្រើជ្រលក់សំពត់ឱ្យខ្មៅ។

ខ្វាសៗ

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យលូន, ពាក្យវារឱ្យប្លែកឡើង :

ខ្វាសៗ គុណកិរិយា

[ខ្វាស-ខ្វាស] khvas

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យលូន, ពាក្យវារឱ្យប្លែកឡើង :

ខ្វិច

សូរឮតិចៗ ឮស្រាលដោយស្ដោះទឹកមាត់ ជាដើម :

ខ្វិច នាម

[ខ្វិច] khvech

ស្របក់តូចប្រហែលនឹងស្ដោះទឹកមាត់ខ្វិច :

ខ្វិច ឧទានសព្ទ

[ខ្វិច] khvech

សូរឮតិចៗ ឮស្រាលដោយស្ដោះទឹកមាត់ ជាដើម :

ខ្វិចខ្វៀន

ដែលក្ងិងក្ងង់ បត់បែន :

ខ្វិចខ្វៀន គុ., គុ.កិ.

[ខ្វិច-ខ្វៀន] khvichkhvien≈

ដែលក្ងិងក្ងង់ បត់បែន :

ខ្វិត

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ ឱប, កៀវ ឱ្យប្លែកឡើង :

ខ្វិត នាម

[ខ្វិត] khvet

ឈ្មោះឈើមានផ្លែបរិភោគបាន សន្តាននឹងក្រសាំង។ ខ្វិតមានពីរប្រភេទ គឺ ខ្វិតធំ មានផ្លែធំៗ; ខ្វិតតូច ឬ ខ្វិតធម្មតា មានផ្លែតូចៗ។

ខ្វិត នាម

[ខ្វិត] khvet

ពន្លាកតូចសម្រាប់ជាងឆ្លាក់។

ខ្វិត គុណកិរិយា

[ខ្វិត] khvet

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ ឱប, កៀវ ឱ្យប្លែកឡើង :

ខ្វិន

ពិការជើងជាប់ជានិច្ច ដើរមិនរួច។

ខ្វិន គុណនាម

[ខ្វិន] khven

ពិការជើងជាប់ជានិច្ច ដើរមិនរួច។

ខ្វិល

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ វិល, ដើរ ឱ្យប្លែកឡើង :

ខ្វិល គុណកិរិយា

[ខ្វិល] khvel

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ វិល, ដើរ ឱ្យប្លែកឡើង :

ខ្វើក

ដែលមិនរៀបរយ, មិនរត់ជួរ :

ខ្វើក កិរិយាសព្ទ

[ខ្វើក] khvaeuk

កម្រើកតិចៗ :

ខ្វើក គុណនាម

[ខ្វើក] khvaeuk

ដែលមិនរៀបរយ, មិនរត់ជួរ :

ខ្វើយៗ

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ ស្រែក, ហៅ ឱ្យប្លែកឡើង :

ខ្វើយៗ គុណកិរិយា

[ខ្វើយ-ខ្វើយ] khvaeuy

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ ស្រែក, ហៅ ឱ្យប្លែកឡើង :

ខ្វៀក

អក្សរដែលសរសេរប្រញាប់មិនពេញតួ :

ខ្វៀក កិរិយាសព្ទ

[ខ្វៀក] khviek

សរសេរប្រញាប់ :

ខ្វៀក គុ., ន.

[ខ្វៀក] khviek

អក្សរដែលសរសេរប្រញាប់មិនពេញតួ :

ខ្វៀន

វៀនជាប់ជាវង់ :

ខ្វៀន គុ., គុ.កិ.

[ខ្វៀន] khvien

វៀនជាប់ជាវង់ :

ខ្វៀប

សូរឮដោយវាយវាត់នឹងរំពាត់ឆ្មារ :

ខ្វៀប ឧទានសព្ទ

[ខ្វៀប] khvieb

សូរឮដោយវាយវាត់នឹងរំពាត់ឆ្មារ :

ខ្វៀល

ចិតឆ្កៀលជុំវិញយកសាច់ខាងក្រៅ ឬសាច់ខាងក្នុងនៃវត្ថុអ្វីមួយ ចិតយកសាច់ចេញសម្រួលឱ្យផតតាមតម្រូវការ :