វចនានុក្រមខ្មែរ

ចិញ្ច្រាំ កិរិយាសព្ទ ២)

[ចិញ-ច្រាំ] chenhchroam

(ព.ប្រ.) ស្ដីបន្ទោសញាប់មាត់ ថែមហើយថែមទៀតដដែលៗ ដូចគេចិញ្ច្រាំ :

ចិញ្ច្រាំ កិរិយាសព្ទ

[ចិញ-ច្រាំ-ជ្រញ់] chenhchroam

(ម.ព. ចិញ្ច្រាំ)។

ចិត

ចិតសម្រួលឱ្យរួមតូចខាងចុង :

ចិត កិរិយាសព្ទ

[ចិត] chet

កាត់ជាចំណិត :

ចិត កិរិយាសព្ទ

[ចិត-ប្រួម] chet

ចិតសម្រួលឱ្យរួមតូចខាងចុង :

ចិតសិប

ចំនួនដប់ ៧ដង (៧០)។ ខ្មែរសម័យបុរាណថា ដប់ប្រាំពីរដង។

ចិតសិប គុណនាម

[ចិត-សិប] chetseb

ចំនួនដប់ ៧ដង (៧០)។ ខ្មែរសម័យបុរាណថា ដប់ប្រាំពីរដង។

ចិត្ត

(ម.ព. ចិត្តវិជ្ជា)។

ចិត្ត នាម ១)

[ចិត] jit

ធម្មជាតសម្រាប់សន្សំអារម្មណ៍, សម្រាប់គិត គឺវិញ្ញាណ :

ចិត្ត នាម ២)

[ចិត] jit

សមត្ថភាពគិត យល់ដឹង ពិចារណា វិនិច្ឆ័យ និងសម្រេចចិត្តរបស់មនុស្ស។ លើសពីនេះទៀតចិត្តក៏ជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃញាណ ដែលបង្កើតការគិត អារម្មណ៍ គំនិត ប្រត្យក្សារម្មណ៍ និងជាកន្លែងផ្ទុកពុទ្ធិនិងការចងចាំ :

ចិត្ត កិរិយាសព្ទ ៣)

[ចិត] jit

អត់ធ្មត់ ពូកែទ្រាំ ស៊ូទ្រាំ :

ចិត្ត កិរិយាសព្ទ ៤)

[ចិត] jit

ឆាប់ប្រកាន់ ឆាប់ងរង៉ក់ ឆេវឆាវ :

ចិត្ត គុណនាម

[ខ្លោច-ចិត] jit

ដែលអាណិតយ៉ាងខ្លាំង, ដែលអាណិតរកអ្វីធៀបមិនបាន :

ចិត្ត គុ., គុ.កិ.

[គាប់-ចិត] jit

ដែលត្រូវចិត្តឬពេញចិត្តនឹងនរណាម្នាក់ឬអ្វីមួយ :

ចិត្ត គុណនាម

[ចិត-ខ្មៅ] jit

ដែលមានចិត្តអាក្រក់ ដែលមានចិត្តទុរយស ចិត្តសាវា :

ចិត្ត គុណនាម

[ចិត-ខ្លាំង] jit

ដែលមានចិត្តមានះ ដែលចូលចិត្តប្រឆាំងតបត :

ចិត្ត គុណនាម

[ចិត-ចង់-អៀត] jit

ដែលមិនចេះសន្តោសប្រណី ចូលចិត្តចាប់កំហុស :

ចិត្ត គុណនាម

[ចិត-ចោ] jit

ដែលមានចិត្តកេងប្រវ័ញ្ច កឹបកេង លួចបន្លំ :

ចិត្ត គុណនាម

[ចិត-ច្រើន] jit

ដែលចូលចិត្តងរង៉ក់ ដែលឆាប់ខឹងឬអន់ចិត្ត :

ចិត្ត គុណនាម

[ចិត-ជា] jit

ដែលល្អ ស្មោះត្រង់ ឥតសៅហ្មង :

ចិត្ត គុណនាម

[ចិត-ដាច់] jit

ដែលមានចិត្តមិនសោកស្ដាយ ដែលមានចិត្តហ៊ានលះបង់ :

ចិត្ត គុណនាម

[ចិត-ទូ-លាយ] jit

ដែលចេះសន្តោសប្រណី មិនប្រកាន់ទោស :

ចិត្ត គុណនាម

[ចិត-ធ្ងន់] jit

(សំនួន.) ដែលពូកែអត់ធ្មត់ មិនងាយខឹងផ្ដេសផ្ដាស :

ចិត្ត គុណនាម

[ចិត-ធំ] jit

ដែលហ៊ានជ្រុល ដែលព្រហើន ថ្លើមធំ :

ចិត្ត ន., គុ.

[ចិត-ពាល] jit

ចិត្តដែលនៅឆោតល្ងង់ ទន់ជ្រាយ ចិត្តដែលកំណាចឃោរឃៅ, ដែលមានចិត្តកំណាចឃោរឃៅ :

ចិត្ត នាម

[ចិត-ព្រះ] jit

ចិត្តដែលប្រកបដោយក្ដីសន្តោសប្រណី អធ្យាស្រ័យល្អ និងភាពអត់ធ្មត់។

ចិត្ត ន., គុ.

[ចិត-សា-ម៉ាន] jit

ចិត្តដែលអាក្រក់ឃោរឃៅ, ដែលមានចិត្តអាក្រក់ឃោរឃៅ :

ចិត្ត នាម

[ចិត-សោ-ម៉ៈ-ន័ស] jit

ចិត្តដែលមានអំណរសប្បាយរីករាយ :

ចិត្ត គុណនាម

[ចិត-ស្រាល] jit

(សំនួន.) ងាយខឹង ដែលមានចិត្តឆេវឆាវ :

ចិត្ត គុណនាម

[ចិត-ស្លុយ] jit

(សំនួន.) ដែលមិនរារែកចិត្ត ដែលហ៊ានប្រថុយធ្វើអ្វីមួយ, ចិត្តដាច់ :

ចិត្ត នាម

[ចិត-ហាន-ក្លា] jit

(ម.ព. ចិត្តមុត)។

ចិត្ត នាម

[ចិត-អ័ប-ប្រី] jit

ចិត្តដែលមិនល្អមិនគួរជាទីពេញចិត្តអ្នកដទៃ :

ចិត្ត កិរិយាសព្ទ

[ដាច់-ចិត] jit

អស់ចិត្តអាល័យ សម្រេចចិត្តក្រោយការរារែក :

ចិត្ត គុ.កិ., គុ.

[ទាន់-ចិត] jit

ដែលរហ័ស ឆាប់ លឿន ភ្លាមៗដោយក្ដីគាប់ចិត្ត :

ចិត្ត គុណនាម

[ចិត] jit

ដែលគេវិចិត្តហើយ, ដែលគេធ្វើដោយផ្ចិតផ្ចង់រួចស្រេចហើយ។

ចិត្ត នាម

[ចិត-តៈ-កាំ] jit

រូបភាព, រូបដែលគេគូរ, ដែលគេឆ្លាក់, គំនូរ, ចម្លាក់ ...។

ចិត្ត នាម

[ចិត-តៈ-កា] jit

ជាងគំនូរ, ជាងលាបថ្នាំរំលេចព័ណ៌ ...។

ចិត្ត នាម

[ចិត-តៈ-កា-រិ-កា] jit

(ម.ព. ចិត្តការ)។

ចិត្ត នាម

[ចិត-វិច-ជា] jit

វិជ្ជាឬវិទ្យាខាងការវិចិត្រ។

ចិត្ត នាម

[ចិត-ត្រៈ-វិត-ទ្យា] jit

(ម.ព. ចិត្តវិជ្ជា)។

ចិត្តគំនិត

គំនិត មារយាទ ទង្វើ ឥរិយាបថ ទឹកចិត្ត :

ចិត្តគំនិត នាម

[ចិត-គំ-និត] chetkumnit≈

គំនិត មារយាទ ទង្វើ ឥរិយាបថ ទឹកចិត្ត :

ចិត្តព្យាបាល

វិធីសាស្ត្រព្យាបាលជំងឺដោយការអប់រំសម្រួលផ្លូវចិត្តក្នុងគោលបំណងបន្ធូរអារម្មណ៍អ្នកជំងឺ។

ចិត្តព្យាបាល នាម

[ចិត-ព្យា-បាល] chetpyeabal≈

វិធីសាស្ត្រព្យាបាលជំងឺដោយការអប់រំសម្រួលផ្លូវចិត្តក្នុងគោលបំណងបន្ធូរអារម្មណ៍អ្នកជំងឺ។

ចិត្តវិទ្យា

វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីបាតុភូតចិត្តនិងឥរិយាបថ។

ចិត្តវិទ្យា នាម

[ចិត-វិត-ទ្យា] chetvittyea≈

វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីបាតុភូតចិត្តនិងឥរិយាបថ។

ចិត្តសាស្ត្រ

វិធីឬល្បិចដើម្បីលើកទឹកចិត្ត ឬបំបាក់ទឹកចិត្ត :

ចិត្តសាស្ត្រ នាម ១)

[ចិត-តៈ-សាស] chettaksas≈

ក្បួនឬដំណើរដែលទាក់ទងនឹងផ្លូវចិត្ត ផ្លូវអារម្មណ៍ :

ចិត្តសាស្ត្រ នាម ២)

[ចិត-តៈ-សាស] chettaksas≈

វិធីឬល្បិចដើម្បីលើកទឹកចិត្ត ឬបំបាក់ទឹកចិត្ត :

ចិត្តានុរូប

ដែលសមគួរដល់ចិត្ត។

ចិត្តានុរូប គុណនាម

[ចិត-តា-នុ-រូប] chettanurub≈

ដែលសមគួរដល់ចិត្ត។

ចិត្តុម្មត្តកៈ

ឆ្កួតចិត្ត។

ចិត្តុម្មត្តកៈ គុណនាម

[ចិត-តុម-ម៉ាត់-តៈ-កៈ] chettommattakkak≈

ឆ្កួតចិត្ត។

ចិត្ត—

(ម.ព. ចិត្ត{¥¥}២{££}) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ចិត្ត— គុណនាម

[ចិត-តៈ—] chettak—≈

(ម.ព. ចិត្ត២) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ចិត្រ

(ម.ព. ចិត្ត)។

ចិត្រ គុ., ន.

[ចិត] ឬ [ចិត-ត្រៈ] chet]rue[chettreak≈

(ម.ព. ចិត្ត)។

ចិត្របដ

(ម.ព. រ៉េទីន)។

ចិត្របដ នាម

[ចិត-ត្រៈ-បាត់] chettreakbat≈

(ម.ព. រ៉េទីន)។

ចិត្រមូលភ្លើង

ឈ្មោះតិណជាតិដើមតូចៗ សាច់រឹងប្រើជាថ្នាំក្ដៅ; មាន ២យ៉ាងគឺ ដែលមានផ្កាក្រហម ហៅ ចិត្រមូលភ្លើងឈ្មោល, ដែលមានផ្កាស ហៅចិត្រមូលភ្លើងញី។

ចិត្រមូលភ្លើង នាម

[ចិត-ត្រៈ-ម៉ូល-ភ្លើង] chetmulphlaung

ឈ្មោះតិណជាតិដើមតូចៗ សាច់រឹងប្រើជាថ្នាំក្ដៅ; មាន ២យ៉ាងគឺ ដែលមានផ្កាក្រហម ហៅ ចិត្រមូលភ្លើងឈ្មោល, ដែលមានផ្កាស ហៅចិត្រមូលភ្លើងញី។

ចិន

ប្រទេសមួយដែលស្ថិតនៅអាស៊ីខាងកើត ដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេនិងមានផ្ទៃដីធំជាងគេទី៣នៃភពផែនដីយើង។ ឈ្មោះផ្លូវការគឺ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។

ចិន នាម ១)

[ចិន] China

ជាតិមនុស្សមួយប្រភេទ ដើមកំណើតនៅប្រទេសចិន ឬមកពីប្រទេសចិន មកនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយើង។

ចិន នាម ២)

[ចិន] China

ប្រទេសមួយដែលស្ថិតនៅអាស៊ីខាងកើត ដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេនិងមានផ្ទៃដីធំជាងគេទី៣នៃភពផែនដីយើង។ ឈ្មោះផ្លូវការគឺ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។

ចិនយំ

(ម.ព. ឱភាស{¥¥}៣{££})។

ចិនយំ នាម

[ចិន-យំ] chenyum≈

(ម.ព. ឱភាស៣)។

ចិន្តនាការ

អាការៈដែលគិត, ដំណើរដែលគិត។

ចិន្តនាការ កិរិយាសព្ទ a

[ចិន-តៈ-ណា-កា] chentneakar

(រ.ស.) ត្រិះរិះ ពិចារណា គិត :

ចិន្តនាការ នាម b

[ចិន-តៈ-ណា-កា] chentneakar

អាការៈដែលគិត, ដំណើរដែលគិត។

ចិន្តា

សេចក្ដីគិត, គំនិត។

ចិន្តា កិរិយាសព្ទ

[ចិន-ដា] chenda≈

(រ.ស.) ត្រិះរិះ ពិចារណា គិត រំពឹងគិត :

ចិន្តា នាម

[ចិន-ដា] chenda≈

សេចក្ដីគិត, គំនិត។

ចិន្តាមណី

ឈ្មោះកែវ ឬឈ្មោះមន្ត ដ៏ឧត្តមសមសេចក្ដីប្រាថ្នា (មាននិយាយតំណាលតែក្នុងរឿងពីព្រេងនាយ)។

ចិន្តាមណី នាម

[ចិន-ដា-មៈ-នី] chendameakni≈

ឈ្មោះកែវ ឬឈ្មោះមន្ត ដ៏ឧត្តមសមសេចក្ដីប្រាថ្នា (មាននិយាយតំណាលតែក្នុងរឿងពីព្រេងនាយ)។

ចិរស្សការ

ការយឺតយូរ, ការដែលត្រូវធ្វើក្រហើយ :

ចិរស្សការ នាម

[ចិ-រ៉័ស-សៈ-កា] cherssakar

ការយឺតយូរ, ការដែលត្រូវធ្វើក្រហើយ :

ចីពរ

គ្រឿងស្លៀកដណ្ដប់សម្រាប់អ្នកបួសក្នុងពុទ្ធសាសនា; ខ្មែរប្រើពាក្យនេះចំពោះតែឧត្តរាសង្គ។

ចីពរ នាម

[ចី-ព] cheipor

គ្រឿងស្លៀកដណ្ដប់សម្រាប់អ្នកបួសក្នុងពុទ្ធសាសនា; ខ្មែរប្រើពាក្យនេះចំពោះតែឧត្តរាសង្គ។

ចីរកាល

កាលយឺតយូរ, កាលដ៏យូរ :

ចីរកាល នាម

[ចេ-រៈ-កាល] cheirokal

កាលយឺតយូរ, កាលដ៏យូរ :

ចីរចរ

ដំណើរទៅយូរ (សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ)។

ចីរចរ នាម

[ចេ-រៈ-ច] cheirchor

ដំណើរទៅយូរ (សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ)។

ចីរភាព

ភាពបន្តមានជាដរាបនៃដំណើរការអ្វីមួយដោយមិនកំណត់រយៈពេល។ ភាពបន្តមានជាដរាបនេះត្រូវរួមបញ្ចូលទាំងការរក្សាបាននូវបរិស្ថាន ទាំងគុណភាពនៃជីវភាពរស់នៅរបស់មនុស្ស :

ចីរភាព នាម

[ចេ-រៈ-ភាប] chereakpheab≈

ភាពបន្តមានជាដរាបនៃដំណើរការអ្វីមួយដោយមិនកំណត់រយៈពេល។ ភាពបន្តមានជាដរាបនេះត្រូវរួមបញ្ចូលទាំងការរក្សាបាននូវបរិស្ថាន ទាំងគុណភាពនៃជីវភាពរស់នៅរបស់មនុស្ស :

ចីវរ

(ម.ព. ចីពរ)។

ចីវរ នាម

[ចី-វ៉] cheivor

(ម.ព. ចីពរ)។

ចីវរកាល

(ព.វិ.) កាល ឬ សម័យដែលព្រះសម្ពុទ្ធទ្រង់អនុញ្ញាតឱ្យពួកភិក្ខុទទួលចីវរ ជាកាលនៃចីវរលាភ, រាប់តាំងពីថ្ងៃ ១រោចខែអស្សុជ ទៅដល់ថ្ងៃពេញ ១៥កើតខែកត្តិក :

ចីវរកាល នាម

[ចី-វ៉ៈ-រ៉ៈ-កាល] cheivrokal

(ព.វិ.) កាល ឬ សម័យដែលព្រះសម្ពុទ្ធទ្រង់អនុញ្ញាតឱ្យពួកភិក្ខុទទួលចីវរ ជាកាលនៃចីវរលាភ, រាប់តាំងពីថ្ងៃ ១រោចខែអស្សុជ ទៅដល់ថ្ងៃពេញ ១៥កើតខែកត្តិក :

ចីវរទាន

ការប្រគេនចីពរដល់ភិក្ខុសង្ឃ, ការផ្ដល់នូវគ្រឿងស្លៀកដណ្ដប់។

ចីវរទាន នាម

[ចី-វ៉ៈ-រ៉ៈ-ទាន] cheivakraktean≈

ការប្រគេនចីពរដល់ភិក្ខុសង្ឃ, ការផ្ដល់នូវគ្រឿងស្លៀកដណ្ដប់។

ចីវរលាភ

ការបាននូវចីវររបស់ភិក្ខុ :

ចីវរលាភ នាម

[ចី-វ៉ៈ-រ៉ៈ-លាប] cheivakrakleab≈

ការបាននូវចីវររបស់ភិក្ខុ :

ចឹក

ដាល់ដោយមាត់ ហាខាំដោយចង្កូម (ពស់) :

ចឹក កិរិយាសព្ទ ១)

[ចឹក] choek

ខាំដោយចំពុះ (សត្វស្លាប) :

ចឹក កិរិយាសព្ទ ២)

[ចឹក] choek

ដាល់ដោយមាត់ ហាខាំដោយចង្កូម (ពស់) :

ចឹប

ចំនួនដែលចឹបដោយរួបប្រួមចុងម្រាមដៃ :

ចឹប កិរិយាសព្ទ

[ចឹប] choeb

ចាប់ដោយរួបប្រួមចុងម្រាមដៃ :

ចឹប នាម

[ចឹប] choeb

ចំនួនដែលចឹបដោយរួបប្រួមចុងម្រាមដៃ :

ចឹស

បុកស្រូវ ឬស្រិតអង្ករបន្តិចបន្តួច ដោយស្រាលៗ តាមកម្លាំងចាស់ឬកម្លាំងក្មេងតូច :

ចឹស កិរិយាសព្ទ

[ចឹស] choes

បុកស្រូវ ឬស្រិតអង្ករបន្តិចបន្តួច ដោយស្រាលៗ តាមកម្លាំងចាស់ឬកម្លាំងក្មេងតូច :