វចនានុក្រមខ្មែរ

ចុល្លសករាជ

សករាជតូច។ កាលដែលតាំងចុល្លសករាជនៅថ្ងៃចន្ទ ១២កើត ខែចេត្រ ឆ្នាំកុរ ឯកស័ក ពុទ្ធសករាជ ១១៨៣។

ចុល្លសករាជ នាម

[ចុល-ឡៈ-សៈ-កៈ-រ៉ាច] ឬ [ចុល-ឡៈ-ស័ក-ក្រាច] chollsakareach

សករាជតូច។ កាលដែលតាំងចុល្លសករាជនៅថ្ងៃចន្ទ ១២កើត ខែចេត្រ ឆ្នាំកុរ ឯកស័ក ពុទ្ធសករាជ ១១៨៣។

ចុះ

ចេញមកច្រើន, ហែលបណ្ដោយខ្សែទឹកច្រើន :

ចុះ កិរិយាសព្ទ ១)

[ចុះ] chos

ទៅពីទីខ្ពស់កាន់ទីទាប ឬពីទីលើកាន់ទីក្រោម :

ចុះ កិរិយាសព្ទ ២)

[ចុះ] chos

ទៅបំពេញការងារនៅកន្លែងណាមួយ :

ចុះ គុណកិរិយា ១)

[ចុះ] chos

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាជំនួយពាក្យឆ្ងល់ ពាក្យសួរបញ្ជាក់; ប្រើរៀងពីខាងដើម :

ចុះ គុណកិរិយា ២)

[ចុះ] chos

ប្រើក្នុងការបង្គាប់, ការបើកសិទ្ធិឱ្យ, ការបើកឱកាសឱ្យ; ត្រូវប្រើរៀងត្រង់ខាងចុងបំផុត :

ចុះ កិរិយាសព្ទ

[ចុះ] chos

ថមថយ :

ចុះ កិរិយាសព្ទ

[ចុះ] chos

អស់ច្រើន ចំណាយច្រើន :

ចុះ កិរិយាសព្ទ

[ចុះ-សោ-ហ៊ុយ] chos

(សំនួន.) ចំណាយច្រើនលើសពីធម្មតា :

ចុះ កិរិយាសព្ទ

[ចុះ] chos

សរសេរ កត់ចូល ដាក់ចូល :

ចុះ គុណកិរិយា

[ចុះ] chos

ដែលអាចចូលក្នុងចំណុះបាន :

ចុះ កិរិយាសព្ទ

[ចុះ] chos

ចេញមកច្រើន, ហែលបណ្ដោយខ្សែទឹកច្រើន :

ចុះចាញ់

ទទួលព្រមចាញ់ហើយលុះនៅក្នុងអំណាចគេ, បោះបង់ចោលការប្រកួតឬការតស៊ូ :

ចុះចាញ់ កិរិយាសព្ទ

[ចុះ-ចាញ់] choahchanh≈

ទទួលព្រមចាញ់ហើយលុះនៅក្នុងអំណាចគេ, បោះបង់ចោលការប្រកួតឬការតស៊ូ :

ចុះចិត្ត

ស៊ប់ចិត្ត, ស្លុងចិត្ត។

ចុះចិត្ត កិរិយាសព្ទ

[ចុះ-ចិត] choahchet≈

ស៊ប់ចិត្ត, ស្លុងចិត្ត។

ចុះចូល

បាក់បបព្រមចូលជាចំណុះ។

ចុះចូល កិរិយាសព្ទ

[ចុះ-ចូល] choahchoul≈

បាក់បបព្រមចូលជាចំណុះ។

ចុះជាប់

ចូលរួមជានិច្ច មិនដែលខាន :

ចុះជាប់ កិរិយាសព្ទ

[ចុះ-ជាប់] choahcheab≈

ចូលរួមជានិច្ច មិនដែលខាន :

ចុះតម្លៃ

បន្ទាបតម្លៃលក់ឱ្យទាបជាងតម្លៃធម្មតា :

ចុះតម្លៃ កិរិយាសព្ទ

[ចុះ-ដំ-ឡៃ] choahdamlai≈

បន្ទាបតម្លៃលក់ឱ្យទាបជាងតម្លៃធម្មតា :

ចុះបញ្ជិកា

ផ្ដល់លិខិតយល់ព្រមដោយស្ថាប័នមានសមត្ថកិច្ចចំពោះទំនិញសម្រាប់ការធ្វើពាណិជ្ជកម្ម ការចែកចាយ និងការប្រើប្រាស់ក្នុងស្រុកឬនាំចេញ។

ចុះបញ្ជិកា កិរិយាសព្ទ

[ចុះ-បាញ់-ជិ-កា] choahbanhchika≈

ផ្ដល់លិខិតយល់ព្រមដោយស្ថាប័នមានសមត្ថកិច្ចចំពោះទំនិញសម្រាប់ការធ្វើពាណិជ្ជកម្ម ការចែកចាយ និងការប្រើប្រាស់ក្នុងស្រុកឬនាំចេញ។

ចុះបញ្ជី

កត់ត្រាអ្វីមួយចូលក្នុងបញ្ជី :

ចុះបញ្ជី កិរិយាសព្ទ

[ចុះ-បាញ់-ជី] choahbanhchi≈

កត់ត្រាអ្វីមួយចូលក្នុងបញ្ជី :

ចុះប្រេង

(ព.ប្រ.) និយាយពីមនុស្សដែលកំពុងងប់ចិត្តទៅក្នុងឥត្ថីធុត្តភាព ភ្លេចមុខការនាទីរបស់ខ្លួនភ្លេចផ្ទះលំនៅ :

ចុះប្រេង គុណនាម ១)

[ចុះ-ប្រេង] chohbreng

និយាយអំពីដំរីស្ដ ឬភ្លុក ដែលឡើងខ្លួនពេញទំហំ ស្រវឹងដោយកាមារម្មណ៍ ចេញប្រេងត្រង់ខួចនៅកៀនត្រចៀក បណ្ដាលឱ្យកាចងងុល ឥតកោតខ្លាចទម័ក :

ចុះប្រេង គុណនាម ២)

[ចុះ-ប្រេង] chohbreng

(ព.ប្រ.) និយាយពីមនុស្សដែលកំពុងងប់ចិត្តទៅក្នុងឥត្ថីធុត្តភាព ភ្លេចមុខការនាទីរបស់ខ្លួនភ្លេចផ្ទះលំនៅ :

ចុះសម្រុង

ស្រុះស្រួលគ្នា ត្រូវរ៉ូវគ្នា នៅចុះជាមួយគ្នា :

ចុះសម្រុង កិរិយាសព្ទ

[ចុះ-សំ-រ៉ុង] choahsamrong≈

ស្រុះស្រួលគ្នា ត្រូវរ៉ូវគ្នា នៅចុះជាមួយគ្នា :

ចុះឡើង

ធ្វើដំណើរត្រឡប់ទៅនិងត្រឡប់មកញយៗ :

ចុះឡើង កិ., គុ.កិ.

[ចុះ-ឡើង] choahlaeung≈

ធ្វើដំណើរត្រឡប់ទៅនិងត្រឡប់មកញយៗ :

ចូក

កោយយកដោយចបជីក ឬប៉ែលជាដើម :

ចូក កិរិយាសព្ទ

[ចូក] chouk

កោយយកដោយចបជីក ឬប៉ែលជាដើម :

ចូកកំពឹស

ឈ្មោះបទភ្លេងនិងចង្វាក់រាំមួយបែបក្លាយមកពីរបាំជនជាតិភាគតិច។

ចូកកំពឹស នាម

[ចូក-កំ-ពឹស] choukkampoes≈

ឈ្មោះបទភ្លេងនិងចង្វាក់រាំមួយបែបក្លាយមកពីរបាំជនជាតិភាគតិច។

ចូរ

ពាក្យបង្គាប់ឱ្យប្រព្រឹត្ត ឱ្យព្រមតាម :

ចូរ កិរិយាសព្ទ

[ចូ] chour

ធ្វើឱ្យមានស្នាមដោយឆូត ឬ គូសនឹងដែក នឹងក្រចកជាដើម។

ចូរ កិរិយាសព្ទ

[ចូ] chour

ពាក្យបង្គាប់ឱ្យប្រព្រឹត្ត ឱ្យព្រមតាម :

ចូល

ទទួលបានសញ្ជាតិថ្មីខុសពីសញ្ជាតិដើម :

ចូល កិរិយាសព្ទ ១)

[ចូល] jol

ទីទៃពីចេញ គឺទៅពីខាងក្រៅកាន់ខាងក្នុង :

ចូល កិរិយាសព្ទ ២)

[ចូល] jol

មកពីខាងនាយកាន់ខាងអាយ ឬទៅពីខាងអាយកាន់ខាងនាយ :

ចូល កិរិយាសព្ទ ៣)

[ចូល] jol

លះបង់ម្ខាងទៅរកម្ខាង :

ចូល កិរិយាសព្ទ ៤)

[ចូល] jol

ប្ដេជ្ញាខ្លួនជាអ្នកជឿស៊ប់តាមសាសនា :

ចូល គុណនាម ៥)

[ចូល] jol

(វេជ្ជ.) ដែលនាំសារធាតុអ្វីមួយចូលទៅក្នុងសរីរាង្គ :

ចូល កិរិយាសព្ទ

[ចូល-ជួ] jol

ត្រូវតាមគន្លង ត្រង់ល្អ រត់ជួរល្អ ស៊ីគ្នាល្អ :

ចូល កិរិយាសព្ទ

[ចូល-ដៃ] jol

រួមគំនិត ឃុបឃិត :

ចូល កិរិយាសព្ទ

[ចូល-ដៃ-ចូល-ជើង] jol

(សំនួន.) (ម.ព. ចូលដៃ) :

ចូល កិរិយាសព្ទ

[ចូល-ស័ញ-ជាត] jol

ទទួលបានសញ្ជាតិថ្មីខុសពីសញ្ជាតិដើម :

ចូលកង

(ព.សា.) បើកបវេសនកាល :

ចូលកង កិរិយាសព្ទ

[ចូល-កង] choulkngo≈

(ព.សា.) បើកបវេសនកាល :

ចូលខ្យល់

(ព.ប្រ.) ខ្វះចំណូលគ្រប់គ្រាន់ ខាត (សម្រាប់ក្រុមហ៊ុន) :

ចូលខ្យល់ កិរិយាសព្ទ ១)

[ចូល-ខ្យល់] choulkhayl≈

ខូចគុណភាព (សម្រាប់ម្ហូបឬផ្លែឈើ) :

ចូលខ្យល់ កិរិយាសព្ទ ២)

[ចូល-ខ្យល់] choulkhayl≈

(ព.ប្រ.) ខ្វះចំណូលគ្រប់គ្រាន់ ខាត (សម្រាប់ក្រុមហ៊ុន) :

ចូលខ្លួន

បង្ហាញខ្លួន បង្ហាញមុខដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាអ្វីមួយ :

ចូលខ្លួន កិរិយាសព្ទ

[ចូល-ខ្លួន] choulkhluon≈

បង្ហាញខ្លួន បង្ហាញមុខដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាអ្វីមួយ :

ចូលចិត្ត

ពេញចិត្ត ស្រឡាញ់ ត្រូវចិត្ត គាប់ចិត្ត :

ចូលចិត្ត កិរិយាសព្ទ

[ចូល-ចិត] choulchett

ពេញចិត្ត ស្រឡាញ់ ត្រូវចិត្ត គាប់ចិត្ត :

ចូលឆ្នាំ

វេលាឆ្លងទៅកាន់ឆ្នាំថ្មី ដែលតែងមានប្រារព្ធពិធីបុណ្យជាប្រពៃណីផង :

ចូលឆ្នាំ នាម

[ចូល-ឆ្នាំ] choulchhneaum≈

វេលាឆ្លងទៅកាន់ឆ្នាំថ្មី ដែលតែងមានប្រារព្ធពិធីបុណ្យជាប្រពៃណីផង :

ចូលបុណ្យ

រួមចំណែក ចែករំលែកប្រាក់កាសឬវត្ថុផ្សេងៗ ដើម្បីកសាង ឧបត្ថម្ភ សង្គ្រោះជាប្រយោជន៍សាធារណៈ ឬដល់បុគ្គលណាមួយ :

ចូលបុណ្យ កិរិយាសព្ទ

[ចូល-បុន] choulbon≈

រួមចំណែក ចែករំលែកប្រាក់កាសឬវត្ថុផ្សេងៗ ដើម្បីកសាង ឧបត្ថម្ភ សង្គ្រោះជាប្រយោជន៍សាធារណៈ ឬដល់បុគ្គលណាមួយ :

ចូលរួម

រួមចំណែក គាំទ្រ រួបរួម, មានវត្តមានក្នុងកម្មវិធីឬកិច្ចអ្វីមួយ :

ចូលរួម កិរិយាសព្ទ

[ចូល-រួម] jolroum

រួមចំណែក គាំទ្រ រួបរួម, មានវត្តមានក្នុងកម្មវិធីឬកិច្ចអ្វីមួយ :

ចូឡពន

ព្រៃតូច (ឈ្មោះកណ្ឌទី ៦ក្នុងរឿងមហាវេស្សន្តរជាតកគឺ មហាជាតក៍កណ្ឌចូឡពន)។

ចូឡពន នាម

[ចូល-ពន់] choulopon

ព្រៃតូច (ឈ្មោះកណ្ឌទី ៦ក្នុងរឿងមហាវេស្សន្តរជាតកគឺ មហាជាតក៍កណ្ឌចូឡពន)។

ចូឡា

ការមង្គលកោរជុក។ សំ. ចូឌាករណ, ចូឌាសស្ការ "ការកោរជុក" ដែរ។

ចូឡា នាម

[ចូ-ឡា] choula

ជុក, កំប៉ោយ, ផ្នួង។

ចូឡា នាម

[ចូ-ឡា-ក័ន-តៈ-មង់-គល់] choula

(ម.ព. ចូឡាក័ន្ត)។

ចូឡា នាម

[ចូ-ឡា-ក័ន] choula

ការមង្គលកោរជុក។ សំ. ចូឌាករណ, ចូឌាសស្ការ "ការកោរជុក" ដែរ។

ចូឡាមណី

ឈ្មោះព្រះចេតិយ មួយនៅឋានត្រៃត្រិង្ស ជាទីបញ្ចុះព្រះកេសាព្រមទាំងស្នៀតព្រះកេស (ពិន) នៃព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធ; ហៅឱ្យពេញថា ព្រះចូឡាមណីចេតិយ នៅឋានត្រ័យត្រិង្ស។

ចូឡាមណី នាម

[ចូ-ឡា-មៈ-នី] choulamonei

ឈ្មោះព្រះចេតិយ មួយនៅឋានត្រៃត្រិង្ស ជាទីបញ្ចុះព្រះកេសាព្រមទាំងស្នៀតព្រះកេស (ពិន) នៃព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធ; ហៅឱ្យពេញថា ព្រះចូឡាមណីចេតិយ នៅឋានត្រ័យត្រិង្ស។