វចនានុក្រមខ្មែរ

ជួត កិរិយាសព្ទ

[ជួត] chuot

រុំក្បាលដោយឈ្នួត :

ជួន នាម

[ជួន] chuon

(ម.ព. ចួន២)។

ជួនកាល គុណកិរិយា

[ជួន-កាល] chuonkal

(ម.ព. ចួន១)។

ជួនណា គុណកិរិយា

[ជួន-ណា] chuonna

(ម.ព. ចួន១)។

ជួប

កើតមាន សមប្រកបតាមហេតុឬអំពើអ្វីមួយចំពោះមុខ :

ជួប កិរិយាសព្ទ

[ជួប] choub

(ម.ព. ចួប)។

ជួប កិរិយាសព្ទ ១)

[ជួប-ប្រ-ទះ] choub

ឃើញ ពើបអ្វីមួយនឹងភ្នែក :

ជួប កិរិយាសព្ទ ២)

[ជួប-ប្រ-ទះ] choub

កើតមាន សមប្រកបតាមហេតុឬអំពើអ្វីមួយចំពោះមុខ :

ជួបជុំ

ប្រជុំគ្នា, មកជួបគ្នា, ប្រមូលផ្ដុំគ្នា :

ជួបជុំ កិរិយាសព្ទ

[ជួប-ជុំ] chuobchuum≈

ប្រជុំគ្នា, មកជួបគ្នា, ប្រមូលផ្ដុំគ្នា :

ជួបជួន

ជួបជុំ (ច្រើនប្រើក្នុងកំណាព្យបំពេញព្យាង្គ) :

ជួបជួន កិរិយាសព្ទ

[ជួប-ជួន] chuobchuon≈

ជួបជុំ (ច្រើនប្រើក្នុងកំណាព្យបំពេញព្យាង្គ) :

ជួយ

ធ្វើឱ្យអ្នកដទៃបានសម្រេចប្រយោជន៍តាមបំណង, ធ្វើឱ្យគេបានស្រួល, ទំនុកបម្រុង, ឱ្យកម្លាំង, ឱ្យគំនិត ...។

ជួយ កិរិយាសព្ទ

[ជួយ] chouy

ធ្វើឱ្យអ្នកដទៃបានសម្រេចប្រយោជន៍តាមបំណង, ធ្វើឱ្យគេបានស្រួល, ទំនុកបម្រុង, ឱ្យកម្លាំង, ឱ្យគំនិត ...។

ជួរ នាម ១)

[ជួ] jour

របៀបរៀបរៀងតគ្នា :

ជួរ នាម ២)

[ជួ] jour

តំណវង្សត្រកូលនៃបុព្វបុរស, ជំបួរ :

ជួល

ឱ្យធ្វើការ, ប្រើ, សម្រេចកិច្ចការ, ខ្ចីប្រើដោយឱ្យឈ្នួល :

ជួល កិរិយាសព្ទ

[ជួល] choul

ឱ្យធ្វើការ, ប្រើ, សម្រេចកិច្ចការ, ខ្ចីប្រើដោយឱ្យឈ្នួល :

ជួស កិរិយាសព្ទ

[ជួស] chuos

ដាក់ជាជំនួស, ជាតំណាង :

ជួសជុល កិរិយាសព្ទ ១)

[ជួស-ជុល] chuoschul

កែកុន ប៉ះប៉ុនវត្ថុដែលខូចឱ្យប្រើការបានល្អឡើងវិញ :

ជួសជុល កិរិយាសព្ទ ២)

[ជួស-ជុល] chuoschul

ប៉ះប៉ូវផ្លូវចិត្តឱ្យបានប្រសើរឡើងវិញ :

ជើ!

ពាក្យសម្រាប់ពោលដោយខឹង ឬដោយឆ្ងល់, ដោយកោត : ប្រើជា ជើះ! ក៏មាន :

ជើ! ឧទានសព្ទ

[ជើ] cheu≈

ពាក្យសម្រាប់ពោលដោយខឹង ឬដោយឆ្ងល់, ដោយកោត : ប្រើជា ជើះ! ក៏មាន :

ជើង

តួអក្សរព្យញ្ជនៈដែលសរសេរនៅជួរខាងក្រោមនៅពេលមានការត្រួតព្យញ្ជនៈ ហើយជួនកាលក៏លូតហួសទៅខាងលើឆ្វេងឬស្ដាំស្មើព្យញ្ជនៈខាងលើវាដែរ។ ព្យញ្ជនៈនេះជួនកាលក៏មានសំឡេងឬជួនកាលក៏«គ»គ្មានសំឡេងដែរ :

ជើង នាម

[ជើង] jerng

ឈ្មោះទិសមួយផ្ទុយពីទិសខាងត្បូង, ទិសឧត្តរ : តាមទំនៀមខ្មែរយើងពីបុរាណ នៅវេលាដេក គេតែងសណ្ដូកជើងទៅខាងទិសនោះ បានជាហៅទិស ខាងជើង : កុំប្រើថា ជើង, ត្បូង, កើត, លិច ឬ ឡិច ឡើយ, ត្រូវប្រើពាក្យ ខាង ឬ ឯ ផ្សំផងជាដរាបៈ ខាងកើត, ខាងត្បូង, ខាងលិច, ខាងជើង, ឬ ឯកើត, ឯត្បូង, ឯលិច, ឯជើ

ជើង នាម

[ជើង] jerng

ផ្នែក, ខាង, វិស័យ (ច្រើនប្រើនៅខាងផ្នែកកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ) :

ជើង នាម ១)

[ជើង] jerng

អវយវៈប៉ែកខាងក្រោមសម្រាប់ឈរ, សម្រាប់ដើរ :

ជើង នាម ២)

[ជើង] jerng

ផ្នែកខាងក្រោមនៃវត្ថុខ្លះក៏ហៅថា ជើង ដែរ :

ជើង នាម

[ជើង-កែក] jerng

ជើងទាំងពីរមានលំនាំមិនត្រង់ ដែលមានសភាពកោងចេញក្រៅធ្វើឱ្យជង្គង់ទាំងសងខាងមិនប៉ះគ្នា :

ជើង កិរិយាសព្ទ

[ត្រូវ-ជើង-គ្នា] jerng

(ព.ប្រ.) ត្រូវរ៉ូវគ្នា, ស្រុះស្រួលគ្នា :

ជើង នាម

[ជើង] jerng

លើក, ដង (ភាគច្រើនទាក់ទងនឹងការធ្វើដំណើរ ការដឹកជញ្ជូនជាដើម) :

ជើង នាម

[ជើង] jerng

តួអក្សរព្យញ្ជនៈដែលសរសេរនៅជួរខាងក្រោមនៅពេលមានការត្រួតព្យញ្ជនៈ ហើយជួនកាលក៏លូតហួសទៅខាងលើឆ្វេងឬស្ដាំស្មើព្យញ្ជនៈខាងលើវាដែរ។ ព្យញ្ជនៈនេះជួនកាលក៏មានសំឡេងឬជួនកាលក៏«គ»គ្មានសំឡេងដែរ :

ជើងកញ្ជុំ

ឈ្មោះភូមិ១ក្នុងស្រុកទ្រាំង; ក្នុងពង្សាវតារ ហៅថា ព្រះបាទជាន់ជុំ។

ជើងកញ្ជុំ នាម

[ជើង-កញ់-ចុំ] chaungkanhchuum

ឈ្មោះភូមិ១ក្នុងស្រុកទ្រាំង; ក្នុងពង្សាវតារ ហៅថា ព្រះបាទជាន់ជុំ។

ជើងកញ្ជើ

សក់ដែលកាត់ក្រឡឹងមូលជុំវិញ ទុកជើងសក់ត្រឹមស្មើគ្នា រាងដូចកញ្ជើដែលគេផ្កាប់ :

ជើងកញ្ជើ នាម

[ជើង-កញ់-ជើ] chaungkonhchau

សក់ដែលកាត់ក្រឡឹងមូលជុំវិញ ទុកជើងសក់ត្រឹមស្មើគ្នា រាងដូចកញ្ជើដែលគេផ្កាប់ :

ជើងកញ្ជោ

ចម្រឹង ឬបង្គោលបោះចងរនងសន្ទូចរនង :

ជើងកញ្ជោ នាម

[ជើង-កញ់-ជោ] chaungkanhchou

ចម្រឹង ឬបង្គោលបោះចងរនងសន្ទូចរនង :

ជើងកប

សេចក្ដីអន្តរាយដែលមានប្រចាំនៅទីកន្លែងណាមួយ :

ជើងកប នាម

[ជើង-កប] chaungkob

សេចក្ដីអន្តរាយដែលមានប្រចាំនៅទីកន្លែងណាមួយ :

ជើងកាង

(ព.សា) អ្នកលេងប្រចាំទីកន្លែងណាមួយដោយប្រើអំណាចខ្លួនគ្រប់គ្រងទីនោះ (ច្រើនប្រើក្នុងន័យអវិជ្ជមាន) :

ជើងកាង នាម

[ជើង-កាង] cheungkang≈

(ព.សា) អ្នកលេងប្រចាំទីកន្លែងណាមួយដោយប្រើអំណាចខ្លួនគ្រប់គ្រងទីនោះ (ច្រើនប្រើក្នុងន័យអវិជ្ជមាន) :

ជើងការ

ដំណើរការណ៍, ព័ត៌មាន, ទំនងឬលំនាំនៃរឿងរ៉ាវ :

ជើងការ នាម

[ជើង-កា] chaungkar

ដំណើរការណ៍, ព័ត៌មាន, ទំនងឬលំនាំនៃរឿងរ៉ាវ :

ជើងកុក

ឈ្មោះមឈូសមួយប្រភេទ ដែលពាសស្លឹកកណ្ដបឬភ្ជល់ សម្រាប់ដាក់សាកសពអ្នកកម្សត់ដើម្បីធ្វើឈាបនកិច្ច :

ជើងកុក នាម

[ជើង-កុក] chaungkok

ឈ្មោះមឈូសមួយប្រភេទ ដែលពាសស្លឹកកណ្ដបឬភ្ជល់ សម្រាប់ដាក់សាកសពអ្នកកម្សត់ដើម្បីធ្វើឈាបនកិច្ច :

ជើងកោស

ឋានរងខឿនឬជញ្ជាំងវិហារ, ចេតិយ ជាដើម :

ជើងកោស នាម

[ជើង-កោស] chaungkaos

ឋានរងខឿនឬជញ្ជាំងវិហារ, ចេតិយ ជាដើម :

ជើងក្រាន

ប្រដាប់សម្រាប់តម្កល់ឆ្នាំងចម្អិនអាហារ :

ជើងក្រាន នាម

[ជើង-ក្រាន] chaungkran

ប្រដាប់សម្រាប់តម្កល់ឆ្នាំងចម្អិនអាហារ :

ជើងក្រាស

ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទ។

ជើងក្រាស នាម

[ជើង-ក្រាស] chaungkras

ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទ។

ជើងក្អែក

ឈ្មោះវណ្ណយុត្តិមួយយ៉ាង (+) សម្រាប់ទាញសំឡេងអក្សរឱ្យឡើងខ្ពស់ជាងប្រក្រតី ដូចពាក្យថា ឆ្លើយកូ៎ក, នុ៎ះហើយ, អ្វីហ្ន៎? ជាដើម។ សម្រាប់គូសខាងក្រោមកន្លែងជៀតអក្សរ, ជៀតពាក្យ។

ជើងក្អែក នាម

[ជើង-ក្អែក] chaungkaaek

គំនូស ឬឈើខ្វែងមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងក្រញាំជើងក្អែក។

ជើងក្អែក នាម

[ជើង-ក្អែក] chaungkaaek

ឈ្មោះវណ្ណយុត្តិមួយយ៉ាង (+) សម្រាប់ទាញសំឡេងអក្សរឱ្យឡើងខ្ពស់ជាងប្រក្រតី ដូចពាក្យថា ឆ្លើយកូ៎ក, នុ៎ះហើយ, អ្វីហ្ន៎? ជាដើម។ សម្រាប់គូសខាងក្រោមកន្លែងជៀតអក្សរ, ជៀតពាក្យ។

ជើងខ្លាំង

(ព.សា) អ្នកដែលលេចធ្លោឬពូកែជាងគេ :

ជើងខ្លាំង នាម

[ជើង-ខ្លាំង] cheungkhleaumng≈

(ព.សា) អ្នកដែលលេចធ្លោឬពូកែជាងគេ :

ជើងខ្លែង

ឈ្មោះចំណងរបែងរនាបមួយប្រភេទ ឬរបែងបន្ទោះមួយយ៉ាង :

ជើងខ្លែង នាម

[ជើង-ខ្លែង] chaungkhlaeng

ឈ្មោះចំណងរបែងរនាបមួយប្រភេទ ឬរបែងបន្ទោះមួយយ៉ាង :

ជើងគក

សសរបណ្ដុះលើធ្នឹមរងមេដំបូល។

ជើងគក នាម

[ជើង-គក] chaungkok

សសរបណ្ដុះលើធ្នឹមរងមេដំបូល។

ជើងគុល

រទេះមានតែភ្លៅ, កង់, ទូក; ឯកង់ធ្វើដោយបន្ទះឈើមូលឥតកាំ, សម្រាប់ដឹកឈើហុប។

ជើងគុល នាម

[ជើង-គុល] chaungkul

រទេះមានតែភ្លៅ, កង់, ទូក; ឯកង់ធ្វើដោយបន្ទះឈើមូលឥតកាំ, សម្រាប់ដឹកឈើហុប។

ជើងគោ

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទមានស្លឹកទ្រង់ទ្រាយស្រដៀងនឹងក្រចកជើងគោ មានរសជូរអាចប្រើស្ងោរលាងអ្វីៗបាន :

ជើងគោ នាម

[ជើង-គោ] chaungkou

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទមានស្លឹកទ្រង់ទ្រាយស្រដៀងនឹងក្រចកជើងគោ មានរសជូរអាចប្រើស្ងោរលាងអ្វីៗបាន :

ជើងគ្រុឌ

ឈ្មោះគ្រែមួយបែបដែលមានជើង គេឆ្លាក់ឱ្យមានសណ្ឋានដូចជើងគ្រុឌ :

ជើងគ្រុឌ នាម

[ជើង-គ្រុត] chaungkrud

ឈ្មោះគ្រែមួយបែបដែលមានជើង គេឆ្លាក់ឱ្យមានសណ្ឋានដូចជើងគ្រុឌ :

ជើងគ្រុស

សេនាបតីទាំង ៤ដែលមានសេនាបតីម្នាក់ទៀតជាអធិបតី រួមជា ៥ជាអ្នកសម្រេចរាជការផែនដីជាមួយនឹងព្រះមហាក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ។

ជើងគ្រុស នាម

[ជើង-គ្រុស] chaungkrus

សេនាបតីទាំង ៤ដែលមានសេនាបតីម្នាក់ទៀតជាអធិបតី រួមជា ៥ជាអ្នកសម្រេចរាជការផែនដីជាមួយនឹងព្រះមហាក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ។

ជើងចាប

ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទទៀតមានផ្លែទ្រង់ទ្រាយស្រដៀងនឹងក្រញាំជើងសត្វចាប កាលណាទុំឡើងសម្បុរក្រហម បរិភោគបាន។

ជើងចាប នាម

[ជើង-ចាប] chaungchab

ឈ្មោះឈើធំមួយប្រភេទ មានខ្លឹមជាប់ប្រើធន់បានយូរ។

ជើងចាប នាម

[ជើង-ចាប] chaungchab

ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទទៀតមានផ្លែទ្រង់ទ្រាយស្រដៀងនឹងក្រញាំជើងសត្វចាប កាលណាទុំឡើងសម្បុរក្រហម បរិភោគបាន។

ជើងចាស់

ដែលមានបទពិសោធ ចំណេះដឹងច្រើនអំពីអ្វីមួយ :

ជើងចាស់ គុណនាម

[ជើង-ចាស់] cheungchas≈

ដែលមានបទពិសោធ ចំណេះដឹងច្រើនអំពីអ្វីមួយ :

ជើងចែវ

មនុស្សច្រើនគ្នាជាអ្នកចែវទូកក៏ហៅថា ជើងចែវ បានដែរ :

ជើងចែវ នាម ១)

[ជើង-ចែវ] chaungchaev

បង្គោលបោះនៅគែមទូក សម្រាប់ពាក់ចែវ។

ជើងចែវ នាម ២)

[ជើង-ចែវ] chaungchaev

មនុស្សច្រើនគ្នាជាអ្នកចែវទូកក៏ហៅថា ជើងចែវ បានដែរ :

ជើងឆ្កោក

ជើងកូបដំរីសណ្ឋានដូចចម្ពាមសម្រាប់ដាក់បញ្ជិះពាក់លើកណ្ដាល។

ជើងឆ្កោក នាម

[ជើង-ឆ្កោក] chaungchhkaok

ជើងកូបដំរីសណ្ឋានដូចចម្ពាមសម្រាប់ដាក់បញ្ជិះពាក់លើកណ្ដាល។

ជើងជង់

គល់ឈើ, ឫស្សីឬត្រែង, ផ្ដៅ ដែលគេកាត់ទុកឱ្យសល់នៅដី បើដើរទៅជល់ជង់ជើង :

ជើងជង់ នាម

[ជើង-ជង់] chaungchong

គល់ឈើ, ឫស្សីឬត្រែង, ផ្ដៅ ដែលគេកាត់ទុកឱ្យសល់នៅដី បើដើរទៅជល់ជង់ជើង :

ជើងជ្រូក

ឈ្មោះនំមួយប្រភេទធ្វើអំពីម្សៅខ្សាយលាយច្របល់ជាមួយសណ្ដែកបាយ សណ្ដែកបណ្ដុះ ប៉ិកួៈជាដើម ហើយដាក់ក្នុងកំប៉ុងចម្អិនក្នុងខ្ទះខ្លាញ់។

ជើងជ្រូក នាម

[ជើង-ជ្រូក] cheungchruk≈

ឈ្មោះនំមួយប្រភេទធ្វើអំពីម្សៅខ្សាយលាយច្របល់ជាមួយសណ្ដែកបាយ សណ្ដែកបណ្ដុះ ប៉ិកួៈជាដើម ហើយដាក់ក្នុងកំប៉ុងចម្អិនក្នុងខ្ទះខ្លាញ់។

ជើងតាង នាម

[ជើង-តាង] cheungtang≈

ផ្នែកខាងក្រោមនៃសសរ, ទម្រសសរ ប្រើសម្រាប់ទ្រសសរនៃសំណង់ ដូចជា អគារ ស្ពាន ផ្ទះ ជាដើម, ខ្លះហៅថា តាង ក៏មាន :

ជើងតាំង

តុតូច ៤ជ្រុងឬមូល សម្រាប់តាំងអ្វីៗ ឬសម្រាប់អង្គុយ :

ជើងតាំង នាម

[ជើង-តាំង] chaungtang

តុតូច ៤ជ្រុងឬមូល សម្រាប់តាំងអ្វីៗ ឬសម្រាប់អង្គុយ :

ជើងថ្ករ

ទីដីនិងឧសដែលរៀបចំធ្វើឈាបនកិច្ចនោះក៏ហៅថា ជើងថ្ករ ដែរ :

ជើងថ្ករ នាម ១)

[ជើង-ថ្ក] chaungthkar

បង្គោល ៤បោះអមទប់ក្ដារមឈូសដែលតម្កល់ក្នុងទីធ្វើឈាបនកិច្ច :

ជើងថ្ករ នាម ២)

[ជើង-ថ្ក] chaungthkar

ទីដីនិងឧសដែលរៀបចំធ្វើឈាបនកិច្ចនោះក៏ហៅថា ជើងថ្ករ ដែរ :

ជើងទើន

ជើងគំនរដី ឬពំនូកដីខ្ពស់ដែលគេច្រុះដោយឈើខ្លឹមឬក្រាក់ជាជើងខឿនបន្ទាយឬប្រាសាទឬវិហារជាដើម :

ជើងទើន នាម

[ជើង-ទើន] chaungtaun

ជើងគំនរដី ឬពំនូកដីខ្ពស់ដែលគេច្រុះដោយឈើខ្លឹមឬក្រាក់ជាជើងខឿនបន្ទាយឬប្រាសាទឬវិហារជាដើម :

ជើងទៀន

ប្រដាប់សម្រាប់បិទទៀន។

ជើងទៀន នាម

[ជើង-ទៀន] chaungtien

ប្រដាប់ធ្វើដោយថ្ម ឬឈើជាដើម ក្រឡឹងមានក្បាច់រំហួតមានកន្ទួត សម្រាប់ដាក់កល់បង្កាន់ដៃ ឬដាក់ជាលម្អការរចនាទាំងពួង។