វចនានុក្រមខ្មែរ

ដាំង នាម

[ដាំង] dang

(ព.បុ.) គុយ្ហប្បទេសរបស់មនុស្សប្រុសឬសត្វឈ្មោល :

ដាំដូង កិរិយាសព្ទ

[ដាំ-ដូង] damdoung

បំបះគូទឡើងលើ បង្អោនក្បាលចុះក្រោម។

ដាំដូង គុណកិរិយា

[ដាំ-ដូង] damdoung

ដួលដាំដូង ឬ ដួលដាំទីង ដួលបះគូទឡើងលើ។

ដាំដែង គុណនាម

[ដាំ-ដែង] damdaeng

ព័ណ៌, សម្បុរខ្មៅលាយក្រហម :

ដាំទីង កិរិយាសព្ទ

[ដាំ-ទីង] damting

(ម.ព. ដាំដូង, ចាក់ទីង)។

ដិត

ជាប់, ប្រកិតតាម ដោយត្រូវចិត្ត ត្រូវគំនិត ឬផ្ដេកផ្ដិតចិត្តគំនិតទទួលជឿស្ដាប់ប្រព្រឹត្តតាមពេញទី។

ដិត កិ., គុ.កិ.

[ដិត] det

កាន់ជាប់ដោយជ្រលក់ ឬដោយលាបជាដើម :

ដិត កិរិយាសព្ទ

[ដិត] det

ជាប់តាម, ប្រកិតតាម។

ដិត គុណនាម

[ដិត-ដោយ] det

ជាប់, ប្រកិតតាម ដោយត្រូវចិត្ត ត្រូវគំនិត ឬផ្ដេកផ្ដិតចិត្តគំនិតទទួលជឿស្ដាប់ប្រព្រឹត្តតាមពេញទី។

ដិតក្រាស់ គុណនាម

[ដិត-ក្រាស់] detkreas≈

(ប.ព.) ដែលដិតច្បាស់ក្រាស់លើសពីធម្មតា។

ដិតដល់

ហ្មត់ចត់, យ៉ាងច្បាស់លាស់ ស៊ីជម្រៅ, ជាប់ជាប្រចាំ :

ដិតដល់ គុណនាម

[ដិត-ដល់] detdlo≈

ហ្មត់ចត់, យ៉ាងច្បាស់លាស់ ស៊ីជម្រៅ, ជាប់ជាប្រចាំ :

ដិតដាម

នឹកគិតទៅដល់អ្វីមួយជាប់ជានិច្ច, ដែលនៅតែចងចាំក្នុងចិត្ត, ដែលនៅដិតជាប់ក្នុងអារម្មណ៍ :

ដិតដាម កិ., គុ.

[ដិត-ដាម] detdam≈

នឹកគិតទៅដល់អ្វីមួយជាប់ជានិច្ច, ដែលនៅតែចងចាំក្នុងចិត្ត, ដែលនៅដិតជាប់ក្នុងអារម្មណ៍ :

ដី នាម ១)

[ដី] dey

បណ្ដុំនៃសារធាតុខនិជ សារធាតុសរីរាង្គ អង្គធាតុរាវនិងឧស្ម័ននៅស្រទាប់លើបង្អស់នៃផែនដី ជាទីដែលរុក្ខជាតិអាចដុះលូតលាស់បានក្នុងបរិស្ថានធម្មជាតិ :

ដី នាម ២)

[ដី] dey

ភពផែនដី :

ដី នាម ៣)

[ដី] dey

ស្រទាប់លើនៃផែនដីដែលមនុស្សប្រើប្រាស់ជាលំនៅឋាន កសិកម្ម ឧស្សាហកម្ម សេវាកម្មព្រៃជាដើម :

ដី នាម ៤)

[ដី] dey

ប្រទេស, នគរ, ដែនដី, ទឹកដី :

ដី នាម ១)

[ក្បាល-ដី] dey

ប្រវែងទទឹងខាងមុខដីមួយកន្លែង :

ដី នាម ២)

[ក្បាល-ដី] dey

ផ្ទៃដីដែលត្រូវបានគេរៀបចំបែងចែកជាប្លង់សម្រាប់សម្គាល់កម្មសិទ្ធិរបស់អ្នកណាម្នាក់ :

ដី នាម

[ដី-ចំ-កា] dey

ដីសម្រាប់ធ្វើចម្ការ ឬដាំដំណាំផ្សេងៗ :

ដី នាម

[ដី-ធ្លី] dey

ផ្ទៃដីជាកម្មសិទ្ធិសាធារណៈឬឯកជនសម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងគោលបំណងណាមួយ :

ដី នាម

[ដី-ប្រ-ឆេះ] dey

ដីឆ្អិនត្រង់កន្លែងដែលដុតគំនរព្រៃជាដើមរួចហើយ។

ដី នាម

[ដី-ប្រៃ] dey

ដីមួយប្រភេទដែលមានជាតិប្រៃ ហើយអាចដាំបានតែប្រភេទដំណាំមួយចំនួនប៉ុណ្ណោះ :

ដី នាម

[ដី-ព្រៃ] dey

ដីដែលមានព្រៃឈើដុះ :

ដី នាម

[ដី-ភ្នំ] dey

ដីដែលស្ថិតនៅតំបន់ភ្នំ :

ដី នាម

[ដី-ល្បាយ] dey

ដីច្រើនប្រភេទចូលគ្នា ឬដីដែលមានស្រទាប់ច្រើនប្រភេទចូលគ្នា :

ដី នាម

[ដី-ស្រែ] dey

ដីដែលអាចធ្វើស្រែបាន :

ដីកា នាម ១)

[ដី-កា] deika

គម្ពីរកែខៃ បញ្ជាក់អត្ថន័យរបស់បាលី (បិដក) ខ្លះ, របស់អដ្ឋកថានៃបាលីខ្លះ, របស់ដីកាមុនៗខ្លះ, អាងដល់អត្ថន័យរបស់គម្ពីរឯទៀតខ្លះក៏មាន គម្ពីរ សារត្ថទីបនី ជា មូលដីកា (ដីកាដើម) ; វិមតិវិនោទនី ជា អនុដីកា (ដីកាបន្ទាប់) ; វជិរពុទ្ធិ ជា អន្វានុដីកា (ដីកាបន្ទាប់ពីអនុដីកាមកទៀត)

ដីកា នាម ២)

[ដី-កា] deika

សេចក្ដីសម្រេចរបស់ចៅក្រមឬព្រះរាជអាជ្ញា ដើម្បីអនុញ្ញាតឬបង្គាប់ឱ្យធ្វើកិច្ចអ្វីមួយ។

ដីកា នាម

[ដី-កា-កោះ] deika

លិខិតបង្គាប់របស់តុលាការដែលតម្រូវឱ្យបុគ្គលណាមួយត្រូវតែមកបង្ហាញខ្លួននៅតុលាការតាមកាលកំណត់ណាមួយ។

ដីកា នាម

[ដី-កា-បើក] deika

លិខិតបើកប្រាក់ ឬវត្ថុផ្សេងៗ។

ដីកា នាម

[ដី-កា-សា-ទុក] deika

ដីកាសម្រាប់ថ្វាយព្រះមហាក្សត្រិយ៍ជាអម្ចាស់ជីវិត។

ដីកា នាម

[ដី-កា-សា-ទោស] deika

(ម.ព. ដីកាសាទុក្ខ)។

ដីខ្មៅ

(ម.ព. ខ្មៅដៃ)។

ដីខ្មៅ នាម ១)

[ដី-ខ្មៅ] deikhmau

ថ្មម្សៅព័ណ៌សម្រាប់សរសេរលើក្រដាស, សម្រាប់ដឹក, គូស, វាស, គូរ ...។

ដីខ្មៅ នាម ២)

[ដី-ខ្មៅ] deikhmau

(ម.ព. ខ្មៅដៃ)។

ដីប្លី

ឈ្មោះវល្លិឡើងជន្លង់មួយប្រភេទ (ពួកម្រេច) ផ្លែមូលទ្រវែង មានរសជាតិហឹរ សម្រាប់ប្រើជាថ្នាំក្ដៅ ឬជាគ្រឿងសម្ល, ច្រើនដាំឱ្យវារតោងឡើងឈើស្រស់។

ដីប្លី នាម

[ដី-ប្លី] deiblei

ឈ្មោះវល្លិឡើងជន្លង់មួយប្រភេទ (ពួកម្រេច) ផ្លែមូលទ្រវែង មានរសជាតិហឹរ សម្រាប់ប្រើជាថ្នាំក្ដៅ ឬជាគ្រឿងសម្ល, ច្រើនដាំឱ្យវារតោងឡើងឈើស្រស់។

ដីលែង

ដីម៉ដ្ឋផង់ដូចម្សៅ ព័ណ៌ក្រហមក្រមៅ ស្រដៀងគ្រាក់ខ្នុរ សម្រាប់លាយជាថ្នាំលាបជញ្ជាំងផ្ទះជាដើម។ វត្ថុនេះ បព្វជិតអាចយកទៅលាយធ្វើជាទឹកអម្ចត់ជ្រលក់ចីវរបាន។

ដីលែង នាម

[ដី-លែង] deileaeng

ដីម៉ដ្ឋផង់ដូចម្សៅ ព័ណ៌ក្រហមក្រមៅ ស្រដៀងគ្រាក់ខ្នុរ សម្រាប់លាយជាថ្នាំលាបជញ្ជាំងផ្ទះជាដើម។ វត្ថុនេះ បព្វជិតអាចយកទៅលាយធ្វើជាទឹកអម្ចត់ជ្រលក់ចីវរបាន។

ដីវិទ្យា

វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាពីប្រវត្តិកំណកំណើត ការវិវត្ត លក្ខណៈរូប គីមី លក្ខណៈជីវសាស្ត្រ និងចំណែកថ្នាក់ដី។

ដីវិទ្យា នាម

[ដី-វិត-ទ្យា] deivittyea≈

វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាពីប្រវត្តិកំណកំណើត ការវិវត្ត លក្ខណៈរូប គីមី លក្ខណៈជីវសាស្ត្រ និងចំណែកថ្នាក់ដី។

ដីស

ថ្មភក់ ឬថ្មម្សៅព័ណ៌ស សាច់ទន់សម្រាប់សរសេរលើក្ដារឈ្នួន, គួរសរសេរជា ដីស :

ដីស នាម

[ដី-ស] deisor

ថ្មភក់ ឬថ្មម្សៅព័ណ៌ស សាច់ទន់សម្រាប់សរសេរលើក្ដារឈ្នួន, គួរសរសេរជា ដីស :

ដីសណ្ដ

(ភូមិ.) វាលទំនាបបង្កើតឡើងដោយស្រទាប់កម្ទេចកំណដែលចាក់បង្គរបន្តិចម្ដងៗ នៅតាមមាត់ទន្លេឬសមុទ្រ នៅពេលល្បឿនទឹកថយចុះ :

ដីសណ្ដ នាម ១)

[ដី-សន់-ដ] deisnoda≈

ដីវាលទំនាបជាទីដែលទន្លេបែកជាខ្នែងតូចៗហូរចូលទៅក្នុងសមុទ្រ ហើយជួនកាលមានរាងប្រហាក់ប្រហែលនឹងត្រីកោណ។

ដីសណ្ដ នាម ២)

[ដី-សន់-ដ] deisnoda≈

(ភូមិ.) វាលទំនាបបង្កើតឡើងដោយស្រទាប់កម្ទេចកំណដែលចាក់បង្គរបន្តិចម្ដងៗ នៅតាមមាត់ទន្លេឬសមុទ្រ នៅពេលល្បឿនទឹកថយចុះ :

ដីសន្ទះ

ផ្ទៃដីដែលមានទទឹងតូចឬស្តួច ហើយខណ្ឌផ្ទៃទឹកដែលនៅសងខាងដោយភ្ជាប់ផ្ទាំងដីធំពីរ :

ដីសន្ទះ នាម

[ដី-សន់-ទះ] deisnoteah≈

ផ្ទៃដីដែលមានទទឹងតូចឬស្តួច ហើយខណ្ឌផ្ទៃទឹកដែលនៅសងខាងដោយភ្ជាប់ផ្ទាំងដីធំពីរ :

ដីស្អិត

(ម.ព. ដីឥដ្ឋ)។

ដីស្អិត នាម

[ដី-ស្អិត] deisaet

(ម.ព. ដីឥដ្ឋ)។

ដីឥដ្ឋ

ដីដែលស្អិតល្មួតបៀមទឹកឬដីដែលម៉ដ្ឋទន់ល្មួត សម្រាប់ធ្វើក្អម, ឆ្នាំង, ឥដ្ឋ, ក្បឿងជាដើម។

ដីឥដ្ឋ នាម

[ដី-អិត] deiaet≈

ដីដែលស្អិតល្មួតបៀមទឹកឬដីដែលម៉ដ្ឋទន់ល្មួត សម្រាប់ធ្វើក្អម, ឆ្នាំង, ឥដ្ឋ, ក្បឿងជាដើម។

ដឹក

គូសអូសឱ្យដិតជាស្នាមគំនូស :

ដឹក កិរិយាសព្ទ

[ដឹក] deuk

នាំយកទៅមកដោយគ្រឿងផ្ទុកមានរទេះ ទូក ជាដើម :

ដឹក កិរិយាសព្ទ

[ដឹក] deuk

(ព.ប្រ.) ណែនាំបញ្ចុះបញ្ចូលបុរសនិងស្ត្រីដើម្បីឱ្យបានគ្នាជាគូស្នេហ៍ឬប្ដីប្រពន្ធ។

ដឹក នាម

[ដឹក] deuk

ចំនួន, ទម្ងន់ ដែលល្មមដឹកនាំយកទៅមកបាន :

ដឹក កិរិយាសព្ទ ១)

[ដឹក] deuk

នាំបណ្ដើរដោយកាន់ខ្សែ :

ដឹក កិរិយាសព្ទ ២)

[ដឹក] deuk

កាន់ខ្សែទាញអូសទាំង ២ខាង :

ដឹក កិរិយាសព្ទ ៣)

[ដឹក] deuk

គូសអូសឱ្យដិតជាស្នាមគំនូស :

ដឹកដឿ

(ម.ព. ដក់ដឿ)។

ដឹកដឿ នាម

[ដឹក-ដឿ] doekdoea

(ម.ព. ដក់ដឿ)។

ដឹកដៀវ

ទឹមគោឬក្របី, សេះ តែមួយ ហើយដឹកនាំគ្រឿងផ្ទុកទៅមក។

ដឹកដៀវ កិរិយាសព្ទ

[ដឹក-ដៀវ] doekdiev

ទឹមគោឬក្របី, សេះ តែមួយ ហើយដឹកនាំគ្រឿងផ្ទុកទៅមក។

ដឹកនាំ

ណែនាំ :

ដឹកនាំ កិរិយាសព្ទ ១)

[ដឹក-នាំ] dirknorm

គ្រប់គ្រង, ចាត់ចែងការងារក្នុងក្រុម ក្នុងស្ថាប័ន ក្នុងប្រទេស :

ដឹកនាំ កិរិយាសព្ទ ២)

[ដឹក-នាំ] dirknorm

ណែនាំ :

ដឹង

ប្រដាប់ គ្រឿងប្រើប្រាស់ធ្វើដោយដែក មានដង មានផ្លែសម្រាប់ក្របែល, ពុះ, ច, ចាំងឈើ; ដឹងមាន ៣ប្រភេទគឺ ដឹងភ្លុក ឬ ដឹងស្លាប, ដឹងជង, ដឹងជ្វា។

ដឹង កិរិយាសព្ទ

[ដឹង] dg

បានដំណឹង, ចូលចិត្តជាក់, ជ្រាបច្បាស់ក្នុងចិត្ត, យល់ជាក់ :

ដឹង កិរិយាសព្ទ

[ដឹង-ចិត-ដឹង-ថ្លើម] dg

(សំនួន.) ស្គាល់ឬយល់ចិត្តច្បាស់លាស់ :

ដឹង កិរិយាសព្ទ

[អោយ-ដឹង-ស-ខ្មៅ] dg

(សំនួន.) ឃើញជាក់ស្ដែង, ដឹងពិតប្រាកដ :

ដឹង នាម

[ដឹង] dg

ប្រដាប់ គ្រឿងប្រើប្រាស់ធ្វើដោយដែក មានដង មានផ្លែសម្រាប់ក្របែល, ពុះ, ច, ចាំងឈើ; ដឹងមាន ៣ប្រភេទគឺ ដឹងភ្លុក ឬ ដឹងស្លាប, ដឹងជង, ដឹងជ្វា។

ដឹងក្ដី

ដឹងសេចក្ដី, ដឹងការណ៍ខុសត្រូវ, ដែលបានដឹងការណ៍ខុសត្រូវក្រែលហើយ :

ដឹងក្ដី កិ., គុ.

[ដឹង-ក្ដី] doengkdei

ដឹងសេចក្ដី, ដឹងការណ៍ខុសត្រូវ, ដែលបានដឹងការណ៍ខុសត្រូវក្រែលហើយ :

ដឹងឮុ

ទទួលស្គាល់ យល់ព្រមថាពិត ទទួលធ្វើជាសាក្សី :

ដឹងឮុ កិរិយាសព្ទ

[ដឹង-លឺ] doengleu≈

ទទួលស្គាល់ យល់ព្រមថាពិត ទទួលធ្វើជាសាក្សី :

ដឹប

(ម.ព. ដុប{¥¥}១{££})។

ដឹប កិរិយាសព្ទ

[ដឹប] doeb

(ម.ព. ដុប១)។

ដឹស

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ស្លឹកធំៗ, មានផ្កាក្រអូប, មានមើមស្រដៀងនឹងក្ដួច, មើមនោះ បើយកមកចិតជាចំណិតៗ ហើយត្រាំទឹកឱ្យសោះអស់រសជាតិដើមចេញ អាចប្រកបប្រើធ្វើជាអាហារបានក្នុងទុព្ភិក្ខកាល។

ដឹស នាម

[ដឹស] does

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ស្លឹកធំៗ, មានផ្កាក្រអូប, មានមើមស្រដៀងនឹងក្ដួច, មើមនោះ បើយកមកចិតជាចំណិតៗ ហើយត្រាំទឹកឱ្យសោះអស់រសជាតិដើមចេញ អាចប្រកបប្រើធ្វើជាអាហារបានក្នុងទុព្ភិក្ខកាល។