វចនានុក្រមខ្មែរ

ដួង នាម

[ដួង] doung

ដង្កូវពួកមួយ ច្រើនកើតក្នុងឈើពុក, ក្នុងដីធូរសើមដែលមានជីខ្លាំង, ក្នុងដើមវល្លិមានវល្លិខ្ញែរជាដើម ...។

ដួង នាម

[ដួង] doung

អ្វីៗដែលមានរូបសណ្ឋានមូលភ្លឺ, រុងរឿង :

ដួង នាម

[ដួង] doung

ឈ្មោះប្រាក់សម្រាប់ចាយមួយបែប មានរូបសណ្ឋានស្រដៀងនឹងរូបដង្កូវដួង, មានប្រើតែពីក្នុងសម័យបុរាណ :

ដួងចិត្ត

ហទយវត្ថុ, តួចិត្ត (ចិត្ត ១ដួង គឺតួចិត្ត មួយដែលកើតឡើង)។

ដួងចិត្ត នាម

[ដួង-ចិត] duongchet≈

ហទយវត្ថុ, តួចិត្ត (ចិត្ត ១ដួង គឺតួចិត្ត មួយដែលកើតឡើង)។

ដួងចែម

(ម.ព. ដូងចែម)។

ដួងចែម នាម

[ដួង-ចែម] duongchaem≈

(ម.ព. ដូងចែម)។

ដួងចៃ

(ម.ព. ដួងចិត្ត)។

ដួងចៃ នាម

[ដួង-ចៃ] duongchai≈

(ម.ព. ដួងចិត្ត)។

ដួងជតា

ដួងកំណើត, ថ្ងៃ ខែ ឆ្នាំដែលកើតពាក់ព័ន្ធនឹងរាសីរបស់បុគ្គលនីមួយៗ។

ដួងជតា នាម

[ដួង-ជៈ-តា] duongcheakta≈

ដួងកំណើត, ថ្ងៃ ខែ ឆ្នាំដែលកើតពាក់ព័ន្ធនឹងរាសីរបស់បុគ្គលនីមួយៗ។

ដួងជីវន្ត

ពាក្យហៅស្ត្រីជាគូស្នេហា ស្រឡាញ់ស្មើជីវិត។

ដួងជីវន្ត នាម

[ដួង-ជី-វ័ន] duongchivno≈

ពាក្យហៅស្ត្រីជាគូស្នេហា ស្រឡាញ់ស្មើជីវិត។

ដួងវិញ្ញាណ

តួវិញ្ញាណ។

ដួងវិញ្ញាណ នាម

[ដួង-វិញ-ញាន] duongvinhnhean≈

តួវិញ្ញាណ។

ដួងសមរ

ពាក្យហៅស្ត្រីជាគូកម្សត់ដែលរួមស្លាប់រស់ជាមួយគ្នា; ហៅក្លាយតាមសៀមថា ដួងសម៉ន ក៏មានខ្លះ។

ដួងសមរ នាម

[ដួង-ស-ម៉] duongsama≈

ពាក្យហៅស្ត្រីជាគូកម្សត់ដែលរួមស្លាប់រស់ជាមួយគ្នា; ហៅក្លាយតាមសៀមថា ដួងសម៉ន ក៏មានខ្លះ។

ដួច

ដែលខ្ពស់សន្លឹម, ដែលជាចុងប៉ូច :

ដួច កិរិយាសព្ទ

[ដួច] duoch

ផ្ដួច, ផ្ដួចឡើង, តាំងកឡើង; កួចខ្ពស់ឡើង :

ដួច គុណនាម

[ដួច] duoch

ដែលខ្ពស់សន្លឹម, ដែលជាចុងប៉ូច :

ដួចដល់

ជិតនឹងដល់ទី (ច្រើនប្រើតែក្នុងកាព្យ) :

ដួចដល់ គុណកិរិយា

[ដួច-ដល់] duochdol

ជិតនឹងដល់ទី (ច្រើនប្រើតែក្នុងកាព្យ) :

ដួន

ប្រដាប់ធ្វើដោយស្លឹកត្នោត, ដោយភ្ជល់ ឬ ត្បាញដោយបន្ទោះឫស្សី, បន្ទោះផ្ដៅជាដើម មានបែបសណ្ឋានផ្សេងៗគ្នា, បែបខ្លះមានរៀងស្រដៀងនឹងគ្របឆ្នាំងដី, បែបខ្លះរាងកំពាងខាងក្រោម មានកំពូលស្រួច, បែបខ្លះរាងក្រឡូមខុបត្រង់ កណ្ដាប់មានកំពូលមូលក្រឡូម, សម្រាប់ពាក់គ្របក្បាលការពារកុំឱ្យកម្ដ

ដួន នាម

[ដួន] duon

ប្រដាប់ធ្វើដោយស្លឹកត្នោត, ដោយភ្ជល់ ឬ ត្បាញដោយបន្ទោះឫស្សី, បន្ទោះផ្ដៅជាដើម មានបែបសណ្ឋានផ្សេងៗគ្នា, បែបខ្លះមានរៀងស្រដៀងនឹងគ្របឆ្នាំងដី, បែបខ្លះរាងកំពាងខាងក្រោម មានកំពូលស្រួច, បែបខ្លះរាងក្រឡូមខុបត្រង់ កណ្ដាប់មានកំពូលមូលក្រឡូម, សម្រាប់ពាក់គ្របក្បាលការពារកុំឱ្យកម្ដ

ដួល

(ម.ព. ដួលចំតិតចំតូង)។

ដួល កិរិយាសព្ទ ១)

[ដួល] duol

ភ្លាត់ជំហររលំចុះ។

ដួល កិរិយាសព្ទ ២)

[ដួល] duol

(ព.ប្រ.) ថ្លោះធ្លាក់, ខូចយសស័ក្ដិ, ចាញ់គេ។

ដួល កិរិយាសព្ទ

[ដួល-ចំ-តិត-ចំ-តូង] duol

ដួលជ្រហឹតជ្រហម ចំតិតគូទឡើងច្រើនដងច្រើនត្រឡប់ (ព.សា.) ; (ព.គ.) ថា ដួលជ្រហិតជ្រហម)។

ដួល កិរិយាសព្ទ

[ដួល-តិត-ដួល-តូង] duol

(ម.ព. ដួលចំតិតចំតូង)។

ដួស

បញ្ចៀសវាសវាង, កៀសនាយកៀសអាយ។

ដួស កិរិយាសព្ទ ១)

[ដួស] duos

កោយដងយកដោយវែក, ដោយស្លាបព្រាជាដើម :

ដួស កិរិយាសព្ទ ២)

[ដួស] duos

កោយ, ចូកដោយស្នែង :

ដួស កិ., គុ.កិ. ៣)

[ដួស] duos

(ព.ប្រ.) ដួស, ដួសដង, ដួសនាយដួសអាយ បញ្ចៀសវាសវាង, កៀសនាយកៀសអាយ :

ដួស កិរិយាសព្ទ

[ដួស-នាយ-ដួស-អាយ] duos

បញ្ចៀសវាសវាង, កៀសនាយកៀសអាយ។

ដើម

(ម.ព. ដើមអាទិ)។

ដើម នាម ១)

[ដើម] derm

គល់, ភាគជាដំបូង, ជាមុន :

ដើម នាម ២)

[ដើម] derm

សំណុំខ្លួន, តួខ្លួន :

ដើម នាម

[ដើម-កា] derm

អ្នកផ្ដើមធ្វើការ, ម្ចាស់ការ (ប្រើចំពោះតែការកុសល ឬមង្គលការផ្សេងៗ)។

ដើម នាម

[ដើម-គំ-និត] derm

អ្នកផ្ដើមគិតជាមុនគេ។

ដើម នាម

[ដើម-ចម] derm

ដើមហេតុដែលជាធំក្នុងដំណើរ, ក្នុងរឿងអ្វីមួយ។

ដើម នាម

[ដើម-ចោត] derm

អ្នកផ្ដើមចោទមុនគេ, រូបចោទក៍។

ដើម នាម

[ដើម-ដង] derm

សំណុំ, លំនាំ, ទំហំ នៃដើមដំណាំផ្សេងៗ :

ដើម នាម

[ដើម-ដំ-បូង] derm

គ្រាមុនបង្អស់។

ដើម នាម

[ដើម-បន់-ដឹង] derm

អ្នកប្ដឹងមុន។

ដើម នាម

[ដើម-បុន] derm

អ្នកផ្ដើមធ្វើបុណ្យ (ម្ចាស់បុណ្យ)។

ដើម នាម

[ដើម-ហែត] derm

ហេតុដំបូង។

ដើម គុណកិរិយា

[ដើម-ឡើយ] derm

កាលមុន, គ្រាដំបូង។

ដើម នាម

[ដើម-អាត] derm

អ្នកនាំផ្ដើមមុនគេ; ហេតុ, ដំណើរ, សេចក្ដីដែលផ្ដើមមុនបង្អស់។

ដើម នាម

[ដើម-អាត-ដើម-ធាន] derm

(ម.ព. ដើមអាទិ)។

ដើមក

សរីរាង្គផ្នែកខាងលើ ក ស្ថិតនៅជាប់នឹងបួរចង្កា :

ដើមក នាម

[ដើម-ក] daeumka≈

សរីរាង្គផ្នែកខាងលើ ក ស្ថិតនៅជាប់នឹងបួរចង្កា :

ដើមកំណើត

ទីតាំងឬចំណុចគោលដែលអ្វីមួយបានកើតឡើង :

ដើមកំណើត នាម

[ដើម-កំ-ណើត] daeumkamnaeut≈

ទីតាំងឬចំណុចគោលដែលអ្វីមួយបានកើតឡើង :

ដើមឈើ

រុក្ខជាតិដែលដុះលូតលាស់អាស្រ័យឫសចាក់ចុះស្រូបយកជីជាតិក្នុងដី ហើយដែលអាចយកមកប្រើប្រាស់បានទាំងដើម មែក សម្បក ស្លឹក ផ្កា ផ្លែ និង មានប្រយោជន៍ច្រើនដល់មនុស្សសត្វ :

ដើមឈើ នាម

[ដើម-ឈើ] daeumchheu≈

រុក្ខជាតិដែលដុះលូតលាស់អាស្រ័យឫសចាក់ចុះស្រូបយកជីជាតិក្នុងដី ហើយដែលអាចយកមកប្រើប្រាស់បានទាំងដើម មែក សម្បក ស្លឹក ផ្កា ផ្លែ និង មានប្រយោជន៍ច្រើនដល់មនុស្សសត្វ :

ដើមទង

ទងគន្លង, ទំនងជាមុនបង្អស់។

ដើមទង នាម

[ដើម-ទង] daeumtngo≈

ទងគន្លង, ទំនងជាមុនបង្អស់។

ដើមទុន

ប្រាក់ដើម សម្រាប់ប្រកបការងារយកចំណេញ :

ដើមទុន នាម

[ដើម-ទុន] daeumtun≈

ប្រាក់ដើម សម្រាប់ប្រកបការងារយកចំណេញ :

ដើមទ្រព្យ

ទ្រព្យដែលមិនចាយវាយទុកឱ្យនៅជាប្រធាន, ជាមេនៃទ្រព្យក្នុងផ្ទះ។

ដើមទ្រព្យ នាម

[ដើម-ទ្រាប់] daeumtreab≈

ទ្រព្យដែលមិនចាយវាយទុកឱ្យនៅជាប្រធាន, ជាមេនៃទ្រព្យក្នុងផ្ទះ។

ដើមធាន

(ម.ព. ដើមអាទិ ក្នុង ដើម)។

ដើមធាន នាម

[ដើម-ធាន] daeumthean≈

(ម.ព. ដើមអាទិ ក្នុង ដើម)។

ដើមបណ្ដឹង

(ច្ប.) អ្នកប្ដឹងឬអ្នកផ្ដួចផ្ដើមដាក់ពាក្យប្ដឹងទៅអាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ចឬតុលាការ ដើម្បីទាមទារសំណងឬសុំឱ្យធ្វើការជួសជុលព្យសនកម្មដែលបណ្ដាលមកពីបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌ :

ដើមបណ្ដឹង នាម

[ដើម-បន់-ដឹង] daeumbnodoeng≈

(ច្ប.) អ្នកប្ដឹងមុន។

ដើមបណ្ដឹង នាម

[ដើម-បន់-ដឹង-រ័ត-ឋ័ប-ប៉ៈ-វេ-នី] daeumbnodoengrtathbabakveni≈

(ច្ប.) អ្នកប្ដឹងឬអ្នកផ្ដួចផ្ដើមដាក់ពាក្យប្ដឹងទៅអាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ចឬតុលាការ ដើម្បីទាមទារសំណងឬសុំឱ្យធ្វើការជួសជុលព្យសនកម្មដែលបណ្ដាលមកពីបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌ :

ដើម្បី

បម្រុង, បម្រុងនឹង, សម្រាប់, សម្រាប់នឹង, ប្រយោជន៍នឹង :

ដើម្បី ធ.

[ដើម-បី] derm3

បម្រុង, បម្រុងនឹង, សម្រាប់, សម្រាប់នឹង, ប្រយោជន៍នឹង :

ដើរ

(សំនួន.) ដើររហេតរហូត ដើរលេងពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយ ដូចបក្សីហិចហើរ :

ដើរ កិរិយាសព្ទ ១)

[ដើ] der

សម្រេចឥរិយាបថ ១ផ្សេងអំពីឥរិយាបថ ៣គឺ ឈរ, អង្គុយ, ដេក, គឺលើកជើងឈានទៅ :

ដើរ កិរិយាសព្ទ ២)

[ដើ] der

កម្រើកដោយកម្លាំងផ្សេងៗ មានចំហាយក្ដៅជាដើម :

ដើរ កិរិយាសព្ទ ៣)

[ដើ] der

ប្រព្រឹត្តទៅ :

ដើរ កិរិយាសព្ទ ៤)

[ដើ] der

កាន់ការដោយគ្រឿងដឹកនាំផ្សេងៗ :

ដើរ កិរិយាសព្ទ ៥)

[ដើ] der

ទទួលភារៈដឹកនាំគ្រឿងផ្ទុក ឬមនុស្សអ្នកជិះទៅមក :

ដើរ កិរិយាសព្ទ ៦)

[ដើ] der

ចែកឋាន (ស្លាប់) ក៏ហៅ ដើរ បានដែរ (ពាក្យរាបសាសម្រាប់ប្រជាជនសាមញ្ញ) :

ដើរ កិរិយាសព្ទ

[ដើ-ហិច] der

(សំនួន.) (ម.ព. ដើរហិចហើរ)។

ដើរ កិរិយាសព្ទ

[ដើ-ហិច-ហើ] der

(សំនួន.) ដើររហេតរហូត ដើរលេងពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយ ដូចបក្សីហិចហើរ :

ដើរខ្យល់

មិនទល់ខ្យល់ក្នុងពោះវៀនដោយចេញផោមស្រួល។

ដើរខ្យល់ កិរិយាសព្ទ

[ដើ-ខ្យល់] daeukhayl≈

មិនទល់ខ្យល់ក្នុងពោះវៀនដោយចេញផោមស្រួល។

ដើរខ្សែលើ

ពោលសម្ដីឬសម្ដែងអាកប្បកិរិយាណាមួយ ដើម្បីយកចំណេញពីអ្នកណាម្នាក់ដោយមិនក្រែងចិត្ត។

ដើរខ្សែលើ កិរិយាសព្ទ

[ដើ-ខ្សែ-លើ] daeukhsaeleu≈

ពោលសម្ដីឬសម្ដែងអាកប្បកិរិយាណាមួយ ដើម្បីយកចំណេញពីអ្នកណាម្នាក់ដោយមិនក្រែងចិត្ត។

ដើរតួ

ចេញខ្លួនជាតំណាងរូប ឬចេញខ្លួនលេងជាជំនួសតួដែលមានក្នុងរឿងរ៉ាវល្ខោនឬភាពយន្ត :

ដើរតួ កិរិយាសព្ទ

[ដើ-តួ] daeurtuo

ចេញខ្លួនជាតំណាងរូប ឬចេញខ្លួនលេងជាជំនួសតួដែលមានក្នុងរឿងរ៉ាវល្ខោនឬភាពយន្ត :

ដើរទា

ដើរច្រហោងមានលំនាំស្រដៀងនឹងដំណើរទា :

ដើរទា កិរិយាសព្ទ

[ដើ-ទា] daeurtea

ដើរច្រហោងមានលំនាំស្រដៀងនឹងដំណើរទា :

ដើរទេស

ចេញចាកចោលទីកន្លែងដែលធ្លាប់នៅ ដើររសាត់អណ្ដែតទៅកាន់ទីដទៃ ដោយឥតមានសំដៅទីណាមួយជាប្រាកដ, ទាំងឥតមានសំដៅអ្នកឯណាមួយជាទីពំនាក់ឡើយ :

ដើរទេស កិរិយាសព្ទ

[ដើ-ទេស] daeurtes

ចេញចាកចោលទីកន្លែងដែលធ្លាប់នៅ ដើររសាត់អណ្ដែតទៅកាន់ទីដទៃ ដោយឥតមានសំដៅទីណាមួយជាប្រាកដ, ទាំងឥតមានសំដៅអ្នកឯណាមួយជាទីពំនាក់ឡើយ :

ដើរលេង

ដើរទៅទីណាមួយដើម្បីកម្សាន្តដូចជាទៅផ្សារ ទៅរមណីយដ្ឋានជាដើម។

ដើរលេង កិរិយាសព្ទ

[ដើ-លេង] daeuleng≈

ដើរទៅទីណាមួយដើម្បីកម្សាន្តដូចជាទៅផ្សារ ទៅរមណីយដ្ឋានជាដើម។

ដើរហើរ

ធ្វើអំពើស្មន់អន្ធករនឹងគ្នា, លបលួចខូចនឹងគ្នាដោយផ្លូវកាមគុណ (ពាក្យរាបសា) :

ដើរហើរ កិរិយាសព្ទ

[ដើ-ហើ] daeurhaeur

ធ្វើអំពើស្មន់អន្ធករនឹងគ្នា, លបលួចខូចនឹងគ្នាដោយផ្លូវកាមគុណ (ពាក្យរាបសា) :

ដៀ

(ម.ព. បៀ{¥¥}៣{££})។

ដៀ នាម

[ដៀ] die≈

(ម.ព. បៀ៣)។

ដៀង

សម្លឹងមើលដោយកន្ទុយភ្នែក :

ដៀង កិរិយាសព្ទ ១)

[ដៀង] dieng

បញ្ឆិតបញ្ឆៀង, ដួសនាយដួសអាយ, កៀសនាយកៀសអាយ។

ដៀង កិរិយាសព្ទ ២)

[ដៀង] dieng

សម្លឹងមើលដោយកន្ទុយភ្នែក :

ដៀប

ឈ្មោះស្មៅទឹកមួយប្រភេទ ច្រើនដុះតែក្នុងស្រះ។

ដៀប នាម

[ដៀប] dieb

ឈ្មោះកូនត្រីឆ្ដោនៅជំទង់ៗ :

ដៀប នាម

[ដៀប] dieb

គ្រាប់អង្គញ់ដែលដាំជាកូនៗ ក្នុងល្បែងលេងអង្គញ់។

ដៀប នាម

[ដៀប] dieb

ឈ្មោះស្មៅទឹកមួយប្រភេទ ច្រើនដុះតែក្នុងស្រះ។