Khmer Dictionary

ត្រៃ នាម

[ត្រៃ-ពិត] trai

(ម.ព. ត្រីពិធ ក្នុង ត្រី៣)។

ត្រៃ នាម

[ត្រៃ-ពិត-សំ-បាត់] trai

(ម.ព. ត្រីពិធសម្បត្តិ ក្នុង ត្រី៣)។

ត្រៃ នាម

[ត្រៃ-ពេត] trai

(ម.ព. ត្រៃវេទ)។

ត្រៃ នាម

[ត្រៃ-ភប់] trai

ភព ៣(ទីសម្រាប់សត្វកើត) មាន៣ផ្នែកគឺ កាមភព មាន១១ឋានគឺ ឋានសួគ៌៦ជាន់, ឋានមនុស្ស១, អបាយភូមិ៤; រូបភព មាន១៦បានខាងឯឋានរូបព្រហ្ម១៦ជាន់; អរូបភពមាន៤បានខាងឯឋានអរូបព្រហ្ម៤ជាន់; តាមន័យក្នុងគម្ពីរឯទៀតខ្លះក្រៅពីពុទ្ធសាសនាថា ភព៣គឺ ឋានសួគ៌, ឋានមនុស្ស, បាតាល :

ត្រៃ នាម

[ត្រៃ-ភូម] trai

ភូមិ៣គឺទីសម្រាប់ពួកសត្វកើតមាន៣ផ្នែក (ដូចគ្នានឹង ត្រៃភព ដែរ)។ ឈ្មោះគម្ពីរ ១មានសេចក្ដីសម្ដែងអំពីភូមិ ៣:

ត្រៃ នាម

[ត្រៃ-ភូ-មិ-កៈ-ចិត] trai

ចិត្តដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងភូមិ៣គឺ កាមាវចរចិត្ត សម្រាប់សត្វដែលកើតក្នុងកាមភព១១ឋាន, រូបាវចរចិត្ត សម្រាប់សត្វដែលកើតក្នុងរូបភព ១៦ឋាន, អរូបាវចរចិត្ត សម្រាប់សត្វដែលកើតក្នុងអរូបភព ៤ឋាន។

ត្រៃ នាម

[ត្រៃ-ភេត] trai

ពាក្យក្លាយតាមសំនៀងសៀម ត្រៃពេទ ដែលគេអានថា ត្រៃភេទ។

ត្រៃ នាម

[ត្រៃ-យុក] trai

យុគ ៣ឬប្រជុំនៃយុគ ៣(បណ្ដាយុគទាំង ៤, សំដៅតែត្រង់យុគទី ១ទី ៣ទី ៤) គឺ ក្រឹតាយុគ, ទ្វាបរយុគ, កលិយុគ។ ឈ្មោះគម្ពីរឬក្បួនសម្ដែងអំពីយុគទាំង៣នោះ។

ត្រៃ នាម

[ត្រៃ-រ័ត] trai

រ័ត្ន ៣, រតនៈ ៣ឬប្រជុំនៃរ័ត្ន ៣, ការរួបរួមនៃរតនៈ ៣គឺ ព្រះពុទ្ធរ័ត្ន, ព្រះធម្មរ័ត្ន, ព្រះសង្ឃរ័ត្ន។

ត្រៃ នាម

[ត្រៃ-រ័ត] trai

(ម.ព. ត្រៃរត្ន)។

ត្រៃ នាម

[ត្រៃ-ល័ក-ខៈ-ណ័ញ-ញាន] trai

ញាណ (ប្រាជ្ញា) ដែលកត់សម្គាល់ ឬពិចារណាឃើញនូវលក្ខណៈ ៣យ៉ាងគឺ អនិច្ចំ, ទុក្ខំ, អនត្តា។

ត្រៃ នាម

[ត្រៃ-វិច-ជា] trai

ប្រជុំឬការរួបរួមនៃវិជ្ជា ៣ប្រភេទ ១- សេចក្ដីដឹងជាតិកំណើតដែលធ្លាប់កើតស្លាប់ពីមុនៗរៀងមកមានច្រើនជាអនេករាប់មិនអស់; ២- សេចក្ដីដឹងដំណើរអន្ទោលស្លាប់កើតនៃខ្លួនឯងនិងពួកសត្វដទៃ ដែលបណ្ដាលមកអំពីអំពើអាក្រក់ល្អផ្សេងៗ; ៣- សេចក្ដីដឹងធម៌ជាឧបាយឱ្យអស់អាសវក្កិលេស ទាំងបានញ៉ាំងអាសវក

ត្រៃ នាម

[ត្រៃ-វិត] trai

អ្នកបានត្រៃវិជ្ជា។

ត្រៃ នាម

[ត្រៃ-វិត-ទ្យា] trai

(ម.ព. ត្រៃវិជ្ជា)។

ត្រៃ នាម

[ត្រៃ-សិក-ខា] trai

សិក្ខា៣ប្រភេទ ឬប្រជុំនៃសិក្ខា៣ប្រភេទ។

ត្រៃបិដក

ប្រជុំនៃព្រះធម្មវិន័យពុទ្ធសាសនា ៣ចំណែកគឺ វិនយបិដក (ច្បាប់ទូន្មាន ដែលព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធត្រង់ត្រាស់បញ្ញត្តនិងអនុញ្ញាត), សុត្តន្តបិដក (ពាក្យឱវាទ ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់សម្ដែងប្រាប់ឱ្យពន្យល់ឱ្យដឹងការខុសត្រូវអាក្រក់ល្អគ្រប់យ៉ាង តែទ្រង់មិនបញ្ញត្តមិនអនុញ្ញាតដូចវិនយប

ត្រៃបិដក នាម

[ត្រៃ-បិ-ដក់] treybedka≈

ប្រជុំនៃព្រះធម្មវិន័យពុទ្ធសាសនា ៣ចំណែកគឺ វិនយបិដក (ច្បាប់ទូន្មាន ដែលព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធត្រង់ត្រាស់បញ្ញត្តនិងអនុញ្ញាត), សុត្តន្តបិដក (ពាក្យឱវាទ ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់សម្ដែងប្រាប់ឱ្យពន្យល់ឱ្យដឹងការខុសត្រូវអាក្រក់ល្អគ្រប់យ៉ាង តែទ្រង់មិនបញ្ញត្តមិនអនុញ្ញាតដូចវិនយប

ត្រៃប្រណម្យ

ការប្រណម្យចំពោះព្រះរតនត្រៃ មានព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ និងព្រះសង្ឃ។

ត្រៃប្រណម្យ នាម

[ត្រៃ-ប្រ-ណំ] treybronam≈

ការប្រណម្យចំពោះព្រះរតនត្រៃ មានព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ និងព្រះសង្ឃ។

ត្រៃមាស

(ម.ព. ត្រីមាស)។

ត្រៃមាស នាម

[ត្រៃ-មាស] treymeas≈

(ម.ព. ត្រីមាស)។

ត្រៃលក្ខណ៍

លក្ខណៈ ៣យ៉ាងគឺ អនិច្ចំ សេចក្ដីមិនទៀង, ទុក្ខំ សេចក្ដីព្រួយលំបាក, អនត្តា ដំណើរមិនមែនលុះក្នុងបង្គាប់ចិត្ត ...។

ត្រៃលក្ខណ៍ នាម

[ត្រៃ-ល័ក] treylka≈

លក្ខណៈ ៣យ៉ាងគឺ អនិច្ចំ សេចក្ដីមិនទៀង, ទុក្ខំ សេចក្ដីព្រួយលំបាក, អនត្តា ដំណើរមិនមែនលុះក្នុងបង្គាប់ចិត្ត ...។

ត្រៃលក្សណ៍

(ម.ព. ត្រៃលក្ខណ៍)។

ត្រៃលក្សណ៍ នាម

[ត្រៃ-ល័ក] treylka≈

(ម.ព. ត្រៃលក្ខណ៍)។

ត្រៃលោក

លោក ៣គឺ កាមលោក, រូបលោក, អរូបលោក (ដូចគ្នានឹង ត្រៃភព ដែរ)។ មានន័យមួយផ្សេងថា លោក៣គឺ ១- សង្ខារលោក អ្វីៗដែលធម្មតាតាក់តែងបង្កើតឱ្យមានដូចយ៉ាង ដី, ទឹក, ភ្លើង, ខ្យល់, ឈើ, វល្លិ, ស្មៅជាដើម; ២- សត្តលោក ឬ សត្វលោក ពួកសត្វទាំងអស់ដែលកើតស្លាប់វិលវល់ក្នុងភពទាំងបី; ៣- ឱកាសលោក ប

ត្រៃលោក នាម

[ត្រៃ-លោក] treylok≈

លោក ៣គឺ កាមលោក, រូបលោក, អរូបលោក (ដូចគ្នានឹង ត្រៃភព ដែរ)។ មានន័យមួយផ្សេងថា លោក៣គឺ ១- សង្ខារលោក អ្វីៗដែលធម្មតាតាក់តែងបង្កើតឱ្យមានដូចយ៉ាង ដី, ទឹក, ភ្លើង, ខ្យល់, ឈើ, វល្លិ, ស្មៅជាដើម; ២- សត្តលោក ឬ សត្វលោក ពួកសត្វទាំងអស់ដែលកើតស្លាប់វិលវល់ក្នុងភពទាំងបី; ៣- ឱកាសលោក ប

ត្រៃវេទ

វេទ៣ការរួបរួមឬប្រជុំនៃវេទ ៣។

ត្រៃវេទ នាម

[ត្រៃ-វេត] treyvet≈

វេទ៣ការរួបរួមឬប្រជុំនៃវេទ ៣។

ត្រៃសរណគមន៍

ការដល់នូវព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃ ទាំង៣ជាទីរឭកឬជាទីពឹង គឺជឿព្រះរត្នត្រ័យទាំង៣នេះស៊ប់ថាជាទីរឭកឬជាទីពឹងដ៏ប្រសើរបំផុត (ព.ពុ.)។

ត្រៃសរណគមន៍ នាម

[ត្រៃ-សៈ-រ៉ៈ-ណៈ-គំ] treysakraknakkum≈

ការដល់នូវព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃ ទាំង៣ជាទីរឭកឬជាទីពឹង គឺជឿព្រះរត្នត្រ័យទាំង៣នេះស៊ប់ថាជាទីរឭកឬជាទីពឹងដ៏ប្រសើរបំផុត (ព.ពុ.)។

ត្រៃសរណៈ

ទីរឭក, ទីពឹង, ទីពំនាក់៣ប្រភេទ ឬប្រជុំនៃទីពឹង ៣ប្រភេទគឺ ព្រះពុទ្ធ, ព្រះធម៌, ព្រះសង្ឃ (ព.ពុ.)។ ខាងសាសនាព្រាហ្មណ៍សំដៅយក ព្រះព្រហ្ម, ព្រះវិស្ណុ, ព្រះសិវៈ ទាំង៣នេះ ហៅថា ត្រៃសរណៈ។ ខាងសាសនាឯទៀតៗក៏ច្រើនតែអាងទីពឹងឬទីរឭក, ទីពំនាក់មានបីៗដែរ ផ្សេងគ្នាតែឈ្មោះវត្ថុ ឬបុគ្គល

ត្រៃសរណៈ នាម

[ត្រៃ-សៈ-រ៉ៈ-ណៈ] treysakraknak≈

ទីរឭក, ទីពឹង, ទីពំនាក់៣ប្រភេទ ឬប្រជុំនៃទីពឹង ៣ប្រភេទគឺ ព្រះពុទ្ធ, ព្រះធម៌, ព្រះសង្ឃ (ព.ពុ.)។ ខាងសាសនាព្រាហ្មណ៍សំដៅយក ព្រះព្រហ្ម, ព្រះវិស្ណុ, ព្រះសិវៈ ទាំង៣នេះ ហៅថា ត្រៃសរណៈ។ ខាងសាសនាឯទៀតៗក៏ច្រើនតែអាងទីពឹងឬទីរឭក, ទីពំនាក់មានបីៗដែរ ផ្សេងគ្នាតែឈ្មោះវត្ថុ ឬបុគ្គល

ត្រៃ—

(ម.ព. ត្រៃ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ត្រៃ— នាម

[ត្រៃ—] trey—≈

(ម.ព. ត្រៃ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ត្រោក

ឈ្មោះខ្វែកមួយប្រភេទ ច្រើននៅអាស្រ័យក្បែរត្រោកតាមទំនាប :

ត្រោក នាម ១)

[ត្រោក] traok

ពំនូកតូចទាបដែលជន្លេនត្រោកពូននៅទំនាប។

ត្រោក នាម ២)

[ត្រោក] traok

ឈ្មោះជន្លេនដែលពូនដីឱ្យកើតជាត្រោក :

ត្រោក នាម

[ត្រោក-យោល] traok

ត្រោកដែលកណ្ដៀរខ្មៅឬស្រមោចខ្មៅកធ្វើជាសំបុកភ្ជាប់នឹងមែកឬចុងឫស្សីឬក៏មែកឈើ (ហៅតាមទម្លាប់ស្រុក, អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ត្រោកសំបុកស្រមោច)។

ត្រោក គុណកិរិយា

[ពាន-ត្រោក] traok

(ព.ប្រ.) និយាយស្ដីឬធ្វើអ្វីៗ ដោយបំពាន ខុសច្បាប់ ខុសផ្លូវ។

ត្រោក នាម

[ត្រោក] traok

ឈ្មោះខ្វែកមួយប្រភេទ ច្រើននៅអាស្រ័យក្បែរត្រោកតាមទំនាប :

ត្រោកសាញ

ឈ្មោះប្រទាលមួយប្រភេទ :

ត្រោកសាញ នាម

[ត្រោក-សាញ] troksanh

ឈ្មោះប្រទាលមួយប្រភេទ :

ត្រោស

(ព.ប្រ.) (មនុស្សពេញជំទង់, ពេញកំលោះ) ដែលកំពុងពេញពាលត្រអាលតាមចិត្ត មិនកោតខ្លាចមាតាបិតា :

ត្រោស គុណនាម ១)

[ត្រោស] traos

ដែលកំពុងពេញទំហំពេញកម្លាំង ឬដែលកំពុងឡើង-ក ទ្រើសឃ្នងអង់អាច (និយាយបានតែក្របី, ស្វា, ឆ្មាឈ្មោល) :

ត្រោស គុណនាម ២)

[ត្រោស] traos

(ព.ប្រ.) (មនុស្សពេញជំទង់, ពេញកំលោះ) ដែលកំពុងពេញពាលត្រអាលតាមចិត្ត មិនកោតខ្លាចមាតាបិតា :

ត្រៈ

ឈ្មោះបទភ្លេងពិណពាទ្យមួយមេ សម្រាប់លេងក្នុងរយៈល្ខោន (ខ្មែរហៅក្លាយជា ត្រាក់ ក៏មាន)។

ត្រៈ នាម

[ត្រៈ] trak

ឈ្មោះបទភ្លេងពិណពាទ្យមួយមេ សម្រាប់លេងក្នុងរយៈល្ខោន (ខ្មែរហៅក្លាយជា ត្រាក់ ក៏មាន)។

ត្រ័យ

(ម.ព. ត្រៃរត្ន)។

ត្រ័យ គុ., ន.

[ត្រៃ] trai

ប្រជុំ ៣, ចំនួន ៣, ការរួមជា ៣។ ខ្មែរយើងច្រើនប្រើពាក្យ ត្រៃ ជាជំនួសពាក្យនេះ។

ត្រ័យ នាម

[ត្រៃ-ចី-វ៉] trai

(ម.ព. ត្រៃចីវរ)។

ត្រ័យ នាម

[ត្រៃ-ទ្វា] trai

(ម.ព. ត្រៃទ្វារ)។

ត្រ័យ នាម

[ត្រៃ-បិ-ដក់] trai

(ម.ព. ត្រៃបិដក)។

ត្រ័យ នាម

[ត្រៃ-ប្រ-ណាម] trai

(ម.ព. ត្រៃប្រណាម)។

ត្រ័យ នាម

[ត្រៃ-រ័ត] trai

(ម.ព. ត្រៃរត្ន)។

ត្រ័យត្រិង្ស

ខ្មែរយើងប្រើពាក្យនេះជាឈ្មោះឋានកាមាវចរសួគ៌ជាន់ទី ២:

ត្រ័យត្រិង្ស នាម

[ត្រៃ-ត្រឹង] traitrengsor

ខ្មែរយើងប្រើពាក្យនេះជាឈ្មោះឋានកាមាវចរសួគ៌ជាន់ទី ២:

ត្លឹង

ដែលវាលស្រឡះល្ហល្ហេវឥតមានព្រៃ :

ត្លឹង គុណនាម

[ត្លឹង] tloeng

ដែលវាលស្រឡះល្ហល្ហេវឥតមានព្រៃ :

ត្លុក

រាំក្រមាច់ក្រមើម។

ត្លុក នាម

[ត្លុក] tlok

អ្នកកំប្លែង, អ្នកក្រមាច់ក្នុងល្បែងរបាំ ដើម្បីឱ្យគេសើច។

ត្លុក កិរិយាសព្ទ

[រាំ-ចាក់-ត្លុក] tlok

រាំក្រមាច់ក្រមើម។

ត្លុង

ឈ្មោះក្រូចមួយប្រភេទ ផ្លែធំៗ សម្រាប់ប្រើជាអាហារ :

ត្លុង នាម

[ត្លុង] tlong

ឈ្មោះក្រូចមួយប្រភេទ ផ្លែធំៗ សម្រាប់ប្រើជាអាហារ :

ត្លុម

ឈ្មោះសត្វស្លាបមួយប្រភេទជើងវែង សម្បុរដូចខ្វែកត្រោក មានវារិជជាតិជាចំណី។

ត្លុម នាម

[ត្លុម] tlom

ឈ្មោះសត្វស្លាបមួយប្រភេទជើងវែង សម្បុរដូចខ្វែកត្រោក មានវារិជជាតិជាចំណី។

ត្លុំ

ដែលមូលណាស់ :

ត្លុំ គុណនាម

[ត្លុំ] tloam

ដែលមូលណាស់ :

ត្លេវ

ល្ហល្ហេវឥតអ្វីទើសទាក់ (វាល) :

ត្លេវ គុណនាម

[ត្លេវ] tlev

ល្ហល្ហេវឥតអ្វីទើសទាក់ (វាល) :

ត្លែ

ក្រឡែ, ក្រឡែត ត្លោតចេញមកក្រៅ :

ត្លែ គុ., គុ.កិ.

[ត្លែ] tlae

ក្រឡែ, ក្រឡែត ត្លោតចេញមកក្រៅ :

ត្លែត

ដែលក្រហមច្រាលណាស់ ហាក់ដូចជានឹងលៀនចេញក្រឡែត :

ត្លែត គុណកិរិយា

[ត្លែត] tlaet

ដែលលៀនចេញស្រឡះមកក្រៅឃើញក្រឡែតខ្លាំង :

ត្លែត គុណនាម

[ត្លែត] tlaet

ដែលក្រហមច្រាលណាស់ ហាក់ដូចជានឹងលៀនចេញក្រឡែត :

ត្លោត

ដែលលោតដោរឡើងក្រឡោត :

ត្លោត គុណនាម

[ត្លោត] tlaot

ដែលលោតដោរឡើងក្រឡោត :

ត្វា

សាច់ច្រកក្នុងពោះវៀនម្រឹគ ហាលថ្ងៃផ្អាប់ទុក :

ត្វា នាម

[ត្វា] tva

ឈ្មោះសត្វស្លាបសន្តានសេក មានភាពស្រដៀងនឹងសេក តែមានសម្បុរស :

ត្វា នាម

[ត្វា] tva

សាច់ច្រកក្នុងពោះវៀនម្រឹគ ហាលថ្ងៃផ្អាប់ទុក :

ត្វាង

ប្រដាប់មានផ្លែដែកខុបមានដងវែង សម្រាប់កាវកាត់ផ្ដាច់អ្វីៗ មានដៃឫស្សី, មែកឈើជាដើម។

ត្វាង នាម

[ត្វាង] tvang

ប្រដាប់មានផ្លែដែកខុបមានដងវែង សម្រាប់កាវកាត់ផ្ដាច់អ្វីៗ មានដៃឫស្សី, មែកឈើជាដើម។

ត្អឹង

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យរឹង :

ត្អឹង បុព្វបទ

[ត្អឹង] taoeng

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យរឹង :

ត្អូញ

ពោលពាក្យថ្លែងសេចក្ដីនឿយហត់, ព្រួយ, លំបាក, ទុក្ខម្នេញ, ជ្រេញចិត្ត, ធុញទ្រាន់ ឱ្យអ្នកដទៃឮ :

ត្អូញ កិរិយាសព្ទ

[ត្អូញ] taounh

ពោលពាក្យថ្លែងសេចក្ដីនឿយហត់, ព្រួយ, លំបាក, ទុក្ខម្នេញ, ជ្រេញចិត្ត, ធុញទ្រាន់ ឱ្យអ្នកដទៃឮ :

ត្អូញត្អែរ

ត្អូញហើយត្អូញទៀតចែប៉ប្រែ :

ត្អូញត្អែរ កិរិយាសព្ទ

[ត្អូញ-ត្អែ] taounhtaaer

ត្អូញហើយត្អូញទៀតចែប៉ប្រែ :

ត្អួ

ឈ្មោះឈើធំសាច់ស្វិត ច្រើនដុះនៅទំនាប នៅព្រៃបឹងឬមាត់ទន្លេ, ស្ទឹង, ព្រែក ជាឈើសម្រាប់ប្រើធ្វើជាឧស, ជាគូគ្នានឹងរទាំង :

ត្អួ នាម

[ត្អួ] tauo

ឈ្មោះឈើធំសាច់ស្វិត ច្រើនដុះនៅទំនាប នៅព្រៃបឹងឬមាត់ទន្លេ, ស្ទឹង, ព្រែក ជាឈើសម្រាប់ប្រើធ្វើជាឧស, ជាគូគ្នានឹងរទាំង :

ត្អួរ

ដែលមានមុខជូរសំយុងចុះ ដោយទាស់ចិត្ត, ខុសអធ្យាស្រ័យ :

ត្អួរ គុ., គុ.កិ.

[ត្អួ] tauor

ដែលមានមុខជូរសំយុងចុះ ដោយទាស់ចិត្ត, ខុសអធ្យាស្រ័យ :

ត្អើក

(វេជ្ជ.) ដំណើរកន្ត្រាក់នៃសាច់ដុំរបាំងទ្រូង ដោយអចេតនាបង្កឱ្យមានការបញ្ចេញខ្យល់និងសំឡេងតាមមាត់ជាសូរអឹកៗ :

ត្អើក នាម

[ត្អើក] taaeuk

ឈ្មោះវល្លិឆ្មារមួយប្រភេទ ច្រើនដុះនៅមាត់ទឹក, នៅព្រៃរនាម :

ត្អើក នាម

[ត្អើក] taaeuk

(វេជ្ជ.) ដំណើរកន្ត្រាក់នៃសាច់ដុំរបាំងទ្រូង ដោយអចេតនាបង្កឱ្យមានការបញ្ចេញខ្យល់និងសំឡេងតាមមាត់ជាសូរអឹកៗ :

ឥត

មិនដែលរអាក់រអួល, មិនដែលអាក់ខាន :

ឥត គុណនាម

[អិត] ert

ដែលមិនមាន :

ឥត គុណកិរិយា

[អិត] ert

មិន. ពុំ, អត់ :

ឥត គុណកិរិយា ១)

[អិត-អំ-ពើ] ert

ដែលឥតធ្វើការអ្វី :

ឥត គុណកិរិយា ២)

[អិត-អំ-ពើ] ert

ឥតប្រយោជន៍ :