វចនានុក្រមខ្មែរ

តិះ

និយាយរិះគន់, និន្ទា ពេបជ្រាយនៅមុខ ឬកំបាំង។ ច្រើនតែផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ដៀល ថា តិះដៀល “តិះផង ដៀលផង” គឺពោលរិះគន់, និន្ទា ឬ ពេបជ្រាយផ្សេងៗ ពិតខ្លះមិនពិតខ្លះ ឬខុសទាំងស្រុងក៏មាន។

តិះ កិរិយាសព្ទ

[តិះ] teh

និយាយរិះគន់, និន្ទា ពេបជ្រាយនៅមុខ ឬកំបាំង។ ច្រើនតែផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ដៀល ថា តិះដៀល “តិះផង ដៀលផង” គឺពោលរិះគន់, និន្ទា ឬ ពេបជ្រាយផ្សេងៗ ពិតខ្លះមិនពិតខ្លះ ឬខុសទាំងស្រុងក៏មាន។

តិះដៀល

មើលអត្ថន័យរបស់ពាក្យ តិះ និង តំណិះ, ដំណៀល ផង។

តិះដៀល កិរិយាសព្ទ

[តិះ-ដៀល] tehdiel

មើលអត្ថន័យរបស់ពាក្យ តិះ និង តំណិះ, ដំណៀល ផង។

តីរឋាន

កន្លែងដែលកសាងនៅក្នុងកំពង់ផែឬច្រាំងទន្លេសម្រាប់នាវាចូលចត អ្នកដំណើរឡើងចុះនាវា និងសម្រាប់ផ្ទុកនិងដាក់ទំនិញចុះ។

តីរឋាន នាម

[តី-រៈ-ឋាន] teireakthan≈

កន្លែងដែលកសាងនៅក្នុងកំពង់ផែឬច្រាំងទន្លេសម្រាប់នាវាចូលចត អ្នកដំណើរឡើងចុះនាវា និងសម្រាប់ផ្ទុកនិងដាក់ទំនិញចុះ។

តីរនាវាចរ

កប៉ាល់សមុទ្រ ឬ អ្នកធ្វើដំណើរតាមឆ្នេរ ឬ ច្រាំង។

តីរនាវាចរ នាម

[តី-រៈ-នា-វា-ច] teireakneaveacha≈

កប៉ាល់សមុទ្រ ឬ អ្នកធ្វើដំណើរតាមឆ្នេរ ឬ ច្រាំង។

តីរនាវាចរណ៍ នាម

[តី-រៈ-នា-វា-ច] teireakneaveacha≈

ការធ្វើដំណើរតាមឆ្នេរ ឬ មាត់ច្រាំង។

តីរវិថី

ផ្លូវមាត់កំពង់, ផ្លូវដែលឋិតនៅបណ្ដោយតាមឆ្នេរនៃទន្លេ ឬស្ទឹងជាដើម។

តីរវិថី នាម

[តី-រៈ-វិ-ថី] teirvithei

ផ្លូវមាត់កំពង់, ផ្លូវដែលឋិតនៅបណ្ដោយតាមឆ្នេរនៃទន្លេ ឬស្ទឹងជាដើម។

តឹក នាម

[តឹក] toek

ខ្មែរយើងប្រើហៅជង្រុកសម្រាប់ដាក់ស្រូវ :

តឹក នាម

[តឹក] toek

ប្រវែង ១០សង់ទីម៉ែត្រ :

តឹកកែ

សត្វពួកជីងចក់ តែធំជាងជីងចក់ មានសម្បុរផ្អុចៗ មានជើងស្អិត ចាប់ត្រង់ណាជាប់ត្រង់នោះ យំឮសូរ តឹកកែៗ ឬ តុកកែៗ (បា. ហៅ ឃរគោលិកា; សំ. ហៅ គ្ឫហគោធិកា)។

តឹកកែ នាម

[តឹក-កែ] toekakae

សត្វពួកជីងចក់ តែធំជាងជីងចក់ មានសម្បុរផ្អុចៗ មានជើងស្អិត ចាប់ត្រង់ណាជាប់ត្រង់នោះ យំឮសូរ តឹកកែៗ ឬ តុកកែៗ (បា. ហៅ ឃរគោលិកា; សំ. ហៅ គ្ឫហគោធិកា)។

តឹកតាង នាម

[តឹក-តាង] toekatang

ភ័ស្ដុតាង, គ្រឿងអាង :

តឹកៗ

សូរសំឡេងតឹង ឮដោយគោះអ្វីៗដែលមានសាច់ហាប់, សាច់ណែន។

តឹកៗ ឧទានសព្ទ

[តឹក-តឹក] toek

សូរសំឡេងតឹង ឮដោយគោះអ្វីៗដែលមានសាច់ហាប់, សាច់ណែន។

តឹង

ចង្អៀត, ណែន, ដែលសន្ធឹងរឹងត្រង់, ដែលទីទៃពីធូរ។

តឹង គុណនាម

[តឹង] teung

ចង្អៀត, ណែន, ដែលសន្ធឹងរឹងត្រង់, ដែលទីទៃពីធូរ។

តឹងចិត្ត

មានអារម្មណ៍តប់ប្រមល់, តឹងទ្រូង, ពិបាកចិត្ត។

តឹងចិត្ត កិរិយាសព្ទ

[តឹង-ចិត] toengchet≈

មានអារម្មណ៍តប់ប្រមល់, តឹងទ្រូង, ពិបាកចិត្ត។

តឹងតែង

តឹងរ៉ឹង ម៉ឺងម៉ាត់ មិនធូររលុង ធ្ងន់ធ្ងរឬតានតឹង :

តឹងតែង កិ., គុ.

[តឹង-តែង] toengtaeng≈

តឹងរ៉ឹង ម៉ឺងម៉ាត់ មិនធូររលុង ធ្ងន់ធ្ងរឬតានតឹង :

តឹងរ៉ឹង កិរិយាសព្ទ

[តឹង-រ៉ឹង] toengrueng

តឿនបង្ខំ, បង្ខំយ៉ាងតឹងខ្លាំង។

តឹងសរសៃក

(សំនួន.) ជជែកគ្នាខ្លាំងៗយកឈ្នះចាញ់រៀងៗខ្លួន ដោយកំហឹងរហូតឡើងសរសៃក :

តឹងសរសៃក កិរិយាសព្ទ

[តឹង-ស-សៃ-ក] toengsasaika≈

(សំនួន.) ជជែកគ្នាខ្លាំងៗយកឈ្នះចាញ់រៀងៗខ្លួន ដោយកំហឹងរហូតឡើងសរសៃក :

តឺង គុណកិរិយា

[តឺង] teung≈

ដែលខឹងខ្លាំង, ច្រឡោតខ្លាំង :

តឺតរខឺត គុណនាម

[តឺត-រ-ខឺត] teutrokheut

ដែលមានរាងស្ដឺតកំប្រេវ :

តុ នាម ១)

[តុក] tuk

ប្រដាប់មានជើងសម្រាប់ទ្រសម្រាប់រងអ្វីៗ :

តុ នាម ២)

[តុក] tuk

ប្រដាប់ប្រើប្រាស់ពួកថាស តែមានជើង :

តុ នាម ៣)

[តុក] tuk

គ្រឿងតាំងជាការរុងរឿង ជាលំអក្នុងឱកាសបុណ្យធំនីមួយៗ :

តុ នាម ១)

[តុក-មូល] tuk

តុដែលមានផ្ទៃរាងមូលដូចរង្វង់ :

តុ នាម ២)

[តុក-មូល] tuk

វេទិកាប្រជុំពិភាក្សាផ្ដោះប្ដូរយោបល់ :

តុកកាគូ

ប្រភេទសត្វស្លាបមានទីលំនៅក្នុងជម្រកច្រើនប្រភេទពីវាលទំនាបរហូតដល់កម្ពស់ ៩០០ម៉ែត្រ ដូចជា ព្រៃពាក់កណ្ដាលស្រោង និងព្រៃស្រោង ព្រៃរបោះស្ងួត វាលភក់បឹងទន្លេសាប និងវាលស្មៅតំបន់ទំនាបលិចទឹកជាដើម។

តុកកាគូ នាម

[តុក-កា-គូ] tokkaku≈

ប្រភេទសត្វស្លាបមានទីលំនៅក្នុងជម្រកច្រើនប្រភេទពីវាលទំនាបរហូតដល់កម្ពស់ ៩០០ម៉ែត្រ ដូចជា ព្រៃពាក់កណ្ដាលស្រោង និងព្រៃស្រោង ព្រៃរបោះស្ងួត វាលភក់បឹងទន្លេសាប និងវាលស្មៅតំបន់ទំនាបលិចទឹកជាដើម។

តុកកែ

ត្រីសមុទ្រមួយប្រភេទរាងសំប៉ែត មាត់ធំ ភាគច្រើនមានសម្បុរបៃតងឬត្នោត ខ្លះមានក្រឡាស្រដៀងសត្វតុកកែឬប្ដូរពណ៌តាមកាលវេលា :

ឈ្មោះពស់មួយប្រភេទមាឌតូចរៀវ សម្បុរបៃតង ជួនកាលលូនឡើងនៅក្រោមដំបូលផ្ទះ, កាលបើតុកកែឃើញ តែងតែហាមាត់ធំ បើកឱកាសឱ្យពស់នេះចូលស៊ីថ្លើម, តុកកែក៏នៅតែរស់ ប៉ុន្តែឈប់លែងយំអស់កាលយូរ, លុះថ្លើមដុះធំឡើងវិញទើបយំ ពស់នេះក៏ចូលស៊ីថ្លើមទៀត (ពាក្យតំណាល) :

តុកកែ នាម

[តុក-កែ] tokokae

ត្រីសមុទ្រមួយប្រភេទរាងសំប៉ែត មាត់ធំ ភាគច្រើនមានសម្បុរបៃតងឬត្នោត ខ្លះមានក្រឡាស្រដៀងសត្វតុកកែឬប្ដូរពណ៌តាមកាលវេលា :

តុកតុក

(ម.ព. កង់បី{¥¥}២{££})។

តុកតុក នាម

[តុក-តុក] toktok≈

(ម.ព. កង់បី២)។

តុកតុល

ន័ង្គល (ពាក្យបណ្ដៅ) :

តុកតុល នាម

[តុក-តុល] tokotol

ន័ង្គល (ពាក្យបណ្ដៅ) :

តុករង្វាន់

រង្វាន់ដែលរាជការ ឬឯកជនប្រគល់ ជាពិសេសដល់ជនដែលមានគុណវុឌ្ឍិគួរគេពេញចិត្តចង់ឱ្យ, ពុំមែនជារង្វាន់ចាំបាច់ដោយខានពុំបានទេ :

តុករង្វាន់ នាម

[តុក-រង់-វាន់] tokrongvean

រង្វាន់ដែលរាជការ ឬឯកជនប្រគល់ ជាពិសេសដល់ជនដែលមានគុណវុឌ្ឍិគួរគេពេញចិត្តចង់ឱ្យ, ពុំមែនជារង្វាន់ចាំបាច់ដោយខានពុំបានទេ :

តុកស៊ីន

(ជីវ.) សារធាតុពុលមួយប្រភេទដែលពុលសម្រាប់សរីរាង្គមានជីវិតមួយចំនួន។

តុកស៊ីន នាម

[តុក-ស៊ីន] toksin≈

(ជីវ.) សារធាតុពុលមួយប្រភេទដែលពុលសម្រាប់សរីរាង្គមានជីវិតមួយចំនួន។

តុក្កតា

រូបដែលគេធ្វើដោយដីឬដោយវត្ថុធាតុផ្សេងៗមានកៅស៊ូជាដើម សម្រាប់ក្មេងលេង :

តុក្កតា នាម

[តុក-កៈ-តា] tokkota

រូបដែលគេធ្វើដោយដីឬដោយវត្ថុធាតុផ្សេងៗមានកៅស៊ូជាដើម សម្រាប់ក្មេងលេង :

តុកៗ

សូរឮដោយគោះទ្វារ គោះតុជាដើម :

តុកៗ ឧទានសព្ទ

[តុក-តុក] toktok≈

សូរឮដោយគោះទ្វារ គោះតុជាដើម :

តុង

ប្រាក់ដែលហូតយកពីអ្នកជើងល្បែង បៀ, ប៉ោ, ថួ ជាដើម ដែលឈ្នះជាប្រយោជន៍ដល់នាយបន :

តុង នាម

[តុង] tong

ធុង ឬលូសម្រាប់ដាក់ផង់ស៊ីម៉ងត៍, ដាក់ដែកគោល, ដាក់ស្រាទំពាំងបាយជូរ ជាដើម :

តុង នាម

[តុង] tong

ប្រាក់ដែលហូតយកពីអ្នកជើងល្បែង បៀ, ប៉ោ, ថួ ជាដើម ដែលឈ្នះជាប្រយោជន៍ដល់នាយបន :

តុងដឺ

កន្ត្រៃកាត់សក់ម្យ៉ាងសម្រាប់ឈូសជើងសក់ ដែលមានមុខសំប៉ែត មានធ្មេញពីរជួរធ្វើចលនាសង្កៀតគ្នាដើម្បីឱ្យសក់ដាច់។

តុងដឺ នាម

[តុង-ដឺ] tongdeu≈

កន្ត្រៃកាត់សក់ម្យ៉ាងសម្រាប់ឈូសជើងសក់ ដែលមានមុខសំប៉ែត មានធ្មេញពីរជួរធ្វើចលនាសង្កៀតគ្នាដើម្បីឱ្យសក់ដាច់។

តុងតាំង

សូរឮដោយធ្លាក់របស់អ្វីៗរឹងជាដើម។

តុងតាំង គុណកិរិយា

[តុង-តាំង] tongtang

ខឹងតូងតាង គឺខឹងខ្លាំងចាប់អ្វីៗបោះបោកតូងតាង។

តុងតាំង ឧទានសព្ទ

[តុង-តាំង] tongtang

សូរឮដោយធ្លាក់របស់អ្វីៗរឹងជាដើម។

តុងទីន

សមាគមប្រមូលប្រាក់, ក្រុមហ៊ុនសន្សំដើមទុន ដើម្បីជួយគ្នាទៅវិញទៅមក :

តុងទីន នាម

[តុង-ទីន] tongotin

សមាគមប្រមូលប្រាក់, ក្រុមហ៊ុនសន្សំដើមទុន ដើម្បីជួយគ្នាទៅវិញទៅមក :

តុច្ឆបុគ្គល

បុគ្គលដែលគិតថាខ្លួនឯងលើសគេ ឬបុគ្គលដែលឥតប្រយោជន៍ ឬចោលម្សៀត។

តុច្ឆបុគ្គល នាម

[តុច-ឆៈ-បុក-គល់] tochchhakbokklo≈

បុគ្គលដែលគិតថាខ្លួនឯងលើសគេ ឬបុគ្គលដែលឥតប្រយោជន៍ ឬចោលម្សៀត។

តុច្ឆភាព

ភាពដែលគិតថាខ្លួនឯងលើសគេ។

តុច្ឆភាព នាម

[តុច-ឆៈ-ភាប] tochchhakpheab≈

ភាពដែលគិតថាខ្លួនឯងលើសគេ។

តុញ

សុញ, ទញ់ទាល់; ច្រើនប្រើជាមួយនឹងពាក្យតុះ :

តុញ កិរិយាសព្ទ

[តុញ] tonh

សុញ, ទញ់ទាល់; ច្រើនប្រើជាមួយនឹងពាក្យតុះ :

តុណ្ហីភាព

ឯកភាពលើអ្វីមួយដោយស្ងប់ស្ងៀម។

តុណ្ហីភាព នាម ១)

[តុន-ហី-ភាប] tonheipheap

ភាពស្ងៀម, ដំណើរស្ងៀមមិនបញ្ចេញវាចា :

តុណ្ហីភាព នាម ២)

[តុន-ហី-ភាប] tonheipheap

ឯកភាពលើអ្វីមួយដោយស្ងប់ស្ងៀម។

តុបតែង

រៀបចំឱ្យស្អាតបាត ឱ្យមានសណ្ដាប់ធ្នាប់, ស្អិតស្អាងខ្លួន :

តុបតែង កិរិយាសព្ទ

[តុប-តែង] tobtaeng≈

រៀបចំឱ្យស្អាតបាត ឱ្យមានសណ្ដាប់ធ្នាប់, ស្អិតស្អាងខ្លួន :

តុបៗ

សូរដើរខ្លីៗ កំបុតៗ :

តុបៗ ឧទានសព្ទ

[តុប-តុប] tob

សូរដើរខ្លីៗ កំបុតៗ :

តុមត្ថកិរិយា

កិរិយាសព្ទបាលីជារូបធាតុ ដែលពុំទាន់បំបែកចេញតាមបុរិសសព្វនាមទាំង ៣បែបនៅឡើយ ដូចជា ករ៑ "ធ្វើ", ចរ៑ "ប្រព្រឹត្ត; ដើរ"; តរ៑ "ឆ្លង" ជាដើមដែលចុះ តុំ បច្ច័យ មកជាជំនួយកុំឱ្យនៅត្រឹមតែរូបដើមសុទ្ធ, ករ៑ > កត្តុំ ឬ កាតុំ; ចរ៑ > ចរិតុំ; តរ៑ > តរិតុំ។ល។ សម្រាប់ប្រើចំពោះតែក្នុងភ

តុមត្ថកិរិយា នាម

[តុ-ម៉ាត់-ថៈ-កិ-រ៉ិ-យ៉ា] tomtthokeriya

កិរិយាសព្ទបាលីជារូបធាតុ ដែលពុំទាន់បំបែកចេញតាមបុរិសសព្វនាមទាំង ៣បែបនៅឡើយ ដូចជា ករ៑ "ធ្វើ", ចរ៑ "ប្រព្រឹត្ត; ដើរ"; តរ៑ "ឆ្លង" ជាដើមដែលចុះ តុំ បច្ច័យ មកជាជំនួយកុំឱ្យនៅត្រឹមតែរូបដើមសុទ្ធ, ករ៑ > កត្តុំ ឬ កាតុំ; ចរ៑ > ចរិតុំ; តរ៑ > តរិតុំ។ល។ សម្រាប់ប្រើចំពោះតែក្នុងភ