វចនានុក្រមខ្មែរ

ស្រី (សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ ជាជំនួសពាក្យ ស្ត្រី (ជាសម្ដីខ្ពស់) ដែលគេច្រើនតែអានឮសូរញែកចេញពីគ្នាថា សៈត្រី ឬ ស័តត្រី ខុសសម្ផស្សកាព្យពីព្រោះពាក្យ ថី នេះស្មើភាពគ្នានឹងពាក្យ ស្ត្រី ដែលជាគូគ្នានឹងពាក្យ បុរស គឺត្រូវនិយាយថា បុរសស្ត្រី, ប្រុសស្រី ឬ ស្រីប្រុស; កុំប្រើថា

ថី នាម

[ថី] thei

គ្រូ។

ថី នាម

[ថី] thei

ពាក្យសម្រាប់ហៅ លេខាធិការ ឬ លេខានុការ គឺស្មៀនអ្នកចេះភាសាបារាំងសែស ចំពោះតែខាងប៉ែករាជការប្រូតិកតូរ៉ាត៍ពីដើមថា ថី (តាមយួន)។

ថី?

ថ្វី?, អ្វី?, មានបើអ្វី?; ពាក្យសម្រាប់សួរគ្នាដោយសេចក្ដីឆ្ងល់, ទាំងចង់ដឹងហេតុ ដឹងដំណើរនោះឆាប់ភ្លាមៗផង; ប្រើបានតែអ្នកធំសួរទៅអ្នកតូច ឬអ្នកដែលស្និទ្ធស្នាល, ដែលមានសភាពស្មើគ្នា; អ្នកតូចសួរទៅអ្នកធំក៏បានខ្លះ ប៉ុន្តែត្រូវឱ្យមានពាក្យគោរពឱនលំទោនណាមួយដាក់ជាខាងដើមដូចយ៉ាងពា

ថី? សព្វនាម

[ថី] thei≈

ថ្វី?, អ្វី?, មានបើអ្វី?; ពាក្យសម្រាប់សួរគ្នាដោយសេចក្ដីឆ្ងល់, ទាំងចង់ដឹងហេតុ ដឹងដំណើរនោះឆាប់ភ្លាមៗផង; ប្រើបានតែអ្នកធំសួរទៅអ្នកតូច ឬអ្នកដែលស្និទ្ធស្នាល, ដែលមានសភាពស្មើគ្នា; អ្នកតូចសួរទៅអ្នកធំក៏បានខ្លះ ប៉ុន្តែត្រូវឱ្យមានពាក្យគោរពឱនលំទោនណាមួយដាក់ជាខាងដើមដូចយ៉ាងពា

ថីនមិទ្ធ

សេចក្ដីងងុយងោកងក់និងដំណើរដេកលក់, ដំណើរច្រអូសនិងងុយដេក, សេចក្ដីធុញទ្រាន់ឬរួញរាក្នុងចិត្តនិងដំណើរងងុយដេក :

ថីនមិទ្ធ នាម

[ថី-ណៈ-មិត-ធៈ] ឬ [ថី-ណៈ-មិត] theinmitthor

សេចក្ដីងងុយងោកងក់និងដំណើរដេកលក់, ដំណើរច្រអូសនិងងុយដេក, សេចក្ដីធុញទ្រាន់ឬរួញរាក្នុងចិត្តនិងដំណើរងងុយដេក :

ថីនៈ

(រ.ស.) ងងុយ :

ថីនៈ កិរិយាសព្ទ

[ថី-នៈ] theineak≈

(រ.ស.) ងងុយ :

ថុច!

ពាក្យសម្រាប់ប្រើបញ្ឈប់ ឬបន្ទច់សត្រូវដែលពើបពះប្រទះដោយឥតដឹងខ្លួន, មិនឱ្យចូលមកជិតខ្លួនបាន, មានសេចក្ដីថា ចូរឈប់! ឬថា ចូរទច់!

ថុច! ឧទានសព្ទ

[ថុច] thoch≈

ពាក្យសម្រាប់ប្រើបញ្ឈប់ ឬបន្ទច់សត្រូវដែលពើបពះប្រទះដោយឥតដឹងខ្លួន, មិនឱ្យចូលមកជិតខ្លួនបាន, មានសេចក្ដីថា ចូរឈប់! ឬថា ចូរទច់!

ថុចអៈ!

(ម.ព. ថុច!)។

ថុចអៈ! ឧទានសព្ទ

[ថុច-អៈ] thochaak≈

(ម.ព. ថុច!)។

ថូ

ប្រដាប់សម្រាប់ដាក់ផ្កាស្រស់មានសណ្ឋានផ្សេងៗ :

ថូ នាម ១)

[ថូ] thou

ប្រដាប់សម្រាប់ដាក់ទឹកមានសណ្ឋានដូចជាថោ តែមានកហើយមានគម្របដូចជាឆ្នុក :

ថូ នាម ២)

[ថូ] thou

ប្រដាប់សម្រាប់ដាក់ផ្កាស្រស់មានសណ្ឋានផ្សេងៗ :

ថូន

ឈ្មោះស្គរមួយប្រភេទ ពួកស្គរអារក្ស សម្រាប់ទះទទួលចង្វាក់ភ្លេងមហោរី។

ថូន នាម

[ថូន] thoun

ឈ្មោះស្គរមួយប្រភេទ ពួកស្គរអារក្ស សម្រាប់ទះទទួលចង្វាក់ភ្លេងមហោរី។

ថួ

ឈ្មោះល្បែងលេងភ្នាល់ស៊ីសងប្រាក់កាសជាល្បែងរបស់ចិន។

ថួ នាម

[ថួ] thuo

ឈ្មោះល្បែងលេងភ្នាល់ស៊ីសងប្រាក់កាសជាល្បែងរបស់ចិន។

ថួន

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យថែ :

ថួន កិរិយាសព្ទ

[ថួន] thuon

ល្មម, គ្រប់, គ្រប់គ្រាន់, គួរដល់ :

ថួន បុព្វបទ

[ថួន] thuon

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យថែ :

ថើប

ស្រូបខ្យល់ដោយច្រមុះដើម្បីយកក្លិន ឬឱ្យដឹងក្លិន ... :

ថើប កិរិយាសព្ទ

[ថើប] thaeub

ស្រូបខ្យល់ដោយច្រមុះដើម្បីយកក្លិន ឬឱ្យដឹងក្លិន ... :

ថឿក

ដំបងមាន ៤ជ្រុង បន្ទារធំជាងទោល។ ពាក្យនេះខ្មែរយើងយកពាក្យយួនមកប្រើ; ថឿក យួនថា ឈើរង្វាស់, ម៉ែត្រ; តែខ្មែរយើងយកពាក្យនេះមកឱ្យឈ្មោះដំបងមួយប្រភេទ ដែលមានរាងដូចជាឈើរង្វាស់យួននោះ ហៅថា ថឿក :

ថឿក នាម

[ថឿក] thoeak

ដំបងមាន ៤ជ្រុង បន្ទារធំជាងទោល។ ពាក្យនេះខ្មែរយើងយកពាក្យយួនមកប្រើ; ថឿក យួនថា ឈើរង្វាស់, ម៉ែត្រ; តែខ្មែរយើងយកពាក្យនេះមកឱ្យឈ្មោះដំបងមួយប្រភេទ ដែលមានរាងដូចជាឈើរង្វាស់យួននោះ ហៅថា ថឿក :

ថេយ្យចិត្ត

គំនិតប៉ុនប៉ង គិតនឹងលួចយកទ្រព្យគេ, ចិត្តលួច :

ថេយ្យចិត្ត នាម

[ថៃ-យ៉ៈ-ចិត] thaiyakchet≈

គំនិតប៉ុនប៉ង គិតនឹងលួចយកទ្រព្យគេ, ចិត្តលួច :

ថេយ្យសំវាស

ការលួចសំវាស គឺការដែលបុគ្គលជាគ្រហស្ថក្លែងខ្លួនធ្វើជាសាមណេរខ្លួនឯងហើយ ប្រកាសសេចក្ដីឱ្យគេដឹងថាខ្លួនជាសាមណេរ; ឬការដែលបុគ្គលមានភិក្ខុបំបួសខ្លួនឱ្យបានជាសាមណេរ ហើយសាមណេរនោះក្លែងធ្វើជាភិក្ខុ; ឬក៏ការដែលបុគ្គលជាគ្រហស្ថក្លែងខ្លួនធ្វើជាសាមណេរខ្លួនឯងផង ថែមទាំងក្លែងធ្វើជាភិ

ថេយ្យសំវាស នាម

[ថៃ-យ៉ៈ-ស័ង-វ៉ាស] theyysamveas

ការលួចសំវាស គឺការដែលបុគ្គលជាគ្រហស្ថក្លែងខ្លួនធ្វើជាសាមណេរខ្លួនឯងហើយ ប្រកាសសេចក្ដីឱ្យគេដឹងថាខ្លួនជាសាមណេរ; ឬការដែលបុគ្គលមានភិក្ខុបំបួសខ្លួនឱ្យបានជាសាមណេរ ហើយសាមណេរនោះក្លែងធ្វើជាភិក្ខុ; ឬក៏ការដែលបុគ្គលជាគ្រហស្ថក្លែងខ្លួនធ្វើជាសាមណេរខ្លួនឯងផង ថែមទាំងក្លែងធ្វើជាភិ

ថេយ្យសំវាសកៈ

បុគ្គលអ្នកលួចសំវាស (ព.វិ.) ក្នុងវិន័យពុទ្ធសាសនាប្រាប់ថា មាន ៣ប្រភេទ គឺ ១- លិង្គត្ថេនកៈ លបលួចក្លែងធ្វើជាសាមណេរខ្លួនឯង ដោយឥតមានគ្រូបំបួស; ២- សំវាសត្ថេនកៈ បួសជាសាមណេរដោយមានភិក្ខុជាគ្រូបំបួស ក៏ទៅជាក្លែងខ្លួនធ្វើជាភិក្ខុ; ៣- ឧភយត្ថេនកៈ លបលួចធ្វើជាសាមណេរផង ថែមទាំងទៅ

ថេយ្យសំវាសកៈ នាម

[ថៃ-យ៉ៈ-ស័ង-វ៉ា-សៈ-កៈ] theyysamveasakak

បុគ្គលអ្នកលួចសំវាស (ព.វិ.) ក្នុងវិន័យពុទ្ធសាសនាប្រាប់ថា មាន ៣ប្រភេទ គឺ ១- លិង្គត្ថេនកៈ លបលួចក្លែងធ្វើជាសាមណេរខ្លួនឯង ដោយឥតមានគ្រូបំបួស; ២- សំវាសត្ថេនកៈ បួសជាសាមណេរដោយមានភិក្ខុជាគ្រូបំបួស ក៏ទៅជាក្លែងខ្លួនធ្វើជាភិក្ខុ; ៣- ឧភយត្ថេនកៈ លបលួចធ្វើជាសាមណេរផង ថែមទាំងទៅ

ថេរ គុណនាម

[ថេ] ther

មាំមួន, ខ្ជាប់ខ្ជួន, យឺនយូរ; សម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យឋិត :

ថេរភាព

ភាពនៃថេរៈ, ភាពជាថេរៈ។

ថេរភាព នាម

[ថេ-រ៉ៈ-ភាប] theropheap

ភាពនៃថេរៈ, ភាពជាថេរៈ។

ថេរភូមិ

ទី, ថ្នាក់នៃថេរៈ។

ថេរភូមិ នាម

[ថេ-រ៉ៈ-ភូម] therphum

ទី, ថ្នាក់នៃថេរៈ។

ថេរវាទ

ពាក្យរបស់ព្រះថេរៈឬពាក្យដែលព្រះថេរៈនិយាយ។ ព្រះត្រៃបិដក ជាពុទ្ធវចនៈ ដែលព្រះថេរៈជាអរហន្តទាំងឡាយលោកបានលើកសង្គាយនា រៀបរៀងទុកឱ្យនៅទៀងទាត់តាមភាសិតរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធមិនឱ្យឃ្លៀងឃ្លាតក៏ហៅថា ថេរវាទ ដែរ :

ថេរវាទ នាម

[ថេ-រ៉ៈ-វាត] theroveat

ពាក្យរបស់ព្រះថេរៈឬពាក្យដែលព្រះថេរៈនិយាយ។ ព្រះត្រៃបិដក ជាពុទ្ធវចនៈ ដែលព្រះថេរៈជាអរហន្តទាំងឡាយលោកបានលើកសង្គាយនា រៀបរៀងទុកឱ្យនៅទៀងទាត់តាមភាសិតរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធមិនឱ្យឃ្លៀងឃ្លាតក៏ហៅថា ថេរវាទ ដែរ :

ថេរវាទី

អ្នកដែលនិយាយតាមព្រះថេរៈ; ពួកថេរវាទ។ ពួកអ្នកកាន់ពុទ្ធសាសនាខាង ទក្ខិណនិកាយ គឺពួកដែលកាន់តាមគម្ពីរព្រះត្រៃបិដកខាងភាសាបាលី, ផ្សេងទីទៃខ្លះពីពួកខាង ឧត្តរនិកាយ ជាពួក ថេរវាទី។

ថេរវាទី ន., គុ.

[ថេ-រ៉ៈ-វា-ទី] therveati

អ្នកដែលនិយាយតាមព្រះថេរៈ; ពួកថេរវាទ។ ពួកអ្នកកាន់ពុទ្ធសាសនាខាង ទក្ខិណនិកាយ គឺពួកដែលកាន់តាមគម្ពីរព្រះត្រៃបិដកខាងភាសាបាលី, ផ្សេងទីទៃខ្លះពីពួកខាង ឧត្តរនិកាយ ជាពួក ថេរវាទី។

ថេរានុត្ថេរៈ

ព្រះថេរៈធំនិងព្រះថេរៈតូច។

ថេរានុត្ថេរៈ នាម

[ថេ-រ៉ា-នុត-ថេ-រ៉ៈ] thereanutthereak

ព្រះថេរៈធំនិងព្រះថេរៈតូច។

ថេរី

(ម.ព. ថេរៈ{¥¥}២{££})។

ថេរី នាម

[ថេ-រ៉ី] theri

(ម.ព. ថេរៈ២)។

ថេរៈ

ភិក្ខុអ្នកមានចិត្តខ្ជាប់ខ្ជួន គឺភិក្ខុដែលបួសបានយូរឆ្នាំហើយ យ៉ាងតិចពីត្រឹម១០ឆ្នាំឡើងទៅ ហៅថា បួសបាន១០វស្សាហើយ :

ថេរៈ គុណនាម

[ថេ-រ៉ៈ] thereak

ដែលមានអាយុច្រើន, ចាស់, មាំមួន (ម.ប្រ., ច្រើនប្រើតែក្នុងប្រយោគភាសាបាលី)។

ថេរៈ នាម

[ថេ-រ៉ៈ] thereak

ភិក្ខុអ្នកមានចិត្តខ្ជាប់ខ្ជួន គឺភិក្ខុដែលបួសបានយូរឆ្នាំហើយ យ៉ាងតិចពីត្រឹម១០ឆ្នាំឡើងទៅ ហៅថា បួសបាន១០វស្សាហើយ :

ថេរ៉ាបៃ

(ប.ព.) ខ្នាតនៃបន្ទុកព័ត៌មានឬទិន្នន័យកុំព្យូទ័រដែលស្មើនឹង ១ ០២៤ជីកាបៃ។ ជាទូទៅ ក្នុងការនិយាយគេកំណត់យក១ថេរ៉ាបៃស្មើនឹង ១ ០០០ជីកាបៃ ហើយអក្សរកាត់គឺ Tb។

ថេរ៉ាបៃ នាម

[ថេ-រ៉ា-បៃ] therabai≈

(ប.ព.) ខ្នាតនៃបន្ទុកព័ត៌មានឬទិន្នន័យកុំព្យូទ័រដែលស្មើនឹង ១ ០២៤ជីកាបៃ។ ជាទូទៅ ក្នុងការនិយាយគេកំណត់យក១ថេរ៉ាបៃស្មើនឹង ១ ០០០ជីកាបៃ ហើយអក្សរកាត់គឺ Tb។

ថេរ៉ាប៊ីត

(ប.ព.) ខ្នាតនៃបន្ទុកព័ត៌មានឬទិន្នន័យកុំព្យូទ័រដែលស្មើនឹង ១០២៤ជីកាប៊ីត។ ជាទូទៅ ក្នុងការនិយាយគេកំណត់យក១ថេរ៉ាប៊ីតស្មើនឹង ១០០០ជីកាប៊ីត ហើយអក្សរកាត់គឺ Tb ឬ Tbit។

ថេរ៉ាប៊ីត នាម

[ថេ-រ៉ា-ប៊ីត] therabit≈

(ប.ព.) ខ្នាតនៃបន្ទុកព័ត៌មានឬទិន្នន័យកុំព្យូទ័រដែលស្មើនឹង ១០២៤ជីកាប៊ីត។ ជាទូទៅ ក្នុងការនិយាយគេកំណត់យក១ថេរ៉ាប៊ីតស្មើនឹង ១០០០ជីកាប៊ីត ហើយអក្សរកាត់គឺ Tb ឬ Tbit។

ថែ

(ម.ព. ថួន{¥¥}២{££})។

ថែ កិរិយាសព្ទ

[ថែ] thae

គ្រប់គ្រង, រក្សា, បីបាច់ :