វចនានុក្រមខ្មែរ

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពៈ-វិ-មាន] tipvor

(ព.ប្រ.) ប្រាសាទដែលមានលំអប្រៀបដូចវិមានទិព្វ។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពៈ-វ័ន] tipvor

(ព.ប្រ.) សួនឬឧទ្យានដែលមានលំអ ប្រៀបប្រដូចនឹងសួនឬឧទ្យានរបស់ទេវតា។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពៈ-ស័ប] tipvor

(ព.ប្រ.) សំឡេងឬសូរសព្ទដែលពីរោះប្រៀបស្មើនឹងសំឡេងសូរសព្ទជាទិព្វ។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពៈ-សាក-សី] tipvor

(ព.ប្រ.) សាក្សីដែលឆ្លើយតាមសេចក្ដីពិតឥតមានល្អៀង បំភ្លឺដំណើរក្ដី ដែលកំបាំងដែលចង្អៀតឱ្យទូលាយងាយយល់ហាក់ដូចជាទេវតា មកបំភ្លឺចៅក្រមឱ្យឃើញសេចក្ដីពិត។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពៈ-ស្រោត] tipvor

(ព.ប្រ.) ត្រចៀកដូចជាទិព្វ។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពា-រ៉ម់] tipvor

(ព.ប្រ.) អារម្មណ៍ដូចជាទិព្វ។

ទិព្វ កិ., គុ.

[ទិប-ពៈ-ជង់-គត់] tipvor

ទៅកាន់ទេវលោកហើយ (ស្លាប់) ; ដែលទៅកើតជាទេវតាហើយ (ដែលស្លាប់ហើយ) ; ខ្មែរយើងប្រើជារាជសព្ទ :

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពៈ-នា-រី] tipvor

ស្រីសួគ៌, ស្រីអប្សរ។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពៈ-នេត] tipvor

ដូចគ្នានឹង ទិព្វចក្ខុ។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពៈ-រស់] tipvor

ទឹកទិព្វ; បរទ។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពៈ-វាត] tipvor

ដូចគ្នានឹង ទិព្វវាចា។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពៈ-សោត] tipvor

ត្រចៀកទិព្វ។

ទិព្វ—

(ម.ព. ទិព្វ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទិព្វ— នាម

[ទិប-ពៈ—] tibpeak—≈

(ម.ព. ទិព្វ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទិល

ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទពួកប្រទាល មានមើមបរិភោគឆៅបាន, ដុះតែនៅដីលាយខ្សាច់។

ទិល នាម

[ទិល] til

ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទពួកប្រទាល មានមើមបរិភោគឆៅបាន, ដុះតែនៅដីលាយខ្សាច់។

ទិលម៉ូវ

(ម.ព. ទែលម៉ូវ)។

ទិលម៉ូវ នាម

[ទិល-ម៉ូវ] tilmouv≈

(ម.ព. ទែលម៉ូវ)។

ទិវង្គត

ទៅកាន់ទេវលោកហើយ (ស្លាប់) ; ដែលទៅកើតជាទេវតាហើយ (ដែលស្លាប់ហើយ) ខ្មែរយើងប្រើជារាជសព្ទ :

ទិវង្គត កិ., គុ.

[ទិ-វង់-គត់] tivongkot

ទៅកាន់ទេវលោកហើយ (ស្លាប់) ; ដែលទៅកើតជាទេវតាហើយ (ដែលស្លាប់ហើយ) ខ្មែរយើងប្រើជារាជសព្ទ :

ទិវសភាគ

ចំណែកនៃថ្ងៃ គឺពេញមួយថ្ងៃតាំងពីព្រឹកទាល់ល្ងាច។

ទិវសភាគ នាម

[ទិ-វៈ-សៈ-ភាក] tivsopheak

ចំណែកនៃថ្ងៃ គឺពេញមួយថ្ងៃតាំងពីព្រឹកទាល់ល្ងាច។

ទិវា

ថ្ងៃដែលមនុស្សលើសកលលោកត្រូវបានកំណត់និងផ្ដល់សិទ្ធិជាមូលដ្ឋាន :

ទិវា នាម ១)

[ទិ-វា] tivea

ថ្ងៃ, ក្នុងវេលាថ្ងៃ, នៅវេលាថ្ងៃ។

ទិវា នាម ២)

[ទិ-វា] tivea

ថ្ងៃប្រារព្ធពិធីរម្លឹកខួបនៃព្រឹត្តិការណ៍អ្វីមួយ។

ទិវា នាម

[ទិ-វា-កុ-ម៉ា-អន់-តៈ-រ៉ៈ-ជាត] tivea

ថ្ងៃប្រារព្ធពិធីរំលឹកដល់ការទទួលបានសិទ្ធិគាំពារកុមារ ដែលត្រូវបានមនុស្សលើពិភពលោកយកចិត្តទុកដាក់និងប្រារព្ធនៅថ្ងៃទី១ខែមិថុនា រៀងរាល់ឆ្នាំ។

ទិវា នាម

[ទិ-វា-ប្រ-កាស-រ័ត-ឋៈ-ធ័ម-មៈ-នុញ] tivea

ថ្ងៃដែលប្រកាសដាក់ឱ្យប្រើច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញជាផ្លូវការ :

ទិវា នាម

[ទិ-វា-ពល់-លៈ-កាំ-អន់-តៈ-រ៉ៈ-ជាត] tivea

ថ្ងៃដែលកម្មករ (ទូទាំងពិភពលោក) ទាមទារបានសិទ្ធិពេញលេញក្នុងវិស័យការងារ (១ឧសភា ១៨៩០) :

ទិវា នាម

[ទិ-វា-សិត-នា-រី-អន់-តៈ-រ៉ៈ-ជាត] tivea

ថ្ងៃប្រារព្ធពិធីរម្លឹកដល់ការទទួលបានសិទ្ធិសេរីភាពរបស់ស្ត្រីពីការបង្ខំឱ្យធ្វើការងារច្រើនម៉ោងនៅតាមរោងចក្រសហគ្រាសនានាជាដើម នៅលើសកលលោកនាដើមសតវត្សទី២០ហើយគេតែងប្រារព្ធនៅថ្ងៃទី៨ខែមីនា រៀងរាល់ឆ្នាំ :

ទិវា នាម

[ទិ-វា-សិត-មៈ-នុស-អន់-តៈ-រ៉ៈ-ជាត] tivea

ថ្ងៃដែលមនុស្សលើសកលលោកត្រូវបានកំណត់និងផ្ដល់សិទ្ធិជាមូលដ្ឋាន :

ទិវាករ

អ្នកធ្វើនូវថ្ងៃ (ព្រះអាទិត្យ)។

ទិវាករ នាម

[ទិ-វា-ក] tiveakor

អ្នកធ្វើនូវថ្ងៃ (ព្រះអាទិត្យ)។

ទិវាចរ

ដែលចរតែក្នុងវេលាថ្ងៃ, ដែលចេញរកស៊ីតែក្នុងវេលាថ្ងៃ; សត្វដែលចេញរកស៊ីតែក្នុងវេលាថ្ងៃ វេលាយប់ឈប់ដេក :

ទិវាចរ គុ., ន.

[ទិ-វា-ច] tiveajor

ដែលចរតែក្នុងវេលាថ្ងៃ, ដែលចេញរកស៊ីតែក្នុងវេលាថ្ងៃ; សត្វដែលចេញរកស៊ីតែក្នុងវេលាថ្ងៃ វេលាយប់ឈប់ដេក :

ទិវានុព្រឹត្តិ

ហេតុការណ៍ ឬរឿងរ៉ាវដែលកើតមានឡើងរាល់ថ្ងៃ, សារព័ត៌មាន, កាសែត។

ទិវានុព្រឹត្តិ នាម

[ទិ-វា-នុ-ព្រឹត] tiveanuproet≈

ហេតុការណ៍ ឬរឿងរ៉ាវដែលកើតមានឡើងរាល់ថ្ងៃ, សារព័ត៌មាន, កាសែត។

ទិវារាត្រី

ខ្មែរយើងច្រើននិយាយថា ទិវារាត្រី គឺទាំងថ្ងៃ ទាំងយប់ (ព.ទេ.)។

ទិវារាត្រី នាម

[ទិ-វា-រា-ត្រី] tiveareatri≈

ខ្មែរយើងច្រើននិយាយថា ទិវារាត្រី គឺទាំងថ្ងៃ ទាំងយប់ (ព.ទេ.)។

ទិវាវសាន

ពេលចុងក្រោយនៃថ្ងៃ គឺពេលថ្ងៃលិច :

ទិវាវសាន នាម

[ទិ-វា-វៈ-សាន] tiveaveaksan≈

ពេលចុងក្រោយនៃថ្ងៃ គឺពេលថ្ងៃលិច :

ទិវាសួស្ដី

ពាក្យគួរសម ប្រើនៅពេលជួបគ្នានាពេលថ្ងៃ :

ទិវាសួស្ដី ឧទានសព្ទ

[ទិ-វា-សួ-ស្ដី] tiveasuosdei≈

ពាក្យគួរសម ប្រើនៅពេលជួបគ្នានាពេលថ្ងៃ :

ទិវោក័ស

ទេវតា, ពួកទេវតាសាមញ្ញ។

ទិវោក័ស នាម

[ទិ-វោ-កាស់] tivoukoas

ទេវតា, ពួកទេវតាសាមញ្ញ។

ទិវៅក័ស

(ម.ព. ទិវោក័ស)។

ទិវៅក័ស នាម

[ទិ-វៅ-កាស់] tivovkas≈

(ម.ព. ទិវោក័ស)។

ទិវ័ន

ថ្ងៃ។

ទិវ័ន នាម

[ទិ-វាន់] tivoan

ថ្ងៃ។

ទិស

ភាគ, ចំណែកមុខក្រោយឆ្វេងស្ដាំព្រមទាំងជ្រុងជាចន្លោះទាំង ៤និងខាងលើខាងក្រោម ឬត្រង់កណ្ដាល រួមជា ១០គឺ បូព៌, អាគ្នេយ៍, ទក្សិណ, និរតី, បស្ចិម, ពាយ័ព្យ, ឧត្តរ, ឦសាន, ក្រោម, លើ។

ទិស នាម

[ទឹស] tis

ភាគ, ចំណែកមុខក្រោយឆ្វេងស្ដាំព្រមទាំងជ្រុងជាចន្លោះទាំង ៤និងខាងលើខាងក្រោម ឬត្រង់កណ្ដាល រួមជា ១០គឺ បូព៌, អាគ្នេយ៍, ទក្សិណ, និរតី, បស្ចិម, ពាយ័ព្យ, ឧត្តរ, ឦសាន, ក្រោម, លើ។

ទិសដៅ

ផែនការច្បាស់លាស់ដែលអាចវាស់វែងបាន :

ទិសដៅ នាម

[ទឹស-ដៅ] toesdav≈

ផែនការច្បាស់លាស់ដែលអាចវាស់វែងបាន :

ទិសា

ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ, ប្រើជាឯកវចនៈ ឬជាពហុវចនៈបានទាំង ២យ៉ាង :

ទិសា នាម

[ទិ-សា] tisa

ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ, ប្រើជាឯកវចនៈ ឬជាពហុវចនៈបានទាំង ២យ៉ាង :

ទិសានុទិស

ទិសធំនិងទិសតូច។ បូព៌, ទក្សិណ, បស្ចិម, ឧត្តរ បួននេះហៅថា ទិសធំ; អាគ្នេយ៍, និរតី, ពាយ័ព្យ, ឦសាន បួននេះហៅថា ទិសតូច ឬហៅ ទិសបន្ទាប់ ក៏បាន; ក្រោម, លើ ពីរនេះហៅថា ទិសកណ្ដាល។

ទិសានុទិស នាម

[ទិ-សា-នុ-ទឹស] tisanutis

ទិសធំនិងទិសតូច។ បូព៌, ទក្សិណ, បស្ចិម, ឧត្តរ បួននេះហៅថា ទិសធំ; អាគ្នេយ៍, និរតី, ពាយ័ព្យ, ឦសាន បួននេះហៅថា ទិសតូច ឬហៅ ទិសបន្ទាប់ ក៏បាន; ក្រោម, លើ ពីរនេះហៅថា ទិសកណ្ដាល។

ទិសាបាមោក្ខ

អាចារ្យជាប្រធានក្នុងទិស ឬអាចារ្យជាប្រធាននៃសិស្សគ្រប់ទិស គឺអាចារ្យធំដែលចេះវិជ្ជាច្រើនប្រភេទ សម្រាប់ប្រើតាមជាន់ តាមសម័យ, ជាអ្នកអាចបង្ហាត់បង្រៀនពួកសិស្សដែលកាត់មកពីគ្រប់ទិស (គ្រប់ប្រទេស) បានមិនទើសទាក់ :

ទិសាបាមោក្ខ នាម

[ទិ-សា-ប៉ា-ម៉ោក] tisabamoukkhor

អាចារ្យជាប្រធានក្នុងទិស ឬអាចារ្យជាប្រធាននៃសិស្សគ្រប់ទិស គឺអាចារ្យធំដែលចេះវិជ្ជាច្រើនប្រភេទ សម្រាប់ប្រើតាមជាន់ តាមសម័យ, ជាអ្នកអាចបង្ហាត់បង្រៀនពួកសិស្សដែលកាត់មកពីគ្រប់ទិស (គ្រប់ប្រទេស) បានមិនទើសទាក់ :

ទិសាភាគ

ចំណែក, ប៉ែកនៃទិស (មួយៗ)។

ទិសាភាគ នាម

[ទិ-សា-ភាក] tisapheak

ចំណែក, ប៉ែកនៃទិស (មួយៗ)។

ទី

គ្រឿងដែលនាំឱ្យស្រឡាញ់, អ្នកដែលខ្លួនស្រឡាញ់, អ្វីៗដែលខ្លួនស្រឡាញ់ :

ទី នាម ១)

[ទី] ti

កន្លែង, តំបន់ :

ទី នាម ២)

[ទី] ti

ក្រសួង, មុខងារ :

ទី នាម

[ក្បាល-ទី] ti

ទីដែលស្ថិតនៅឬតាំងនៅដើមគេ ឬដំបូងគេ។

ទី នាម

[ទី-ធ្លា] ti

កន្លែងដែលមានលំហឬវាលស្រឡះ :

ទី នាម

[ទី-ពឹង] ti

អ្នកពំនឹង, អ្នកជួយទំនុកបម្រុង :

ទី នាម

[ទី-ពំ-នាក់] ti

អ្នកឱ្យពឹងពាក់។

ទី នាម

[ទី-យោ-មៈ-រាច] ti

ឋានន្តរ គឺងារសម្រាប់រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌ មានឋានៈប្រៀបធៀបនឹងសមណសក្ដិរបស់បព្វជិត (ព្រះមង្គលទេពាចារ្យ)។

ទី នាម

[ទី-រ-លឹក] ti

គ្រឿងរឭក, មនុស្សឬគុណជាតិអ្វីមួយ ឬវត្ថុអ្វីដែលគួរនឹកគួររឭកដល់ :

ទី នាម

[ទី-រ-លឹក] ti

(ម.ព. ទីរឭក)។

ទី នាម

[ទី-លាន-កី-ឡា] ti

កន្លែងសម្រាប់ហ្វឹកហាត់និងប្រកួតកីឡា :

ទី នាម

[ទី-ស្រ-ឡាញ់] ti

គ្រឿងដែលនាំឱ្យស្រឡាញ់, អ្នកដែលខ្លួនស្រឡាញ់, អ្វីៗដែលខ្លួនស្រឡាញ់ :

ទីកោ

ប្រដាប់សម្រាប់ដាក់ទឹក មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងកំសៀវ :

ទីកោ នាម

[ទី-កោ] tikao

ប្រដាប់សម្រាប់ដាក់ទឹក មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងកំសៀវ :

ទីក្រុង

ទីក្រុងឬទីប្រជុំជនដែលរណបឬចំណុះទីក្រុងធំ :

ទីក្រុង នាម

[ទី-ក្រុង] tikrong

ក្រុងធំ :

ទីក្រុង នាម

[ទី-ក្រុង-រ-ណប] tikrong

ទីក្រុងឬទីប្រជុំជនដែលរណបឬចំណុះទីក្រុងធំ :

ទីក្សា

ការបូជាយញ្ញ, របៀបពលីការប្រសិទ្ធីផ្សេងៗ, ការសែនព្រេន (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។

ទីក្សា នាម

[ទី-ក្សា] tiksa

ការបូជាយញ្ញ, របៀបពលីការប្រសិទ្ធីផ្សេងៗ, ការសែនព្រេន (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។

ទីឃ គុណនាម

[ទី-ឃៈ] tikh

វែង, អង្វែង, ដែលស្ថិតនៅបានយូរ។

ទីឃ នាម

[ទី-ឃៈ] tikh

ស្រៈមានសំឡេងវែង, សម្រាប់ប្រើខាងភាសាបាលី មាន៥តួ គឺ អា, ឦ, ឩ, ឯ, ឱ; សម្រាប់ប្រើខាងភាសាសំស្ក្រឹតមាន ៩តួគឺ អា, ឦ, ឩ, ឬ, ឮ, ឯ, ឰ, ឱ, ឪ; សម្រាប់ប្រើខាងភាសាខ្មែរមាន ១៣តួគឺ អា, អី, អឺ, អូ, អួ, អើ, អឿ, អៀ, អេ, អែ, អៃ, អោ, អៅ; ស្រៈទាំងប៉ុណ្ណោះហៅថា ស្រៈទីឃៈ ឬ ទីឃសរៈ។

ទីឃ នាម

[ទី-ឃៈ-កាល] tikh

កាលវែង, កាលអង្វែង។

ទីឃ ន., គុ.

[ទី-ឃៈ-ទ័ស-សិ-នី] tikh

(ម.ព. ទីឃទស្សី)។

ទីឃ ន., គុ.

[ទី-ឃៈ-ទ័ស-សី] tikh

អ្នកឃើញហេតុវែង, អ្នកឃើញកាលវែង គឺអ្នកដែលមានញាណដ៏វិសេសអាចឃើញហេតុ, ឃើញដំណើរដែលនឹងមានក្នុងអនាគត :

ទីឃ នាម

[ទី-ឃៈ-និ-កាយ] tikh

ឈ្មោះគម្ពីរដើមបង្អស់នៃព្រះសុត្តន្តបិដក។

ទីឃ នាម

[ទី-ឃៈ-និត-ទ្រា] tikh

ដំណើរដេកអង្វែង (ដេកលែងក្រោក) គឺមរណៈ ឬរូបដែលស្លាប់ហើយ។

ទីឃ នាម

[ទី-ឃៈ-ម័ត-ធាន] tikh

កាលវែង, កាលអង្វែង (ជាវេវចនៈនៃ ទីឃកាល)។

ទីឃ នាម

[ទី-ឃៈ-រោ-គិ-នី] tikh

(ម.ព. ទីឃរោគី)។

ទីឃ នាម

[ទី-ឃៈ-រោ-គី] tikh

អ្នកមានរោគយូរអង្វែង គឺអ្នកដែលមានជំងឺទំជាប់តត្រំតត្រើយមើលមិនជា។

ទីឃ នាម

[ទី-ឃៈ-សៈ-រ៉ៈ] tikh

ស្រៈមានសំឡេងវែង។

ទីឃ នាម

[ទី-ឃៈ-សៈ-រ៉ៈ] tikh

(ម.ព. ទីឃសរ)។

ទីឃ ន., គុ.

[ទី-ឃា-យុ] tikh

អាយុវែង; ដែលមានអាយុយឺន។

ទីឃ នាម

[ទី-ឃា-វុត] tikh

អាវុធវែង ឬអាវុធមានផ្លែវែង (ដាវ)។ បើប្រើតាមអំណាចរូបសព្ទដែលប្រែថា អាវុធវែង, ទោះបីកាំភ្លើង ក៏ហៅថា ទីឃាវុធ បានដែរ។

ទីឃជាតិ

សត្វមានដងខ្លួនវែង (ពស់) ; ពួកសត្វគោកក្ដី ទឹកក្ដី ដែលមានដងខ្លួនវែងឥតជើង ជាសត្វលូនទាំងប៉ុន្មានហៅដោយរួបរួមថា ទីឃជាតិ ដូចគ្នា។

ទីឃជាតិ នាម

[ទី-ឃៈ-ជាត] tikheakcheat≈

សត្វមានដងខ្លួនវែង (ពស់) ; ពួកសត្វគោកក្ដី ទឹកក្ដី ដែលមានដងខ្លួនវែងឥតជើង ជាសត្វលូនទាំងប៉ុន្មានហៅដោយរួបរួមថា ទីឃជាតិ ដូចគ្នា។

ទីឃបាទបក្សី

ពួកសត្វស្លាបម្យ៉ាងដែលមានជើងតូចវែង ចំពុះវែង រស់នៅតាមបឹង ឬព្រែក ដូចជា កុក ក្រសារ ជាដើម។

ទីឃបាទបក្សី នាម

[ទី-ឃៈ-បាត-បាក់-សី] tikheakbatbaksei≈

ពួកសត្វស្លាបម្យ៉ាងដែលមានជើងតូចវែង ចំពុះវែង រស់នៅតាមបឹង ឬព្រែក ដូចជា កុក ក្រសារ ជាដើម។

ទីឃសព្ទ

សូរសំឡេងដែលមានខ្យល់វែង។

ទីឃសព្ទ នាម

[ទី-ឃៈ-ស័ប] tikheaksba≈

សូរសំឡេងដែលមានខ្យល់វែង។

ទីឃា—

(ម.ព. ទីឃ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។