វចនានុក្រមខ្មែរ

ទេវ នាម

[ទេ-វៈ-បុត] tev

ដូចគ្នានឹង ទេវបុត្ត ដែរ។

ទេវ នាម

[ទេ-វៈ-ភាប] tev

ភាពជាទេវតា។ លក្ខណសម្បត្តិប្រកបដោយភាពខ្ពង់ខ្ពស់។

ទេវ នាម

[ទេ-វៈ-ភូត] tev

ពួកភូត (សត្វ) គឺទេព្តា; ទេព្តាទុកដូចជាពួកភូត។

ទេវ នាម

[ទេ-វៈ-រឹត] tev

ឫទ្ធិរបស់ទេវតា។

ទេវ នាម

[ទេ-វៈ-រូប] tev

រូបទេវតា; រូបប្រៀបដោយរូបទេពតា។

ទេវ នាម

[ទេ-វៈ-លោក] tev

លោកជាទីនៅនៃពួកទេវតា, ស្ថានសួគ៌។

ទេវ នាម

[ទេ-វៈ-វិ-មាន] tev

ដូចគ្នានឹង ទេពវិមាន។

ទេវ នាម

[ទេ-វា] tev

ដូចគ្នានឹង ទេពា។

ទេវ នាម

[ទេ-វា-នុ-ភាប] tev

អានុភាពនៃទេវតា។

ទេវ នាម

[ទេ-វា-យុត] tev

អាវុធរបស់ទេវតា គឺឥន្ទធនូ។

ទេវ នាម

[ទេ-វា-វិ-និ-ឆៃ] tev

ពាក្យនេះ ខ្មែរយើងប្រើឱ្យឈ្មោះប្រាសាទជាស្ថានសម្រាប់ប្រជុំធំ នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងចតុម្មុខ ជាប្រាសាទដែលតម្កល់ស្វេត្រឆត្រធំសម្រាប់រាជ្យ :

ទេវកថា

(អ.សិ.) តំណាលកថាប្រជាប្រិយមួយប្រភេទដែលមានដំណើររឿងនិយាយអំពីទេវៈ ពន្យល់បកស្រាយអំពីបាតុភូតធម្មជាតិនៅក្នុងសម័យកាលដែលមនុស្សមិនទាន់យល់ដឹងបាន ដោយភ្ជាប់នឹងជំនឿលើទេវៈ :

ទេវកថា នាម

[ទេ-វៈ-កៈ-ថា] teveakkaktha≈

(អ.សិ.) តំណាលកថាប្រជាប្រិយមួយប្រភេទដែលមានដំណើររឿងនិយាយអំពីទេវៈ ពន្យល់បកស្រាយអំពីបាតុភូតធម្មជាតិនៅក្នុងសម័យកាលដែលមនុស្សមិនទាន់យល់ដឹងបាន ដោយភ្ជាប់នឹងជំនឿលើទេវៈ :

ទេវទត្ត

មារដែលជាទេវបុត្ត បានដល់ស្ដេចមារាធិរាជ មានកំណើតក្នុងជាន់ទេវតាដែលតែងតែបង្កព្យុះភ្លៀងឱ្យកើតការភ័យខ្លាច។ ក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនាមានតំណាលថា ទេវបុត្តមារ (មារាធិរាជ) បានប្រើកូនស្រីខ្លួន ៣នាក់គឺ នាងតណ្ហា, នាងរាគា, និងនាងអរតី ឱ្យទៅផ្ចាញ់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ តែដោយព្រះអង្គជាប

ទេវទត្ត នាម

[ទេ-វៈ-ទ័ត] tevtott

ឈ្មោះភិក្ខុមួយរូបជាព្រះអនុជអយ្យិកាមួយ គឺជីដូនមួយនឹងព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធសក្យមុនីគោតម (ប៉ែកខាងព្រះវរមាតារបស់ព្រះអង្គ) ; ទេវទត្តនេះ, លុះបួសហើយបានយូរបន្តិចមក, ក៏តាំងចិត្តជាសត្រូវនឹងព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធ, ខំប្រឹងធ្វើព្យាយាមនឹងសម្លាប់ព្រះអង្គ ប៉ុន្តែមិនបានសម្រេចដូចបំណង,

ទេវទត្ត គុណនាម

[ចិត-ជា-ទេ-វៈ-ទាត់-មាត់-ជា-ទេ-វៈ-ដា] tevtott

(ព.ទ.បុ.) សេចក្ដីថា ចិត្តអាក្រក់ប្រហែលនឹងចិត្តទេវទត្ត ប៉ុន្តែសម្ដីដែលចេញពីមាត់ទន់ផ្អែមពីរោះគួរនឹងឱ្យទុកចិត្តថាពិតប្រាកដដូចជាទេវតា។

ទេវទត្ត នាម

[ទេ-វៈ-បុត-តៈ-មា] tevtott

មារដែលជាទេវបុត្ត បានដល់ស្ដេចមារាធិរាជ មានកំណើតក្នុងជាន់ទេវតាដែលតែងតែបង្កព្យុះភ្លៀងឱ្យកើតការភ័យខ្លាច។ ក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនាមានតំណាលថា ទេវបុត្តមារ (មារាធិរាជ) បានប្រើកូនស្រីខ្លួន ៣នាក់គឺ នាងតណ្ហា, នាងរាគា, និងនាងអរតី ឱ្យទៅផ្ចាញ់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ តែដោយព្រះអង្គជាប

ទេវធម្មជាតិនិយម

លទ្ធិឬជំនឿដែលជឿថា ចក្រវាលគឺជាអាទិទេព។ ជំនឿនេះជឿថា អាទិទេពមិនមែនជាភាវៈដោយឡែកទេ ប៉ុន្តែគេជឿថា អាទិទេពជាតថភាពទាំងមូលឬជាអំណាចដែលមានគ្រប់ទិដ្ឋភាពនៃតថភាព :

ទេវធម្មជាតិនិយម នាម

[ទេ-វៈ-ធ័ម-មៈ-ជាត-និ-យំ] teveakthmomeakcheatniyum≈

លទ្ធិឬជំនឿដែលជឿថា ចក្រវាលគឺជាអាទិទេព។ ជំនឿនេះជឿថា អាទិទេពមិនមែនជាភាវៈដោយឡែកទេ ប៉ុន្តែគេជឿថា អាទិទេពជាតថភាពទាំងមូលឬជាអំណាចដែលមានគ្រប់ទិដ្ឋភាពនៃតថភាព :

ទេវនិយម

លទ្ធិឬជំនឿមួយដែលជឿលើអត្ថិភាពនៃអាទិទេពមួយឬច្រើន។ ជំនឿនេះចាត់ទុកអាទិទេពថា ជាអ្នកបង្កើតលោក ជាប្រភពនៃតម្លៃទាំងអស់ ជាភាវៈមួយដែលមានវត្តមានគ្រប់ដំណើរទាំងអស់ក្នុងលោកនេះ ជាភាវៈស្មារតី និងជាភាវៈមនុស្ស ហើយតាមរយៈនេះ មនុស្សអាចទាក់ទងជាមួយអាទិទេពយ៉ាងជិតស្និទ្ធ :

ទេវនិយម នាម

[ទេ-វៈ-និ-យំ] teveakniyum≈

លទ្ធិឬជំនឿមួយដែលជឿលើអត្ថិភាពនៃអាទិទេពមួយឬច្រើន។ ជំនឿនេះចាត់ទុកអាទិទេពថា ជាអ្នកបង្កើតលោក ជាប្រភពនៃតម្លៃទាំងអស់ ជាភាវៈមួយដែលមានវត្តមានគ្រប់ដំណើរទាំងអស់ក្នុងលោកនេះ ជាភាវៈស្មារតី និងជាភាវៈមនុស្ស ហើយតាមរយៈនេះ មនុស្សអាចទាក់ទងជាមួយអាទិទេពយ៉ាងជិតស្និទ្ធ :

ទេវវិទ្យា

វិទ្យាសិក្សាអំពីទេវៈ។

ទេវវិទ្យា នាម

[ទេ-វៈ-វិត-ទ្យា] teveakvittyea≈

វិទ្យាសិក្សាអំពីទេវៈ។

ទេវាធិបតេយ្យ

ទម្រង់នៃការគ្រប់គ្រងរដ្ឋ ដែលច្បាប់និងបទបញ្ញត្តិទាំងឡាយកើតចេញពីក្រឹត្យក្រម (ច្ប.) ដែលកំណត់ដោយសាសនាណាមួយ។ ទម្រង់នៃការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបែបនេះ ដឹកនាំដោយផ្អែកលើច្បាប់អាទិទេព ហើយអាទិទេពត្រូវបានចាត់ទុកជាប្រមុខរដ្ឋ។ គម្ពីរពិសិដ្ឋរបស់សាសនា ត្រូវបានចាត់ទុកជាសារ ឬបទបញ្ជា ឬក៏

ទេវាធិបតេយ្យ នាម

[ទេ-វា-ធិ-ប៉ៈ-តៃ] teveathibaktai≈

ទម្រង់នៃការគ្រប់គ្រងរដ្ឋ ដែលច្បាប់និងបទបញ្ញត្តិទាំងឡាយកើតចេញពីក្រឹត្យក្រម (ច្ប.) ដែលកំណត់ដោយសាសនាណាមួយ។ ទម្រង់នៃការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបែបនេះ ដឹកនាំដោយផ្អែកលើច្បាប់អាទិទេព ហើយអាទិទេពត្រូវបានចាត់ទុកជាប្រមុខរដ្ឋ។ គម្ពីរពិសិដ្ឋរបស់សាសនា ត្រូវបានចាត់ទុកជាសារ ឬបទបញ្ជា ឬក៏

ទេវារក្ខ

(ម.ព. ទេពារក្ខ ក្នុង អារក្ខ)។

ទេវារក្ខ នាម

[ទេ-វា-រ៉ាក់] tevearak≈

(ម.ព. ទេពារក្ខ ក្នុង អារក្ខ)។

ទេវា—

(ម.ព. ទេវ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទេវា— នាម

[ទេ-វា—] tevea—≈

(ម.ព. ទេវ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទេវិន្ទ

ព្រះឥន្ទ្រ; ព្រះឥន្ទ្របានជាមានព្រះនាមថាទេវិន្ទនេះ ពីព្រោះព្រះអង្គធំជាងអស់ទេវតាក្នុងស្ថានសួគ៌ពីរជាន់ គឺជាន់ចាតុម្មហារាជិកានិងត្រៃត្រិង្ស។

ទេវិន្ទ គុ., ន.

[ទេ-វិន] tevintor

ព្រះឥន្ទ្រ; ព្រះឥន្ទ្របានជាមានព្រះនាមថាទេវិន្ទនេះ ពីព្រោះព្រះអង្គធំជាងអស់ទេវតាក្នុងស្ថានសួគ៌ពីរជាន់ គឺជាន់ចាតុម្មហារាជិកានិងត្រៃត្រិង្ស។

ទេវី

(ម.ព. ទេពី)។

ទេវី នាម

[ទេ-វី] tevi

(ម.ព. ទេពី)។

ទេវៈ

(ម.ព. ទេព)។

ទេវៈ នាម

[ទេ-វៈ] teveak≈

(ម.ព. ទេព)។

ទេវ—

(ម.ព. ទេវ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទេវ— នាម

[ទេ-វៈ—] teveak—≈

(ម.ព. ទេវ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទេស

ដែលធំដំបងមាំខ្ពស់ :

ទេស គុណកិរិយា

[ទេស] tes

ដែលដើរសាត់ព្រាត់ ឬសាត់អណ្ដែតទៅតាមតែប្រទះ :

ទេស នាម

[ទេស] tes

ប្រទេស; ភូមិ (ទោះមានមនុស្សនៅក្ដី ឥតមានមនុស្សនៅក្ដី) :

ទេស កិរិយាសព្ទ

[ទេស] tes

សម្ដែង, និយាយពន្យល់ក្នុងផ្លូវព្រះពុទ្ធសាសនា :

ទេស នាម

[ទេស] tes

ឈ្មោះសំពត់សាច់ម៉ដ្ឋច្រើនបែប :

ទេស នាម

[ទេស] tes

គ្រឿងសម្លវិសេសដែលមានក្លិនក្រអូបប្រហើរមានរសឆ្ងាញ់ពីសា ក៏ហៅថា ទេស ដែរ :

ទេស នាម

[អា-ហា-រៈ-ទិប-ពៈ-ទេស] tes

អាហារមានឱជារសឆ្ងាញ់ពីសាប្រដូចនឹងអាហារទិព្វ (ច្រើនប្រើក្នុងសាស្ត្រាបុរាណ)។

ទេស គុណនាម

[ទេស] tes

ដែលធំដំបងមាំខ្ពស់ :

ទេសកាល

កាលសម័យរបស់ប្រទេស ឬកាលដែលនិយមទៅតាមប្រទេស។ កាលដែលប្លែក; ពុំជួរកាល គឺកាលសម័យដែលបណ្ដាលឱ្យកើតមានហេតុឬមានអ្វីឡើងខុសពីធម្មតា :

ទេសកាល នាម

[ទេស-កាល] tesakal

កាលសម័យរបស់ប្រទេស ឬកាលដែលនិយមទៅតាមប្រទេស។ កាលដែលប្លែក; ពុំជួរកាល គឺកាលសម័យដែលបណ្ដាលឱ្យកើតមានហេតុឬមានអ្វីឡើងខុសពីធម្មតា :

ទេសចរ

ជនអ្នកធ្វើដំណើរលម្ហែកម្សាន្ត :

ទេសចរ នាម

[ទេ-សៈ-ច] tesachar

ជនអ្នកធ្វើដំណើរលម្ហែកម្សាន្ត :

ទេសចរណ៍

ដំណើរផ្លាស់ទីរបស់មនុស្សទៅកាន់កន្លែងណាមួយ (ក្នុងឬក្រៅប្រទេស) ដើម្បីសម្រាកកម្សាន្ត ដោយគ្មានបំណងតាំងទីលំនៅឬមិនធ្វើសកម្មភាពយកកម្រៃនៅទីនោះ។

ទេសចរណ៍ នាម ១)

[ទេ-សៈ-ច] tesjor

ការធ្វើដំណើរកម្សាន្តលម្ហែចិត្តនៃជនបរទេស។

ទេសចរណ៍ នាម ២)

[ទេ-សៈ-ច] tesjor

ឈ្មោះក្រសួងរដ្ឋមន្ត្រីមួយកាន់កាប់ខាងមុខការនេះ :

ទេសចរណ៍ នាម ៣)

[ទេ-សៈ-ច] tesjor

ដំណើរផ្លាស់ទីរបស់មនុស្សទៅកាន់កន្លែងណាមួយ (ក្នុងឬក្រៅប្រទេស) ដើម្បីសម្រាកកម្សាន្ត ដោយគ្មានបំណងតាំងទីលំនៅឬមិនធ្វើសកម្មភាពយកកម្រៃនៅទីនោះ។

ទេសធម៌

ច្បាប់សម្រាប់ប្រទេសនីមួយៗ :

ទេសធម៌ នាម

[ទេ-សៈ-ធ័រ] tesathor

ច្បាប់សម្រាប់ប្រទេសនីមួយៗ :

ទេសនា

ដូចគ្នានឹង ទេសន៍ ដែរ។

ទេសនា នាម

[ទេ-សៈ-ណា] ឬ [ទេ-ស្នា] teasna

ដូចគ្នានឹង ទេសន៍ ដែរ។

ទេសន៍

សម្ដែងធម៌, ដែលសម្ដែងធម៌ :

ទេសន៍ នាម a

[ទេស] teson

ដំណើរសម្ដែង, ការសម្ដែងធម៌ :

ទេសន៍ កិ., គុ. b

[ទេស] teson

សម្ដែងធម៌, ដែលសម្ដែងធម៌ :

ទេសន្តរប្រវេសករ

ជនគ្រប់ប្រភេទដែលចាកចេញទៅធ្វើការនៅក្រៅប្រទេស ដោយស្របច្បាប់និងបានចុះបញ្ជីក្នុងស្ថាប័នសន្តិសុខសង្គមនៃប្រទេសទទួលឱ្យធ្វើការ។

ទេសន្តរប្រវេសករ នាម

[ទេ-សន់-តៈ-រៈ-ប្រ-វេ-សៈ-ក] tesnotakreakbrovesakka≈

ជនគ្រប់ប្រភេទដែលចាកចេញទៅធ្វើការនៅក្រៅប្រទេស ដោយស្របច្បាប់និងបានចុះបញ្ជីក្នុងស្ថាប័នសន្តិសុខសង្គមនៃប្រទេសទទួលឱ្យធ្វើការ។

ទេសន្តរប្រវេសន៍

ការផ្លាស់ទីរបស់មនុស្ស ឬសត្វពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយ ឬពីប្រទេសមួយទៅប្រទេសមួយទៀត។

ទេសន្តរប្រវេសន៍ នាម

[ទេស-សន់-តៈ-រ៉ៈ-ប្រ-វេស] tessnotakrakbroves≈

ការផ្លាស់ទីរបស់មនុស្ស ឬសត្វពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយ ឬពីប្រទេសមួយទៅប្រទេសមួយទៀត។

ទេសភាព

ភាពរបស់ប្រទេស, បែបភាពរបស់ស្រុកភូមិ ដែលប្រកបដោយធម្មជាតិ គឺ ទឹក ដី ព្រៃព្រឹក្សា ជាដើម :

ទេសភាព នាម

[ទេ-សៈ-ភាប] tesopheap

ភាពរបស់ប្រទេស, បែបភាពរបស់ស្រុកភូមិ ដែលប្រកបដោយធម្មជាតិ គឺ ទឹក ដី ព្រៃព្រឹក្សា ជាដើម :

ទេសឯក

ក្រណាត់លាតសាច់ម៉ត់ដែលត្បាញពីអំបោះឆៅ :

ទេសឯក នាម

[ទេស-អែក] tesaaek≈

ក្រណាត់លាតសាច់ម៉ត់ដែលត្បាញពីអំបោះឆៅ :

ទេសាភិបាល

មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់នៅធនាគារ ឬនីតិបុគ្គលណាមួយ។

ទេសាភិបាល នាម ១)

[ទេ-សា-ភិ-បាល] tesaphibal

មន្ត្រីអ្នករក្សាប្រទេស, អ្នករក្សាខេត្ត (អភិបាលខេត្ត)។

ទេសាភិបាល នាម ២)

[ទេ-សា-ភិ-បាល] tesaphibal

អ្នកគ្រប់គ្រងប្រទេស; អធិបតីខេត្ត។

ទេសាភិបាល នាម ៣)

[ទេ-សា-ភិ-បាល] tesaphibal

មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់នៅធនាគារ ឬនីតិបុគ្គលណាមួយ។

ទេស្នា

ពាក្យក្លាយមកអំពី ទេសនា។

ទេស្នា នាម

[ទេ-ស្នា] tesna

ពាក្យក្លាយមកអំពី ទេសនា។

ទេហក្ស័យ

សភាវៈញ៉ាំងរាងកាយឱ្យអស់គឺរោគ, ជំងឺ។

ទេហក្ស័យ នាម

[ទេ-ហ័ក-ក្សៃ] tehksai

សភាវៈញ៉ាំងរាងកាយឱ្យអស់គឺរោគ, ជំងឺ។

ទេហៈ?

(ព.បុ.) ទេឬ? :

ទេហៈ? គុណកិរិយា

[ទេ-ហៈ] tehak≈

(ព.បុ.) ទេឬ? :

ទែង

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ទាស់ :

ទែង គុណនាម a

[ទែង] teaeng

ដែលច្បាស់ណាស់, ជាក់ណាស់, ប្រាកដណាស់ :

ទែង គុណកិរិយា b

[ទែង] teaeng

ដែលច្បាស់ណាស់, ជាក់ណាស់, ប្រាកដណាស់ :

ទែង នាម c

[ទែង] teaeng

ដំណើររ៉ាប់រង អះអាងប្រាកដ :

ទែង បុព្វបទ

[ទែង] teaeng

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ទាស់ :

ទែន

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ មែន ឱ្យប្រាកដឱ្យជាក់ច្បាស់ឡើង :

ទែន នាម

[ទែន] ten

ទីបន្ទំ, ក្រឡាបន្ទំ; ទីសម្រាប់ក្សត្រគង់ (រ.ស.) :

ទែន គុណនាម

[ទែន] ten

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ មែន ឱ្យប្រាកដឱ្យជាក់ច្បាស់ឡើង :

ទែនទយ

គ្រឿងសម្ភារៈដែលអ៊ែនទយ សម្រាប់ទ្រចុងផ្ទោង ឬរងស្បូវវិហារសាលាជាដើម។

ទែនទយ នាម

[ទែន-ទយ] teaenotoy

គ្រឿងសម្ភារៈដែលអ៊ែនទយ សម្រាប់ទ្រចុងផ្ទោង ឬរងស្បូវវិហារសាលាជាដើម។

ទែព

(ម.ព. ទេត្យ)។

ទែព នាម

[ទែប] teaep

(ម.ព. ទេត្យ)។

ទែម៉ូគីមី

(គីមី.) ការសិក្សាអំពីបម្រែបម្រួលថាមពលកម្ដៅដែលកើតមានឡើងទាក់ទងនឹងប្រតិកម្មគីមី ឬការប្រែប្រួលភាវរូប។

ទែម៉ូគីមី នាម

[ទែ-ម៉ូ-គី-មី] temoukimi≈

(គីមី.) ការសិក្សាអំពីបម្រែបម្រួលថាមពលកម្ដៅដែលកើតមានឡើងទាក់ទងនឹងប្រតិកម្មគីមី ឬការប្រែប្រួលភាវរូប។

ទែម៉ូម៉ែត្រ

(ម.ព. សីតុណ្ហមាត្រ)។

ទែម៉ូម៉ែត្រ នាម

[ទែ-ម៉ូ-ម៉ែត] temoumaet≈

(ម.ព. សីតុណ្ហមាត្រ)។

ទែរ៉ាកូតា

សេរ៉ាមិកមួយប្រភេទជាគ្រឿងដីដុតដែលដុតនៅក្នុងសីតុណ្ហភាពក្រោម៩០០អង្សាសេហើយមានភាពស្ពោត (មិនហាប់) :

ទែរ៉ាកូតា នាម

[ទែ-រ៉ា-កូ-តា] terakouta≈

សេរ៉ាមិកមួយប្រភេទជាគ្រឿងដីដុតដែលដុតនៅក្នុងសីតុណ្ហភាពក្រោម៩០០អង្សាសេហើយមានភាពស្ពោត (មិនហាប់) :

ទែលមមែល

(ម.ព. ទែលមែល)។

ទែលមមែល គុណនាម

[ទែល-ម-មែល] telmomel≈

(ម.ព. ទែលមែល)។

ទែលមែល

ដែលមានរាងខ្លីធំគ្រមែល; ដែលមានមាត្រធំក្រអាញ ហើយទាបកន្ទែល :

ទែលមែល គុណនាម

[ទែល-មែល] teaelmeael

ដែលមានរាងខ្លីធំគ្រមែល; ដែលមានមាត្រធំក្រអាញ ហើយទាបកន្ទែល :