Khmer Dictionary

ទែលម៉ូវ

ឈ្មោះរោគម្យ៉ាងកើតលើស្បែកក្បាលឡើងកណ្ដាប់ឃ្មឹលពងខ្ទុះបែកចេញទឹករងៃ។

ទែលម៉ូវ នាម

[ទែល-ម៉ូវ] teaelmuv

ឈ្មោះរោគម្យ៉ាងកើតលើស្បែកក្បាលឡើងកណ្ដាប់ឃ្មឹលពងខ្ទុះបែកចេញទឹករងៃ។

ទែះ

ខាំច្បិចបន្តិចៗ :

ទែះ កិរិយាសព្ទ

[ទែស] teaeeah

ខាំច្បិចបន្តិចៗ :

ទៃ

ថង់រាងវែងធ្វើដោយសំពត់ មានមាត់ទាំងពីរខាងសម្រាប់ច្រកអ្វីៗ ហើយមានចងមាត់ភ្ជាប់គ្នាស្ពាយបាន :

ទៃ នាម

[ទៃ] tey

ថង់រាងវែងធ្វើដោយសំពត់ មានមាត់ទាំងពីរខាងសម្រាប់ច្រកអ្វីៗ ហើយមានចងមាត់ភ្ជាប់គ្នាស្ពាយបាន :

ទៃគ្រូ

ឈ្មោះទៃតូចមួយប្រភេទ មានសណ្ឋានរមួលដាក់វត្ថុស័ក្ដិសិទ្ធផ្សេងៗសម្រាប់ចងក្រវាត់ចង្កេះ ឬជួតក្បាលដើម្បីបង្ការខ្លួនក្នុងការចូលច្បាំង (មានប្រើតែក្នុងកាលបុរាណរាជ្យពីដើម)។

ទៃគ្រូ នាម

[ទៃ-គ្រូ] teykru

ឈ្មោះទៃតូចមួយប្រភេទ មានសណ្ឋានរមួលដាក់វត្ថុស័ក្ដិសិទ្ធផ្សេងៗសម្រាប់ចងក្រវាត់ចង្កេះ ឬជួតក្បាលដើម្បីបង្ការខ្លួនក្នុងការចូលច្បាំង (មានប្រើតែក្នុងកាលបុរាណរាជ្យពីដើម)។

ទោ គុណនាម

[ទោ] tou

ពីរ។ ខ្មែរយើងប្រើតាមទម្លាប់ ជាបូរណសំខ្យាថា ទីពីរ ក៏បាន :

ទោង

ប្រដាប់មានសណ្ឋានដូច្នោះ សម្រាប់ដាក់បន្តោករបស់វែងធ្ងន់ដូចយ៉ាងសសរធំឬឈើហុបជាដើម ដើម្បីឱ្យស្រួលសែងក៏ហៅ ទោង ដែរ។

ទោង នាម ១)

[ទោង] toung

ប្រដាប់មានសណ្ឋានជាកន្លែងអង្គុយ មានដងឬខ្សែពីរចងសំយុងសងខាងសម្រាប់ចាប់យោគយោល :

ទោង នាម ២)

[ទោង] toung

ប្រដាប់មានសណ្ឋានដូច្នោះ សម្រាប់ដាក់បន្តោករបស់វែងធ្ងន់ដូចយ៉ាងសសរធំឬឈើហុបជាដើម ដើម្បីឱ្យស្រួលសែងក៏ហៅ ទោង ដែរ។

ទោច

សត្វព្រៃពួកស្វា មានជើងពីរដៃពីរវែងៗឥតកន្ទុយ :

ទោច នាម

[ទោច] touch

សត្វព្រៃពួកស្វា មានជើងពីរដៃពីរវែងៗឥតកន្ទុយ :

ទោចក្រយាន

(ព.សា.) កង់, រទេះកង់។

ទោចក្រយាន នាម ១)

[ទោ-ច័ក-ក្រៈ-យាន] touchkrayean

យានមានកង់ពីរ :

ទោចក្រយាន នាម ២)

[ទោ-ច័ក-ក្រៈ-យាន] touchkrayean

(ព.សា.) កង់, រទេះកង់។

ទោចក្រយានយន្ត

(ម.ព. ម៉ូតូ)។

ទោចក្រយានយន្ត នាម

[ទោ-ច័ក-ក្រៈ-យាន-យន់] tochkakreakyeanyn≈

(ម.ព. ម៉ូតូ)។

ទោណ

ឈ្មោះចំនួនដែលវាល់ឬដែលថ្លឹងមួយយ៉ាងប្រមាណ១៦នាឡិធម្មតា (ពាក្យនេះប្រើតែពីក្នុងសម័យបុរាណយូរអង្វែងណាស់ទៅហើយ; សព្វថ្ងៃនេះមានប្រើតែក្នុងរឿងព្រះពុទ្ធសាសនា) :

ទោណ នាម

[ទោ-ណៈ] ឬ [ទោន] toun

ឈ្មោះចំនួនដែលវាល់ឬដែលថ្លឹងមួយយ៉ាងប្រមាណ១៦នាឡិធម្មតា (ពាក្យនេះប្រើតែពីក្នុងសម័យបុរាណយូរអង្វែងណាស់ទៅហើយ; សព្វថ្ងៃនេះមានប្រើតែក្នុងរឿងព្រះពុទ្ធសាសនា) :

ទោណព្រាហ្មណ៍

ឈ្មោះព្រាហ្មណ៍មួយរូប ជាប្រធានចាត់ចែងបូជាព្រះបរមសពព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ និងបានចែកព្រះបរមសារីរិកធាតុរបស់ព្រះពុទ្ធទៅឱ្យក្សត្រផ្សេងៗ ទាំង ៨នគរ។

ទោណព្រាហ្មណ៍ នាម

[ទោ-ណៈ-ព្រាម] tonakpream≈

ឈ្មោះព្រាហ្មណ៍មួយរូប ជាប្រធានចាត់ចែងបូជាព្រះបរមសពព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ និងបានចែកព្រះបរមសារីរិកធាតុរបស់ព្រះពុទ្ធទៅឱ្យក្សត្រផ្សេងៗ ទាំង ៨នគរ។

ទោម

រង្វាស់វែងប្រវែងពីត្រឹមចុងមេដៃទៅចុងចង្អុលដៃ ដែលញែកឱ្យតឹងកន្ធែកពីគ្នា :

ទោម នាម

[ទោម] toum

ឈ្មោះសត្វស្លាបពួកមួយ ជើងវែង សម្បុរលាយចម្រុះខៀវ, ស, ក្រហម, ទំហំស្រដៀងគ្នានឹងមាន់ទឹកច្រើនរស់នៅលើត្រឹប។

ទោម នាម

[ទោម] toum

រង្វាស់វែងប្រវែងពីត្រឹមចុងមេដៃទៅចុងចង្អុលដៃ ដែលញែកឱ្យតឹងកន្ធែកពីគ្នា :

ទោមនស្ស

សេចក្ដីតូចចិត្ត, សេចក្ដីអាក់អន់ចិត្ត :

ទោមនស្ស នាម

[ទោ-មៈ-នាស់] toumnoss

សេចក្ដីតូចចិត្ត, សេចក្ដីអាក់អន់ចិត្ត :

ទោមនស្សកម្ម

ការធ្វើឱ្យអ្នកដទៃតូចចិត្ត មិនសប្បាយចិត្ត ឬមួម៉ៅ។

ទោមនស្សកម្ម នាម

[ទោ-មៈ-នាស់-សៈ-កាំ] tomeakneassakkaam≈

ការធ្វើឱ្យអ្នកដទៃតូចចិត្ត មិនសប្បាយចិត្ត ឬមួម៉ៅ។

ទោរ

ដែលអនុលោមតាម; ទន់ភ្លន់ :

ទោរ គុ., គុ.កិ.

[ទោ] tour

ដែលទ្រេតឈោងទៅខាងនាយឬមកខាងអាយ :

ទោរ គុណនាម

[ទន់-ទោ] tour

(ម.ព. ទោរទន់)។

ទោរ គុណនាម

[ទោ-ទន់] tour

ដែលអនុលោមតាម; ទន់ភ្លន់ :

ទោល

តែមួយគត់ គឺដែលតាមទម្លាប់ តែងតែមាន២ឬមានច្រើន ក៏បែរជាមានត្រឹមតែមួយគត់ :

ទោល នាម

[ទោល] toul

កម្រាស់បញ្ឈរ គឺកម្រាស់ដែលទីទៃពីបន្ទារ។

ទោល គុណនាម

[ទោល] toul

តែមួយគត់ គឺដែលតាមទម្លាប់ តែងតែមាន២ឬមានច្រើន ក៏បែរជាមានត្រឹមតែមួយគត់ :

ទោលនា

ចម្ងាយពីចំណុចកណ្ដាលទៅកម្ពស់ ឬពីចំណុចកណ្ដាលទៅបាតនៃរលកមួយ ដូចជា រលកសំឡេងជាដើម។

ទោលនា នាម

[ទោ-លៈ-នា] toleaknea≈

ចម្ងាយពីចំណុចកណ្ដាលទៅកម្ពស់ ឬពីចំណុចកណ្ដាលទៅបាតនៃរលកមួយ ដូចជា រលកសំឡេងជាដើម។

ទោស

(ព.ទ.បុ.) (មានអត្ថន័យរាក់ងាយយល់ដែរទេ)។ ពាក្យនេះ បើនិយាយចំពោះកំហឹង តែងអានឬសរសេរថា ទោសៈ :

ទោស នាម

[ទោស] tos

ការប្រទូស្ត, កំហឹង; សម្អប់, កំហុស :

ទោស នាម

[ទោស] tos

(ព.ទ.បុ.) (មានអត្ថន័យរាក់ងាយយល់ដែរទេ)។ ពាក្យនេះ បើនិយាយចំពោះកំហឹង តែងអានឬសរសេរថា ទោសៈ :

ទោសការណ៍

ហេតុ, ដំណើរ ដែលនាំបណ្ដាលឱ្យកើតទោស ឬ ដែលប្រកបដោយទោស។

ទោសការណ៍ នាម

[ទោ-សៈ-កា] touskar

ហេតុ, ដំណើរ ដែលនាំបណ្ដាលឱ្យកើតទោស ឬ ដែលប្រកបដោយទោស។

ទោសចរិត

ចរិតប្រកបដោយទោស; បុគ្គលដែលក្រាស់ដោយទោស។

ទោសចរិត គុ., ន.

[ទោ-សៈ-ចៈ-រ៉ិត] touscharit

ចរិតប្រកបដោយទោស; បុគ្គលដែលក្រាស់ដោយទោស។

ទោសចិត្ត

ចិត្តប្រកបដោយទោស, ចិត្តដែលបណ្ដាលជាទោស។

ទោសចិត្ត នាម

[ទោ-សៈ-ចិត] touschet

ចិត្តប្រកបដោយទោស, ចិត្តដែលបណ្ដាលជាទោស។

ទោសញ្ញូ

អ្នកស្គាល់ទោស, អ្នកស្គាល់ខុសត្រូវ (អ្នកប្រាជ្ញ)។

ទោសញ្ញូ នាម

[ទោ-ស័ញ-ញូ] tousnhu

អ្នកស្គាល់ទោស, អ្នកស្គាល់ខុសត្រូវ (អ្នកប្រាជ្ញ)។

ទោសពៃរ៍

ទោសនិងពៀរ, ទោសជាពៀរ :

ទោសពៃរ៍ នាម

[ទោស-ពៃ] touspey

ទោសនិងពៀរ, ទោសជាពៀរ :

ទោសមូល

ឫសអកុសលដែលបណ្ដាលអំពីទោស, ទោសជាឫសនៃអកុសល។

ទោសមូល នាម

[ទោ-សៈ-មូល] tousmul

ឫសអកុសលដែលបណ្ដាលអំពីទោស, ទោសជាឫសនៃអកុសល។

ទោសាគតិ

សេចក្ដីលំអៀងព្រោះទោស, ដំណើរលំអៀងដោយសម្អប់។

ទោសាគតិ នាម

[ទោ-សា-គៈ-តិ] tousakote

សេចក្ដីលំអៀងព្រោះទោស, ដំណើរលំអៀងដោយសម្អប់។

ទោសានុទោស

ទោសតូចនិងទោសធំ, ទោសកំហុសគ្រប់យ៉ាង។

ទោសានុទោស នាម

[ទោ-សា-នុ-ទោស] tousanutous

ទោសតូចនិងទោសធំ, ទោសកំហុសគ្រប់យ៉ាង។

ទោសោ

កើតទោសោ គឺកើតកំហឹង។

ទោសោ នាម

[ទោ-សា] tousao

កើតទោសោ គឺកើតកំហឹង។

ទោស័ក

ស័កទីពីរនៃឆ្នាំ ក្នុងចំនួនស័កឆ្នាំទាំងដប់។

ទោស័ក នាម

[ទោ-សាក់] tousak

ស័កទីពីរនៃឆ្នាំ ក្នុងចំនួនស័កឆ្នាំទាំងដប់។

ទោះ

ទុកជា, បើជា, បើទុកជា :

ទោះ ឈ.

[ទោះ] tous

ទុកជា, បើជា, បើទុកជា :

ទោះជា

ពាក្យសម្រាប់ប្រើភ្ជាប់ទៅរកអ្វីមួយ ជាវិកតិកត្តា :

ទោះជា ឈ.

[ទោះ-ជា] tusjea

ពាក្យសម្រាប់ប្រើភ្ជាប់ទៅរកអ្វីមួយ ជាវិកតិកត្តា :

ទោះណាជា

(ម.ព. ទោះជា)។

ទោះណាជា ឈ.

[ទោះ-ណា-ជា] toeahnachea≈

(ម.ព. ទោះជា)។

ទោះបី

ទុកណាជា, បើទុកណាជា, ក្រែងលោ :

ទោះបី ឈ.

[ទោះ-បី] tousbey

ទុកណាជា, បើទុកណាជា, ក្រែងលោ :

ទោះបីជា

ដូចគ្នានឹង ទោះជា, ទោះណាជា ដែរ គ្រាន់តែជាវចនាលង្ការ គឺពាក្យជាអលង្ការរបស់សម្ដីប៉ុណ្ណោះ។

ទោះបីជា ឈ.

[ទោះ-បី-ជា] tuohbeychea

ដូចគ្នានឹង ទោះជា, ទោះណាជា ដែរ គ្រាន់តែជាវចនាលង្ការ គឺពាក្យជាអលង្ការរបស់សម្ដីប៉ុណ្ណោះ។

ទោះបីបើ

(ព.បុ.) ជួនក្រែង, ក្រែងលោ, ជួនក្រែងលោ; ប្រសិនបើ (ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ) ដូចជាកាព្យថា :

ទោះបីបើ ឈ.

[ទោះ-បី-បើ] tuosbeyber

(ព.បុ.) ជួនក្រែង, ក្រែងលោ, ជួនក្រែងលោ; ប្រសិនបើ (ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ) ដូចជាកាព្យថា :

ទោះយោបី

(ម.ព. ទោះបីបើ)។

ទោះយោបី ឈ.

[ទោះ-យោ-បី] toeahyobei≈

(ម.ព. ទោះបីបើ)។

ទៅ

ឃ្លាតចាកទីដោយដើរឬដោយយានជំនិះ :

ទៅ កិរិយាសព្ទ

[ទៅ] tov

ឃ្លាតចាកទីដោយដើរឬដោយយានជំនិះ :

ទៅជា

ក្លាយជា, ប្រែជា, ផ្លាស់ជា, មកជា :

ទៅជា កិរិយាសព្ទ

[ទៅ-ជា] tovchea≈

ក្លាយជា, ប្រែជា, ផ្លាស់ជា, មកជា :

ទៅ៏!

ទៅ។ ពាក្យសាមញ្ញសម្រាប់និយាយកញ្ឆក់ឱ្យខ្លី :

ទៅ៏! កិរិយាសព្ទ

[ទៅ] tov≈

ទៅ។ ពាក្យសាមញ្ញសម្រាប់និយាយកញ្ឆក់ឱ្យខ្លី :

ទំ កិរិយាសព្ទ a

[ទំ] tum

ឋិតលើទ្រនំ :

ទំ កិរិយាសព្ទ b

[ទំ] tum

(ព.ប្រ.) នៅជាមួយនឹងប្រពន្ធដែលស្ដុកស្ដម្ភ, ដែលមានអានុភាពខ្លាំងជាងខ្លួន :

ទំ គុណនាម c

[ទំ] tum

ដែលចាប់ឈឺមិនស្រាកស្រាន្ត :

ទំ គុណនាម d

[ទំ] tum

ដែលងំនៅមិនស្រាក :

ទំ កិរិយាសព្ទ

[ទំ] tum

(ព.ប្រ.) អង្គុយ, ចូលកាន់ទីអង្គុយ :

ទំនង

ដើមទង, គន្លង, លំអាន; ន័យ :

ទំនង នាម

[ទំ-នង] tng

ដើមទង, គន្លង, លំអាន; ន័យ :

ទំនងជា

ប្រហែលជា :

ទំនងជា គុណកិរិយា

[ទំ-នង-ជា] tumnongchea

ប្រហែលជា :

ទំនញ់

ភាវៈទញ់; ទឹកដែលគេទប់ឱ្យទញ់ :

ទំនញ់ នាម

[ទំ-នញ់] tumnonh

ភាវៈទញ់; ទឹកដែលគេទប់ឱ្យទញ់ :

ទំនតព្រះនេត្រ

ការទតព្រះនេត្រនៃព្រះមហាក្សត្រិយ៍ :

ទំនតព្រះនេត្រ នាម

[ទំ-នត-ព្រះ-នេត] tomnotpreahnet

ការទតព្រះនេត្រនៃព្រះមហាក្សត្រិយ៍ :

ទំនន់

ភាពទន់, អាការៈដែលទន់ :

ទំនន់ នាម

[ទំ-នន់] tumnon

ភាពទន់, អាការៈដែលទន់ :

ទំនប់

(ព.ប្រ.) ឧបាយ; ទ្រព្យ; សំណូក ឬមនុស្សដែលទប់ផ្លូវសេចក្ដី, ទប់ដំណើរឱ្យអាក់ ឱ្យទើសទាក់ ទៅតាមលំអានតាមគន្លងមិនរួច :

ទំនប់ នាម ១)

[ទំ-នប់] tumnob

ពំនូកដីដែលគេលើកទប់រាំងផ្លូវទឹក :

ទំនប់ នាម ២)

[ទំ-នប់] tumnob

(ព.ប្រ.) ឧបាយ; ទ្រព្យ; សំណូក ឬមនុស្សដែលទប់ផ្លូវសេចក្ដី, ទប់ដំណើរឱ្យអាក់ ឱ្យទើសទាក់ ទៅតាមលំអានតាមគន្លងមិនរួច :