វចនានុក្រមខ្មែរ

ឧទយ នាម

[អ៊ុ-ទៈ-យៈ-លាប] utoy

ការបានចំណេញ; ការបានសេចក្ដីចម្រើន។

ឧទយ នាម

[អ៊ុ-ទៈ-យៈ-វេ-លា] utoy

(ម.ព. ឧទយកាល)។

ឧទយ– នាម

[—អ៊ុ-ទៈ-យៈ] —auteakyeak≈

(ម.ព. ឧទយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ :

ឧទយ—

(ម.ព. ឧទ័យ{¥¥}១{££}) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទយ— នាម

[អ៊ុ-ទៈ-យៈ—] auteakyeak—≈

(ម.ព. ឧទ័យ១) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទរ

(ម.ព. ឧទររោគ)។

ឧទរ នាម a

[អ៊ុ-ទ] utor

ពោះ, ផ្ទៃ។ (រ.ស.) ព្រះឧទរ។

ឧទរ នាម b

[អ៊ុ-ទ] utor

ប្រើជាឥស្សរសព្ទនិងសមណសព្ទក៏បាន :

ឧទរ នាម a

[អ៊ុ-ទៈ-រៈ-កា] utor

ហេតុនៃពោះគឺដំណើរគ្រាន់តែចម្អែតពោះ :

ឧទរ នាម

[អ៊ុ-ទៈ-រ៉័ប-ប៉ៈ-ម៉ាន] utor

ការស្មានឬស្ទង់ឱ្យល្មមតែមួយឆ្អែត :

ឧទរ គុណនាម b

[អ៊ុ-ទៈ-រៈ-កា] utor

ប្រើដូចជា គុ. ក៏បាន :

ឧទរ គុណនាម

[អ៊ុ-ទៈ-រ៉័ប-ប៉ៈ-ម៉ាន] utor

ដែលស្មានឬស្ទង់ឱ្យល្មមតែមួយឆ្អែត :

ឧទរ នាម

[អ៊ុ-ទៈ-រៈ-បាត] utor

ក្រពះ។

ឧទរ នាម

[អ៊ុ-ទៈ-រ៉័ប-ប្រ-ម៉ាន] utor

(ម.ព. ឧទរប្បមាណ)។

ឧទរ នាម

[អ៊ុ-ទៈ-រៈ-រោក] utor

រោគឈឺពោះ, ជំងឺពោះ។

ឧទរ នាម

[អ៊ុ-ទៈ-រា-ពាត] utor

(ម.ព. ឧទររោគ)។

ឧទរបាទ

ពពួកសត្វដែលយកពោះនិងមាត់ជាជើង ពពួកសត្វខ្យង។

ឧទរបាទ នាម

[អ៊ុ-ទៈ-រៈ-បាត] auteakreakbat≈

ពពួកសត្វដែលយកពោះនិងមាត់ជាជើង ពពួកសត្វខ្យង។

ឧទរា—

(ម.ព. ឧទរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទរា— នាម

[អ៊ុ-ទៈ-រា—] auteakrea—≈

(ម.ព. ឧទរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទរិយំ នាម

[អ៊ុ-ទៈ-រិ-យ៉័ង] auteakriyng≈

(ម.ព. ឧទរិយៈ)។

ឧទរិយៈ

រោគដែលកើតបណ្ដាលពីអាហារថ្មី (មានអាហារមិនរលាយជាដើម)។

ឧទរិយៈ នាម

[អ៊ុ-ទៈ-រិ-យៈ] utoriyeak

អាហារថ្មី។ (រ.ស.) ព្រះឧទរិយៈ ឬ ព្រះឧទរិយំ។

ឧទរិយៈ នាម

[អ៊ុ-ទៈ-រិ-យៈ-សៈ-មុត-ឋាន] utoriyeak

រោគដែលកើតបណ្ដាលពីអាហារថ្មី (មានអាហារមិនរលាយជាដើម)។

ឧទរ—

(ម.ព. ឧទរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទរ— នាម

[អ៊ុ-ទៈ-រៈ—] auteakreak—≈

(ម.ព. ឧទរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទាន

ឈ្មោះអង្គមួយប្រភេទ រាប់ចូលក្នុងអង្គ ៩នៃពុទ្ធសាសនា។

ឧទាន នាម ១)

[អ៊ុ-ទាន] utean

ការបន្លឺ, ការកម្ទរ គឺការបន្លឺឬកម្ទរសម្ដីឮខ្លាំងៗ ដោយមានអំណរឬទុក្ខព្រួយ, ដោយមានសេចក្ដីអស្ចារ្យ, ដោយមានកំហឹងជាដើម :

ឧទាន នាម ២)

[អ៊ុ-ទាន] utean

(ម.ព. ឧទានសព្ទ)។

ឧទាន នាម

[អ៊ុ-ទា-នៈ-កៈ-ថា] utean

សម្ដីជាឧទាន។

ឧទាន នាម

[អ៊ុ-ទា-នៈ-វា-ចា] utean

(ម.ព. ឧទានកថា)។

ឧទាន នាម

[អ៊ុ-ទាន] utean

(ព.ពុ.) ឈ្មោះគម្ពីរសុត្តន្តបិដកមួយផ្នែក ក្នុងពួកខុទ្ទកនិកាយ ដែលនិយាយអំពីឧទានកថានៃ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ :

ឧទាន នាម

[អ៊ុ-ទាន] utean

ឈ្មោះអង្គមួយប្រភេទ រាប់ចូលក្នុងអង្គ ៩នៃពុទ្ធសាសនា។

ឧទានសញ្ញា

គ្រឿងសម្គាល់របស់ឧទានឬរបស់វិម្ហយៈ, ជាពាក្យសន្មតហៅវណ្ណយុត្តមួយយ៉ាងរបស់អ្នកប្រទេសអឺរ៉ុប (!) នេះសម្រាប់ប្រើដាក់ពីខាងចុងពាក្យឧទានអស្ចារ្យជាដើម, ដូចជា :

ឧទានសញ្ញា នាម

[អ៊ុ-ទា-នៈ-ស័ញ-ញ៉ា] auteaneaksnhonha≈

គ្រឿងសម្គាល់របស់ឧទានឬរបស់វិម្ហយៈ, ជាពាក្យសន្មតហៅវណ្ណយុត្តមួយយ៉ាងរបស់អ្នកប្រទេសអឺរ៉ុប (!) នេះសម្រាប់ប្រើដាក់ពីខាងចុងពាក្យឧទានអស្ចារ្យជាដើម, ដូចជា :

ឧទានសព្ទ

(ព.វ.) សូរលាន់មាត់ឬសម្រែកសត្វជាដើម, ដូចជា អា៎!, អូ៎យ!, យី!, យីអើ!; ខ្វកៗ! ចេចៗ! ជាដើមហៅថា ឧទាន ក៏បាន (ប្រើអក្សរសង្ខេបក្នុងវចនានុក្រមនេះ ថា ឧ.)។

ឧទានសព្ទ នាម ១)

[អ៊ុ-ទា-នៈ-ស័ប] auteaneaksba≈

សព្ទជាឧទាន; សូរសំឡេងឧទាន :

ឧទានសព្ទ នាម ២)

[អ៊ុ-ទា-នៈ-ស័ប] auteaneaksba≈

(ព.វ.) សូរលាន់មាត់ឬសម្រែកសត្វជាដើម, ដូចជា អា៎!, អូ៎យ!, យី!, យីអើ!; ខ្វកៗ! ចេចៗ! ជាដើមហៅថា ឧទាន ក៏បាន (ប្រើអក្សរសង្ខេបក្នុងវចនានុក្រមនេះ ថា ឧ.)។

ឧទាន—

(ម.ព. ឧទាន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទាន— នាម

[អ៊ុ-ទា-នៈ—] auteaneak—≈

(ម.ព. ឧទាន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទាបទ

ភាពនៃវត្ថុដែលលេចឡើងឬផុសឡើង ដូចជាទឹក ជាដើម។

ឧទាបទ នាម

[អ៊ុ-ទា-បត់] auteabta≈

ភាពនៃវត្ថុដែលលេចឡើងឬផុសឡើង ដូចជាទឹក ជាដើម។

ឧទាហរណ៍

ការលើកឡើងឱ្យឃើញ, ការនាំមកពន្យល់ឬចង្អុលឱ្យឃើញ; ព័ស្ដុតាង, បែបយ៉ាង, តួយ៉ាង; គ្រឿងអាង, សំអាង :

ឧទាហរណ៍ នាម

[អ៊ុ-ទា-ហ] uteahoron

ការលើកឡើងឱ្យឃើញ, ការនាំមកពន្យល់ឬចង្អុលឱ្យឃើញ; ព័ស្ដុតាង, បែបយ៉ាង, តួយ៉ាង; គ្រឿងអាង, សំអាង :

ឧទាហរណ៍គំរូ

ឧទាហរណ៍ជាបែបយ៉ាងជាក់ស្ដែងចង្អុលឱ្យឃើញច្បាស់ក្រឡែត។

ឧទាហរណ៍គំរូ នាម

[អ៊ុ-ទា-ហ-គំ-រូ] auteahakumru≈

ឧទាហរណ៍ជាបែបយ៉ាងជាក់ស្ដែងចង្អុលឱ្យឃើញច្បាស់ក្រឡែត។

ឧទាហរណ៍បរិយាយ

(ម.ព. ឧទាហរណនិទាន)។

ឧទាហរណ៍បរិយាយ នាម

[អ៊ុ-ទា-ហ-ប-រ៉ិ-យ៉ាយ] auteahabareyay≈

បរិយាយដោយមានឧទាហរណ៍ផង។

ឧទាហរណ៍បរិយាយ នាម

[អ៊ុ-ទា-ហៈ-រៈ-ណៈ-កៈ-ថា] auteahakreaknakkaktha≈

កថាមានឧទាហរណ៍ជាអាងឬកថាជាឧទាហរណ៍។

ឧទាហរណ៍បរិយាយ នាម

[អ៊ុ-ទា-ហៈ-រៈ-ណៈ-និ-ទស់] auteahakreaknaknitsa≈

ការចង្អុលឧទាហរណ៍ឱ្យឃើញ, ការទាញយកបែបយ៉ាងមកជាអាង។

ឧទាហរណ៍បរិយាយ នាម

[អ៊ុ-ទា-ហៈ-រៈ-ណៈ-និ-ទាន] auteahakreaknaknitean≈

និទានឬរឿងជាតួយ៉ាង។

ឧទាហរណ៍បរិយាយ នាម

[អ៊ុ-ទា-ហៈ-រៈ-ណៈ-វ័ត-ថុ] auteahakreaknakvtatho≈

(ម.ព. ឧទាហរណនិទាន)។

ឧទាហរណ—

(ម.ព. ឧទាហរណ៍) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទាហរណ— នាម

[អ៊ុ-ទា-ហៈ-រៈ-ណៈ—] auteahakreaknak—≈

(ម.ព. ឧទាហរណ៍) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទុម្ពរ

ល្វា :

ឧទុម្ពរ នាម

[អ៊ុ-ទុម-ព] utumpor

ល្វា :

ឧទេន

(ម.ព. ហត្ថិលិង្គ)។

ឧទេន នាម

[អ៊ុ-ទេន] uten

(ម.ព. ហត្ថិលិង្គ)។

ឧទ័យ

(ម.ព. ឧទយ{¥¥}១{££})។

ឧទ័យ កិរិយាសព្ទ

[អ៊ុ-ទៃ] autey≈

(ម.ព. ឧទយ១)។

ឧទ័យ–

(ម.ព. ឧទ័យ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ :

ឧទ័យ– កិរិយាសព្ទ

[—អ៊ុ-ទៃ] —autey≈

(ម.ព. ឧទ័យ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ :

ឧទ្ទាន

ការចង; ការដោតក្រង; បំណង; ត្រណោត; ចង្កោម; ចង្កោមឬកម្រងសេចក្ដី; បញ្ជីមាតិកាឬបញ្ជីរឿង :

ឧទ្ទាន នាម

[អ៊ុត-ទាន] uttean

ការចង; ការដោតក្រង; បំណង; ត្រណោត; ចង្កោម; ចង្កោមឬកម្រងសេចក្ដី; បញ្ជីមាតិកាឬបញ្ជីរឿង :

ឧទ្ទាម

មនុស្សខ្មាំងឡើងចាង ឬខ្មាំងឡើងបានជាស្ដេចសោយរាជ្យ។

ឧទ្ទាម គុណនាម

[អ៊ុត-ទាម] utteam

ដែលអស់ទូន្មានបាន, ដែលបង្វឹកមិនកើត; ដែលឡើងកម្លាំងឡើងចិត្ត, ទ្រើសកម្លាំងទ្រើសចិត្ត, ទ្រើសឃ្នង, ឡើងចាងមិនស្ដាប់ឱវាទមិនស្ដាប់ច្បាប់; ខ្មាំងចំពោះរាជការផែនដី :

ឧទ្ទាម នាម

[ក្រ-បី-អ៊ុត-ទាម] utteam

ក្របីឡើងកទ្រើសកម្លាំងពិបាកប្រើ ឬក្របីដែលលែងចោលយូរនៅតែក្នុងព្រៃផ្លាងចាប់យកមកប្រើមិនកើត។

ឧទ្ទាម នាម

[មៈ-នុស-អ៊ុត-ទាម] utteam

មនុស្សទ្រើសឃ្នងពួននៅតែក្នុងព្រៃ ឬមនុស្សដែលតាំងខ្លួនជាខ្មាំងក្បត់ផែនដី :

ឧទ្ទាម នាម

[សេះ-អ៊ុត-ទាម] utteam

សេះដែលទម្រើសទាល់តែឡើងកម្លាំង, សេះរោង។

ឧទ្ទាម នាម

[ស្រែ-អ៊ុត-ទាម] utteam

ស្រែដែលគេបោះបង់ចោលទៅជាព្រៃខ្លះ។

ឧទ្ទាម នាម

[អ៊ុត-ទាម-ឡើង-រាច] utteam

មនុស្សខ្មាំងឡើងចាង ឬខ្មាំងឡើងបានជាស្ដេចសោយរាជ្យ។

ឧទ្ទិន

(ម.ព. ឧទ្ទិនវេលា)។

ឧទ្ទិន នាម

[អ៊ុត-ទិន] uttin

ថ្ងៃត្រង់ (ព.កា.)។

ឧទ្ទិន នាម

[អ៊ុត-ទិ-នៈ-កាល] uttin

ពេលដែលព្រះអាទិត្យឋិតនៅចំពីខាងលើ, ពេលថ្ងៃត្រង់។

ឧទ្ទិន នាម

[អ៊ុត-ទិ-នៈ-វេ-លា] uttin

(ម.ព. ឧទ្ទិនកាល)។

ឧទ្ទិន នាម

[អ៊ុត-ទិ-នៈ-សៈ-មៃ] uttin

(ម.ព. ឧទ្ទិនវេលា)។

ឧទ្ទិស

បញ្ចេញវាចាផ្សាយផលបុណ្យចំពោះទៅអ្នកដែលធ្វើមរណកាលទៅហើយ :

ឧទ្ទិស កិរិយាសព្ទ

[អ៊ុត-ទឹស] uttis

សំដៅទៅរក, សំដៅចំពោះ, ឆ្ពោះត្រង់, តម្រង់ទៅរក; បម្រុងត្រង់, បម្រុងចំពោះ, ធ្វើបម្រុងឬដើម្បី :

ឧទ្ទិស កិរិយាសព្ទ

[អ៊ុត-ទឹស] uttis

បញ្ចេញវាចាផ្សាយផលបុណ្យចំពោះទៅអ្នកដែលធ្វើមរណកាលទៅហើយ :

ឧទ្ទីប

ដែលលើកកម្លាំងឬលើកទឹកចិត្ត ដែលធ្វើឱ្យលូតលាស់ឬមានសកម្មភាពឡើង។

ឧទ្ទីប គុណនាម

[អ៊ុត-ទីប] auttib≈

ដែលលើកកម្លាំងឬលើកទឹកចិត្ត ដែលធ្វើឱ្យលូតលាស់ឬមានសកម្មភាពឡើង។

ឧទ្ទេស

អាចារ្យអ្នកបង្រៀនបាលី។

ឧទ្ទេស នាម

[អ៊ុត-ទេស] uttes

ការសម្ដែង; ការនិយាយពន្យល់; សេចក្ដីពន្យល់; ពាក្យអធិប្បាយ, សេចក្ដីអធិប្បាយ; បាលី; មាតិកា។

ឧទ្ទេស នាម

[អ៊ុត-ទេ-សៈ-នៃ] uttes

ទំនងនៃសេចក្ដីពន្យល់។

ឧទ្ទេស នាម

[អ៊ុត-ទេ-សៈ-បត់] uttes

បទនៃឧទ្ទេស។

ឧទ្ទេស នាម

[អ៊ុត-ទេ-សៈ-ភ័ត] uttes

ភត្តដែលសង្ឃឬភត្តុទ្ទេសក៍ចាត់ភិក្ខុឱ្យទៅទទួល (ព.វិ.)។

ឧទ្ទេស នាម

[អ៊ុត-ទេ-សៈ-សិក-សា] uttes

ការរៀនបាលី ឬការរៀនសេចក្ដីអធិប្បាយ។

ឧទ្ទេស នាម

[អ៊ុត-ទេ-សៈ-សា-ចា] uttes

អាចារ្យអ្នកបង្រៀនបាលី។

ឧទ្ទេសក នាម

[អ៊ុត-ទេ-សក់] uttesok

អ្នកសម្ដែង; អ្នកពន្យល់; អ្នកអធិប្បាយ។

ឧទ្ទេសកៈ

(ម.ព. ឧទ្ទេសក)។

ឧទ្ទេសកៈ នាម

[អ៊ុត-ទេ-សៈ-កៈ] auttesakkak≈

(ម.ព. ឧទ្ទេសក)។

ឧទ្ទេសជន

អ្នកចាត់តាំង អ្នកតែងតាំង។

ឧទ្ទេសជន នាម

[អ៊ុត-ទេ-សៈ-ជន់] auttesakchno≈

អ្នកចាត់តាំង អ្នកតែងតាំង។

ឧទ្ទេសា—

(ម.ព. ឧទ្ទេស) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទ្ទេសា— នាម

[អ៊ុត-ទេ-សា—] auttesa—≈

(ម.ព. ឧទ្ទេស) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទ្ទេសិកា

(ម.ព. ឧទ្ទេសក)។

ឧទ្ទេសិកា នាម

[អ៊ុត-ទេ-សិ-កា] utteseka

(ម.ព. ឧទ្ទេសក)។

ឧទ្ទេស—

(ម.ព. ឧទ្ទេស) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទ្ទេស— នាម

[អ៊ុត-ទេ-សៈ—] auttesak—≈

(ម.ព. ឧទ្ទេស) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧទ្ទោសិត

(ម.ព. ឧទ្ទោសិតបាល)។