វចនានុក្រមខ្មែរ

ទម្រើស គុណនាម

[កូន-ទំ-រើស] tomraus

កូនដែលម្ដាយឪពុកថ្នមឱ្យទាល់តែទ្រើសចិត្ត។

ទម្រេត

ញ៉ាំងរាងកាយឱ្យទ្រេតចុះ គឺដេកសម្រាកមិនឱ្យលក់ :

ទម្រេត កិរិយាសព្ទ ១)

[ទំ-រេត] tomret

ធ្វើឱ្យទ្រេត :

ទម្រេត កិរិយាសព្ទ ២)

[ទំ-រេត] tomret

ញ៉ាំងរាងកាយឱ្យទ្រេតចុះ គឺដេកសម្រាកមិនឱ្យលក់ :

ទម្រេល កិរិយាសព្ទ

[ទំ-រេល] tomrel

ធ្វើឱ្យទ្រេល :

ទម្រេល នាម

[ទំ-រេល] tomrel

ការទ្រេល; អ្វីៗដែលទ្រេលឯង :

ទម្រោប កិរិយាសព្ទ

[ទំ-រោប] tomroub

ធ្វើឱ្យទ្រោប។

ទម្រោម កិរិយាសព្ទ

[ទំ-រោម] tomroum

ធ្វើឱ្យទ្រោម :

ទម្លាក់

(ព.ប្រ.) ទម្លាក់ប្រមោយគោះដីឮសូរដូចគេបោះបំពង់ទម្លាក់ទៅលើដី (ដំរី) :

ទម្លាក់ កិរិយាសព្ទ

[ទំ-លាក់] tomleak

ធ្វើឱ្យធ្លាក់; លែងចោលឱ្យរបូតជ្រុះធ្លាក់ :

ទម្លាក់ កិរិយាសព្ទ

[ទំ-លាក់-ក្រាញ] tomleak

តាំងក្រាញទម្រន់នៅ។

ទម្លាក់ កិរិយាសព្ទ

[ទំ-លាក់-គំ-និត] tomleak

(ម.ព. ទម្លាក់ចិត្ត)។

ទម្លាក់ កិរិយាសព្ទ

[ទំ-លាក់-ចិត] tomleak

លាកចិត្តឬលាកគំនិត។

ទម្លាក់ កិរិយាសព្ទ

[ទំ-លាក់-បំ-ពង់] tomleak

(ព.ប្រ.) ទម្លាក់ប្រមោយគោះដីឮសូរដូចគេបោះបំពង់ទម្លាក់ទៅលើដី (ដំរី) :

ទម្លាក់ចោល កិរិយាសព្ទ

[ទំ-លាក់-ចោល] tumleakchaol≈

បោះបង់ លែងឱ្យមាន, បញ្ឈប់ :

ទម្លាក់ដៃ

(សំនួន.) បន្ថយសកម្មភាពដែលកំពុងធ្វើការងារឱ្យយឺត ឬបានផលតិចជាងមុន :

ទម្លាក់ដៃ កិរិយាសព្ទ

[ទំ-លាក់-ដៃ] tumleakdai≈

(សំនួន.) បន្ថយសកម្មភាពដែលកំពុងធ្វើការងារឱ្យយឺត ឬបានផលតិចជាងមុន :

ទម្លាប់

ពាក្យបរិវារសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ទំនៀម ថា :

ទម្លាប់ កិរិយាសព្ទ

[ទំ-លាប់] t'lorb

ធ្វើឱ្យធ្លាប់, ឱ្យថ្នឹក :

ទម្លាប់ នាម

[ទំ-លាប់] t'lorb

ការដែលធ្លាប់, លំអានដែលធ្លាប់តែមានមក :

ទម្លាប់ បុព្វបទ

[ទំ-លាប់] t'lorb

ពាក្យបរិវារសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ទំនៀម ថា :

ទម្លាយ កិរិយាសព្ទ

[ទំ-លាយ] tomleay

ធ្វើឱ្យធ្លាយ :

ទម្លាយរត

ឈ្មោះប្រទាលផ្ញើប្រាណ ដុះតោងអាស្រ័យនឹងដើមឈើរស់, មានពីរប្រភេទគឺ ទម្លាយរតញី មានផ្កាព័ណ៌ស, ទម្លាយរតឈ្មោល មានផ្កាព័ណ៌ក្រហម (គេអាចប្រើទម្លាយរតទាំង២ប្រភេទនេះជាថ្នាំរំងាប់រោគផ្សេងៗ តាមទម្លាប់ប្រើ)។

ទម្លាយរត នាម

[ទំ-លាយ-រត] tomleayrot

ឈ្មោះប្រទាលផ្ញើប្រាណ ដុះតោងអាស្រ័យនឹងដើមឈើរស់, មានពីរប្រភេទគឺ ទម្លាយរតញី មានផ្កាព័ណ៌ស, ទម្លាយរតឈ្មោល មានផ្កាព័ណ៌ក្រហម (គេអាចប្រើទម្លាយរតទាំង២ប្រភេទនេះជាថ្នាំរំងាប់រោគផ្សេងៗ តាមទម្លាប់ប្រើ)។

ទម្លាយស្មង

ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ មានបន្លា ច្រើនតែដុះលើដីដំបូក។

ទម្លាយស្មង នាម

[ទំ-លាយ-ស្មង] tomleaysmong

ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ មានបន្លា ច្រើនតែដុះលើដីដំបូក។

ទម្លាយអាកាស នាម

[ទំ-លាយ-អា-កាស] tomleayaakas

ឃ្មុំ, (ទឹកឃ្មុំ) ពាក្យគ្រូថ្នាំ គឺគ្រូពេទ្យខ្មែរក្នុងសម័យបុរាណ។

ទម្លាយអាកាស នាម

[ទំ-លាយ-អា-កាស-ដាស-ព្រះ-ធ-រៈ-នី] tomleayaakas

ទឹកឃ្មុំនិងមើមក្រវាញជ្រូក។

ទម្លុះ

ធ្វើឱ្យធ្លុះធ្លាយ (ឱ្យឃើញតាមការណ៍ពិត) (ព.ប្រ.)។

ទម្លុះ កិរិយាសព្ទ

[ទំ-លុះ] tomluh

ធ្វើឱ្យធ្លុះពីម្ខាងទៅម្ខាង :

ទម្លុះ កិរិយាសព្ទ

[ទំ-លុះ-ទំ-លាយ] tomluh

ធ្វើឱ្យធ្លុះធ្លាយ (ឱ្យឃើញតាមការណ៍ពិត) (ព.ប្រ.)។

ទយ កិរិយាសព្ទ

[ទយ] toy

ធ្វើឱ្យលយលើសចេញទៅក្រៅ :

ទយ គុណនាម

[ទយ] toy

ដែលលយលើសចេញទៅក្រៅ :

ទរ កិរិយាសព្ទ

[ទ] tor

កិន គឺជេរ, ស្ដីឱ្យ, បន្ទោស; វាយ, ទះ, តប់ ... (ជាពាក្យសាមញ្ញសម្រាប់និយាយបញ្ឆៀងមិនចំពោះដំណើរជេរ, បន្ទោសជាដើមនោះទេ) :

ទរ កិរិយាសព្ទ

[ទ] tor

ស៊ី (ព.សា.) :

ទលិទ្ទ

ដែលក្រីក្រទ្រព្យ, ដែលខ្សត់ទ្រព្យ; អ្នកកម្សត់, មនុស្សទុគ៌ត :

ទលិទ្ទ គុ., ន.

[ទៈ-លិត] tolitt

ដែលក្រីក្រទ្រព្យ, ដែលខ្សត់ទ្រព្យ; អ្នកកម្សត់, មនុស្សទុគ៌ត :

ទលិទ្ទភាព

ភាពនៃអ្នកក្រីក្រ, ការខ្សត់ទ្រព្យសម្បត្តិ, សេចក្ដីទ័លក្រ :

ទលិទ្ទភាព នាម

[ទៈ-លិត-ទៈ-ភាប] tolittopheap

ភាពនៃអ្នកក្រីក្រ, ការខ្សត់ទ្រព្យសម្បត្តិ, សេចក្ដីទ័លក្រ :

ទល់ កិរិយាសព្ទ

[ទល់] tul

ទ្រពីក្រោមឱ្យមាំឱ្យរឹងប៉ឹងដោយចន្ទល់ :

ទល់ កិរិយាសព្ទ

[ទល់] tul

ឃាំងឧច្ចារៈ, បស្សាវៈ គឺឃាំងអាចម៍ នោមឬមិនដើរខ្យល់ :

ទល់ផ្អក

ចុកពោះខ្លាំង, ស្រងល់ឆ្អល់ខ្លាំងក្នុងពោះឬក្នុងទ្រូងដោយបណ្ដាលមកពីធ្លាក់ឬលោតពីទីខ្ពស់ :

ទល់ផ្អក កិរិយាសព្ទ

[ទល់-ផ្អក] tolphaok

ចុកពោះខ្លាំង, ស្រងល់ឆ្អល់ខ្លាំងក្នុងពោះឬក្នុងទ្រូងដោយបណ្ដាលមកពីធ្លាក់ឬលោតពីទីខ្ពស់ :

ទល់លាមក

ដំណើរបន្ទោបង់លាមកមិនប្រក្រតី គឺមានការយឺត ការជុះមិនចេញ លាមកមានសភាពរឹងបណ្ដាលមកពីមូលហេតុផ្សេងៗបង្កឡើង :

ទល់លាមក នាម

[ទល់-លា-មក់] tloleamka≈

ដំណើរបន្ទោបង់លាមកមិនប្រក្រតី គឺមានការយឺត ការជុះមិនចេញ លាមកមានសភាពរឹងបណ្ដាលមកពីមូលហេតុផ្សេងៗបង្កឡើង :

ទល់អង្រែ

ឈ្មោះល្បែងលេងសាកកម្លាំងគ្នា ដោយយកអង្រែមកទល់នឹងក្រលៀនម្ខាងម្នាក់រុញទៅរុញមក :

ទល់អង្រែ នាម

[ទល់-អង់-រែ] tolaongreae

ឈ្មោះល្បែងលេងសាកកម្លាំងគ្នា ដោយយកអង្រែមកទល់នឹងក្រលៀនម្ខាងម្នាក់រុញទៅរុញមក :

ទស គុណនាម

[ទស់] tos

ដប់ (១០) :

ទស នាម

[ទៈ-សៈ-ក័ន] tos

អ្នកដែលមាន ក ១០គឺរាពណ៍ :

ទស នាម

[ទៈ-សៈ-ធ័ម] ឬ [ទៈ-សៈ-ធ័ម-មៈ] tos

ធម៌១០។ ឈ្មោះសូត្រមួយក្នុងព្រះសុត្តន្តបិដក សម្ដែងពីធម៌១០ប្រភេទ។

ទស នាម

[ទៈ-សៈ-បា-រ៉ៈ-ម៉ី] tos

បារមី១០គឺចរិយាដ៏លើសលន់ ឬគុណជាតិដ៏ល្អ ដែលគួរបំពេញមាន ១០យ៉ាងគឺ ១- ទានៈ ការធ្វើអំណោយ; ២- សីលៈ ការរក្សាកាយវាចាឱ្យបរិសុទ្ធប្រពៃ; ៣- នេក្ខម្មៈ ការចេញចាកកាម គឺចេញបួស; ៤- បញ្ញា ការដឹងច្បាស់នូវសេចក្ដីពិត; ៥- វីរិយៈ ព្យាយាម; ៦- ខន្តិ សេចក្ដីអត់ធន; ៧- សច្ចៈ ការកាន់សម្ដីព

ទស គុ., ន.

[ទៈ-សៈ-ពល់] tos

ដែលមានកម្លាំង១០គឺមានកម្លាំងស្មើនឹងដំរីវិសេស ១០(ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ) :

ទស គុណនាម

[ទៈ-សៈ-ពិត] tos

ដែលមាន១០យ៉ាង, មាន១០ប្រការ។

ទសកោណ

ទសកោណមួយដែលមានប្រវែងជ្រុងទាំងដប់ស្មើគ្នានិងមុំក្នុងទាំងអស់មានរង្វាស់ស្មើគ្នា។

ទសកោណ នាម

[ទៈ-សៈ-កោន] teaksakkaon≈

ពហុកោណដែលមានជ្រុងដប់។

ទសកោណ នាម

[ទៈ-សៈ-កោន-និ-យ៉ាត់] teaksakkaonniyat≈

ទសកោណមួយដែលមានប្រវែងជ្រុងទាំងដប់ស្មើគ្នានិងមុំក្នុងទាំងអស់មានរង្វាស់ស្មើគ្នា។

ទសកៈ

ចំនួន ១០។

ទសកៈ គុណនាម

[ទៈ-សៈ-កៈ] teaksakkak≈

ចំនួន ១០។

ទសគុណ

គុណចំនួន ១០ដង។

ទសគុណ នាម

[ទៈ-សៈ-គុន] teaksakkun≈

គុណចំនួន ១០ដង។

ទសជាតក នាម

[ទៈ-សៈ-ជា-ដក់] teaksakcheadka≈

រឿងទាំងដប់ជាតិចុងក្រោយរបស់ព្រះសក្យមុនីគោតម បរមសម្ពុទ្ធ។ រឿងនេះប្រភពដើមជាភាសាបាលី មាននៅក្នុងគម្ពីរខុទ្ទកនិកាយ :

ទសជាតក៍

(ម.ព. ទសជាតក)។

ទសជាតក៍ នាម

[ទៈ-សៈ-ជាត] teaksakcheat≈

(ម.ព. ទសជាតក)។

ទសពរ

ពរដប់ប្រការដែលព្រះនាងសុបារសុប្បតី មាតាព្រះវេស្សន្តរសូមពីព្រះឥន្ទ្រ :

ទសពរ នាម

[ទៈ-សៈ-ព] teaksakpo≈

ពរដប់ប្រការដែលព្រះនាងសុបារសុប្បតី មាតាព្រះវេស្សន្តរសូមពីព្រះឥន្ទ្រ :

ទសពិធរាជធម៌

រាជធម៌១០យ៉ាង គឺធម៌ ១០ប្រការ សម្រាប់ព្រះរាជាទ្រង់ប្រព្រឹត្ត ព្រមទាំងណែនាំពួកសេនាបតីមន្ត្រីធំតូចនិងពួករាស្ត្រប្រជាឱ្យប្រព្រឹត្តផង។ ទសពិធរាជធម៌នោះគឺ ១- ទានៈ ការធ្វើអំណោយ; ២- សីលៈ ការរក្សាសីល ៥ជានិច្ច ឬរក្សាសីល ១០មួយដងមួយកាល; ៣- បរិច្ចាគៈ ការចំណាយព្រះរាជទ្រព្យទំនុ

ទសពិធរាជធម៌ នាម

[ទៈ-សៈ-ពិ-ធៈ-រា-ជៈ-ធ័រ] ឬ [ទស់-សៈ-ពិត-រា-ជៈ-ធ័រ] teaksakpitheakreacheakthr]orue[tsasakpitreacheakthro≈

រាជធម៌១០យ៉ាង គឺធម៌ ១០ប្រការ សម្រាប់ព្រះរាជាទ្រង់ប្រព្រឹត្ត ព្រមទាំងណែនាំពួកសេនាបតីមន្ត្រីធំតូចនិងពួករាស្ត្រប្រជាឱ្យប្រព្រឹត្តផង។ ទសពិធរាជធម៌នោះគឺ ១- ទានៈ ការធ្វើអំណោយ; ២- សីលៈ ការរក្សាសីល ៥ជានិច្ច ឬរក្សាសីល ១០មួយដងមួយកាល; ៣- បរិច្ចាគៈ ការចំណាយព្រះរាជទ្រព្យទំនុ

ទសភាគ

ភាគដប់។

ទសភាគ នាម

[ទៈ-សៈ-ភាក] ឬ [ទស់-សៈ-ភាក] teaksakpheak]rue[tsasakpheak≈

ភាគដប់។

ទសមាស

រយៈពេលដប់ខែ។

ទសមាស នាម

[ទៈ-សៈ-មាស] ឬ [ទស់-សៈ-មាស] teaksakmeas]rue[tsasakmeas≈

រយៈពេលដប់ខែ។

ទសមុខ

(គណិត.) ពហុមុខដែលមានមុខដប់។

ទសមុខ ន., គុ. a

[ទៈ-សៈ-មុក] teaksakmuk≈

មុខ១០; ដែលមានមុខ១០(រាពណ៍) :

ទសមុខ នាម b

[ទៈ-សៈ-មុក] teaksakmuk≈

(គណិត.) ពហុមុខដែលមានមុខដប់។

ទសវត្សរ៍

ដប់សតវត្សរ៍ ជាមួយសហស្សវត្សរ៍ (កំលុងមួយពាន់ឆ្នាំ),។

ទសវត្សរ៍ នាម

[ទៈ-សៈ-វ័ត] ឬ [ទស់-សៈ-វ័ត] tosovot

កំលុងដប់ឆ្នាំ :

ទសវត្សរ៍ នាម

[មួយ-ស័ត-តៈ-វ័ត] tosovot

ដប់ទសវត្សរ៍ (កំលុងមួយរយឆ្នាំហៅថា មួយសតវត្សរ៍),។

ទសវត្សរ៍ នាម

[សៈ-ហ័ស-សៈ-វ័ត] tosovot

ដប់សតវត្សរ៍ ជាមួយសហស្សវត្សរ៍ (កំលុងមួយពាន់ឆ្នាំ),។

ទសសហស្សវត្សរ៍

ដប់សហស្សវត្សរ៍ ជាមួយទសសហស្សវត្សរ៍ (កំលុងមួយម៉ឺនឆ្នាំ)។

ទសសហស្សវត្សរ៍ នាម

[ទៈ-សៈ-ហ័ស-សៈ-វ័ត] teaksakhsasakvta≈

ដប់សហស្សវត្សរ៍ ជាមួយទសសហស្សវត្សរ៍ (កំលុងមួយម៉ឺនឆ្នាំ)។

ទសសីល

ការប្រកាន់ចរិយាល្អដោយប្រការ ១០យ៉ាង; សីល១០។

ទសសីល នាម

[ទៈ-សៈ-សិល] teaksaksel≈

ការប្រកាន់ចរិយាល្អដោយប្រការ ១០យ៉ាង; សីល១០។

ទស់

រាំងមុខទ័ពមិនឱ្យចូលមកបាន។

ទស់ កិរិយាសព្ទ ១)

[ទស់] tos

រាំងដោយឆ្នស់ :

ទស់ កិរិយាសព្ទ ២)

[ទស់] tos

រារាំង, ទប់ទល់ :

ទស់ កិរិយាសព្ទ ៣)

[ទស់] tos

(ស.ស.) ទាញយកដោយតាំងសញ្ញាថារបស់ដែលគេចោល ឬឥតម្ចាស់ :

ទម្រើស គុណនាម

ទម្រេត កិរិយាសព្ទ ១)

ទម្រេត កិរិយាសព្ទ ២)

ទម្រេល កិរិយាសព្ទ

ទម្រេល នាម

ទម្រោប កិរិយាសព្ទ

ទម្រោប នាម

ទម្រោម កិរិយាសព្ទ

ទម្រោម នាម

ទម្លាក់ កិរិយាសព្ទ

ទម្លាក់ កិរិយាសព្ទ

ទម្លាក់ កិរិយាសព្ទ

ទម្លាក់ កិរិយាសព្ទ

ទម្លាក់ កិរិយាសព្ទ

ទម្លាក់ចោល កិរិយាសព្ទ

ទម្លាក់ដៃ កិរិយាសព្ទ

ទម្លាប់ កិរិយាសព្ទ

ទម្លាប់ នាម

ទម្លាប់ បុព្វបទ

ទម្លាយ កិរិយាសព្ទ

ទម្លាយរត នាម

ទម្លាយស្មង នាម

ទម្លាយអាកាស នាម

ទម្លាយអាកាស នាម

ទម្លុះ កិរិយាសព្ទ

ទម្លុះ កិរិយាសព្ទ

ទយ កិរិយាសព្ទ

ទយ គុណនាម

ទរ កិរិយាសព្ទ

ទរ កិរិយាសព្ទ

ទលិទ្ទ គុ., ន.

ទលិទ្ទភាព នាម

ទលិទ្ទា គុ., ន.

ទលិទ្រ គុ., ន.

ទល់ កិរិយាសព្ទ

ទល់ កិរិយាសព្ទ

ទល់ផ្អក កិរិយាសព្ទ

ទល់លាមក នាម

ទល់អង្រែ នាម

ទស គុណនាម

ទស នាម

ទស នាម

ទស នាម

ទស គុ., ន.

ទស គុណនាម

ទសកោណ នាម

ទសកោណ នាម

ទសកៈ គុណនាម

ទសគុណ នាម

ទសជាតក នាម

ទសជាតក៍ នាម

ទសពរ នាម

ទសពិធរាជធម៌ នាម

ទសភាគ នាម

ទសមាស នាម

ទសមុខ ន., គុ. a

ទសមុខ នាម b

ទសវត្សរ៍ នាម

ទសវត្សរ៍ នាម

ទសវត្សរ៍ នាម

ទសសហស្សវត្សរ៍ នាម

ទសសីល នាម

ទស់ កិរិយាសព្ទ ១)

ទស់ កិរិយាសព្ទ ២)

ទស់ កិរិយាសព្ទ ៣)