Khmer Dictionary

វិធានគតិយុត្តទាំងឡាយនៃនីតិឯកជនដែលបញ្ញត្តឱ្យអនុវត្តអំពីគោលការណ៍ទូទៅទាក់ទងទៅនឹងផ្នែករដ្ឋប្បវេណីដែលអនុវត្តចំពោះទំនាក់ទំនងទ្រព្យសម្បត្តិនិងទំនាក់ទំនងញាតិ និងសិទ្ធិលើទ្រព្យសម្បត្តិ។

នីតិរដ្ឋប្បវេណី នាម

[នី-តិ-រ័ត-ប៉ៈ-វេ-នី] ឬ [នី-តិ-រ័ត-ឋ័ប-ប៉ៈ-វេ-នី] nitertabakveni]rue[nitertathbabakveni≈

វិធានគតិយុត្តទាំងឡាយនៃនីតិឯកជនដែលបញ្ញត្តឱ្យអនុវត្តអំពីគោលការណ៍ទូទៅទាក់ទងទៅនឹងផ្នែករដ្ឋប្បវេណីដែលអនុវត្តចំពោះទំនាក់ទំនងទ្រព្យសម្បត្តិនិងទំនាក់ទំនងញាតិ និងសិទ្ធិលើទ្រព្យសម្បត្តិ។

នីតិវិធី

បែបបទជាផ្លូវការក្នុងការធ្វើអ្វីមួយ, ស៊េរីនៃសកម្មភាពដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមលំដាប់លំដោយមួយចំនួន :

នីតិវិធី នាម

[នី-តិ-វិ-ធី] nitevithi

បែបបទជាផ្លូវការក្នុងការធ្វើអ្វីមួយ, ស៊េរីនៃសកម្មភាពដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមលំដាប់លំដោយមួយចំនួន :

នីតិសម្បទា

(សេ.ហិ.) ការស្តារ ការកសាងឬការកែលម្អឱ្យមានភាពប្រក្រតីឡើងវិញនូវក្រុមហ៊ុន ស្ថាប័ន ឬហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសង្គម សេដ្ឋកិច្ច ដែលខ្ទេចខ្ទាំខូចខាត :

នីតិសម្បទា នាម

[នី-តិ-សាំ-ប៉ៈ-ទា] nitesaambaktea≈

ការដល់ព្រម, សមប្រកប, បរិបូណ៌ដោយច្បាប់, ការមានសិទ្ធិគ្រប់គ្រាន់តាមផ្លូវច្បាប់។

នីតិសម្បទា នាម

[នី-តិ-សាំ-ប៉ៈ-ទា] nitesaambaktea≈

(សេ.ហិ.) ការស្តារ ការកសាងឬការកែលម្អឱ្យមានភាពប្រក្រតីឡើងវិញនូវក្រុមហ៊ុន ស្ថាប័ន ឬហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសង្គម សេដ្ឋកិច្ច ដែលខ្ទេចខ្ទាំខូចខាត :

នីតិសាធារណៈ

វិធានគតិយុត្តទាំងឡាយដែលចែងអំពីតួនាទីរបស់រដ្ឋនិងការរៀបចំការងាររបស់ខ្លួន ហើយគ្រប់គ្រងលើការប្រព្រឹត្តិទៅរបស់អំណាចសាធារណៈនិងទំនាក់ទំនងរវាងរដ្ឋនិងប្រជាជន។

នីតិសាធារណៈ នាម

[នី-តិ-សា-ធា-រៈ-ណៈ] nitesatheareaknak≈

វិធានគតិយុត្តទាំងឡាយដែលចែងអំពីតួនាទីរបស់រដ្ឋនិងការរៀបចំការងាររបស់ខ្លួន ហើយគ្រប់គ្រងលើការប្រព្រឹត្តិទៅរបស់អំណាចសាធារណៈនិងទំនាក់ទំនងរវាងរដ្ឋនិងប្រជាជន។

នីតិហិរញ្ញវត្ថុ

វិធានគតិយុត្តទាំងឡាយដែលចែងអំពីការគ្រប់គ្រងនិងការរៀបចំប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈនិងនីតិវិធីរបស់វា។

នីតិហិរញ្ញវត្ថុ នាម

[នី-តិ-ហិ-រ៉ាញ់-ញ៉ៈ-វ័ត-ថុ] niteheranhnhakvtatho≈

វិធានគតិយុត្តទាំងឡាយដែលចែងអំពីការគ្រប់គ្រងនិងការរៀបចំប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈនិងនីតិវិធីរបស់វា។

នីតិឯកជន

វិធានទាំងឡាយដែលគ្រប់គ្រងទំនាក់ទំនងគតិយុត្តរវាងបុគ្គលឯកជកនិងឯកជន ក្រុមបុគ្គលនិងក្រុមបុគ្គល ហើយមិនស្ថិតនៅក្រោមនីតិសាធារណៈទេ។

នីតិឯកជន នាម

[នី-តិ-អែក-កៈ-ជន់] niteaaekkakchno≈

វិធានទាំងឡាយដែលគ្រប់គ្រងទំនាក់ទំនងគតិយុត្តរវាងបុគ្គលឯកជកនិងឯកជន ក្រុមបុគ្គលនិងក្រុមបុគ្គល ហើយមិនស្ថិតនៅក្រោមនីតិសាធារណៈទេ។

នីត្យានុកូល គុណនាម

[នី-ត្យា-នុ-កូល] nityeanukoul≈

ដែលស្របច្បាប់, ដែលត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់, ដែលអនុលោមតាមច្បាប់។

នីត្យានុកូល នាម

[នី-ត្យា-នុ-កូ-ឡៈ-កំា] nityeanukoulakkama≈

ការធ្វើឱ្យមានភាពត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ដោយមានការបញ្ជាក់ពីអាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ច :

នីត្យានុកូល នាម

[នី-ត្យា-នុ-កូ-ឡៈ-ភាប] nityeanukoulakpheab≈

ភាពស្របច្បាប់ ភាពអនុលោមតាមច្បាប់។

នីមួយ

ពាក្យជាអនិយតសព្វនាមប្រាប់សេចក្ដីមិនទាន់ទៀងទាត់, មិនទាន់ប្រាកដ គឺណាមួយ :

នីមួយ សព្វនាម

[នី-មួយ] nimuoy

ពាក្យជាអនិយតសព្វនាមប្រាប់សេចក្ដីមិនទាន់ទៀងទាត់, មិនទាន់ប្រាកដ គឺណាមួយ :

នីមួយៗ សព្វនាម

[នី-មួយ-នី-មួយ] nimuoy

មួយៗ, ម្នាក់ៗ :

នីរស គុណនាម

[នី-រស់] nirsa≈

ដែលគ្មានរសជាតិ, ដែលសោះកក្រោះ។

នីរោគ គុណនាម

[នី-រោក] nirok≈

ដែលគ្មានរោគ, ដែលមានសុខភាពល្អ។

នីលុប្បុល

ឧតកបាលខៀវ, ផ្កាឈូកខៀវ, បទុមជាតិខៀវ, ព្រលិតខៀវ, លំចង់ខៀវ :

នីលុប្បុល នាម

[នី-លុប-បុល] nilubbol≈

ឧតកបាលខៀវ, ផ្កាឈូកខៀវ, បទុមជាតិខៀវ, ព្រលិតខៀវ, លំចង់ខៀវ :

ធម៌រារាំង, ឃាត់ខាំងទប់ចិត្តមិនឱ្យងាកទៅរកអំពើជាកុសល, មាន ៥យ៉ាង គឺ ១- កាមច្ឆន្ទៈ សេចក្ដីប្រាថ្នាឬការពេញចិត្តចំពោះកាម; ២- ព្យាបាទៈ គំនុំឬសេចក្ដីគុំកួនធ្វើឱ្យអ្នកដទៃវិនាស; ៣- ថីនមិទ្ធៈ ការច្រអូសធុញទ្រាន់និងការងងុយដេក; ៤- ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ សេចក្ដីរាយមាយនិងសេចក្ដីរស

នីវណរធម៌ នាម

[នី-វៈ-រៈ-ណៈ-ធ័រ] niveakreaknakthro≈

ធម៌រារាំង, ឃាត់ខាំងទប់ចិត្តមិនឱ្យងាកទៅរកអំពើជាកុសល, មាន ៥យ៉ាង គឺ ១- កាមច្ឆន្ទៈ សេចក្ដីប្រាថ្នាឬការពេញចិត្តចំពោះកាម; ២- ព្យាបាទៈ គំនុំឬសេចក្ដីគុំកួនធ្វើឱ្យអ្នកដទៃវិនាស; ៣- ថីនមិទ្ធៈ ការច្រអូសធុញទ្រាន់និងការងងុយដេក; ៤- ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ សេចក្ដីរាយមាយនិងសេចក្ដីរស

នីវ៉ូទឹកសមុទ្រ

កម្ពស់មធ្យមរបស់ទឹកសមុទ្ររវាងទឹកជោរនិងនាច ដែលគេប្រើធ្វើជាចំណុចសូន្យ សម្រាប់វាស់រយៈកម្ពស់កន្លែងដទៃទៀត :

នីវ៉ូទឹកសមុទ្រ នាម

[នី-វ៉ូ-ទឹក-សៈ-ម៉ុត] nivoutoeksakmot≈

កម្ពស់មធ្យមរបស់ទឹកសមុទ្ររវាងទឹកជោរនិងនាច ដែលគេប្រើធ្វើជាចំណុចសូន្យ សម្រាប់វាស់រយៈកម្ពស់កន្លែងដទៃទៀត :

នីហរណកម្ម

ការនាំចេញ, ការដឹកនាំទំនិញទៅលក់ឯប្រទេសក្រៅ :

នីហរណកម្ម នាម

[នី-ហៈ-រៈ-ណៈ-កាំ] nihronakamm

ការនាំចេញ, ការដឹកនាំទំនិញទៅលក់ឯប្រទេសក្រៅ :

នីហរ័ណ

ជំនួញនាំចេញ, ជំនួញខាងដឹកនាំទំនិញចេញពីប្រទេសរបស់ខ្លួនទៅលក់ឯប្រទេសក្រៅ, មុខរបរពាណិជ្ជកម្មខាងដឹកនាំវត្ថុផ្សេងៗទៅលក់ឯបរទេស :

នីហរ័ណ នាម

[នី-ហៈ-រ័ណ] nihoroan

ជំនួញនាំចេញ, ជំនួញខាងដឹកនាំទំនិញចេញពីប្រទេសរបស់ខ្លួនទៅលក់ឯប្រទេសក្រៅ, មុខរបរពាណិជ្ជកម្មខាងដឹកនាំវត្ថុផ្សេងៗទៅលក់ឯបរទេស :

នីឡុង

ឈ្មោះវត្ថុធាតុមួយប្រភេទ ដែលផ្សំធ្វើឡើងដោយជាតិឧស្ម័នមួយបែប ហៅថា អាសូត តាមរបៀបវិទ្យាសាស្ត្រ សម្រាប់ធ្វើឱ្យកើតបានជាវត្ថុផ្សេងៗមានសំពត់ជាដើម :

នីឡុង នាម

[នី-ឡុង] nilong

ឈ្មោះវត្ថុធាតុមួយប្រភេទ ដែលផ្សំធ្វើឡើងដោយជាតិឧស្ម័នមួយបែប ហៅថា អាសូត តាមរបៀបវិទ្យាសាស្ត្រ សម្រាប់ធ្វើឱ្យកើតបានជាវត្ថុផ្សេងៗមានសំពត់ជាដើម :

នឹក

(ព.សា.) គិតឬនឹកដល់អ្នកណាម្នាក់ឬអ្វីមួយ; នឹកភ្នក :

នឹក កិរិយាសព្ទ

[នឹក] nerk

ផ្អូកក្នុងចិត្ត, ដួចក្នុងចិត្ត, ចាប់ភ្លឹក, ភ្នកដល់ :

នឹក កិរិយាសព្ទ

[នឹក-នា] nerk

(ព.សា.) គិតឬនឹកដល់អ្នកណាម្នាក់ឬអ្វីមួយ; នឹកភ្នក :

នឹង

បងថ្លៃប្រុស។

នឹង កិរិយាសព្ទ

[នឹង] ning

ពាក្យសម្រាប់និយាយនាំមុខកិរិយាសព្ទប្រាប់អនាគតកាលទៅខាងមុខថា មុខជា, ប្រាកដជា, គង់, គង់តែ :

នឹង គុ., គុ.កិ. ១)

[នឹង] ning

ស្ងៀម, ជើយ, មិនកម្រើក :

នឹង គុ., គុ.កិ. ២)

[នឹង] ning

មិនប្រែប្រួល, មិនឡើងមិនចុះ, នៅដូចដែល :

នឹង ធ.

[នឹង] ning

ពាក្យប្រាប់ដំណើរសម្រេចនូវអំពើ, សម្រាប់ប្រើនិយាយនាំមុខនាមស័ព្ទ មានន័យថា ដោយ; ជាមួយ, ដោយសារ; ព្ធដ៏, នៅត្រង់ :

នឹង ធ.

[នឹង] ning

អកថិតកម្ម គឺកម្មរងបន្ទាប់ពីពាក្យជា កថិតកម្ម ដែលនិយាយថា នូវ គឺ នូវ ជាទី ១នឹង ជាទី ២ដើម្បីកុំឱ្យថា នូវ ទាំង២ដង :

នឹង សព្វនាម

[នឹង] ning

បងថ្លៃប្រុស។

នឹងធឹង

មិនងាករេ, មិនកម្រើក, ស្ងប់ស្ងាត់, នឹងន។

នឹងធឹង គុណនាម

[នឹង-ធឹង] nuengothueng

មិនងាករេ, មិនកម្រើក, ស្ងប់ស្ងាត់, នឹងន។

នឹងនរ

ដែលមិនកែប្រែឬមិនតក់ស្លុត, នឹងធឹង; ដែលធម្មតា (មិនខុសប្រក្រតី) :

នឹងនរ គុណនាម

[នឹង-ន] noengno≈

ដែលមិនកែប្រែឬមិនតក់ស្លុត, នឹងធឹង; ដែលធម្មតា (មិនខុសប្រក្រតី) :

នឹងនួន

ដែលមិនងាករេ, ចរិតនឹងនល្អ, មិនប្រែប្រួល, មិនកម្រើក :

នឹងនួន គុ., គុ.កិ.

[នឹង-នួន] nuengonuon

ដែលសង្រួមប្រុងប្រយ័ត្ន នូវឥន្ទ្រិយបានយ៉ាងរម្យទម មិនភ្លើតភ្លើន, ដែលមានឥរិយាបថយ៉ាងស្រគត់ស្រគំ មិនរហើររហាយ។

នឹងនួន គុ., គុ.កិ.

[នឹង-នួន] nuengonuon

ដែលមិនងាករេ, ចរិតនឹងនល្អ, មិនប្រែប្រួល, មិនកម្រើក :

នឹម

គូ (សត្វពាហនៈ) :

នឹម នាម

[នឹម] nuem

ប្រដាប់រទេះសម្រាប់ទឹមគូសត្វពាហនៈ ដែលត្រូវអូសត្រូវទាញរទេះឬគាវជាដើម :

នឹម នាម

[នឹម] nuem

គូ (សត្វពាហនៈ) :

នុភគោល

ស៊្វែដែលមានផែនទីមេឃពាសភ្ជាប់ជាមួយ ហើយតំណាងឱ្យស៊្វែមេឃ។