វចនានុក្រមខ្មែរ

នុភគោល នាម

[នុ-ភៈ-គោល] nupheakkol≈

ស៊្វែដែលមានផែនទីមេឃពាសភ្ជាប់ជាមួយ ហើយតំណាងឱ្យស៊្វែមេឃ។

នុយ

(ព.ប្រ.) អ្វីមួយដែលជាគ្រឿងប្រលោម, គ្រឿងទាក់ចិត្ត ប្រហែលដូចជានុយ។

នុយ នាម ១)

[នុយ] nuy

ចំណីបញ្ឆោតមច្ឆជាតិឱ្យលេបសន្ទូចជាដើម :

នុយ នាម ២)

[នុយ] nuy

(ព.ប្រ.) អ្វីមួយដែលជាគ្រឿងប្រលោម, គ្រឿងទាក់ចិត្ត ប្រហែលដូចជានុយ។

នុយក្លេអ៊ែ

ឋាមពលកើតឡើងពីការផ្សំ ឬការបំបែកណ្វៃយូរបស់អាតូម។

នុយក្លេអ៊ែ នាម

[នុយ-ក្លេ-អ៊ែ] nuykleae≈

ឋាមពលកើតឡើងពីការផ្សំ ឬការបំបែកណ្វៃយូរបស់អាតូម។

នុះ សព្វនាម

[នុះ] nuh

ពាក្យសម្រាប់និយាយចង្អុលប្រាប់នូវអ្វីៗ ឬមនុស្សសត្វដែលនៅក្រៅហត្ថបាស មើលទៅឃើញ ប៉ុន្តែមិនឆ្ងាយពេកទេ :

នុ៎ង សព្វនាម

[នុង] nung

(ព.សា.) នុ៎ះ, ហ្នឹង :

នុ៎ះ

ហ្នឹង; ពាក្យសម្រាប់និយាយចង្អុលនាមសព្ទដែលនៅឃ្លាតឆ្ងាយច្រើនពីខ្លួនតែមើលទៅឃើញ, ជាពាក្យមានសូរសំឡេងខ្ពស់ស្រួចជាងពាក្យថា នុះ និង នោះ, ដូចពាក្យថា :

នុ៎ះ សព្វនាម

[នុះ] nueah

ហ្នឹង; ពាក្យសម្រាប់និយាយចង្អុលនាមសព្ទដែលនៅឃ្លាតឆ្ងាយច្រើនពីខ្លួនតែមើលទៅឃើញ, ជាពាក្យមានសូរសំឡេងខ្ពស់ស្រួចជាងពាក្យថា នុះ និង នោះ, ដូចពាក្យថា :

នូវ

ពាក្យប្រាប់ដំណើរសម្រេចអំពើដែលគេត្រូវធ្វើ :

នូវ ធ.

[នៅ] nov

ពាក្យប្រាប់ដំណើរសម្រេចអំពើដែលគេត្រូវធ្វើ :

នួត

គក់ច្របាច់, រឹតរួតធ្វើឱ្យស្រួលសាច់ ឬសរសៃ បំបាត់ចុកចាប់ :

នួត កិរិយាសព្ទ

[នួត] nuot≈

គក់ច្របាច់, រឹតរួតធ្វើឱ្យស្រួលសាច់ ឬសរសៃ បំបាត់ចុកចាប់ :

នួន នាម

[នួន] nuon

ឈ្មោះចេកពួកមួយផ្លែស្រដៀងគ្នានឹងចេកពងមាន់ក៏មាន ធំជាងនុ៎ះក៏មាន, មានក្លិនក្រអូប :

នួន បុព្វបទ

[នួន] nuon

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ នឹង :

នួន គុណនាម

[នួន] nuon

ផូរផង់, បំព្រង, ហ្មត់ហ្មង, ត្រចង់។

នួន នាម

[ស៊ី-នួន] nuon

សម្បុរស លាយលឿងខ្ចីបន្តិច ហើយផូរផង់ :

នួនល្អង

ដែលមានសម្បុរផូរផង់បំព្រង (ពាក្យលើកទំយើស្ត្រីដោយសសោះអន្ទង, ច្រើនប្រើតែក្នុងកាព្យ) :

នួនល្អង គុ., ន.

[នួន-ល្អង] nuonlaong

ដែលមានសម្បុរផូរផង់បំព្រង (ពាក្យលើកទំយើស្ត្រីដោយសសោះអន្ទង, ច្រើនប្រើតែក្នុងកាព្យ) :

នួនស្រី នាម

[នួន-ស្រី] nuonsrei

ឈ្មោះឈើតូចមានផ្កា-ស ក្លិនក្រអូប។

អារក្សទឹក គឺខ្មោចអារក្សទឹក (ខ្មោចទឹក) ; មានពាក្យតំណាលថា ជួនកាលឃើញដូចជាសំណាញ់ ឬដូចជាសារាយអណ្ដែតទឹកមកព័ទ្ធព័ន្ធមនុស្សក្នុងទឹក ពន្លិចស្លាប់ទៅ, បើស្រង់ខ្មោចបានមក ឃើញសាច់ស្លាំងឥតឈាម; ជួនកាលឃើញជារូបឯទៀតផ្សេងៗ; ឮថានៅទន្លេមេគង្គ ទៅខាងខេត្តក្រចេះ, ស្ទឹងត្រែង ច្រើនមានរឿ

នឿក នាម

[នឿក] noeak

អារក្សទឹក គឺខ្មោចអារក្សទឹក (ខ្មោចទឹក) ; មានពាក្យតំណាលថា ជួនកាលឃើញដូចជាសំណាញ់ ឬដូចជាសារាយអណ្ដែតទឹកមកព័ទ្ធព័ន្ធមនុស្សក្នុងទឹក ពន្លិចស្លាប់ទៅ, បើស្រង់ខ្មោចបានមក ឃើញសាច់ស្លាំងឥតឈាម; ជួនកាលឃើញជារូបឯទៀតផ្សេងៗ; ឮថានៅទន្លេមេគង្គ ទៅខាងខេត្តក្រចេះ, ស្ទឹងត្រែង ច្រើនមានរឿ

នឿយ

នឿយផងហត់ផង គឺនឿយខ្លាំងមានហត់ផងម្ដងៗ។

នឿយ កិរិយាសព្ទ

[នឿយ] noeay

ព្រួយកាយឬចិត្តដោយធ្វើការធ្ងន់, ឬដោយធ្វើការឥតស្រាក, ដោយដើរផ្លូវឆ្ងាយ។

នឿយ កិរិយាសព្ទ

[នឿយ-ហត់] noeay

នឿយផងហត់ផង គឺនឿយខ្លាំងមានហត់ផងម្ដងៗ។

នឿយណាយ

ធុញទ្រាន់, ទ្រាន់ចិត្ត, ជ្រេញចិត្ត, រាងរអា, ណាយចិត្ត, រសាយចិត្ត :

នឿយណាយ កិរិយាសព្ទ

[នឿយ-ណាយ] noeaynay

ធុញទ្រាន់, ទ្រាន់ចិត្ត, ជ្រេញចិត្ត, រាងរអា, ណាយចិត្ត, រសាយចិត្ត :

នៀវ

រង្វះដែលប្រសព្វមុខក្ដារយ៉ាងដូចក្ដារមឈូស, ក្ដារទូក ជាដើម; គេច្រើនហៅ មាត់នៀវ។

នៀវ នាម

[នៀវ] niev

រង្វះដែលប្រសព្វមុខក្ដារយ៉ាងដូចក្ដារមឈូស, ក្ដារទូក ជាដើម; គេច្រើនហៅ មាត់នៀវ។

នេក្ខម្ម

សេចក្ដីសុខក្នុងការចេញចាកកាម។

នេក្ខម្ម នាម

[នេក-ខ័ម-ម៉ៈ] nekkhmomak≈

ការចេញបួស, ការចេញចាកកាម, ការរលាស់ខ្លួនរលាស់ចិត្តឱ្យផុតពីកាម។

នេក្ខម្ម នាម

[នេក-ខ័ម-ម៉ៈ-បា-រ៉ៈ-ម៉ី] nekkhmomakbarakmei≈

បារមីមួយក្នុងចំណោមបារមីទាំង១០ដែលព្រះពោធិសត្វក្នុងជាតិជាព្រះតេមិយកុមារបានបំពេញ ដោយការចេញសាងផ្នួស។

នេក្ខម្ម នាម

[នេក-ខ័ម-ម៉ៈ-សុក] nekkhmomaksok≈

សេចក្ដីសុខក្នុងការចេញចាកកាម។

នេត្រ

ភ្នែក; (រ.ស.) ព្រះនេត្រ (ភ្នែកក្សត្រ) :

នេត្រ នាម

[នេត] netrar

ភ្នែក; (រ.ស.) ព្រះនេត្រ (ភ្នែកក្សត្រ) :

នេត្រា

ភ្នែកទាំងពីរ :

នេត្រា នាម

[នេ-ត្រា] netra

ភ្នែកទាំងពីរ :

នេត្រាទស្សន៍

ទិដ្ឋភាពនៃប្លង់រួម, ទិដ្ឋភាពដែលអ្នកអាចមើលឃើញពីចម្ងាយ។

នេត្រាទស្សន៍ នាម

[នេ-ត្រា-ទស់] netreatsa≈

ទិដ្ឋភាពនៃប្លង់រួម, ទិដ្ឋភាពដែលអ្នកអាចមើលឃើញពីចម្ងាយ។

នេន

សាមណេរ :

នេន នាម

[នេន] nen

សាមណេរ :

នេមិរាជ

ឈ្មោះជាតកមួយក្នុងរឿងទសជាតក៍។

នេមិរាជ នាម

[នេ-មិ-រាច] nemireach

ឈ្មោះជាតកមួយក្នុងរឿងទសជាតក៍។

នេរគុណ

(ម.ព. និរគុណ)។

នេរគុណ នាម

[នេ-រៈ-គុន] nerokun

(ម.ព. និរគុណ)។

នេរទុក្ខ

(ម.ព. និរទុក្ខ)។

នេរទុក្ខ នាម

[នេ-រៈ-ទុក] nertukkhor

(ម.ព. និរទុក្ខ)។

នេរភ័យ

(ម.ព. និរភ័យ)។

នេរភ័យ នាម

[នេ-រៈ-ភៃ] nerophey

(ម.ព. និរភ័យ)។

នេសជ្ជិកង្គៈ

អង្គរបស់ភិក្ខុអ្នកប្រព្រឹត្តឃាត់នូវឥរិយាបថដេកហើយស៊ូទ្រាំនៅដោយឥរិយាបថអង្គុយឬដើរ, ឈរជាប្រក្រតី (ឈ្មោះធុតង្គទី ១៣ក្នុងពួកធុតង្គទាំង ១៣) (ព.ពុ.)។

នេសជ្ជិកង្គៈ នាម

[នេ-សាច់-ជិ-កាំង-គៈ] neschchikngkeak

អង្គរបស់ភិក្ខុអ្នកប្រព្រឹត្តឃាត់នូវឥរិយាបថដេកហើយស៊ូទ្រាំនៅដោយឥរិយាបថអង្គុយឬដើរ, ឈរជាប្រក្រតី (ឈ្មោះធុតង្គទី ១៣ក្នុងពួកធុតង្គទាំង ១៣) (ព.ពុ.)។

នេសាទ

សម្លាប់សត្វព្រៃឬសត្វទឹក ជារបរចិញ្ចឹមជីវិត :

នេសាទ នាម a

[នេ-សាត] nesat

អ្នកសម្លាប់សត្វព្រៃ ឬសត្វទឹក ជារបរចិញ្ចឹមជីវិត, ព្រាន។

នេសាទ កិរិយាសព្ទ b

[នេ-សាត] nesat

សម្លាប់សត្វព្រៃឬសត្វទឹក ជារបរចិញ្ចឹមជីវិត :

នេសាទារក្ស

ឆ្មាំនេសាទ, អ្នកថែរក្សាផ្នែកខាងការចាប់ត្រី។

នេសាទារក្ស នាម

[នេ-សា-ទា-រ័ក] nesatearka≈

ឆ្មាំនេសាទ, អ្នកថែរក្សាផ្នែកខាងការចាប់ត្រី។

នេសាទុបករណ៍

ប្រដាប់នេសាទ (មានមង, អញ្ចង, ទ្រូ, លប ជាដើម)។

នេសាទុបករណ៍ នាម

[នេ-សាត-ទ-ប៉ៈ-ក] nesatubkaron

ប្រដាប់នេសាទ (មានមង, អញ្ចង, ទ្រូ, លប ជាដើម)។

នេះ

ពាក្យសម្រាប់បង្ហាញ, សម្រាប់ចង្អុលអ្វីៗដែលនៅខាងខ្លួនឱ្យឃើញជាក់ច្បាស់ :

នេះ សព្វនាម

[និះ] nes

ពាក្យសម្រាប់បង្ហាញ, សម្រាប់ចង្អុលអ្វីៗដែលនៅខាងខ្លួនឱ្យឃើញជាក់ច្បាស់ :

នែ!

ជួនកាលនិយាយជាពាក្យក្រើន, រំឭកដោយសុភាពរាបសា ឬដោយសភាពកំញើញក៏មាន :

នែ! ឧទានសព្ទ ១)

[នែ] ne≈

ពាក្យជាអាលបនៈសម្រាប់អ្នកធំនិយាយទៅរកអ្នកតូច ឬក៏មនុស្សស្មើភាពនិយាយទៅមករកគ្នា ជាពាក្យក្រើនមុន :

នែ! ឧទានសព្ទ ២)

[នែ] ne≈

ជួនកាលនិយាយជាពាក្យក្រើន, រំឭកដោយសុភាពរាបសា ឬដោយសភាពកំញើញក៏មាន :

នែក

ពាក្យសម្រាប់ប្រើផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ នំ ថា នំនែក គឺនំប្លែកៗច្រើនមុខ :

នែក បុព្វបទ

[នែក] nek≈

ពាក្យសម្រាប់ប្រើផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ នំ ថា នំនែក គឺនំប្លែកៗច្រើនមុខ :

នែប

អែប, ផ្អប, បំប្រប, ស៊ែម, កែម :

នែប កិរិយាសព្ទ

[នែប] neaeb

អែប, ផ្អប, បំប្រប, ស៊ែម, កែម :

នែបនិត្យ

អែបជិត, ផ្ដេកផ្ដិត, កៀកឱប, អែបជិតមិនដាច់ :

នែបនិត្យ កិរិយាសព្ទ

[នែប-និត] neaebnityor

អែបជិត, ផ្ដេកផ្ដិត, កៀកឱប, អែបជិតមិនដាច់ :

នែលនល

ភែលភល, លែនលន, ត្រេះត្រុះ, ទ្រែលទ្រល ដោយអាការៈលែងខ្លួនឬស្លៀកដណ្ដប់មិនរៀបរយ :

នែលនល គុ.កិ., គុ.

[នែល-នល] neaelonol

ភែលភល, លែនលន, ត្រេះត្រុះ, ទ្រែលទ្រល ដោយអាការៈលែងខ្លួនឬស្លៀកដណ្ដប់មិនរៀបរយ :

នែអ្ហឺ!

ពាក្យផ្ដើមក្រើនរំឭក សម្រាប់អ្នកធំនិយាយទៅរកអ្នកតូច ឬក៏អ្នកស្មើភាពនិយាយគ្នា :

នែអ្ហឺ! ឧទានសព្ទ

[នែ-អ្ហឺ] neaheu≈

ពាក្យផ្ដើមក្រើនរំឭក សម្រាប់អ្នកធំនិយាយទៅរកអ្នកតូច ឬក៏អ្នកស្មើភាពនិយាយគ្នា :

នៃ

(ព.កា.) ឡើយហោង, ទេនៃ។

នៃ ធ.

[នៃ] ney

របស់ :

នៃ ធ.

[នោះ-នៃ] ney

(ព.កា.) នោះឯង។

នៃ ធ.

[ឡើយ-នៃ] ney

(ព.កា.) ឡើយហោង, ទេនៃ។

នោប

ក្រពុំផ្កា ឬ ផ្កាដែលនៅក្រពុំ :

នោប គុណនាម

[នោប] noub

ដែលក្រពុំ :

នោប នាម

[នោប] noub

ក្រពុំផ្កា ឬ ផ្កាដែលនៅក្រពុំ :

នោម

បន្ទោបង់ទឹកនោម; ពាក្យរាបសាថា បត់ជើងតូច ឬ ដោះទុក្ខសត្វតូច; ពាក្យខ្ពស់ថា បន្ទោបស្សាវៈ ឬ បន្ទោបង់បស្សាវៈ។

នោម នាម

[នោម] nom

ទឹកមូត្រ, ទឹកបស្សាវៈ :

នោម កិរិយាសព្ទ

[នោម] nom

បន្ទោបង់ទឹកនោម; ពាក្យរាបសាថា បត់ជើងតូច ឬ ដោះទុក្ខសត្វតូច; ពាក្យខ្ពស់ថា បន្ទោបស្សាវៈ ឬ បន្ទោបង់បស្សាវៈ។

នោរី

(ម.ព. ណូរី)។

នោរី នាម

[នោ-រី] nouri

(ម.ព. ណូរី)។

នោះ

ពាក្យសម្រាប់បង្ហាញ, សម្រាប់ចង្អុលអ្វីៗដែលនៅឆ្ងាយ តែប្រាកដ; ជាពាក្យមានសូរសំឡេងស្មើនឹង នុះ ប៉ុន្តែទាបជាង នុ៎ះ, ដូចជា :

នោះ សព្វនាម

[នុះ] nus

ពាក្យសម្រាប់បង្ហាញ, សម្រាប់ចង្អុលអ្វីៗដែលនៅឆ្ងាយ តែប្រាកដ; ជាពាក្យមានសូរសំឡេងស្មើនឹង នុះ ប៉ុន្តែទាបជាង នុ៎ះ, ដូចជា :

នៅ

ដែលមិនទាន់, ដែលមានទៀត :

នៅ កិរិយាសព្ទ

[នៅ] nv

ឋិត, ស្ថិត, មាន :

នៅ គុណកិរិយា

[នៅ] nv

ដែលមិនទាន់, ដែលមានទៀត :

នំ នាម

[នំ] nom

ចំណីដែលគេធ្វើដោយអង្ករឬដោយម្សៅជាដើមចម្អិនឱ្យនៅស្រស់មានទឹកឬគោកក៏មាន ឱ្យក្រៀមក៏មាន មានប្រភេទនិងឈ្មោះផ្សេងៗ រាប់ចូលក្នុងពួកចំណីឬបង្អែមគ្រប់មុខ)។

ន៏

ឬពាក្យប្រើចេញអាការៈស្រដៀងនឹងឧទានសព្ទក៏បាន :

ន៏ ឧទានសព្ទ ១)

[ន] na

ពាក្យរស្សៈ មានសំឡេងខ្លី សម្រាប់ប្រថួនពាក្យនុ៎ះ, ឯណោះ ឱ្យមានដំណើរកាន់តែជាក់ច្បាស់ឡើងទៀត :

ន៏ ឧទានសព្ទ ២)

[ន] na

ឬពាក្យប្រើចេញអាការៈស្រដៀងនឹងឧទានសព្ទក៏បាន :

ន័យ

ការណែនាំ; អធិប្បាយ, សេចក្ដីពន្យល់; ហេតុ, ទំនង, លំនាំ ... :