ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
ព្រះបរមនាមនៃព្រះរាជាមួយអង្គក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ ដែលទ្រង់រាជ្យមុនព្រះបាទសម្ដេចសិរីសុវត្ថិ (ស៊ីសុវត្ថិ) ; ព្រះនាមដើមជា ព្រះអង្គម្ចាស់រាជាវតី, ជាព្រះរាជបុត្រនៃព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរិរក្សរាមា ...(ព្រះបរមកោដ្ឋ) ; ព្រះនាមក្នុងរាជ្យជា ព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តមបរមរាមទេវាវតារ .
[នៈ-រោត-តៈ-ម៉ៈ] ឬ [នៈ-រោត-ដំ] norouttom
ដែលឧត្តមជាងអស់មនុស្ស។
[នៈ-រោត-តៈ-ម៉ៈ] ឬ [នៈ-រោត-ដំ] norouttom
ព្រះបរមនាមនៃព្រះរាជាមួយអង្គក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ ដែលទ្រង់រាជ្យមុនព្រះបាទសម្ដេចសិរីសុវត្ថិ (ស៊ីសុវត្ថិ) ; ព្រះនាមដើមជា ព្រះអង្គម្ចាស់រាជាវតី, ជាព្រះរាជបុត្រនៃព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរិរក្សរាមា ...(ព្រះបរមកោដ្ឋ) ; ព្រះនាមក្នុងរាជ្យជា ព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តមបរមរាមទេវាវតារ .
មនុស្ស, ជន :
[នៈ-រៈ] noreak
មនុស្ស, ជន :
ថ្ងាស; (រ.ស.) ព្រះនលាដ (ថ្ងាសក្សត្រ)។
[នៈ-លា-ដៈ] ឬ [នៈ-លាត] nolead
ថ្ងាស; (រ.ស.) ព្រះនលាដ (ថ្ងាសក្សត្រ)។
ជនដែលគ្មានបទពិសោធក្នុងការងារ, អ្នកដែលទើបតែបួស ឬទើបតែចូលជាសាវ័កក្នុងសាសនាណាមួយ។
[នៈ-វៈ-កៈ-ជន] neakveakkakchno≈
ជនដែលគ្មានបទពិសោធក្នុងការងារ, អ្នកដែលទើបតែបួស ឬទើបតែចូលជាសាវ័កក្នុងសាសនាណាមួយ។
រយៈពេលដែលនវកជនឆ្លងកាត់, ភាពគ្មានបទពិសោធ។
[នៈ-វៈ-កៈ-ភាប] neakveakkakpheab≈
រយៈពេលដែលនវកជនឆ្លងកាត់, ភាពគ្មានបទពិសោធ។
(អ.សិ.) ការបង្កើតថ្មីនូវគំនិត ទស្សនៈ បញ្ហា រចនាបថ ពាក្យពេចន៍ ឃ្លាប្រយោគ វិធីតែងនិពន្ធ ប្លែកពីអ្វីដែលមានរួចហើយ ក្នុងអក្សរសិល្ប៍ សិល្បៈ ក្នុងជីវភាពសង្គមមនុស្ស ក្នុងធម្មជាតិ... :
[នៈ-វៈ-កាំ] neakveakkaam≈
ការកែប្រែថ្មី ការផ្លាស់ប្ដូរថ្មី ការបញ្ចូលថ្មី ការកែច្នៃក្នុងអ្វីដែលមានពីមុនមក។
[នៈ-វៈ-កាំ] neakveakkaam≈
(អ.សិ.) ការបង្កើតថ្មីនូវគំនិត ទស្សនៈ បញ្ហា រចនាបថ ពាក្យពេចន៍ ឃ្លាប្រយោគ វិធីតែងនិពន្ធ ប្លែកពីអ្វីដែលមានរួចហើយ ក្នុងអក្សរសិល្ប៍ សិល្បៈ ក្នុងជីវភាពសង្គមមនុស្ស ក្នុងធម្មជាតិ... :
ជនថ្មី មនុស្សថ្មី។
[នៈ-វៈ-ជន់] neakveakchno≈
ជនថ្មី មនុស្សថ្មី។
ទំនើបនិយម ការគិតបែបជឿនលឿននិយម ឬវិធីសាស្ត្រទំនើប។
[នៈ-វៈ-និ-យំ] neakveakniyum≈
ទំនើបនិយម ការគិតបែបជឿនលឿននិយម ឬវិធីសាស្ត្រទំនើប។
ទឹកដោះសាប, ទឹកដោះខាប់ :
[នៈ-វៈ-នីត] novonit
ទឹកដោះសាប, ទឹកដោះខាប់ :
ម្លិះរួត ៩ស្រទាប់។ សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ :
[នៈ-វៈ-មា-លិ-កា] novomealika
ម្លិះរួត ៩ស្រទាប់។ សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ :
ជំពូក ៩, វគ្គ ៩។
[នៈ-វៈ-វាក់-គៈ] neakveakveakkeak≈
ជំពូក ៩, វគ្គ ៩។
ដំណាក់កាលនៃប្រវត្តិសាស្ត្រចាប់ពី គ.ស.១៤៩២ឬ ១៥០០រហូតដល់បដិវត្តន៍បារាំងឆ្នាំ១៧៨៩ឬ ដល់ពេលបច្ចុប្បន្ន :
[នៈ-វៈ-សៈ-ម៉ៃ] neakveaksakmai≈
ដំណាក់កាលនៃប្រវត្តិសាស្ត្រចាប់ពី គ.ស.១៤៩២ឬ ១៥០០រហូតដល់បដិវត្តន៍បារាំងឆ្នាំ១៧៨៩ឬ ដល់ពេលបច្ចុប្បន្ន :
យុគថ្មរំលីង ជារយៈពេលដែលមនុស្សចេះរំលីងថ្មធ្វើជាឧបករណ៍ប្រើប្រាស់ :
[នៈ-វៈ-សិ-ឡា] neakveaksela≈
យុគថ្មរំលីង ជារយៈពេលដែលមនុស្សចេះរំលីងថ្មធ្វើជាឧបករណ៍ប្រើប្រាស់ :
ដែលទើបមកថ្មី; មនុស្សឬអ្វីៗដែលទើបមកដល់ថ្មីៗ :
[នៈ-វា-គៈ-តៈ] ឬ [នៈ-វា-គត់] noveakot
ដែលទើបមកថ្មី; មនុស្សឬអ្វីៗដែលទើបមកដល់ថ្មីៗ :
របស់ដែលទើបមកដល់ថ្មីៗ។
[នៈ-វា-គៈ-តៈ-ភ័ន] noveaktaphond
របស់ដែលទើបមកដល់ថ្មីៗ។
ការបញ្ចូលឬការអនុវត្តនូវអ្វីដែលថ្មី :
[នៈ-វា-នុ-វាត់] neakveanuveat≈
ការបញ្ចូលឬការអនុវត្តនូវអ្វីដែលថ្មី :
កៅសិប (៩០)។
[នៈ-វុ-តិ] novute
កៅសិប (៩០)។
ដែលទើបកើតថ្មី; អ្វីៗដែលទើបកើតថ្មី, របស់ទំនើប :
[នៈ-វោត-ត្ប័ន] novoutbonn
ដែលទើបកើតថ្មី; អ្វីៗដែលទើបកើតថ្មី, របស់ទំនើប :
ទឹកសម្រាប់ងូត, ទឹកងូត; (រ.ស.) ព្រះនហោនោទក (ទឹកស្រង់ សម្រាប់ក្សត្រទ្រង់រាជ្យ) :
[នៈ-ហា-នោ-ទក់] ឬ [នៈ-ហា-នោ-ទៈ-កៈ] nohanoutok
ទឹកសម្រាប់ងូត, ទឹកងូត; (រ.ស.) ព្រះនហោនោទក (ទឹកស្រង់ សម្រាប់ក្សត្រទ្រង់រាជ្យ) :
សរសៃ (ក្នុងកាយមនុស្ស-សត្វ), សរសៃឈាម; (រ.ស.) ព្រះនហារុ។
[នៈ-ហា-រុ] noharu
សរសៃ (ក្នុងកាយមនុស្ស-សត្វ), សរសៃឈាម; (រ.ស.) ព្រះនហារុ។
ម៉ឺន (១០. ០០០)។ ចំនួនមួយរយសែនកោដិបកោដិ ក៏ហៅ នហុត ដែរ។
[នៈ-ហុត] nohot
ម៉ឺន (១០. ០០០)។ ចំនួនមួយរយសែនកោដិបកោដិ ក៏ហៅ នហុត ដែរ។
(ម.ព. នរបតី)។
[នៈ-រឹ-ប៉ៈ-ដី] neakroebakdei≈
(ម.ព. នរបតី)។
[នា] nea
ព្ធដ៏, ឯ, ត្រង់ :
កាល, កាលដែល, កាលបើ :
[នា-កាល] neakal
កាល, កាលដែល, កាលបើ :
ពាក្យសម្រាប់ប្រើដាក់ខាងចុងសំខ្យា ដើម្បីឱ្យដឹងចំនួនមនុស្ស :
[នាក់] neak
ពាក្យសម្រាប់ប្រើដាក់ខាងចុងសំខ្យា ដើម្បីឱ្យដឹងចំនួនមនុស្ស :
ឈ្មោះត្រីទឹកសាបមួយប្រភេទ ខ្លួនរាងសំប៉ែតវែង មានស្រកាក្រាស់ៗនិងព្រុយចង្កាពីរ ជាប្រភេទត្រីសម្រាប់ចិញ្ចឹមដាក់តាំងលម្អនៅក្នុងកែវ :
[នាក] neak
ប្រសើរ, ចម្បង, បរិសុទ្ធ។
[នាក] neak
ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ, ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ, ព្រះអរហន្តទាំងអស់ហៅថា នាគ ព្រោះលោកលះលែងធ្វើបាបដោយដាច់ខាតហើយ។
[នាក] neak
អនាគាមិបុគ្គល ក៏ហៅថា នាគ ព្រោះលោកលែងអន្ទោលវិលត្រឡប់មកកើតក្នុងលោកនេះទៀតហើយ។
[នាក] neak
អរិយបុគ្គលដែលបានសម្រេចស្រោតានិងសកិទាគា ក៏ហៅថា នាគ ព្រោះលោកខ្ពើមខ្លាចរអាចំពោះអំពើអាក្រក់ពិតប្រាកដហើយ។
[នាក] neak
បុគ្គលជាបុថុជ្ជនណាមួយ ដែលកើតមានសេចក្ដីអៀនខ្មាស ខ្លាចបាបខំប្រឹងប្រព្រឹត្តចៀសចាកទុច្ចរិត ក៏ហៅថា នាគ។
[នាក] neak
កុលបុត្រដែលមានសេចក្ដីធុញទ្រាន់ចំពោះការនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ មានចិត្តជ្រះថ្លាចូលទៅសូមផ្នួសបួសសម្នាក់ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ក៏ហៅថា នាគ ព្រោះអ្នកនោះផ្គងគំនិតបម្រុងនឹងប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌សម្រាប់បព្វជិត។
[នាក] neak
ដំរីដែលមានរូបរាងស័ក្ដិសមប្រសើរក៏ហៅថា នាគ។
[នាក] neak
ពស់ដែលមានអានុភាពចម្បង ក៏ហៅថា នាគ។
[នាក] neak
ដើមខ្ទឹង, សំណ ក៏ហៅថា នាគ។
[នាក] neak
ឈ្មោះត្រីទឹកសាបមួយប្រភេទ ខ្លួនរាងសំប៉ែតវែង មានស្រកាក្រាស់ៗនិងព្រុយចង្កាពីរ ជាប្រភេទត្រីសម្រាប់ចិញ្ចឹមដាក់តាំងលម្អនៅក្នុងកែវ :
ប្រដាប់សម្រាប់ពាក់ ឬព្យួរ អីវ៉ាន់មានសម្ពៀត តែគួរសរសេរនាគទន្ត ប្រែថា ភ្លុកដំរី ឬដៃកែវ សម្រាប់ដាក់ព្យួរ ខោ អាវ ឬសម្ពៀត។
[នា-គៈ-ទ័ន] neakeaktno≈
ប្រដាប់សម្រាប់ពាក់ ឬព្យួរ អីវ៉ាន់មានសម្ពៀត តែគួរសរសេរនាគទន្ត ប្រែថា ភ្លុកដំរី ឬដៃកែវ សម្រាប់ដាក់ព្យួរ ខោ អាវ ឬសម្ពៀត។
ដៃកែវ (សម្រាប់ពាក់, ព្យួរអ្វីៗ) :
[នា-គៈ-ទ័ន] neaktont
ភ្លុកដំរី។
[នា-គៈ-ទ័ន] neaktont
ដៃកែវ (សម្រាប់ពាក់, ព្យួរអ្វីៗ) :
ចំណងដែលគេចងទាក់ឆ្វាក់បែបដូចជាពស់ថ្លាន់រួតរួបព័ទ្ធរឹត ក៏អាចហៅថា នាគបាស បានដែរ (ដោយប្រៀបធៀប)។
[នា-គៈ-បាស] neakobas
អន្ទាក់ជានាគឬនាគដែលជាអន្ទាក់, ជាចំណង (នាគដែលកើតដោយអំណាចឫទ្ធិផ្លែងសររបស់ឥន្ទ្រជិត; មាននិយាយក្នុងរឿងចម្បាំងរាមកេរ្តិ៍)។
[នា-គៈ-បាស] neakobas
ចំណងដែលគេចងទាក់ឆ្វាក់បែបដូចជាពស់ថ្លាន់រួតរួបព័ទ្ធរឹត ក៏អាចហៅថា នាគបាស បានដែរ (ដោយប្រៀបធៀប)។
ព្រះពុទ្ធរូបមួយបែប មានរូបនាគរាជមួយពេនព័ទ្ធបើកពពារគ្របប្រក់ពីលើព្រះអង្គ; ធ្វើតាមរឿងតំណាលកាលដែលនាគរាជឈ្មោះមុចលិន្ទ មកសម្ដែងអាការៈគោរពព្រះអង្គពេញ ៧ថ្ងៃ ក្នុងខាងក្រោយបន្ទាប់ពេលដែលទ្រង់បានត្រាស់អស់ ៣៥ថ្ងៃរួចមកហើយ។
[នាក-ប្រក់] neakbrok
ព្រះពុទ្ធរូបមួយបែប មានរូបនាគរាជមួយពេនព័ទ្ធបើកពពារគ្របប្រក់ពីលើព្រះអង្គ; ធ្វើតាមរឿងតំណាលកាលដែលនាគរាជឈ្មោះមុចលិន្ទ មកសម្ដែងអាការៈគោរពព្រះអង្គពេញ ៧ថ្ងៃ ក្នុងខាងក្រោយបន្ទាប់ពេលដែលទ្រង់បានត្រាស់អស់ ៣៥ថ្ងៃរួចមកហើយ។
ឈ្មោះបទភ្លេងបុរាណរបស់ខ្មែរមួយមេ :
[នាក-ពាន់] neakpoanth
ឈ្មោះសិលាប្រាសាទបុរាណមួយ ក្នុងពួកប្រាសាទថ្ម នៅមហានគរ (នគរធំ = អង្គរធំ) ក្នុងខេត្តសៀមរាប មានលទ្ធិពុទ្ធសាសនិកអាចរិយវាទ (លទ្ធិមហាយាន) ជាព័ស្ដុតាង ដោយមានរូប អវលោកិតេស្វរៈ និម្មិតខ្លួនជាសេះវលាហក ស្រង់មនុស្សដែលលង់ទឹកក្នុងមហាសាគរ (ភពវដ្ដសំសារ) ឱ្យរួចរស់មានជីវិត :
[នាក-ពាន់] neakpoanth
ឈ្មោះបទភ្លេងបុរាណរបស់ខ្មែរមួយមេ :
(ម.ព. នាគមាណវី)។
[នា-គៈ-មា-ណៈ-វិ-កា] neakeakmeanakvika≈
(ម.ព. នាគមាណវី)។
នាងនាគដែលនិម្មិតខ្លួនជាស្រីក្រមុំមនុស្ស (មាននិយាយតែក្នុងរឿងរ៉ាវបុរាណនិងរឿងក្នុងពុទ្ធកាល)។
[នា-គៈ-មា-ណៈ-វី] neakmeanavi
នាងនាគដែលនិម្មិតខ្លួនជាស្រីក្រមុំមនុស្ស (មាននិយាយតែក្នុងរឿងរ៉ាវបុរាណនិងរឿងក្នុងពុទ្ធកាល)។
អ្នកនគរទាំងឡាយ, ពួកអ្នកក្រុង, បណ្ដាជនអ្នកនៅទីក្នុងក្រុង។
[នា-គៈ-រា] neakorea
អ្នកនគរទាំងឡាយ, ពួកអ្នកក្រុង, បណ្ដាជនអ្នកនៅទីក្នុងក្រុង។
ស្ដេចនាគ។
[នា-គៈ-រាច] neakoreach
ស្ដេចនាគ។
អ្នកនៅក្នុងក្រុងឬដែលនៅក្នុងក្រុង។
[នា-គៈ-រិក] ឬ [នា-គៈ-រិ-កៈ] neakorik
អ្នកនៅក្នុងក្រុងឬដែលនៅក្នុងក្រុង។
(ម.ព. នាគរិក)។
[នា-គៈ-រិ-កា] neakeakrika≈
(ម.ព. នាគរិក)។
ស្រីអ្នកក្រុង; ស្រីអ្នកលេងឫកពាហ៊ឺហា។
[នា-គៈ-រី] neakori
ស្រីអ្នកក្រុង; ស្រីអ្នកលេងឫកពាហ៊ឺហា។
លោកជាទីនៅនៃពួកនាគ, បាតាល។
[នា-គៈ-លោក] neakolouk
លោកជាទីនៅនៃពួកនាគ, បាតាល។
ផ្លូវដំរី គឺផ្លូវដែលព្រះចន្ទ្រចរត្រង់ចន្លោះនៃផ្កាយភរណី គឺផ្កាយយាមនង្គ័ល និងផ្កាយក្រឹត្តិកា គឺផ្កាយកូនមាន់។
[នា-គៈ-វិ-ថី] neakvithei
ផ្លូវដំរី គឺផ្លូវដែលព្រះចន្ទ្រចរត្រង់ចន្លោះនៃផ្កាយភរណី គឺផ្កាយយាមនង្គ័ល និងផ្កាយក្រឹត្តិកា គឺផ្កាយកូនមាន់។
ចម្រៀកឈើទាមដែលគេបោះដែកគោលភ្ជាប់នឹងក្ដារច្រើនបន្ទះឱ្យជាប់គ្នា :
[នា-គា] neakea
នាគទាំងឡាយ, ពួកនាគ (ព.កា.)។
[នា-គា] neakea
ចម្រៀកឈើទាមដែលគេបោះដែកគោលភ្ជាប់នឹងក្ដារច្រើនបន្ទះឱ្យជាប់គ្នា :
ព្រះនាមលោកបាលមហារាជមួយអង្គ គឺព្រះបាទវិរូបក្ខ ជាអ្នកត្រួតត្រាខាងទិសបស្ចិម ជាអធិបតីលើអស់ពួកនាគ។
[នា-គា-ធិ-ប៉ៈ-ដី] neakeathibotei
ព្រះនាមលោកបាលមហារាជមួយអង្គ គឺព្រះបាទវិរូបក្ខ ជាអ្នកត្រួតត្រាខាងទិសបស្ចិម ជាអធិបតីលើអស់ពួកនាគ។
នាគញី។
[នាក-គី] neakki≈
នាគញី។