វចនានុក្រមខ្មែរ

នាវិកាធិបតី នាម

[នា-វិ-កា-ធិ-ប៉ៈ-ដី] neavikathibatei

ចៅហ្វាយទូក។

នាវូបករណ៍

គ្រឿងប្រដាប់សម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងនាវាធំតូចទាំងពួង :

នាវូបករណ៍ នាម

[នា-វូ-ប៉ៈ-ក] neavubkar

គ្រឿងប្រដាប់សម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងនាវាធំតូចទាំងពួង :

នាសន នាម

[នា-សៈ-ណៈ] neasan

សេចក្ដីវិនាស, ដំណើរខូចខាត; ការធ្វើឱ្យវិនាស, ឱ្យខូចខាត។

អង្គនៃសេចក្ដីវិនាស គឺការប្រព្រឹត្តកន្លងសិក្ខាបទ ដែលជាហេតុឱ្យសាមណេរមានទោសត្រូវ ទណ្ឌកម្ម មានការបង្គាប់ឱ្យបោសសម្អាតវត្តនិងការប្រើឱ្យដងទឹកសម្រាប់ប្រើប្រាស់និងទឹកឆាន់ជាដើម ហៅថា ទណ្ឌកម្មនាសនា; ដាក់ទណ្ឌកម្មមិនឱ្យចេញចូលត្រង់ទីនេះឬទីនោះជាដើម ហៅថា សំវាសនាសនា, បើភិក្ខុវិ

នាសនង្គ នាម

[នា-សៈ-ណាំង-គៈ] ឬ [នា-សៈ-ណាំង] neasnongkor

អង្គនៃសេចក្ដីវិនាស គឺការប្រព្រឹត្តកន្លងសិក្ខាបទ ដែលជាហេតុឱ្យសាមណេរមានទោសត្រូវ ទណ្ឌកម្ម មានការបង្គាប់ឱ្យបោសសម្អាតវត្តនិងការប្រើឱ្យដងទឹកសម្រាប់ប្រើប្រាស់និងទឹកឆាន់ជាដើម ហៅថា ទណ្ឌកម្មនាសនា; ដាក់ទណ្ឌកម្មមិនឱ្យចេញចូលត្រង់ទីនេះឬទីនោះជាដើម ហៅថា សំវាសនាសនា, បើភិក្ខុវិ

នាសនា

(ព.វិ.ពុ.) (ម.ព. នាសនង្គ)។

នាសនា នាម

[នា-សៈ-ណា] neasonea

(ព.វិ.ពុ.) (ម.ព. នាសនង្គ)។

នាសនៈ

(ម.ព. នាសន)។

នាសនៈ នាម

[នា-សៈ-ណៈ] neasaknak≈

(ម.ព. នាសន)។

នាសា

ច្រមុះ; (រ.ស.) :

នាសា នាម

[នា-សា] neasa

ច្រមុះ; (រ.ស.) :

នាសិក

(ម.ព. នាសា)។

នាសិក នាម

[នា-សិក] neasek≈

(ម.ព. នាសា)។

នាសិកជៈ

សូរឬសំឡេងដែលចេញតាមច្រមុះ :

នាសិកជៈ នាម

[នា-សិ-កៈ-ជៈ] neasekakcheak≈

សូរឬសំឡេងដែលចេញតាមច្រមុះ :

នាសិកដ្ឋានជៈ

ដែលមានទីកើតសំឡេងត្រង់ច្រមុះ។

នាសិកដ្ឋានជៈ គុ., ន.

[នា-សិ-ក័ត-ឋា-នៈ-ជៈ] neasekdthancheak

ដែលមានទីកើតសំឡេងត្រង់ច្រមុះ។

នាសិករោគ

រោគដែលកើតក្នុងច្រមុះ គឺរោគផ្ដាសាយ, រោគឫសដូងហៀរសំបោរ, រោគឫសដូងច្រមុះជាដើម (រ.ស.) :

នាសិករោគ នាម

[នា-សិ-កៈ-រោក] neasekarouk

រោគដែលកើតក្នុងច្រមុះ គឺរោគផ្ដាសាយ, រោគឫសដូងហៀរសំបោរ, រោគឫសដូងច្រមុះជាដើម (រ.ស.) :

នាសិកា

(ម.ព. នាសា)។

នាសិកា នាម

[នា-សិ-កា] neaseka≈

(ម.ព. នាសា)។

នាសិការោគ

(ម.ព. នាសិករោគ)។

នាសិការោគ នាម

[នា-សិ-កា-រោក] neasekarok≈

(ម.ព. នាសិករោគ)។

នាហ្មឺន

(ម.ព. នាម៉ឺន)។

នាហ្មឺន នាម

[នា-ម៉ឺន] neameun≈

(ម.ព. នាម៉ឺន)។

នាឡ

(ម.ព. នាលិ)។

នាឡ នាម

[នាល] neal≈

(ម.ព. នាលិ)។

នាឡិ

(ម.ព. នាលិ)។

នាឡិ នាម

[នាល] neale

(ម.ព. នាលិ)។

នាឡិកា

ឧបករណ៍សម្រាប់វាស់បរិមាណអ្វីមួយ ដូចជាបរិមាណទឹក ភ្លើងអគ្គិសនី ល្បឿនជាដើម :

នាឡិកា នាម ១)

[នា-ឡិ-កា] nealeka

ឈ្មោះមាត្រាសម្រាប់រាប់វេលាចំនួន ៦០នាទី គឺ ៦០មីនុត (ហៅថា មួយនាឡិកា គឺមួយម៉ោង)។

នាឡិកា នាម ២)

[នា-ឡិ-កា] nealeka

ប្រដាប់សម្រាប់ប្រើរាប់ម៉ោងនុ៎ះឯង ក៏ហៅ នាឡិកា ដែរ :

នាឡិកា នាម

[នា-ឡិ-កា-ដក់] nealeka

នាឡិកាដាក់ក្នុងហោប៉ៅបាន :

នាឡិកា នាម

[នា-ឡិ-កា-ដៃ] nealeka

នាឡិកាសម្រាប់ពាក់នៅនឹងកដៃ :

នាឡិកា នាម

[នា-ឡិ-កា-ប៉ោល] nealeka

នាឡិកាដែលមានប្រើប៉ោល។

នាឡិកា នាម

[នា-ឡិ-កា-រោ] nealeka

នាឡិកាដែលគេអាចកំណត់ម៉ោងឱ្យរោទ៍ :

នាឡិកា នាម

[នា-ឡិ-កា-ស្ទង់] nealeka

ឧបករណ៍សម្រាប់វាស់បរិមាណអ្វីមួយ ដូចជាបរិមាណទឹក ភ្លើងអគ្គិសនី ល្បឿនជាដើម :

នាំ

ជូននរណាម្នាក់ ដែលមិនស្គាល់ផ្លូវ ឱ្យទៅដល់គោលដៅរបស់គេ :

នាំ កិរិយាសព្ទ ១)

[នាំ] norm

យកទៅឬយកមកជាមួយផង :

នាំ កិរិយាសព្ទ ២)

[នាំ] norm

បបួលឱ្យធ្វើ, ឱ្យតាម ដោយនូវសម្រួលចិត្ត, ឱ្យជឿ, ឱ្យព្រមតាម :

នាំ កិរិយាសព្ទ ៣)

[នាំ] norm

បណ្ដាលឬបង្វឹកឱ្យប្រែគំនិត, ឱ្យក្លាយ :

នាំ កិរិយាសព្ទ

[នាំ-ផ្លូវ] norm

ជូននរណាម្នាក់ ដែលមិនស្គាល់ផ្លូវ ឱ្យទៅដល់គោលដៅរបស់គេ :

នាំចូល

(ប.ព.) ទាញយកទិន្នន័យនៃឯកសារប្រភេទផ្សេងទៀតដាក់ក្នុងកម្មវិធីដែលកំពុងប្រើ។

នាំចូល កិរិយាសព្ទ

[នាំ-ចូល] neaumchoul≈

(ប.ព.) ទាញយកទិន្នន័យនៃឯកសារប្រភេទផ្សេងទៀតដាក់ក្នុងកម្មវិធីដែលកំពុងប្រើ។

នាំចេញ

(ប.ព.) បង្កើតឯកសារប្រភេទថ្មីមួយចេញពីទិន្នន័យក្នុងឯកសារដើមដែលកំពុងប្រើ។

នាំចេញ កិរិយាសព្ទ

[នាំ-ចេញ] noamnh

(ប.ព.) បង្កើតឯកសារប្រភេទថ្មីមួយចេញពីទិន្នន័យក្នុងឯកសារដើមដែលកំពុងប្រើ។

នាំពា

អើពើ, យកចិត្តទុកដាក់, ស្រវាស្រទេញ :

នាំពា កិរិយាសព្ទ

[នាំ-ពា] noam

អើពើ, យកចិត្តទុកដាក់, ស្រវាស្រទេញ :

នាំមុខ

ដឹកមុខ, ដើរពីមុខគេ, មានប្រៀបជាងគេ :

នាំមុខ កិ., គុ.

[នាំ-មុក] noamkh

ដឹកមុខ, ដើរពីមុខគេ, មានប្រៀបជាងគេ :

នាំអាទិ៍

នាំផ្ដើមមុន; ផ្ដួចផ្ដើមសេចក្ដីមុន; ផ្ដើមហេតុឬផ្ដើមដំណើរមុន (ប្រើជា អាទ្យ ក៏បាន, អ.ថ. អាត) :

នាំអាទិ៍ កិរិយាសព្ទ

[នាំ-អាត] noamti

នាំផ្ដើមមុន; ផ្ដួចផ្ដើមសេចក្ដីមុន; ផ្ដើមហេតុឬផ្ដើមដំណើរមុន (ប្រើជា អាទ្យ ក៏បាន, អ.ថ. អាត) :

និកម្មភាព

ភាពគ្មានការងារធ្វើកើតឡើងក្នុងស្ថានភាពដែលមនុស្សម្នាក់ដល់អាយុធ្វើការ មានសមត្ថភាពនិងមានបំណងធ្វើការ បានខិតខំស្វែងរកការងារធ្វើ ប៉ុន្តែពុំអាចរកការងារបាន, ភាពគ្មានការងារធ្វើ :

និកម្មភាព នាម

[និ-កាំ-មៈ-ភាប] nikaammeakpheab≈

ភាពគ្មានការងារធ្វើកើតឡើងក្នុងស្ថានភាពដែលមនុស្សម្នាក់ដល់អាយុធ្វើការ មានសមត្ថភាពនិងមានបំណងធ្វើការ បានខិតខំស្វែងរកការងារធ្វើ ប៉ុន្តែពុំអាចរកការងារបាន, ភាពគ្មានការងារធ្វើ :

និករ

ពួក, ហ្វូង។

និករ នាម

[និ-ក] nikor

ពួក, ហ្វូង។

និកាយ

ពួកនីមួយៗដែលមានលទ្ធិផ្សេងគ្នា ឬដែលមានបែបបទ, កិច្ចការផ្សេងគ្នា ក៏ហៅថា និកាយ ដូចពាក្យថា ទក្ខិណនិកាយ, ឧត្តរនិកាយ, ធម្មយុត្តិកនិកាយ, មហានិកាយ, ពលនិកាយ, សត្តនិកាយ ជាដើម។

និកាយ នាម ១)

[និ-កាយ] nikay

ពួក, ក្រុម, ហ្វូង, ប្រជុំ :

និកាយ នាម ២)

[និ-កាយ] nikay

ឈ្មោះគម្ពីរសុត្តន្តបិដកដែលចែកចេញជា ៥ពួក គឺ ទីឃនិកាយ, មជ្ឈិមនិកាយ, សំយុត្តនិកាយ, អង្គុត្តរនិកាយ, ខុទ្ទកនិកាយ។ ពួកនីមួយៗដែលមានលទ្ធិផ្សេងគ្នា ឬដែលមានបែបបទ, កិច្ចការផ្សេងគ្នា ក៏ហៅថា និកាយ ដូចពាក្យថា ទក្ខិណនិកាយ, ឧត្តរនិកាយ, ធម្មយុត្តិកនិកាយ, មហានិកាយ, ពលនិកាយ, សត្

និកាយ នាម ៣)

[និ-កាយ] nikay

ពួកនីមួយៗដែលមានលទ្ធិផ្សេងគ្នា ឬដែលមានបែបបទ, កិច្ចការផ្សេងគ្នា ក៏ហៅថា និកាយ ដូចពាក្យថា ទក្ខិណនិកាយ, ឧត្តរនិកាយ, ធម្មយុត្តិកនិកាយ, មហានិកាយ, ពលនិកាយ, សត្តនិកាយ ជាដើម។

និក្កង្ខា

ការគ្មានសេចក្ដីសង្ស័យ, ការអស់សេចក្ដីងឿងឆ្ងល់ :

និក្កង្ខា នាម

[និក-ក័ង-ខា] nikkngkhea

ការគ្មានសេចក្ដីសង្ស័យ, ការអស់សេចក្ដីងឿងឆ្ងល់ :

និក្ខេបបទ

បទឬមាតិការឿងដែលលើកយកមកដាក់ជាគោល ដើម្បីអធិប្បាយពង្រីកសេចក្ដីឱ្យល្មមស្ដាប់បាន។ ពាក្យនេះ សព្វថ្ងៃប្រើសំដៅយកសៀវភៅដែលបេក្ខជនតែងឡើងហើយដាក់ជូនឱ្យគណៈមេប្រយោគពិនិត្យក្នុងការប្រឡងយកថ្នាក់បណ្ឌិតផ្នែកវិជ្ជាណាមួយ :

និក្ខេបបទ នាម

[និក-ខេ-ប៉ៈ-បត់] nikkhebbot

បទឬមាតិការឿងដែលលើកយកមកដាក់ជាគោល ដើម្បីអធិប្បាយពង្រីកសេចក្ដីឱ្យល្មមស្ដាប់បាន។ ពាក្យនេះ សព្វថ្ងៃប្រើសំដៅយកសៀវភៅដែលបេក្ខជនតែងឡើងហើយដាក់ជូនឱ្យគណៈមេប្រយោគពិនិត្យក្នុងការប្រឡងយកថ្នាក់បណ្ឌិតផ្នែកវិជ្ជាណាមួយ :

និគម

ទីផ្សារនីមួយៗក្នុងខេត្តក្រៅ (ពាក្យនេះមានប្រើតែពីក្នុងសម័យបុរាណ)។

និគម នាម ១)

[និ-គំ] nikom

ប្រជុំភូមិច្រើន គឺតំបន់ដែលមានមេភូមិម្នាក់ជាអ្នកត្រួតត្រា។

និគម នាម ២)

[និ-គំ] nikom

ទីផ្សារនីមួយៗក្នុងខេត្តក្រៅ (ពាក្យនេះមានប្រើតែពីក្នុងសម័យបុរាណ)។

និគមជន

ទីប្រជុំភូមិឬតំបន់ មានក្រុមមនុស្សរស់នៅ ដោយមានអ្នកគ្រប់គ្រង។

និគមជន នាម

[និ-គំ-ជន់] nikumchno≈

ទីប្រជុំភូមិឬតំបន់ មានក្រុមមនុស្សរស់នៅ ដោយមានអ្នកគ្រប់គ្រង។

និគមវចនៈ

ពាក្យបន្ថែម គឺសេចក្ដីបញ្ជាក់សង្ខេបខ្លីៗ ត្រួតថែមលើពាក្យដែលបាននិយាយយ៉ាងពិស្ដារពីខាងដើមម្ដងរួចមកហើយ គឺពាក្យពន្យល់ដោយរួបរួមសេចក្ដីចុងក្រោយបង្អស់ :

និគមវចនៈ នាម

[និ-គៈ-មៈ-វៈ-ចៈ-ណៈ] ឬ [និ-គំ-មៈ-វៈ-ចៈ-ណៈ] nikmovochaneak

ពាក្យបន្ថែម គឺសេចក្ដីបញ្ជាក់សង្ខេបខ្លីៗ ត្រួតថែមលើពាក្យដែលបាននិយាយយ៉ាងពិស្ដារពីខាងដើមម្ដងរួចមកហើយ គឺពាក្យពន្យល់ដោយរួបរួមសេចក្ដីចុងក្រោយបង្អស់ :

និគ៌ុណ

(ម.ព. និរគុណ)។

និគ៌ុណ គុណនាម

[និ-រៈ-គុន] nireakkun≈

(ម.ព. និរគុណ)។

និគ្គហិត

ឈ្មោះគ្រឿងសម្គាល់មានរូបសណ្ឋានជាសូន្យមួយយ៉ាងនេះ "០" រាប់ចូលជាព្យញ្ជនៈដែរ, មានសំឡេងដូចតួ "ង" ប្រកបក៏មាន ដូចតួ "ម" ប្រកបក៏មាន។ សំ. និង បា. រាប់និគ្គហិតនេះចូលក្នុងពួកព្យញ្ជនៈសេសវគ្គផងដែរ អានថា អ័ង ឬ អ័ម។ ឯទម្លាប់នៃជនបរទេសខ្លះ គេអានថា អ៊្ហិង ឬ អ៊្ហិម ឱ្យគ្រាន់តែឮសំ

និគ្គហិត នាម

[និក-គៈ-ហិត] nikkohet

ឈ្មោះគ្រឿងសម្គាល់មានរូបសណ្ឋានជាសូន្យមួយយ៉ាងនេះ "០" រាប់ចូលជាព្យញ្ជនៈដែរ, មានសំឡេងដូចតួ "ង" ប្រកបក៏មាន ដូចតួ "ម" ប្រកបក៏មាន។ សំ. និង បា. រាប់និគ្គហិតនេះចូលក្នុងពួកព្យញ្ជនៈសេសវគ្គផងដែរ អានថា អ័ង ឬ អ័ម។ ឯទម្លាប់នៃជនបរទេសខ្លះ គេអានថា អ៊្ហិង ឬ អ៊្ហិម ឱ្យគ្រាន់តែឮសំ