វចនានុក្រមខ្មែរ

និច្ច

សីលដែលរក្សាបានរៀងរាល់ថ្ងៃ ឥតមានកំណត់ថ្ងៃនេះ ឬថ្ងៃនោះ ឬសីលដែលទទួលសមាទានតែម្ដងក្នុងថ្ងៃណាមួយ ក៏អាចតាំងនៅបានជានិច្ចតទៅ វៀរលែងតែអ្នកសមាទាននោះប្រព្រឹត្តកន្លងអង្គរបស់សីល (បានដល់សីល ៥)។

និច្ច គុ., គុ.កិ.

[និច] nich≈

ទៀង, ពិត, មែន; រឿយៗ, មិនដែលដាច់ :

និច្ច នាម

[និច-ចៈ-កាំ] nichchakkaam≈

អំពើជានិរន្តរ៍។

និច្ច គុណកិរិយា

[និច-ចៈ-កាល] nichchakkal≈

រាល់កាល, រាល់វេលា :

និច្ច នាម

[និច-ចៈ-ភ័ត] nichchakphta≈

ភត្តដែលមានបម្រុងជានិច្ច, ភោជនាហារដែលបម្រុងទុករាល់ពេលវេលា។ ពាក្យនេះ សព្វថ្ងៃប្រើសំដៅយកប្រាក់ប្រចាំខែជាតម្លៃបច្ច័យ ៤មានចីវរប្បច្ច័យជាដើម ដែលគេបាន បវារណាចំពោះបព្វជិតក្នុងពុទ្ធសាសនា។

និច្ច នាម

[និច-ចៈ-ភាប] nichchakpheab≈

ភាពជានិរន្តរ៍, ភាពស្ថិតស្ថេរ, ភាពទៀងទាត់ :

និច្ច នាម

[និច-ចៈ-សៈ-ម៉ៃ] nichchaksakmai≈

(ម.ព. និច្ចកាល)។

និច្ច នាម

[និច-ចៈ-សិល] nichchaksel≈

សីលដែលរក្សាបានរៀងរាល់ថ្ងៃ ឥតមានកំណត់ថ្ងៃនេះ ឬថ្ងៃនោះ ឬសីលដែលទទួលសមាទានតែម្ដងក្នុងថ្ងៃណាមួយ ក៏អាចតាំងនៅបានជានិច្ចតទៅ វៀរលែងតែអ្នកសមាទាននោះប្រព្រឹត្តកន្លងអង្គរបស់សីល (បានដល់សីល ៥)។

និច្ចលករ នាម

[និច-ចល់-ឡៈ-ក] nichchlolakka≈

អំពើដែលនៅស្ងៀម មិនធ្វើចលនាអ្វីទាំងអស់។

និត្យ

សមាជិកដែលនៅប្រចាំការជានិច្ចនៃសមាគម ឬការិយាល័យណាមួយ។

និត្យ គុណកិរិយា

[និត] nityor

ទៀង, ពិត, មែន, រឿយៗ, មិនដែលដាច់; ច្រើនប្រើជា និត្យនៅ ឬនៅនិត្យ គឺនៅមិនដាច់ :

និត្យ នាម

[និត-ត្យៈ-សៈ-ម៉ា-ជិក] nityor

សមាជិកដែលនៅប្រចាំការជានិច្ចនៃសមាគម ឬការិយាល័យណាមួយ។

និត្យនៅ កិរិយាសព្ទ

[និត-នៅ] nitnov≈

(ម.ព. និត្យ)។

និទណ្ឌភាព នាម

[និ-ទាន់-ឌៈ-ភាប] niteandeakpheab≈

ភាពរួចទោស ឬមិនដាក់ទោស :

និទស្សន៍

ការពន្យល់ឱ្យឃើញហេតុផល, គ្រឿងអាង, ឧទាហរណ៍; ព័ស្ដុតាង, តឹតតាង :

និទស្សន៍ នាម

[និ-ទស់] nitsson

ការពន្យល់ឱ្យឃើញហេតុផល, គ្រឿងអាង, ឧទាហរណ៍; ព័ស្ដុតាង, តឹតតាង :

និទាឃៈ

ឈ្មោះរដូវមួយប្រើតាមសុរិយគតិ ជារដូវក្ដៅ មាន៩២ថ្ងៃ រាប់ពីត្រឹមថ្ងៃទី ២១ខែមីនា (ម៉ារ្ស) ដល់ថ្ងៃទី ២១ខែមិថុនា (យូវ៉ាំង) :

និទាឃៈ នាម

[និ-ទា-ឃៈ] niteakheak

ឈ្មោះរដូវមួយប្រើតាមសុរិយគតិ ជារដូវក្ដៅ មាន៩២ថ្ងៃ រាប់ពីត្រឹមថ្ងៃទី ២១ខែមីនា (ម៉ារ្ស) ដល់ថ្ងៃទី ២១ខែមិថុនា (យូវ៉ាំង) :

និទាន នាម a

[និ-ទាន] nitean

ហេតុ, ដើមហេតុ, ដើមទងគន្លង; រឿង, រឿងតំណាល :

និទាន កិរិយាសព្ទ b

[និ-ទាន] nitean

តំណាល, និយាយ, សម្ដែងរឿង :

និទានកថា

តំណាលកថាប្រជាប្រិយមួយប្រភេទដែលមានដំណើររឿងនិយាយទាក់ទងនឹងទំនាស់វិបត្តិផ្សេងៗក្នុងសង្គមដូចជា ទំនាស់រវាងមនុស្សក្នុងត្រកូលអ្នកមាននិងមនុស្សក្នុងត្រកូលអ្នកក្រ រវាងបុគ្គលនិងបុគ្គល រវាងក្រុមនិងក្រុម ជាដើម។

និទានកថា នាម

[និ-ទា-នៈ-កៈ-ថា] niteanokatha

សម្ដីសម្ដែងរឿង, ពាក្យថ្លែងរឿង (ព.ទេ.)។

និទានកថា នាម

[និ-ទា-នៈ-កៈ-ថា] niteanokatha

តំណាលកថាប្រជាប្រិយមួយប្រភេទដែលមានដំណើររឿងនិយាយទាក់ទងនឹងទំនាស់វិបត្តិផ្សេងៗក្នុងសង្គមដូចជា ទំនាស់រវាងមនុស្សក្នុងត្រកូលអ្នកមាននិងមនុស្សក្នុងត្រកូលអ្នកក្រ រវាងបុគ្គលនិងបុគ្គល រវាងក្រុមនិងក្រុម ជាដើម។

និទានវចនៈ នាម

[និ-ទា-នៈ-វៈ-ចៈ-ណៈ] niteaneakveakchaknak≈

(ម.ព. និទានកថា១)។

និទាយាទភាព នាម

[និ-ទា-យា-ទៈ-ភាប] niteayeateakpheab≈

ភាពគ្មានទាយាទស្នងមរតក :

និទ៌ោស គុណនាម

[និ-រៈ-ទោស] nireaktos≈

(ម.ព. និរទោស)។

និទ្ទេស នាម ១)

[និត-ទេ-សៈ] ឬ [និត-ទេស] nittes

ការសម្ដែងចែកញែកសេចក្ដី, សេចក្ដីដែលសម្ដែងចែកញែកជាសង្កាត់ៗ :

និទ្ទេស នាម ២)

[និត-ទេ-សៈ] ឬ [និត-ទេស] nittes

វិចារណ៍រង្វាយតម្លៃលទ្ធផលថាជាកម្រិតណាៗ។

និទ្ទោសកម្ម នាម

[និត-ទោ-សៈ-កាំ] nittosakkaam≈

ការលើកលែងទោសឱ្យ ការអត់ទោសឱ្យ។

និទ្រា កិរិយាសព្ទ b

[និត-ទ្រា] nitrea

ដេកលក់, ដេកលង់លក់ :

និទ្រាលុភាព

ភាពដែលគ្មានកម្លាំង ឬថាមពល មិនចង់ធ្វើអ្វីទាំងអស់ ចេះតែងងុយដេក។

និទ្រាលុភាព នាម

[និត-ទ្រា-លុ-ភាប] nittrealupheab≈

ភាពដែលគ្មានកម្លាំង ឬថាមពល មិនចង់ធ្វើអ្វីទាំងអស់ ចេះតែងងុយដេក។

និន្ទា នាម a

[និន-ទា] nintea

ដំណើរតិះដៀល, ការរិះគន់, ដំណៀល :

និន្ទា កិរិយាសព្ទ b

[និន-ទា] nintea

តិះដៀល, រិះគន់ :

និន្ទា នាម

[និន-ទា] nintea

ឈ្មោះលោកធម៌ទី ៥ក្នុងពួកលោកធម៌ទាំង ៨។

និន្នាការ

អាការៈដែលទ្រេតទេរទៅ ឬដែលលម្អៀងទៅម្ខាងៗ :

និន្នាការ នាម

[និន-នា-កា] ninneakar

អាការៈដែលទ្រេតទេរទៅ ឬដែលលម្អៀងទៅម្ខាងៗ :

និន្នាទ នាម

[និន-នាត] ninneat

សំឡេងគឹកកង, សូរសព្ទកងរំពង :

និបាត នាម

[និ-បាត] nibat

ឈ្មោះពួកគម្ពីរសម្ដែងរឿងនិទានរបស់ព្រះពុទ្ធ កាលកើតក្នុងជាតិមុនៗ ជាគម្ពីររាប់បញ្ចូលក្នុងព្រះត្រៃបិដកប៉ែកព្រះសូត្រ ខាងខុទ្ទកនិកាយ :

និបាតជាតក នាម

[និ-បា-តៈ-ជា-ដក់] nibatakcheadka≈

(ម.ព. និបាត១)។

សព្ទសម្រាប់ផ្សំសម្ដីត្រង់ឃ្លារបះនីមួយៗ ជាជំនួយនាមសព្ទនិងកិរិយាសព្ទ ឱ្យមានសេចក្ដីស្រឡះ, ច្បាស់លាស់, ពីរោះស្រួលស្ដាប់។ល។ ដូចពាក្យថា ក៏, ក៏ដោយ, ក៏ដែរ, ក្ដី, ផង, ឯ, បើ, ទោះ, ទោះបី, បើទុកជា, ទើប, ពុំនោះសោត, ដែរ ជាដើម (ព. វ.)។

និបាតសព្ទ នាម

[និ-បា-តៈ-ស័ប] nibatsop

សព្ទសម្រាប់ផ្សំសម្ដីត្រង់ឃ្លារបះនីមួយៗ ជាជំនួយនាមសព្ទនិងកិរិយាសព្ទ ឱ្យមានសេចក្ដីស្រឡះ, ច្បាស់លាស់, ពីរោះស្រួលស្ដាប់។ល។ ដូចពាក្យថា ក៏, ក៏ដោយ, ក៏ដែរ, ក្ដី, ផង, ឯ, បើ, ទោះ, ទោះបី, បើទុកជា, ទើប, ពុំនោះសោត, ដែរ ជាដើម (ព. វ.)។

និបិដ្ឋ្យាដ្ឋិក

ដែលឥតឆ្អឹងខ្នង និបិដ្ឋ្យាដ្ឋិសត្វ សត្វឥតឆ្អឹងខ្នងមានសត្វល្អិត ដង្កូវ បាណកជាតិ ជាដើម។

និបិដ្ឋ្យាដ្ឋិក គុណនាម

[និ-ប៉ិត-ឋ្យាត-ឋិក] nibetthyeatthek≈

ដែលឥតឆ្អឹងខ្នង និបិដ្ឋ្យាដ្ឋិសត្វ សត្វឥតឆ្អឹងខ្នងមានសត្វល្អិត ដង្កូវ បាណកជាតិ ជាដើម។

និប្បរិយាយ

សេចក្ដីអធិប្បាយដោយត្រង់មិនផ្សែផ្សំ, សេចក្ដីពន្យល់ត្រឹមត្រូវគ្រប់គ្រាន់។

និប្បរិយាយ នាម

[និប-ប៉ៈ-រ៉ិ-យ៉ាយ] ឬ [និប-ប-រ៉ិ-យ៉ាយ] nibbriyeay

សេចក្ដីអធិប្បាយដោយត្រង់មិនផ្សែផ្សំ, សេចក្ដីពន្យល់ត្រឹមត្រូវគ្រប់គ្រាន់។

និពទ្ធកុសល

កុសលដែលគេធ្វើជាប់ហូរហែមិនដាច់, កុសលជានិច្ច។

និពទ្ធកុសល នាម

[និ-ព័ត-ធៈ-កុ-សល់] niptthokosol

កុសលដែលគេធ្វើជាប់ហូរហែមិនដាច់, កុសលជានិច្ច។

និពន្ធ

ចំណង (សេចក្ដី), សេចក្ដីតែង, ពំនោល។ល។ (រ.ស.) :

និពន្ធ កិរិយាសព្ទ

[និ-ពន់] nipun

តែងឡើង, ចងក្រង, រៀបរៀង :

និពន្ធ គុណនាម

[និ-ពន់] nipun

ដែលចងហើយ; ដែលតែងហើយ, ដែលសម្រេចឱ្យមានកម្រិតហើយ, ... :

និពន្ធ នាម

[និ-ពន់] nipun

ចំណង (សេចក្ដី), សេចក្ដីតែង, ពំនោល។ល។ (រ.ស.) :

និពន្ធនាយក

អ្នកទទួលបន្ទុកការបោះពុម្ពផ្សាយ ហើយនិងទទួលខុសត្រូវចំពោះគុណភាពនិងខ្លឹមសារនៃទស្សនាវដ្ដី សារព័ត៌មានជាដើម :

និពន្ធនាយក នាម

[និ-ពន់-នា-យក់] nipnoneayk≈

អ្នកទទួលបន្ទុកការបោះពុម្ពផ្សាយ ហើយនិងទទួលខុសត្រូវចំពោះគុណភាពនិងខ្លឹមសារនៃទស្សនាវដ្ដី សារព័ត៌មានជាដើម :

និពន្ធនាយិកា

(ម.ព. និពន្ធនាយក)។

និពន្ធនាយិកា នាម

[និ-ពន់-នា-យិ-កា] nipnoneayika≈

(ម.ព. និពន្ធនាយក)។

និព្វាន

មានអត្ថន័យដូច សំ. ដែរ គឺជាឈ្មោះធម្មជាតឬចិត្តដែលចេញផុតស្រឡះចាក វានៈ គឺឥតមានតណ្ហាដែលចាក់ស្រេះទាក់ឆ្វាក់រួបរឹត, ដោយបរិយាយថា អស់មានកម្មដដែលៗ តទៅទៀតហើយ សំដៅចំពោះ ខន្ធនិព្វាន របស់ព្រះពុទ្ធ, ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ, ព្រះអរហន្តខីណាស្រព, ប៉ុន្តែពាក្យ និព្វាន ឬ និវ៌ាណ នេះមានមគ្

និព្វាន នាម

[និប-ពាន] nipvean

មានអត្ថន័យដូច សំ. ដែរ គឺជាឈ្មោះធម្មជាតឬចិត្តដែលចេញផុតស្រឡះចាក វានៈ គឺឥតមានតណ្ហាដែលចាក់ស្រេះទាក់ឆ្វាក់រួបរឹត, ដោយបរិយាយថា អស់មានកម្មដដែលៗ តទៅទៀតហើយ សំដៅចំពោះ ខន្ធនិព្វាន របស់ព្រះពុទ្ធ, ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ, ព្រះអរហន្តខីណាស្រព, ប៉ុន្តែពាក្យ និព្វាន ឬ និវ៌ាណ នេះមានមគ្