បដិបក្ខប្រាណ នាម
[ប៉ៈ-ដិ-ប៉័ក-ប្រាន] bakdebkabrean≈
(ម.ព. ប្រតិបក្ខប្រាណ)។
ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
[ប៉ៈ-ដិ-ប៉័ក-ប្រាន] bakdebkabrean≈
(ម.ព. ប្រតិបក្ខប្រាណ)។
ការស្អប់ខ្ពើមរវាងមនុស្សឬរវាងក្រុម :
[ប៉ៈ-ដិ-ប៉័ក-ខៈ-ភាប] bakdebkakhakpheab≈
ការស្អប់ខ្ពើមរវាងមនុស្សឬរវាងក្រុម :
ការតាំងបញ្ញត្តិផ្ទុយពីបញ្ញត្តិមុន។
[ប៉ៈ-ដិ-ប៉ាញ់-ញ៉ាត់] bakdebanhnhat≈
ការតាំងបញ្ញត្តិផ្ទុយពីបញ្ញត្តិមុន។
ប្រព្រឹត្ត, កាន់, ធ្វើតាម :
[ប៉ៈ-ដិ-ប័ត] bodebtte
ការប្រព្រឹត្ត, កាន់, ធ្វើតាម; ច្រើននិយាយថា សេចក្ដីបដិបត្តិ, ការប្រតិបត្តិ។
[ប៉ៈ-ដិ-ប័ត] bodebtte
ប្រព្រឹត្ត, កាន់, ធ្វើតាម :
ដូចគ្នានឹង បដិបត្តិ ឬ ប្រតិបត្តិ ដែរ។
[ប៉ៈ-ដិ-ប៉ៈ-ទា] badebatea
ដូចគ្នានឹង បដិបត្តិ ឬ ប្រតិបត្តិ ដែរ។
ប្រាសចាក ឬផ្ទុយពីច្បាប់។
[ប៉ៈ-ដិប-ប័ញ-ញ៉ាត់] bakdebbnhonhat≈
ប្រាសចាក ឬផ្ទុយពីច្បាប់។
សេចក្ដីប្រាសចាក ឬផ្ទុយពីច្បាប់ :
[ប៉ៈ-ដិប-ប័ញ-ញ៉ាត់] bakdebbnhonhat≈
សេចក្ដីប្រាសចាក ឬផ្ទុយពីច្បាប់ :
ការធ្លាក់ចុះនៃអត្រាអតិផរណា។
[ប៉ៈ-ដិ-ផ-រ៉ៈ-ណា] ឬ [ប៉ៈ-ដិ-ផៈ-រ៉ៈ-ណា] bakdepharakna]rue[bakdephakrakna≈
ការធ្លាក់ចុះនៃអត្រាអតិផរណា។
សន្ទស្សន៍អក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទ ដែលកវី អ្នកនិពន្ធរៀបរាប់ពណ៌នាពីរូបលក្ខណៈរបស់មនុស្សពិតប្រាកដ ឬ មនុស្សក្នុងរូបគំនូរ ក្នុងរូបថត រូបចម្លាក់ រូបសំណាក… :
[ប៉ៈ-ដិ-ពឹម-ពៈ-កៈ-ថា] bakdepoempeakkaktha≈
សន្ទស្សន៍អក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទ ដែលកវី អ្នកនិពន្ធរៀបរាប់ពណ៌នាពីរូបលក្ខណៈរបស់មនុស្សពិតប្រាកដ ឬ មនុស្សក្នុងរូបគំនូរ ក្នុងរូបថត រូបចម្លាក់ រូបសំណាក… :
និមិត្តដែលប្រាកដដូចភាពដើមគឺការឃើញអ្វីៗដរាបដល់កើតអារម្មណ៍ស៊ប់ជាប់ភ្នែក ធ្មេចភ្នែកក៏ឃើញច្បាស់ប្រាកដ ដូចគ្នានឹងបើកភ្នែកមើល។
[ប៉ៈ-ដិ-ភាក] bodepheak
ចំណែកប្រៀបធៀប, ដំណើរប្រដូច, ដំណើរដូចគ្នា។
[ប៉ៈ-ដិ-ភា-គៈ-និ-មិត] bodepheak
និមិត្តដែលប្រាកដដូចភាពដើមគឺការឃើញអ្វីៗដរាបដល់កើតអារម្មណ៍ស៊ប់ជាប់ភ្នែក ធ្មេចភ្នែកក៏ឃើញច្បាស់ប្រាកដ ដូចគ្នានឹងបើកភ្នែកមើល។
(ម.ព. ប្រតិភាណ)។
[ប៉ៈ-ដិ-ភាន] ឬ [ប៉ៈ-ដិ-ភា-ណៈ] badephean
(ម.ព. ប្រតិភាណ)។
(ម.ព. ប្រតិភូ)។
[ប៉ៈ-ដិ-ភូ] bodephu
(ម.ព. ប្រតិភូ)។
រូបប្រៀបដោយរូបព្រះឥន្ទ្រ គឺរូបសិតជាដើមដែលធ្វើជាតំណាងព្រះឥន្ទ្រ (ហៅ ឥន្ទរូប "រូបព្រះឥន្ទ្រ" ក៏បាន)។
[ប៉ៈ-ដិ-ម៉ា] bodemea
រូបប្រៀប, រូបសំណាក, រូបជាតំណាង។
[ព្រះ-ប៉ៈ-ដិ-ម៉ា] bodemea
ព្រះពុទ្ធរូប។
[ព្រះ-ពុត-ធ័ប-ប៉ៈ-ដិ-ម៉ា] bodemea
(ម.ព. ព្រះបដិមា)។
[អិន-ត័ប-ប៉ៈ-ដិ-ម៉ា] bodemea
រូបប្រៀបដោយរូបព្រះឥន្ទ្រ គឺរូបសិតជាដើមដែលធ្វើជាតំណាងព្រះឥន្ទ្រ (ហៅ ឥន្ទរូប "រូបព្រះឥន្ទ្រ" ក៏បាន)។
អ្នកធ្វើរូបប្រៀប, ជាងធ្វើរូបប្រៀប។
[ប៉ៈ-ដិ-ម៉ា-ក] bademeakar
អ្នកធ្វើរូបប្រៀប, ជាងធ្វើរូបប្រៀប។
(ម.ព. បដិមាករ)។
[ប៉ៈ-ដិ-ម៉ា-កា-រ៉ី] bakdemakarei≈
(ម.ព. បដិមាករ)។
ពន្លឺចាំងត្រឡប់ ចំណាំងប្លាត។
[ប៉ៈ-ដិ-រ័ង-សី] bakderngosei≈
ពន្លឺចាំងត្រឡប់ ចំណាំងប្លាត។
កំណែទម្រង់។
[ប៉ៈ-ដិ-រូ-ប៉ៈ-កាំ] bakderubakkaam≈
កំណែទម្រង់។
អ្នកដែលធ្វើកំណែទម្រង់លើផ្នែកអ្វីមួយ :
[ប៉ៈ-ដិ-រូប-កា-រី] bakderubkari≈
អ្នកដែលធ្វើកំណែទម្រង់លើផ្នែកអ្វីមួយ :
អ្នកបង្កើតតួអង្គតួយ៉ាង; អ្នកដែលក្លែងខ្លួនជានរណាម្នាក់ ដើម្បីបោកប្រាស់គេ ឬកំប្លែងលេង។
[ប៉ៈ-ដិ-រូប-កៈ] bakderubkak≈
អ្នកបង្កើតតួអង្គតួយ៉ាង; អ្នកដែលក្លែងខ្លួនជានរណាម្នាក់ ដើម្បីបោកប្រាស់គេ ឬកំប្លែងលេង។
លាភដែលបានមកពីប្រាក់ដើមទុន, កម្រៃដែលបានមកពីមុខរបរផ្សេងៗ មានផលនៃព្រះធរណីជាដើម :
[ប៉ៈ-ដិ-លាប] bodeleaph
លាភដែលបានមកពីប្រាក់ដើមទុន, កម្រៃដែលបានមកពីមុខរបរផ្សេងៗ មានផលនៃព្រះធរណីជាដើម :
ដែលច្រាសឡើងវិញ; ដំណើរច្រាសមកវិញ, ដំណើរទទឹងទាស់ :
[ប៉ៈ-ដិ-ឡោម] badeloum
ដែលច្រាសឡើងវិញ; ដំណើរច្រាសមកវិញ, ដំណើរទទឹងទាស់ :
បុគ្គលអ្នករៀបចំកែប្រែលទ្ធិឬរបបគ្រប់គ្រងជាដើម ដើម្បីឱ្យបានសម្រេចចម្រើនរុងរឿង :
[ប៉ៈ-ដិ-វាត់] bodevott
ប្រព្រឹត្តប្រឆាំង; បង្វិលត្រឡប់, ប្រែប្រួល, កែប្រែ, ផ្លាស់ប្ដូរ (របបគ្រប់គ្រងដើម្បីឱ្យបានចម្រើន)។
[ប៉ៈ-ដិ-វាត់-តៈ-បុក-គល់] bodevott
បុគ្គលអ្នករៀបចំកែប្រែលទ្ធិឬរបបគ្រប់គ្រងជាដើម ដើម្បីឱ្យបានសម្រេចចម្រើនរុងរឿង :
ការផ្លាស់ប្ដូរយ៉ាងឆាប់រហ័សនូវបច្ចេកទេសដាំដុះ តាមរយៈអតិផលកម្មដូចជា ការជ្រើសរើសពូជដំណាំ ការបង្កាត់ពូជ របៀបដាំ ធារាសាស្ត្រ ការប្រើជីនិងថ្នាំជាដើម ដើម្បីទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់។
[ប៉ៈ-ដិ-វាត់] badevttan
ការវិលត្រឡប់, ការប្រែប្រួល, ការកែប្រែ ឬផ្លាស់ប្ដូរ។ ការផ្លាស់ប្ដូរយ៉ាងឆាប់រហ័សនូវរបបគ្រប់គ្រងចាស់ ដែលមិនចម្រើនឱ្យបានចម្រើនលូតលាស់ទាន់កាលសម័យជាដើម, ការប្រព្រឹត្តប្រឆាំងដោយកម្លាំងអាវុធចំពោះអំពើរំលោភ :
[ប៉ៈ-ដិ-វាត់-កៈ-សិ-កាំ] badevttan
ការផ្លាស់ប្ដូរយ៉ាងឆាប់រហ័សនូវរបៀបដាំដុះនិងការចិញ្ចឹមសត្វដើម្បីបង្កើនស្បៀងឱ្យបានច្រើន ក្នុងគោលបំណងដោះស្រាយសេចក្ដីត្រូវការរបស់ប្រជាជនដែលមានចំនួនច្រើនជាងមុន។
[ប៉ៈ-ដិ-វាត់-បៃ-តង] badevttan
ការផ្លាស់ប្ដូរយ៉ាងឆាប់រហ័សនូវបច្ចេកទេសដាំដុះ តាមរយៈអតិផលកម្មដូចជា ការជ្រើសរើសពូជដំណាំ ការបង្កាត់ពូជ របៀបដាំ ធារាសាស្ត្រ ការប្រើជីនិងថ្នាំជាដើម ដើម្បីទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់។
ការប្រឆាំង ការជំទាស់ ឬភាពផ្ទុយគ្នា :
[ប៉ៈ-ដិ-វា-ទៈ-កាំ] bakdeveateakkaam≈
ការប្រឆាំង ការជំទាស់ ឬភាពផ្ទុយគ្នា :
សារធាតុដែលអាចបន្សាបសកម្មភាពពុលរបស់តុកស៊ីន (ជាតិពុល), អង់ទីតុកស៊ីន។
[ប៉-ដិ-វិ-សៈ-ធាត] badevisaktheat≈
សារធាតុដែលអាចបន្សាបសកម្មភាពពុលរបស់តុកស៊ីន (ជាតិពុល), អង់ទីតុកស៊ីន។
សេចក្ដីអះអាងមិនពិត, វាចាមិនពិត។
[ប៉ៈ-ដិ-ស័ច-ចៈ] bakdeschachak≈
សេចក្ដីអះអាងមិនពិត, វាចាមិនពិត។
កិច្ចចំពោះបដិសណ្ឋារៈ។
[ប៉ៈ-ដិ-សន់-ឋា-រ៉ៈ-កិច] bodesntharkechch
កិច្ចចំពោះបដិសណ្ឋារៈ។
ការទទួលរាក់ទាក់ :
[ប៉ៈ-ដិ-សន់-ឋា-រ៉ៈ] bodesnthareak
ការទទួលរាក់ទាក់ :
តំណកំណើតសត្វ :
[ប៉ៈ-ដិ-សន់-ធិ] badesnthi
តំណកំណើតសត្វ :
ពាក្យទាំងឡាយដែលមានន័យផ្ទុយគ្នា ដូចជា តូចនិងធំ, ទិញនិងលក់, ប្ដីនិងប្រពន្ធ, រស់និងស្លាប់ ជាដើម :
[ប៉ៈ-ដិ-សាប់] bakdesab≈
ពាក្យទាំងឡាយដែលមានន័យផ្ទុយគ្នា ដូចជា តូចនិងធំ, ទិញនិងលក់, ប្ដីនិងប្រពន្ធ, រស់និងស្លាប់ ជាដើម :
ការបែកប្រាជ្ញាយល់ច្បាស់, ប្រាជ្ញាដែលបែកអាចយល់ធ្លុះធ្លាយឥតទើសទាក់, ប្រាជ្ញាដែលភ្លឺស្វាងអាចពិចារណាយល់ជាក់ប្រាកដភ្លាមៗ នូវហេតុផលនៃកិច្ចការទាំងពួង :
[ប៉ៈ-ដិ-សាំ-ភិ-ទា] bodesmphitea
ការបែកប្រាជ្ញាយល់ច្បាស់, ប្រាជ្ញាដែលបែកអាចយល់ធ្លុះធ្លាយឥតទើសទាក់, ប្រាជ្ញាដែលភ្លឺស្វាងអាចពិចារណាយល់ជាក់ប្រាកដភ្លាមៗ នូវហេតុផលនៃកិច្ចការទាំងពួង :
ទីពឹងពំនាក់, ទីជ្រកកោន, ទីសម្រាប់ពួន។ សព្វថ្ងៃ ប្រើសំដៅយកគេហដ្ឋានជាសាធារណៈ សម្រាប់ទទួលចិញ្ចឹមបីបាច់ថែរក្សាជនក្រីក្រ, ពិរាពិការ និងចាស់ជរាជាដើម :
[ប៉ៈ-ដិ-សៈ-រៈ-ណាត់-ឋាន] bodesronodthan
ទីពឹងពំនាក់, ទីជ្រកកោន, ទីសម្រាប់ពួន។ សព្វថ្ងៃ ប្រើសំដៅយកគេហដ្ឋានជាសាធារណៈ សម្រាប់ទទួលចិញ្ចឹមបីបាច់ថែរក្សាជនក្រីក្រ, ពិរាពិការ និងចាស់ជរាជាដើម :
ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទ។
[ប៉ៈ-ដិ-សែត] bodeseth
ឃាត់, ហាម, លើកចោល ឬទាត់ចោលលែងយកជាការ, លែងរាប់អាន :
[ប៉ៈ-ដិ-សែត] bodeseth
ការឃាត់, ការហាម, ដំណើរលើកចោល ឬទាត់ចោលលែងយកជាការ, លែងរាប់អាន។
[ប៉ៈ-ដិ-សែត] bodeseth
ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទ។
(ម.ព. បដិសេធ)។
[ប៉ៈ-ដិ-សែត] bakdesaet≈
(ម.ព. បដិសេធ)។
វិធីស្វែងរកសច្ចភាពតាមរយៈការពិចារណាលើទស្សនៈមួយដែលយល់ឃើញពីចរិតលក្ខណៈមិនអាចកាត់ផ្ដាច់ចេញពីគ្នាបាននៃសំណើដែលប្រឈមគ្នា ហើយដែលគេអាចរួមបញ្ចូលមកជាសម្មតិកម្មសំយោគមួយបាន :
[ប៉ៈ-ដិ-សាំង-យោក] bakdesaamngyok≈
វិធីស្វែងរកសច្ចភាពតាមរយៈការពិចារណាលើទស្សនៈមួយដែលយល់ឃើញពីចរិតលក្ខណៈមិនអាចកាត់ផ្ដាច់ចេញពីគ្នាបាននៃសំណើដែលប្រឈមគ្នា ហើយដែលគេអាចរួមបញ្ចូលមកជាសម្មតិកម្មសំយោគមួយបាន :
ហេតុដំបូង គឺហេតុដែលក ឬផ្ដើមជាដំបូង។
[ប៉ៈ-ឋៈ-ម៉ៈ] ឬ [ប៉ៈ-ឋំ] pak thom
ដំបូង, មុន, មុនគេ, ទី១:
[ប៉ៈ-ឋៈ-ម៉ៈ-ក័ប] pak thom
សម័យដែលទើបនឹងកទឹកកដីជាដំបូង ដែលមានជាប់ដរាបមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។
[ប៉ៈ-ឋៈ-ម័ច-ឈាន] pak thom
ឈាន ឬធ្យានទី១។
[ប៉ៈ-ឋៈ-ម៉ៈ-ពុត-ធៈ-វៈ-ចៈ-ណៈ] pak thom
ពុទ្ធវចនៈ ដែលទ្រង់ត្រាស់បន្លឺជាដំបូងបំផុតក្នុងកាលដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់ទើបបានត្រាស់ថ្មីៗ។
[ប៉ៈ-ឋំ-ម៉ៈ-យាម] pak thom
យាមទី១។
[ប៉ៈ-ឋំ-ម៉ៈ-សង់-គា-យៈ-នា] pak thom
ការប្រជុំផ្ទៀងរួបរួមធម្មវិន័យព្រះពុទ្ធសាសនាជាដំបូងបំផុត ក្នុងកាលដែលព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធ ត្រង់ចូលបរិនិព្វានទៅបាន ៨៩ថ្ងៃ ...។
[ប៉ៈ-ឋៈ-ម៉ៈ-ស័ម-ពោ-ធិ] ឬ [ប៉ៈ-ឋៈ-ម៉ៈ-ស័ម-ពោត] pak thom
ការទើបបានត្រាស់នៃព្រះពុទ្ធសព្វញ្ញុពុទ្ធ។
[ប៉ៈ-ឋំ-ម៉ៈ-ហែត] pak thom
ហេតុដំបូង គឺហេតុដែលក ឬផ្ដើមជាដំបូង។
ការបានត្រាស់ជាដំបូង, ឈ្មោះកណ្ឌមួយនៃកម្ពីរបឋមសម្ពោធិជាពុទ្ធប្រវត្តិ សម្ដែងអំពីប្រវត្តិនៃព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធចាប់តាំងពីកាលដែលព្រះអង្គចាប់ព្រះជាតិជាសុមេធបណ្ឌិតរៀងរហូតមកដល់ព្រះជាតិជាព្រះសិទ្ធត្ថគោតម ដរាបដល់បានត្រាស់ជាព្រះសព្វញ្ញុសម្ពុទ្ធ, ជាគម្ពីរសម្រាប់ធម្មកថិកមួ
[ប៉ៈ-ឋំ-ម៉ៈ-ត្រាស់] bothomotras
ការបានត្រាស់ជាដំបូង, ឈ្មោះកណ្ឌមួយនៃកម្ពីរបឋមសម្ពោធិជាពុទ្ធប្រវត្តិ សម្ដែងអំពីប្រវត្តិនៃព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធចាប់តាំងពីកាលដែលព្រះអង្គចាប់ព្រះជាតិជាសុមេធបណ្ឌិតរៀងរហូតមកដល់ព្រះជាតិជាព្រះសិទ្ធត្ថគោតម ដរាបដល់បានត្រាស់ជាព្រះសព្វញ្ញុសម្ពុទ្ធ, ជាគម្ពីរសម្រាប់ធម្មកថិកមួ
សិក្ខាបទ, មាត្រាច្បាប់ដែលទ្រង់តែងតាំងបញ្ញត្តជាដំបូង, ក្នុងសិក្ខាបទនីមួយ ៗ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មានបឋមប្បញ្ញត្តិ, អនុប្បញ្ញត្តិ (ការបញ្ញត្តិក្រោយបន្ទាប់បន្ថែមសេចក្ដីលើបឋមប្បញ្ញត្តិ)។ ឧទាហរណ៍ ក្នុងសិក្ខាបទបារាជិកទី ១រឿងដំបូងនិយាយពីភិក្ខុសេពសន្ថវៈជាមួយនឹងមនុស្សស្រ
[បៈ-ឋំ-ម៉ៈ-ប៉ាញ-ញ័ត] bakthammakbanhnhta≈
សិក្ខាបទ, មាត្រាច្បាប់ដែលទ្រង់តែងតាំងបញ្ញត្តជាដំបូង, ក្នុងសិក្ខាបទនីមួយ ៗ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មានបឋមប្បញ្ញត្តិ, អនុប្បញ្ញត្តិ (ការបញ្ញត្តិក្រោយបន្ទាប់បន្ថែមសេចក្ដីលើបឋមប្បញ្ញត្តិ)។ ឧទាហរណ៍ ក្នុងសិក្ខាបទបារាជិកទី ១រឿងដំបូងនិយាយពីភិក្ខុសេពសន្ថវៈជាមួយនឹងមនុស្សស្រ
វ័យដំបូង។
[ប៉ៈ-ឋំ-ម៉ៈ-វៃ] bakthammakvey≈
វ័យដំបូង។
កម្រិតអប់រំចំណេះទូទៅពីថ្នាក់ទី១ដល់ទី៦។
[ប៉ៈ-ឋំ-ម៉ៈ-សឹក-សា] bakthammaksoeksa≈
កម្រិតអប់រំចំណេះទូទៅពីថ្នាក់ទី១ដល់ទី៦។
ដុំថ្មជានិមិត្តរូបនៃការចាប់ផ្ដើមសំណង់ :
[ប៉ៈ-ឋំ-ម៉ៈ-សិ-ឡា] bakthammaksela≈
ដុំថ្មជានិមិត្តរូបនៃការចាប់ផ្ដើមសំណង់ :
ឈ្មោះសម័យកាលដែលមានអាយុ៣៥០លានឆ្នាំមកហើយ :
[ប៉ៈ-ឋម-មៈ-ស័ក] bakthmomeakska≈
ឈ្មោះសម័យកាលដែលមានអាយុ៣៥០លានឆ្នាំមកហើយ :