ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

បដិបក្ខភាព នាម

[ប៉ៈ-ដិ-ប៉័ក-ខៈ-ភាប] bakdebkakhakpheab

ការស្អប់ខ្ពើមរវាងមនុស្សឬរវាងក្រុម :

បដិបញ្ញត្តិ នាម

[ប៉ៈ-ដិ-ប៉ាញ់-ញ៉ាត់] bakdebanhnhat

ការតាំងបញ្ញត្តិផ្ទុយពីបញ្ញត្តិមុន។

បដិបត្តិ នាម a

[ប៉ៈ-ដិ-ប័ត] bodebtte

ការប្រព្រឹត្ត, កាន់, ធ្វើតាម; ច្រើននិយាយថា សេចក្ដីបដិបត្តិ, ការប្រតិបត្តិ។

បដិបត្តិ កិរិយាសព្ទ b

[ប៉ៈ-ដិ-ប័ត] bodebtte

ប្រព្រឹត្ត, កាន់, ធ្វើតាម :

បដិបទា

ដូចគ្នានឹង បដិបត្តិ ឬ ប្រតិបត្តិ ដែរ។

បដិបទា នាម

[ប៉ៈ-ដិ-ប៉ៈ-ទា] badebatea

ដូចគ្នានឹង បដិបត្តិ ឬ ប្រតិបត្តិ ដែរ។

បដិប្បញ្ញត្ត កិរិយាសព្ទ

[ប៉ៈ-ដិប-ប័ញ-ញ៉ាត់] bakdebbnhonhat

ប្រាសចាក ឬផ្ទុយពីច្បាប់។

បដិប្បញ្ញត្តិ នាម

[ប៉ៈ-ដិប-ប័ញ-ញ៉ាត់] bakdebbnhonhat

សេចក្ដីប្រាសចាក ឬផ្ទុយពីច្បាប់ :

បដិផរណា

ការធ្លាក់ចុះនៃអត្រាអតិផរណា។

បដិផរណា នាម

[ប៉ៈ-ដិ-ផ-រ៉ៈ-ណា] ឬ [ប៉ៈ-ដិ-ផៈ-រ៉ៈ-ណា] bakdepharakna]rue[bakdephakrakna

ការធ្លាក់ចុះនៃអត្រាអតិផរណា។

បដិពិម្ពកថា

សន្ទស្សន៍អក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទ ដែលកវី អ្នកនិពន្ធរៀបរាប់ពណ៌នាពីរូបលក្ខណៈរបស់មនុស្សពិតប្រាកដ ឬ មនុស្សក្នុងរូបគំនូរ ក្នុងរូបថត រូបចម្លាក់ រូបសំណាក… :

បដិពិម្ពកថា នាម

[ប៉ៈ-ដិ-ពឹម-ពៈ-កៈ-ថា] bakdepoempeakkaktha

សន្ទស្សន៍អក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទ ដែលកវី អ្នកនិពន្ធរៀបរាប់ពណ៌នាពីរូបលក្ខណៈរបស់មនុស្សពិតប្រាកដ ឬ មនុស្សក្នុងរូបគំនូរ ក្នុងរូបថត រូបចម្លាក់ រូបសំណាក… :

បដិភាគ

និមិត្តដែលប្រាកដដូចភាពដើមគឺការឃើញអ្វីៗដរាបដល់កើតអារម្មណ៍ស៊ប់ជាប់ភ្នែក ធ្មេចភ្នែកក៏ឃើញច្បាស់ប្រាកដ ដូចគ្នានឹងបើកភ្នែកមើល។

បដិភាគ នាម

[ប៉ៈ-ដិ-ភាក] bodepheak

ចំណែកប្រៀបធៀប, ដំណើរប្រដូច, ដំណើរដូចគ្នា។

បដិភាគ នាម

[ប៉ៈ-ដិ-ភា-គៈ-និ-មិត] bodepheak

និមិត្តដែលប្រាកដដូចភាពដើមគឺការឃើញអ្វីៗដរាបដល់កើតអារម្មណ៍ស៊ប់ជាប់ភ្នែក ធ្មេចភ្នែកក៏ឃើញច្បាស់ប្រាកដ ដូចគ្នានឹងបើកភ្នែកមើល។

បដិភាណ នាម

[ប៉ៈ-ដិ-ភាន] ឬ [ប៉ៈ-ដិ-ភា-ណៈ] badephean

(ម.ព. ប្រតិភាណ)។

បដិភូ នាម

[ប៉ៈ-ដិ-ភូ] bodephu

(ម.ព. ប្រតិភូ)។

បដិមា

រូបប្រៀបដោយរូបព្រះឥន្ទ្រ គឺរូបសិតជាដើមដែលធ្វើជាតំណាងព្រះឥន្ទ្រ (ហៅ ឥន្ទរូប "រូបព្រះឥន្ទ្រ" ក៏បាន)។

បដិមា នាម

[ប៉ៈ-ដិ-ម៉ា] bodemea

រូបប្រៀប, រូបសំណាក, រូបជាតំណាង។

បដិមា នាម

[ព្រះ-ប៉ៈ-ដិ-ម៉ា] bodemea

ព្រះពុទ្ធរូប។

បដិមា នាម

[ព្រះ-ពុត-ធ័ប-ប៉ៈ-ដិ-ម៉ា] bodemea

(ម.ព. ព្រះបដិមា)។

បដិមា នាម

[អិន-ត័ប-ប៉ៈ-ដិ-ម៉ា] bodemea

រូបប្រៀបដោយរូបព្រះឥន្ទ្រ គឺរូបសិតជាដើមដែលធ្វើជាតំណាងព្រះឥន្ទ្រ (ហៅ ឥន្ទរូប "រូបព្រះឥន្ទ្រ" ក៏បាន)។

បដិមាករ

អ្នកធ្វើរូបប្រៀប, ជាងធ្វើរូបប្រៀប។

បដិមាករ នាម

[ប៉ៈ-ដិ-ម៉ា-ក] bademeakar

អ្នកធ្វើរូបប្រៀប, ជាងធ្វើរូបប្រៀប។

បដិមាការី នាម

[ប៉ៈ-ដិ-ម៉ា-កា-រ៉ី] bakdemakarei

(ម.ព. បដិមាករ)។

បដិរង្សី នាម

[ប៉ៈ-ដិ-រ័ង-សី] bakderngosei

ពន្លឺចាំងត្រឡប់ ចំណាំងប្លាត។

បដិរូបការី នាម

[ប៉ៈ-ដិ-រូប-កា-រី] bakderubkari

អ្នកដែលធ្វើកំណែទម្រង់លើផ្នែកអ្វីមួយ :

បដិរូបកៈ

អ្នកបង្កើតតួអង្គតួយ៉ាង; អ្នកដែលក្លែងខ្លួនជានរណាម្នាក់ ដើម្បីបោកប្រាស់គេ ឬកំប្លែងលេង។

បដិរូបកៈ នាម

[ប៉ៈ-ដិ-រូប-កៈ] bakderubkak

អ្នកបង្កើតតួអង្គតួយ៉ាង; អ្នកដែលក្លែងខ្លួនជានរណាម្នាក់ ដើម្បីបោកប្រាស់គេ ឬកំប្លែងលេង។

បដិលាភ

លាភដែលបានមកពីប្រាក់ដើមទុន, កម្រៃដែលបានមកពីមុខរបរផ្សេងៗ មានផលនៃព្រះធរណីជាដើម :

បដិលាភ នាម

[ប៉ៈ-ដិ-លាប] bodeleaph

លាភដែលបានមកពីប្រាក់ដើមទុន, កម្រៃដែលបានមកពីមុខរបរផ្សេងៗ មានផលនៃព្រះធរណីជាដើម :

បដិលោម

ដែលច្រាសឡើងវិញ; ដំណើរច្រាសមកវិញ, ដំណើរទទឹងទាស់ :

បដិលោម គុ., ន.

[ប៉ៈ-ដិ-ឡោម] badeloum

ដែលច្រាសឡើងវិញ; ដំណើរច្រាសមកវិញ, ដំណើរទទឹងទាស់ :

បដិវត្ត

បុគ្គលអ្នករៀបចំកែប្រែលទ្ធិឬរបបគ្រប់គ្រងជាដើម ដើម្បីឱ្យបានសម្រេចចម្រើនរុងរឿង :

បដិវត្ត កិរិយាសព្ទ

[ប៉ៈ-ដិ-វាត់] bodevott

ប្រព្រឹត្តប្រឆាំង; បង្វិលត្រឡប់, ប្រែប្រួល, កែប្រែ, ផ្លាស់ប្ដូរ (របបគ្រប់គ្រងដើម្បីឱ្យបានចម្រើន)។

បដិវត្ត នាម

[ប៉ៈ-ដិ-វាត់-តៈ-បុក-គល់] bodevott

បុគ្គលអ្នករៀបចំកែប្រែលទ្ធិឬរបបគ្រប់គ្រងជាដើម ដើម្បីឱ្យបានសម្រេចចម្រើនរុងរឿង :

បដិវត្តន៍

ការផ្លាស់ប្ដូរយ៉ាងឆាប់រហ័សនូវបច្ចេកទេសដាំដុះ តាមរយៈអតិផលកម្មដូចជា ការជ្រើសរើសពូជដំណាំ ការបង្កាត់ពូជ របៀបដាំ ធារាសាស្ត្រ ការប្រើជីនិងថ្នាំជាដើម ដើម្បីទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់។

បដិវត្តន៍ នាម

[ប៉ៈ-ដិ-វាត់] badevttan

ការវិលត្រឡប់, ការប្រែប្រួល, ការកែប្រែ ឬផ្លាស់ប្ដូរ។ ការផ្លាស់ប្ដូរយ៉ាងឆាប់រហ័សនូវរបបគ្រប់គ្រងចាស់ ដែលមិនចម្រើនឱ្យបានចម្រើនលូតលាស់ទាន់កាលសម័យជាដើម, ការប្រព្រឹត្តប្រឆាំងដោយកម្លាំងអាវុធចំពោះអំពើរំលោភ :

បដិវត្តន៍ នាម

[ប៉ៈ-ដិ-វាត់-កៈ-សិ-កាំ] badevttan

ការផ្លាស់ប្ដូរយ៉ាងឆាប់រហ័សនូវរបៀបដាំដុះនិងការចិញ្ចឹមសត្វដើម្បីបង្កើនស្បៀងឱ្យបានច្រើន ក្នុងគោលបំណងដោះស្រាយសេចក្ដីត្រូវការរបស់ប្រជាជនដែលមានចំនួនច្រើនជាងមុន។

បដិវត្តន៍ នាម

[ប៉ៈ-ដិ-វាត់-បៃ-តង] badevttan

ការផ្លាស់ប្ដូរយ៉ាងឆាប់រហ័សនូវបច្ចេកទេសដាំដុះ តាមរយៈអតិផលកម្មដូចជា ការជ្រើសរើសពូជដំណាំ ការបង្កាត់ពូជ របៀបដាំ ធារាសាស្ត្រ ការប្រើជីនិងថ្នាំជាដើម ដើម្បីទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់។

បដិវាទកម្ម នាម

[ប៉ៈ-ដិ-វា-ទៈ-កាំ] bakdeveateakkaam

ការប្រឆាំង ការជំទាស់ ឬភាពផ្ទុយគ្នា :

បដិវិសធាតុ

សារធាតុដែលអាចបន្សាបសកម្មភាពពុលរបស់តុកស៊ីន (ជាតិពុល), អង់ទីតុកស៊ីន។

បដិវិសធាតុ នាម

[ប៉-ដិ-វិ-សៈ-ធាត] badevisaktheat

សារធាតុដែលអាចបន្សាបសកម្មភាពពុលរបស់តុកស៊ីន (ជាតិពុល), អង់ទីតុកស៊ីន។

បដិសច្ចៈ នាម

[ប៉ៈ-ដិ-ស័ច-ចៈ] bakdeschachak

សេចក្ដីអះអាងមិនពិត, វាចាមិនពិត។

បដិសណ្ឋារៈ នាម

[ប៉ៈ-ដិ-សន់-ឋា-រ៉ៈ] bodesnthareak

ការទទួលរាក់ទាក់ :

បដិសន្ធិ នាម

[ប៉ៈ-ដិ-សន់-ធិ] badesnthi

តំណកំណើតសត្វ :

បដិសព្ទ

ពាក្យទាំងឡាយដែលមានន័យផ្ទុយគ្នា ដូចជា តូចនិងធំ, ទិញនិងលក់, ប្ដីនិងប្រពន្ធ, រស់និងស្លាប់ ជាដើម :

បដិសព្ទ នាម

[ប៉ៈ-ដិ-សាប់] bakdesab

ពាក្យទាំងឡាយដែលមានន័យផ្ទុយគ្នា ដូចជា តូចនិងធំ, ទិញនិងលក់, ប្ដីនិងប្រពន្ធ, រស់និងស្លាប់ ជាដើម :

បដិសម្ភិទា

ការបែកប្រាជ្ញាយល់ច្បាស់, ប្រាជ្ញាដែលបែកអាចយល់ធ្លុះធ្លាយឥតទើសទាក់, ប្រាជ្ញាដែលភ្លឺស្វាងអាចពិចារណាយល់ជាក់ប្រាកដភ្លាមៗ នូវហេតុផលនៃកិច្ចការទាំងពួង :

បដិសម្ភិទា នាម

[ប៉ៈ-ដិ-សាំ-ភិ-ទា] bodesmphitea

ការបែកប្រាជ្ញាយល់ច្បាស់, ប្រាជ្ញាដែលបែកអាចយល់ធ្លុះធ្លាយឥតទើសទាក់, ប្រាជ្ញាដែលភ្លឺស្វាងអាចពិចារណាយល់ជាក់ប្រាកដភ្លាមៗ នូវហេតុផលនៃកិច្ចការទាំងពួង :

បដិសរណដ្ឋាន

ទីពឹងពំនាក់, ទីជ្រកកោន, ទីសម្រាប់ពួន។ សព្វថ្ងៃ ប្រើសំដៅយកគេហដ្ឋានជាសាធារណៈ សម្រាប់ទទួលចិញ្ចឹមបីបាច់ថែរក្សាជនក្រីក្រ, ពិរាពិការ និងចាស់ជរាជាដើម :

បដិសរណដ្ឋាន នាម

[ប៉ៈ-ដិ-សៈ-រៈ-ណាត់-ឋាន] bodesronodthan

ទីពឹងពំនាក់, ទីជ្រកកោន, ទីសម្រាប់ពួន។ សព្វថ្ងៃ ប្រើសំដៅយកគេហដ្ឋានជាសាធារណៈ សម្រាប់ទទួលចិញ្ចឹមបីបាច់ថែរក្សាជនក្រីក្រ, ពិរាពិការ និងចាស់ជរាជាដើម :

បដិសេធ

ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទ។

បដិសេធ កិរិយាសព្ទ a

[ប៉ៈ-ដិ-សែត] bodeseth

ឃាត់, ហាម, លើកចោល ឬទាត់ចោលលែងយកជាការ, លែងរាប់អាន :

បដិសេធ នាម b

[ប៉ៈ-ដិ-សែត] bodeseth

ការឃាត់, ការហាម, ដំណើរលើកចោល ឬទាត់ចោលលែងយកជាការ, លែងរាប់អាន។

បដិសេធ នាម

[ប៉ៈ-ដិ-សែត] bodeseth

ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទ។

បដិសំយោគ

វិធីស្វែងរកសច្ចភាពតាមរយៈការពិចារណាលើទស្សនៈមួយដែលយល់ឃើញពីចរិតលក្ខណៈមិនអាចកាត់ផ្ដាច់ចេញពីគ្នាបាននៃសំណើដែលប្រឈមគ្នា ហើយដែលគេអាចរួមបញ្ចូលមកជាសម្មតិកម្មសំយោគមួយបាន :

បដិសំយោគ នាម

[ប៉ៈ-ដិ-សាំង-យោក] bakdesaamngyok

វិធីស្វែងរកសច្ចភាពតាមរយៈការពិចារណាលើទស្សនៈមួយដែលយល់ឃើញពីចរិតលក្ខណៈមិនអាចកាត់ផ្ដាច់ចេញពីគ្នាបាននៃសំណើដែលប្រឈមគ្នា ហើយដែលគេអាចរួមបញ្ចូលមកជាសម្មតិកម្មសំយោគមួយបាន :

បឋម

ហេតុដំបូង គឺហេតុដែលក ឬផ្ដើមជាដំបូង។

បឋម គុណនាម

[ប៉ៈ-ឋៈ-ម៉ៈ] ឬ [ប៉ៈ-ឋំ] pak thom

ដំបូង, មុន, មុនគេ, ទី១:

បឋម នាម

[ប៉ៈ-ឋៈ-ម៉ៈ-ក័ប] pak thom

សម័យដែលទើបនឹងកទឹកកដីជាដំបូង ដែលមានជាប់ដរាបមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។

បឋម នាម

[ប៉ៈ-ឋៈ-ម័ច-ឈាន] pak thom

ឈាន ឬធ្យានទី១។

បឋម នាម

[ប៉ៈ-ឋៈ-ម៉ៈ-ពុត-ធៈ-វៈ-ចៈ-ណៈ] pak thom

ពុទ្ធវចនៈ ដែលទ្រង់ត្រាស់បន្លឺជាដំបូងបំផុតក្នុងកាលដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់ទើបបានត្រាស់ថ្មីៗ។

បឋម នាម

[ប៉ៈ-ឋំ-ម៉ៈ-យាម] pak thom

យាមទី១។

បឋម នាម

[ប៉ៈ-ឋំ-ម៉ៈ-សង់-គា-យៈ-នា] pak thom

ការប្រជុំផ្ទៀងរួបរួមធម្មវិន័យព្រះពុទ្ធសាសនាជាដំបូងបំផុត ក្នុងកាលដែលព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធ ត្រង់ចូលបរិនិព្វានទៅបាន ៨៩ថ្ងៃ ...។

បឋម នាម

[ប៉ៈ-ឋៈ-ម៉ៈ-ស័ម-ពោ-ធិ] ឬ [ប៉ៈ-ឋៈ-ម៉ៈ-ស័ម-ពោត] pak thom

ការទើបបានត្រាស់នៃព្រះពុទ្ធសព្វញ្ញុពុទ្ធ។

បឋម នាម

[ប៉ៈ-ឋំ-ម៉ៈ-ហែត] pak thom

ហេតុដំបូង គឺហេតុដែលក ឬផ្ដើមជាដំបូង។

បឋមត្រាស់

ការបានត្រាស់ជាដំបូង, ឈ្មោះកណ្ឌមួយនៃកម្ពីរបឋមសម្ពោធិជាពុទ្ធប្រវត្តិ សម្ដែងអំពីប្រវត្តិនៃព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធចាប់តាំងពីកាលដែលព្រះអង្គចាប់ព្រះជាតិជាសុមេធបណ្ឌិតរៀងរហូតមកដល់ព្រះជាតិជាព្រះសិទ្ធត្ថគោតម ដរាបដល់បានត្រាស់ជាព្រះសព្វញ្ញុសម្ពុទ្ធ, ជាគម្ពីរសម្រាប់ធម្មកថិកមួ

បឋមត្រាស់ នាម

[ប៉ៈ-ឋំ-ម៉ៈ-ត្រាស់] bothomotras

ការបានត្រាស់ជាដំបូង, ឈ្មោះកណ្ឌមួយនៃកម្ពីរបឋមសម្ពោធិជាពុទ្ធប្រវត្តិ សម្ដែងអំពីប្រវត្តិនៃព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធចាប់តាំងពីកាលដែលព្រះអង្គចាប់ព្រះជាតិជាសុមេធបណ្ឌិតរៀងរហូតមកដល់ព្រះជាតិជាព្រះសិទ្ធត្ថគោតម ដរាបដល់បានត្រាស់ជាព្រះសព្វញ្ញុសម្ពុទ្ធ, ជាគម្ពីរសម្រាប់ធម្មកថិកមួ

បឋមប្បញ្ញត្តិ

សិក្ខាបទ, មាត្រាច្បាប់ដែលទ្រង់តែងតាំងបញ្ញត្តជាដំបូង, ក្នុងសិក្ខាបទនីមួយ ៗ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មានបឋមប្បញ្ញត្តិ, អនុប្បញ្ញត្តិ (ការបញ្ញត្តិក្រោយបន្ទាប់បន្ថែមសេចក្ដីលើបឋមប្បញ្ញត្តិ)។ ឧទាហរណ៍ ក្នុងសិក្ខាបទបារាជិកទី ១រឿងដំបូងនិយាយពីភិក្ខុសេពសន្ថវៈជាមួយនឹងមនុស្សស្រ

បឋមប្បញ្ញត្តិ នាម

[បៈ-ឋំ-ម៉ៈ-ប៉ាញ-ញ័ត] bakthammakbanhnhta

សិក្ខាបទ, មាត្រាច្បាប់ដែលទ្រង់តែងតាំងបញ្ញត្តជាដំបូង, ក្នុងសិក្ខាបទនីមួយ ៗ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មានបឋមប្បញ្ញត្តិ, អនុប្បញ្ញត្តិ (ការបញ្ញត្តិក្រោយបន្ទាប់បន្ថែមសេចក្ដីលើបឋមប្បញ្ញត្តិ)។ ឧទាហរណ៍ ក្នុងសិក្ខាបទបារាជិកទី ១រឿងដំបូងនិយាយពីភិក្ខុសេពសន្ថវៈជាមួយនឹងមនុស្សស្រ

បឋមវ័យ នាម

[ប៉ៈ-ឋំ-ម៉ៈ-វៃ] bakthammakvey

វ័យដំបូង។

បឋមសិក្សា

កម្រិតអប់រំចំណេះទូទៅពីថ្នាក់ទី១ដល់ទី៦។

បឋមសិក្សា នាម

[ប៉ៈ-ឋំ-ម៉ៈ-សឹក-សា] bakthammaksoeksa

កម្រិតអប់រំចំណេះទូទៅពីថ្នាក់ទី១ដល់ទី៦។

បឋមសិលា

ដុំថ្មជានិមិត្តរូបនៃការចាប់ផ្ដើមសំណង់ :

បឋមសិលា នាម

[ប៉ៈ-ឋំ-ម៉ៈ-សិ-ឡា] bakthammaksela

ដុំថ្មជានិមិត្តរូបនៃការចាប់ផ្ដើមសំណង់ :

បឋមស័ក

ឈ្មោះសម័យកាលដែលមានអាយុ៣៥០លានឆ្នាំមកហើយ :

បឋមស័ក នាម

[ប៉ៈ-ឋម-មៈ-ស័ក] bakthmomeakska

ឈ្មោះសម័យកាលដែលមានអាយុ៣៥០លានឆ្នាំមកហើយ :