វចនានុក្រមខ្មែរ

បាចិត្តិយៈ

ឈ្មោះអាបត្តិពួកមួយ (ក្នុងអាបត្តិ ៧កង) ជាទោសសម្រាប់ភិក្ខុ ឬភិក្ខុនីក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា (ព.វិ.)។

បាចិត្តិយៈ នាម

[ប៉ា-ចិត-តិ-យ៉ៈ] bachetteyeak

ឈ្មោះអាបត្តិពួកមួយ (ក្នុងអាបត្តិ ៧កង) ជាទោសសម្រាប់ភិក្ខុ ឬភិក្ខុនីក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា (ព.វិ.)។

បាច់ នាម ១)

[បាច់] bach

សំណុំអ្វីៗដែលគេចងរួមគ្នាមិនឱ្យរាត់រាយ :

បាច់ នាម ២)

[បាច់] bach

កាស១បាច់ គឺកាសចំនួន១០ត្រណោត, ក្នុង១ត្រណោតមានកាស១០តៀន, ក្នុង១តៀនមានកាស ៦០គឺចំនួន ២សេន។ ប្រើតែក្នុងសម័យចាយកាស។

បាច់ កិរិយាសព្ទ

[បាច់] bach

ពាក្យមានអត្ថន័យថា ត្រូវតែ, ពុំគួរខាន (ជាវេវ, នៃពាក្យ ចាំបាច់) ជាពាក្យសម្រាប់និយាយប្រកបជាមួយនឹងពាក្យបដិសេធ កុំ, មិន, ពុំ, ឥត :

បាញ បុព្វបទ

[បាញ] banh

ពាក្យបរិវាររបស់ពាក្យ បូញ :

បាញ់

ប្រើអាវុធឬកាំភ្លើងអនាធិបតេយ្យ :

បាញ់ កិរិយាសព្ទ ១)

[បាញ់] banh

ប្រហារ ឬលោះដោយអាវុធមានកាំ គឺអាវុធដែលមានគ្រាប់, មានរំសេវឬមានព្រួញ :

បាញ់ កិរិយាសព្ទ ២)

[បាញ់] banh

តម្រង់ដាក់, សំដៅដាក់ :

បាញ់ កិរិយាសព្ទ ៣)

[បាញ់] banh

(សំនួន.) ប្រើពាក្យសម្ដីបង្អាប់ចំអន់ចំពោះនរណាម្នាក់ :

បាញ់ កិរិយាសព្ទ ៤)

[បាញ់] banh

ខ្ពុរខ្ពស់ឡើង :

បាញ់ កិរិយាសព្ទ ៥)

[បាញ់] banh

ធ្វើឱ្យខ្ពុរទឹកចេញដោយកម្លាំងស្នប់ ឬកាំជ្រួច :

បាញ់ កិរិយាសព្ទ

[បាញ់] banh

បង្វិលខ្ញាល់ដូចគេត្របាញ់ :

បាញ់ នាម

[បាញ់] banh

ដុំថ្នាំជក់ដែលគេបត់ធ្វើជាផ្ទាំងតូចៗរាងទ្រវែងសំប៉ែត :

បាញ់ កិរិយាសព្ទ

[បាញ់-បោះ] banh

ប្រើអាវុធឬកាំភ្លើងអនាធិបតេយ្យ :

បាញ់កាញ់

ឈ្មោះបបរមួយប្រភេទ ប្រើបាញ់កាញ់លាយជាមួយសាច់ឬគ្រឿងសមុទ្រ និងគ្រឿងផ្សំដទៃទៀត។

បាញ់កាញ់ នាម ១)

[បាញ់-កាញ់] banhkanh≈

ម្សៅខ្សាយចំហុយហាន់ជាបន្ទះសរសៃ។

បាញ់កាញ់ នាម ២)

[បាញ់-កាញ់] banhkanh≈

ឈ្មោះបបរមួយប្រភេទ ប្រើបាញ់កាញ់លាយជាមួយសាច់ឬគ្រឿងសមុទ្រ និងគ្រឿងផ្សំដទៃទៀត។

បាញ់ចានឿក

(ម.ព. ក្រឡោជី)។

បាញ់ចានឿក នាម

[បាញ់-ចា-នឿក] banhchaneuk≈

(ម.ព. ក្រឡោជី)។

បាញ់ឆែវ

(ម.ព. អំបែងស្នូល)។

បាញ់ឆែវ នាម

[បាញ់-ឆែវ] banhchhaev≈

(ម.ព. អំបែងស្នូល)។

បាញ់ឌុក

ឈ្មោះបង្អែមមួយប្រភេទស្រដៀងនឹងនំកូរ មានពណ៌បៃតងដោយសារទឹកស្លឹកតើយប៉ុន្តែមានរសសាប ពេលបរិភាគគេលាយជាមួយនឹងទឹកស្ករ ល្ង និងខ្ទិះដូង។

បាញ់ឌុក នាម

[បាញ់-ឌុក] banhduk≈

ឈ្មោះបង្អែមមួយប្រភេទស្រដៀងនឹងនំកូរ មានពណ៌បៃតងដោយសារទឹកស្លឹកតើយប៉ុន្តែមានរសសាប ពេលបរិភាគគេលាយជាមួយនឹងទឹកស្ករ ល្ង និងខ្ទិះដូង។

បាញ់បែវ

ឈ្មោះនំមួយប្រភេទរាងមូលសំប៉ែតធ្វើពីម្សៅខ្សាយ ម្សៅឆា ដាក់ស្នូលសណ្ដែកពីលើ ចំហុយដាក់ក្នុងពែង។

បាញ់បែវ នាម

[បាញ់-បែវ] banhbaev≈

ឈ្មោះនំមួយប្រភេទរាងមូលសំប៉ែតធ្វើពីម្សៅខ្សាយ ម្សៅឆា ដាក់ស្នូលសណ្ដែកពីលើ ចំហុយដាក់ក្នុងពែង។

បាញ់រង

ឈ្មោះអង្គញ់កោយ គឺអង្គញ់ដែលសម្រាប់បោះ សម្រាប់បាញ់។

បាញ់រង នាម

[បាញ់-រង] banhorong

ឈ្មោះអង្គញ់កោយ គឺអង្គញ់ដែលសម្រាប់បោះ សម្រាប់បាញ់។

បាញ់ស៊ុង

ឈ្មោះម្ហូបមួយប្រភេទស្រដៀងនំបញ្ចុក តែមានសរសៃធំជាង បរិភោគផ្សំជាមួយនឹងសាច់ឆ្អិន បន្លែស្រស់ លាយនឹងទឹកត្រី។

បាញ់ស៊ុង នាម

[បាញ់-ស៊ុង] banhsung≈

ឈ្មោះម្ហូបមួយប្រភេទស្រដៀងនំបញ្ចុក តែមានសរសៃធំជាង បរិភោគផ្សំជាមួយនឹងសាច់ឆ្អិន បន្លែស្រស់ លាយនឹងទឹកត្រី។

បាញ់ហយ

ឈ្មោះម្ហូបមួយប្រភេទស្រដៀងនំបញ្ចុក តែមានសរសៃល្អិតជាង បរិភោគផ្សំជាមួយនឹងសាច់ឆ្អិន បន្លែស្រស់ លាយនឹងទឹកត្រី :

បាញ់ហយ នាម

[បាញ់-ហយ] banhhy≈

ឈ្មោះម្ហូបមួយប្រភេទស្រដៀងនំបញ្ចុក តែមានសរសៃល្អិតជាង បរិភោគផ្សំជាមួយនឹងសាច់ឆ្អិន បន្លែស្រស់ លាយនឹងទឹកត្រី :

បាញ់អ៊ិច

ឈ្មោះនំមួយប្រភេទរាងមូលសំប៉ែតធ្វើពីម្សៅដំណើប ស្នូលសណ្ដែក ទ្រាប់ស្លឹកចេកចំហុយ រួចលាបខ្ទិះដូងពីលើ។

បាញ់អ៊ិច នាម

[បាញ់-អ៊ិច] banhaich≈

ឈ្មោះនំមួយប្រភេទរាងមូលសំប៉ែតធ្វើពីម្សៅដំណើប ស្នូលសណ្ដែក ទ្រាប់ស្លឹកចេកចំហុយ រួចលាបខ្ទិះដូងពីលើ។

បាដាង

(ម.ព. កងគ្រាប់)។

បាដាង នាម

[បា-ដាង] badang≈

(ម.ព. កងគ្រាប់)។

បាដិទេសនីយ នាម

[ប៉ា-ដិ-ទេ-សៈ-ណី-យ៉ៈ] badetesaniy

ឈ្មោះអាបត្តិជាទេសនាគាមិនី មួយផ្នែកមាន ៤សិក្ខាបទ (ក្នុងពួកអាបត្តិ ៧កង) សម្រាប់ភិក្ខុពុទ្ធសាសនិក (ព.វិ.)។

បាដិទេសនីយៈ

(ម.ព. បាដិទេសនីយ)។

បាដិទេសនីយៈ នាម

[ប៉ា-ដិ-ទេ-សៈ-ណី-យ៉ៈ] badetesakneiyak≈

(ម.ព. បាដិទេសនីយ)។

បាដិបុគ្គលិក

ទានដែលគេឱ្យចំពោះរូបបុគ្គល។

បាដិបុគ្គលិក គុណនាម

[ប៉ា-ដិ-បុក-គៈ-លិក] badebokkolik

ដែលចំពោះរូបបុគ្គលមួយៗ។

បាដិបុគ្គលិក នាម

[ប៉ា-ដិ-បុ-គៈ-លិ-កៈ-ទាន] badebokkolik

ទានដែលគេឱ្យចំពោះរូបបុគ្គល។

បាដិភោគ

អ្នកធានា, អ្នកទទួលរ៉ាប់រងដំណើរអ្វីៗ ជួសអ្នកដទៃ។

បាដិភោគ នាម

[ប៉ា-ដិ-ភោក] badephouk

អ្នកធានា, អ្នកទទួលរ៉ាប់រងដំណើរអ្វីៗ ជួសអ្នកដទៃ។

បាដិមោក្ខ

ឈ្មោះបាលីពុទ្ធប្បញ្ញត្តិដែលជាសិក្ខាបទមួយៗ សម្រាប់ឱ្យភិក្ខុសូត្រក្នុងទីប្រជុំសង្ឃរាល់កន្លះខែ :

បាដិមោក្ខ នាម

[ប៉ា-ដិ-ម៉ោក] bademoukkhar

ឈ្មោះបាលីពុទ្ធប្បញ្ញត្តិដែលជាសិក្ខាបទមួយៗ សម្រាប់ឱ្យភិក្ខុសូត្រក្នុងទីប្រជុំសង្ឃរាល់កន្លះខែ :

បាដិហារិយ៍

ការអស្ចារ្យគួរស្ញែងដែលកើតអំពីការសម្ដែងឫទ្ធិរបស់ឧត្តរិមនុស្ស មានព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាដើម :

បាដិហារិយ៍ នាម

[ប៉ា-ដិ-ហា] badehariy

ការអស្ចារ្យគួរស្ញែងដែលកើតអំពីការសម្ដែងឫទ្ធិរបស់ឧត្តរិមនុស្ស មានព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាដើម :

បាដិហារ្យ

(ម.ព. បាដិហារិយ៍)។

បាដិហារ្យ នាម

[បា-ដិ-ហា] badeharyor

(ម.ព. បាដិហារិយ៍)។

បាឋ នាម

[ប៉ា-ឋៈ] bath

ការរៀន; ការថ្លែងរឿង; រឿងរ៉ាវ; បាលី។

បាឋកថា

កថាសម្ដែងរឿងរ៉ាវ; កថាសូត្របាលី។

បាឋកថា នាម ១)

[ប៉ា-ឋៈ-កៈ-ថា] bathokotha

សម្ដីថ្លែងសេចក្ដី (មាត់ទទេ)។

បាឋកថា នាម ២)

[ប៉ា-ឋៈ-កៈ-ថា] bathokotha

កថាសម្ដែងរឿងរ៉ាវ; កថាសូត្របាលី។

បាឋកៈ

អ្នកសម្ដែងរឿងរ៉ាវ, អ្នកថ្លែងសេចក្ដី; អ្នកសូត្របាលី។

បាឋកៈ នាម

[ប៉ា-ឋៈ-កៈ] bathokak

អ្នកសម្ដែងរឿងរ៉ាវ, អ្នកថ្លែងសេចក្ដី; អ្នកសូត្របាលី។

បាឋិកា

(ម.ព. បាឋកៈ)។

បាឋិកា នាម

[បា-ឋិ-កា] batheka

(ម.ព. បាឋកៈ)។

បាឋៈ

(ម.ព. បាឋ)។

បាឋៈ នាម

[បា-ឋៈ] bathak≈

(ម.ព. បាឋ)។

បាណកវិទ្យា

វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីបាណកសត្វ, សត្វល្អិត។

បាណកវិទ្យា នាម

[បា-ណក់-វិត-ទ្យា] ឬ [ប៉ា-ណៈ-កៈ-វិត-ទ្យា] bankavittyea]rue[banakkakvittyea≈

វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីបាណកសត្វ, សត្វល្អិត។

បាណកសត្វ

សត្វល្អិតគ្មានឆ្អឹងខ្នងមានដងខ្លួនកង់ៗចែកជាបីផ្នែក ក្បាល ទ្រូង និងពោះ មានជើងបីគូ ពុកឬអង់តែនមួយគូ ហើយជាទូទៅមានស្លាប :

បាណកសត្វ នាម

[បា-ណក់-ស័ត] ឬ [ប៉ា-ណៈ-កៈ-ស័ត] bankast]arue[banakkaksta≈

សត្វល្អិតគ្មានឆ្អឹងខ្នងមានដងខ្លួនកង់ៗចែកជាបីផ្នែក ក្បាល ទ្រូង និងពោះ មានជើងបីគូ ពុកឬអង់តែនមួយគូ ហើយជាទូទៅមានស្លាប :

បាណកាសី

រុក្ខជាតិនិងសត្វទាំងឡាយណាដែលស៊ីសត្វល្អិតជាអាហារ :

បាណកាសី នាម

[បា-ណៈ-កា-សី] ឬ [ប៉ា-ណៈ-កា-សី] banakkasei]rue[banakkasei≈

រុក្ខជាតិនិងសត្វទាំងឡាយណាដែលស៊ីសត្វល្អិតជាអាហារ :

បាណកៈ

សត្វល្អិតផ្សេងៗ មានដង្កូវ, កណ្ដូប, កំពោង, កញ្ចែ ជាដើម។ ហៅថា បាណកជាតិ ឬ បាណកសត្វ ក៏បាន។

បាណកៈ នាម

[ប៉ា-ណៈ-កៈ] banakkak≈

សត្វល្អិតផ្សេងៗ មានដង្កូវ, កណ្ដូប, កំពោង, កញ្ចែ ជាដើម។ ហៅថា បាណកជាតិ ឬ បាណកសត្វ ក៏បាន។

បាណាតិបាត

ការញ៉ាំងជីវិតឱ្យធ្លាក់កន្លងទៅ គឺការផ្ដាច់ជីវិតសត្វ, ការសម្លាប់សត្វ។

បាណាតិបាត នាម

[ប៉ា-ណា-តិ-បាត] banatebat

ការញ៉ាំងជីវិតឱ្យធ្លាក់កន្លងទៅ គឺការផ្ដាច់ជីវិតសត្វ, ការសម្លាប់សត្វ។

បាណៈ

(ម.ព. ប្រាណ) :

បាណៈ នាម

[ប៉ា-ណៈ] banak

(ម.ព. ប្រាណ) :

បាត នាម

[បាត] bat

ប៉ែកខាងក្រោមនៃជម្រៅ :

បាត គុណនាម

[បាត-សង់-គំ] bat

(សំនួន.) ដែលគ្មានប្រយោជន៍ គ្មានតម្លៃ ឥតបានការ, ដែលថយថោកនៅក្នុងសង្គម :

បាត នាម

[បាត] bat

ផ្ទៃដៃឬជើង :

បាត គុណនាម

[បាត-ដៃ-ប្រ-ឡាក់-ឈាម] bat

(សំនួន.) ដែលសាហាវ ឃោរឃៅ សម្លាប់មនុស្ស :

បាត នាម

[បាត] bat

ជ្រុងពីរដែលស្របគ្នារបស់ចតុកោណព្នាយ ឬជ្រុងខាងក្រោមរបស់ត្រីកោណ :

បាត នាម

[បាត] bat

គូទ :

បាតរាស

អាហារពេលព្រឹក, អាហារព្រឹក, អាហារស្រស់ស្រូប :

បាតរាស នាម

[ប៉ា-តៈ-រ៉ាស] batoreas

អាហារពេលព្រឹក, អាហារព្រឹក, អាហារស្រស់ស្រូប :

បាតាល

ប្រទេសជាឱកាសក្រោមផែនដី, នាគពិភព ឬពិភពនាគ។

បាតាល នាម

[បា-ដាល] batal

ប្រទេសជាឱកាសក្រោមផែនដី, នាគពិភព ឬពិភពនាគ។

បាតិមោក្ខ

(ម.ព. បាដិមោក្ខ)។

បាតិមោក្ខ នាម

[បា-តិ-ម៉ោក] batemoukkhar

(ម.ព. បាដិមោក្ខ)។

បាតុកម្ម

បាតុកម្មតាមទំនើងក្រៅលក្ខណានុញ្ញាត។ល។

បាតុកម្ម នាម ១)

[ប៉ា-តុ-កាំ] batokamm

អំពើជាក់ស្ដែង, ការធ្វើឱ្យដឹង ឬឱ្យឃើញប្រាកដ។

បាតុកម្ម នាម ២)

[ប៉ា-តុ-កាំ] batokamm

ការលើកគ្នាដើរដង្ហែជាក្បួនដើម្បីសម្ដែងសេចក្ដីមិនពេញចិត្តចំពោះអំពើអ្វីនីមួយ ឬទទូចសុំស្រុះគ្នាឱ្យសម្រេចផលប្រយោជន៍អ្វីមួយតាមសេចក្ដីពេញចិត្តខ្លួនទាំងអស់គ្នា :

បាតុកម្ម នាម

[ប៉ា-តុ-កាំ-បំ-ពាន-ច្បាប់] batokamm

បាតុកម្មខុសផ្លូវច្បាប់។

បាតុកម្ម នាម

[ប៉ា-តុ-កាំ-សុ-ភាប] batokamm

បាតុកម្មសុភាពរាបសាតាមលក្ខណានុញ្ញាត។ល។

បាតុកម្ម នាម

[ប៉ា-តុ-កាំ-ឡើង-ចាង] batokamm

បាតុកម្មតាមទំនើងក្រៅលក្ខណានុញ្ញាត។ល។

បាតុភាព

ភាពដែលកើតមានឡើងយ៉ាងប្រាកដជាក់ស្ដែង :

បាតុភាព នាម

[ប៉ា-តុ-ភាប] batopheap

ភាពដែលកើតមានឡើងយ៉ាងប្រាកដជាក់ស្ដែង :

បាតុភូត

ហេតុដែលបណ្ដាលឡើងឯងៗដោយធម្មជាតិ ហើយដែលគួរឱ្យចង់មើលចង់ត្រិះរិះពិចារណាមើល ដូចជាការកក្រើកផែនដីជាដើម; សត្វ, មនុស្សឬវត្ថុផ្សេងៗដែលមានអាការៈណាមួយចម្លែកអស្ចារ្យខុសពីធម្មតា :

បាតុភូត នាម ១)

[ប៉ា-តុ-ភូត] batophut

ហេតុដែលកើតមានឡើងយ៉ាងប្រាកដជាក់ស្ដែង។

បាតុភូត នាម ២)

[ប៉ា-តុ-ភូត] batophut

ហេតុដែលបណ្ដាលឡើងឯងៗដោយធម្មជាតិ ហើយដែលគួរឱ្យចង់មើលចង់ត្រិះរិះពិចារណាមើល ដូចជាការកក្រើកផែនដីជាដើម; សត្វ, មនុស្សឬវត្ថុផ្សេងៗដែលមានអាការៈណាមួយចម្លែកអស្ចារ្យខុសពីធម្មតា :

បាត់ កិរិយាសព្ទ

[បាត់] bat

ខូច, វិនាស, អស់, មិនមាននៅ :

បាត់ កិរិយាសព្ទ

[បាត់-ខ្លួន] bat

មិនមានដំណឹងពីនរណាម្នាក់ បាត់រកមិនឃើញ :

បាត់ កិរិយាសព្ទ

[បាត់-ឈ្មោះ] bat

ខូចឈ្មោះ ឬកំបាំងឈ្មោះលែងលេចឮ។

បាត់ កិរិយាសព្ទ

[បាត់-ដើម] bat

ខាតបង់អស់ប្រាក់ទុនក្នុងការរកស៊ី។

បាត់ កិរិយាសព្ទ

[បាត់-ដំ-បូល-ផ្ទះ] bat

ខាតបង់វិនាសទ្រព្យធនអស់លែងមានផ្ទះលំនៅ។