Khmer Dictionary

ជួរព្រៃឬដងព្រៃ; ស្ពាន, របៀប; ភាសាមានរបៀប; ព្រះពុទ្ធវចនៈដែលមានគោលចារឹកនៃព្រះពុទ្ធសាសនា។ គេច្រើនស្គាល់ថា ព្រះត្រៃបិដក ហៅថា បាលី ឬ បាឡី។ ហៅតាមទម្លាប់ថា :

បាលី នាម

[បា-ឡី] bali

ជួរព្រៃឬដងព្រៃ; ស្ពាន, របៀប; ភាសាមានរបៀប; ព្រះពុទ្ធវចនៈដែលមានគោលចារឹកនៃព្រះពុទ្ធសាសនា។ គេច្រើនស្គាល់ថា ព្រះត្រៃបិដក ហៅថា បាលី ឬ បាឡី។ ហៅតាមទម្លាប់ថា :

បាល់

កីឡាមួយប្រភេទ ដែលលេងឬប្រកួតដោយកីឡាករពីរក្រុម ហើយក្រុមនីមួយៗឱបបាល់រត់សំដៅទៅបង្គោលទីដៃគូម្ខាងទៀត ឬទាត់ក៏បាន :

បាល់ នាម

[បាល់] bal

ប្រដាប់សម្រាប់កីឡាធ្វើពីកៅស៊ូជាដើមមានសណ្ឋានជាដុំមូល :

បាល់ នាម ១)

[បាល់-ទាត់] bal

បាល់មួយប្រភេទធ្វើពីស្បែកឬប្លាស្ទិក សប់ខ្យល់បញ្ចូល ប្រើសម្រាប់កីឡាបាល់ទាត់ :

បាល់ នាម

[បាល់-ទះ] bal

បាល់មួយប្រភេទធ្វើពីស្បែកឬប្លាស្ទិក សប់ខ្យល់បញ្ចូល ប្រើសម្រាប់កីឡាបាល់ទះ។

បាល់ នាម

[បាល់-បោះ] bal

បាល់មួយប្រភេទធ្វើពីប្លាស្ទិក មានទំហំធំជាងនិងធ្ងន់ជាងបាល់ទះឬបាល់ទាត់បន្តិច សប់ខ្យល់បញ្ចូល សម្រាប់លេងកីឡាបាល់បោះ។

បាល់ នាម

[បាល់-អោប] bal

បាល់មួយប្រភេទធ្វើពីស្បែកឬប្លាស្ទិក រាងពងក្រពើ សប់ខ្យល់បញ្ចូល ប្រើសម្រាប់លេងកីឡាបាល់ឱប។

បាល់ នាម ២)

[បាល់-ទាត់] bal

កីឡាមួយប្រភេទ លេងដោយកីឡាករពីរក្រុម ក្រុមនីមួយៗត្រូវព្យាយាមនាំបាល់បញ្ចូលទីទៅក្រុមម្ខាងទៀតដោយជើងឬក្បាល :

បាល់ នាម

[បាល់-ទះ] bal

កីឡាមួយប្រភេទ លេងឬប្រកួតដោយកីឡាករពីរក្រុម ដោយប្រើដៃទះបាល់ឱ្យឆ្លងសំណាញ់ហើយមិនឱ្យបាល់ធ្លាក់ដល់ដីក្នុងទីរបស់ខ្លួន :

បាល់ នាម

[បាល់-បោះ] bal

កីឡាមួយប្រភេទ លេងឬប្រកួតដោយកីឡាករពីរក្រុម ក្នុងមួយក្រុមមាន៥នាក់ ដោយបោះបាល់បញ្ចូលកន្ត្រក់សំណាញ់នៃក្រុមនីមួយៗ :

បាល់ នាម

[បាល់-អោប] bal

កីឡាមួយប្រភេទ ដែលលេងឬប្រកួតដោយកីឡាករពីរក្រុម ហើយក្រុមនីមួយៗឱបបាល់រត់សំដៅទៅបង្គោលទីដៃគូម្ខាងទៀត ឬទាត់ក៏បាន :

បាល់ឡេ នាម

[បាល់-ឡេ] balle≈

ឈ្មោះរបាំបស្ចិមប្រទេសមួយបែប :

បាវ នាម

[បាវ] bav

ទាសៈឬទាសី គឺខ្ញុំប្រុសខ្ញុំស្រី (សម័យបច្ចុប្បន្ននេះ ឈប់ប្រើពាក្យ បាវ ហើយ ព្រោះគ្មាន ទាសៈ ឬ ទាសី ទេ មានតែ ឈ្នួល (មនុស្សស៊ីឈ្នួល) និង កម្មករ, កម្មការិកា ឬថា ប្រុសបម្រើ, ស្រីបម្រើ ប៉ុណ្ណោះ, ប្រជាពលរដ្ឋទាំងពួង ក្នុងប្រទេសកម្ពុជាក៏សុទ្ធតែមាន សេរីភាព, សមភាព, ភាតរភាព

បាវ នាម

[បាវ] bav

ដីសូនជាឡតូច សម្រាប់រំលាយប្រាក់, មាសនិងលោហជាតិផ្សេងៗមានស្ពាន់ជាដើម ឱ្យរលាយរាវដូចជាទឹកហើយចាក់ទៅក្នុងពុម្ព។

បាវ នាម

[បាវ] bav

ការុងខ្នាតធំជ្រៅ ធ្វើដោយសរសៃក្រចៅ និងធ្មៃជាដើម សម្រាប់ច្រកគ្រាប់ស្រូវ, អង្ករ, គ្រាប់សណ្ដែក, គ្រាប់ពោតជាដើម :

បាវចនៈ

ពាក្យប្រធាន, ពាក្យគោលចារឹក, សម្ដីជាសំអាងទុកជាគោលប្រតិបត្តិ (បានដល់ធម្មវិន័យ, ព្រះត្រៃបិដក, ពុទ្ធវចន) :

បាវចនៈ នាម

[ប៉ា-វ៉ៈ-ចៈ-ណៈ] bavochaneak

ពាក្យប្រធាន, ពាក្យគោលចារឹក, សម្ដីជាសំអាងទុកជាគោលប្រតិបត្តិ (បានដល់ធម្មវិន័យ, ព្រះត្រៃបិដក, ពុទ្ធវចន) :

បាវព្រាវ

មនុស្សអ្នកខ្សត់ខ្សោយទន់ទាបឥតមានទីពំនាក់ ដែលចូលមកសុំជ្រកអាស្រ័យនៅផង, ជាអ្នកធ្វើកិច្ចការបម្រើដូចបាវ, សម្រេចការបរិភោគនិងការដេកនៅជាមួយនឹងបាវ (សម័យសព្វថ្ងៃនេះ ឈប់ប្រើពាក្យ បាវព្រាវ នេះហើយ)។

បាវព្រាវ នាម

[បាវ-ព្រាវ] bavpreav

មនុស្សអ្នកខ្សត់ខ្សោយទន់ទាបឥតមានទីពំនាក់ ដែលចូលមកសុំជ្រកអាស្រ័យនៅផង, ជាអ្នកធ្វើកិច្ចការបម្រើដូចបាវ, សម្រេចការបរិភោគនិងការដេកនៅជាមួយនឹងបាវ (សម័យសព្វថ្ងៃនេះ ឈប់ប្រើពាក្យ បាវព្រាវ នេះហើយ)។

បាស

(គីមី.) សមាសធាតុដែលផ្ដល់អ៊ីយ៉ុងអ៊ីដ្រុកស៊ីដ (OH-) នៅពេលរលាយក្នុងទឹក។

បាស នាម

[បាស] bas

អន្ទាក់; ផ្នួងសក់។ ពាក្យនេះ ខ្មែរយើងប្រើហៅអំបោះចំណងដែលចងសំពត់ស្នបរុំសាកសពថា :

បាស នាម

[បាស] bas

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ស្លឹកខ្ចីប្រើធ្វើជាបន្លែស្លស្រឡក់បាន :

បាស នាម

[បាស] bas

(គីមី.) សមាសធាតុដែលផ្ដល់អ៊ីយ៉ុងអ៊ីដ្រុកស៊ីដ (OH-) នៅពេលរលាយក្នុងទឹក។

បាសក

គ្រហស្ថ; ពាក្យដើមជា ឧបាសក, គេកាត់តួ ឧ ចេញហៅថា អាទិលោប (លុបអក្សរខាងដើម) :

បាសក នាម

[បា-សក់] basak

គ្រហស្ថ; ពាក្យដើមជា ឧបាសក, គេកាត់តួ ឧ ចេញហៅថា អាទិលោប (លុបអក្សរខាងដើម) :

បាសកា

ល្បែងដែលមានកូនសម្រាប់ដាក់រាយលេងលើគំនូសក្រឡា យ៉ាងដូចចត្រង្គជាដើម :

បាសកា នាម

[បា-សៈ-កា] basoka

ល្បែងដែលមានកូនសម្រាប់ដាក់រាយលេងលើគំនូសក្រឡា យ៉ាងដូចចត្រង្គជាដើម :

បាសាណ

ថ្ម, ដុំថ្ម។

បាសាណ នាម

[បា-សា-ណៈ] basanak≈

ថ្ម, ដុំថ្ម។

បាសាណីភូត

រូបរាងនៃឆ្អឹងមនុស្ស សត្វ រុក្ខជាតិ សំបកសិប្បីសត្វ ឬប្រភេទរ៉ែធម្មជាតិដែលជាប់លើថ្មច្រើនពាន់ឆ្នាំមកហើយ។

បាសាណីភូត នាម

[ប៉ា-សា-នី-ភូត] basaniphut≈

រូបរាងនៃឆ្អឹងមនុស្ស សត្វ រុក្ខជាតិ សំបកសិប្បីសត្វ ឬប្រភេទរ៉ែធម្មជាតិដែលជាប់លើថ្មច្រើនពាន់ឆ្នាំមកហើយ។

បាសាណីភូតវិទូ

អ្នកប្រាជ្ញខាងបាសាណីភូត។

បាសាណីភូតវិទូ នាម

[ប៉ា-សា-នី-ភូត-វិ-ទូ] basaniphutvitu≈

អ្នកប្រាជ្ញខាងបាសាណីភូត។

បាសាទិក

ដែលមានសេចក្ដីជ្រះថ្លា ឬដែលមានសមានចិត្តល្អ ឬដែលយល់ពីបញ្ហារបស់អ្នកដទៃ :

បាសាទិក គុណនាម

[ប៉ា-សា-ទិ-កៈ] basatikak≈

ដែលមានសេចក្ដីជ្រះថ្លា ឬដែលមានសមានចិត្តល្អ ឬដែលយល់ពីបញ្ហារបស់អ្នកដទៃ :

បាសាទិកសមាជិក

សមាជិកអ្នកមានសេចក្ដីជ្រះថ្លា គឺសមាជិកដែលគ្រាន់តែបានបង់ប្រាក់ភាគទានជាជំនួយដល់សមាគមណាមួយ តែពុំបានជួយបំពេញកិច្ចការផ្ទាល់ខ្លួនក្នុងសមាគមនោះទេ។

បាសាទិកសមាជិក នាម

[ប៉ា-សា-ទិ-កៈ-សៈ-ម៉ា-ជិក] basatiksameachik

សមាជិកអ្នកមានសេចក្ដីជ្រះថ្លា គឺសមាជិកដែលគ្រាន់តែបានបង់ប្រាក់ភាគទានជាជំនួយដល់សមាគមណាមួយ តែពុំបានជួយបំពេញកិច្ចការផ្ទាល់ខ្លួនក្នុងសមាគមនោះទេ។

បាស៊ី

(ម.ព. បាស៊ីយ៍)។

បាស៊ី នាម

[បា-ស៊ី] basi≈

(ម.ព. បាស៊ីយ៍)។

បាស៊ីកុក

(ម.ព. បាស៊ីរបេង)។

បាស៊ីកុក នាម

[បា-ស៊ី-កុក] basikok≈

(ម.ព. បាស៊ីរបេង)។

បាស៊ីឃ្លង់

បាក់តេរីម្យ៉ាងដែលបង្ករោគឃ្លង់។ បាក់តេរីនេះរកឃើញនៅគ្រិស្តសករាជ១៨៧៣ដោយជនជាតិន័រវែសឈ្មោះ ហង់សិន(Gerhard Armauer Hansen)។

បាស៊ីឃ្លង់ នាម

[បា-ស៊ី-ឃ្លង់] basikholng≈

បាក់តេរីម្យ៉ាងដែលបង្ករោគឃ្លង់។ បាក់តេរីនេះរកឃើញនៅគ្រិស្តសករាជ១៨៧៣ដោយជនជាតិន័រវែសឈ្មោះ ហង់សិន(Gerhard Armauer Hansen)។

បាស៊ីយ៍

ពពួកបាក់តេរីឯកកោសិកាមានរាងដូចកូនដំបង ដែលអាចរស់នៅក្នុងដី ទឹក ខ្យល់ សព៌ាង្គកាយ ...។

បាស៊ីយ៍ នាម

[បា-ស៊ី] basi≈

ពពួកបាក់តេរីឯកកោសិកាមានរាងដូចកូនដំបង ដែលអាចរស់នៅក្នុងដី ទឹក ខ្យល់ សព៌ាង្គកាយ ...។

បាស៊ីរបេង

បាក់តេរីម្យ៉ាងដែលបង្ករោគរបេងចំពោះមនុស្សនិងសត្វ។ បាក់តេរីនេះរកឃើញនៅគ្រិស្តសករាជ១៨៨២ដោយជនជាតិអាល្លឺម៉ង់ឈ្មោះ រ៉ូបែរកុក។

បាស៊ីរបេង នាម

[បា-ស៊ី-រ-បេង] basirobeng≈

បាក់តេរីម្យ៉ាងដែលបង្ករោគរបេងចំពោះមនុស្សនិងសត្វ។ បាក់តេរីនេះរកឃើញនៅគ្រិស្តសករាជ១៨៨២ដោយជនជាតិអាល្លឺម៉ង់ឈ្មោះ រ៉ូបែរកុក។

បាស៊ីហង់សិន

(ម.ព. បាស៊ីឃ្លង់)។

បាស៊ីហង់សិន នាម

[បា-ស៊ី-ហង់-សិន] basihngosen≈

(ម.ព. បាស៊ីឃ្លង់)។

បាស្កា

(ម.ព. បាសកា)។

បាស្កា នាម

[បា-ស្កា] baska

(ម.ព. បាសកា)។

បាហុនកដ្ឋាន

កន្លែងទទួលភ្ញៀវ, បន្ទប់សម្រាប់ទទួលភ្ញៀវ :

បាហុនកដ្ឋាន នាម

[ប៉ា-ហុ-នៈ-កាត់-ឋាន] bahonkodthan

កន្លែងទទួលភ្ញៀវ, បន្ទប់សម្រាប់ទទួលភ្ញៀវ :

បាហុនកៈ

ជនដែលមកដោយមានការអ្វីមួយ ឬដែលមកលេងដោយសេចក្ដីនឹករឭក, ភ្ញៀវ។

បាហុនកៈ នាម

[ប៉ា-ហុ-នៈ-កៈ] bahonokak

ជនដែលមកដោយមានការអ្វីមួយ ឬដែលមកលេងដោយសេចក្ដីនឹករឭក, ភ្ញៀវ។

បាហុនដ្ឋាន

បន្ទប់ទទួលភ្ញៀវ :

បាហុនដ្ឋាន នាម

[ប៉ា-ហុ-ណ័ត-ឋាន] bahontathan≈

បន្ទប់ទទួលភ្ញៀវ :

បាហុនិកា

(ម.ព. បាហុនកៈ)។

បាហុនិកា នាម

[ប៉ា-ហ៊ុ-និ-កា] bahunika≈

(ម.ព. បាហុនកៈ)។

បាឡាត់

ខាងមន្ត្រីគ្រហស្ថសម្រាប់ខេត្តនិងស្រុកក៏មាន បាឡាត់ ដែរ ហៅថា បាឡាត់ខេត្ត, បាឡាត់ស្រុក ...។ ខ្មែរបុរាណសរសេរ បាល័ដ្ឋ ប្រហែលជាសំដៅអត្ថន័យថា “អ្នកមាននាទីខាងការថែរក្សា” ទេដឹង? (សៀមសរសេរ ប៉ល័ត អ.ថ. ប្ល័ត, មានអត្ថន័យថាអ្នកផ្លាស់មុខការនាទីជាជំនួយឬជាជំនួសរងពីអធិបតីរបស់ខ្

បាឡាត់ នាម ១)

[បា-ឡាត់] balat

ឋានន្តរនៃមន្ត្រីសង្ឃ ថ្នាក់ឋានានុក្រមថ្នាក់ខ្ពស់ជាង សមុហ៍ ជាសហការីនៃព្រះរាជាគណៈគ្រប់ថ្នាក់ទាំង ៤គឺ ឯក, ទោ, ត្រី, ចត្វា មានឋានន្តរគឺងារជាភាសាបាលីផ្សេងៗគ្នា; សម្រាប់មេគណគ្រប់ខេត្ត ក៏មានឋានានុក្រមទី បាឡាត់ ដែរ។

បាឡាត់ នាម ២)

[បា-ឡាត់] balat

សម្រាប់សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ និងសម្ដេចព្រះសង្ឃនាយក មានឋានានុក្រមទី បាឡាត់ ពីរៗរូប ស្ដាំ ១រូប ឆ្វេង ១រូប; ក្នុងសម័យពីដើមហៅ បាឡាត់ទូលឆ្លង មាននាទីជាអ្នកទទួលភារកិច្ចផ្សេងៗ ជាជំនួសឬជាជំនួយសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជឬសម្ដេចព្រះសង្ឃនាយក ក្នុងការទទួលភ្ញៀវនិងការពិតទូលអំពីកិច្ចការនាន

បាឡាត់ នាម ៣)

[បា-ឡាត់] balat

ខាងមន្ត្រីគ្រហស្ថសម្រាប់ខេត្តនិងស្រុកក៏មាន បាឡាត់ ដែរ ហៅថា បាឡាត់ខេត្ត, បាឡាត់ស្រុក ...។ ខ្មែរបុរាណសរសេរ បាល័ដ្ឋ ប្រហែលជាសំដៅអត្ថន័យថា “អ្នកមាននាទីខាងការថែរក្សា” ទេដឹង? (សៀមសរសេរ ប៉ល័ត អ.ថ. ប្ល័ត, មានអត្ថន័យថាអ្នកផ្លាស់មុខការនាទីជាជំនួយឬជាជំនួសរងពីអធិបតីរបស់ខ្

បាឡី

(ម.ព. បាលី)។

បាឡី នាម

[បា-ឡី] balei

(ម.ព. បាលី)។

បាឡែន

ថនិកមច្ឆាមួយប្រភេទដែលមានមាឌធំ រស់នៅក្នុងទឹកប្រៃ មានទម្ងន់ច្រើនតោន :

បាឡែន នាម

[បា-ឡែន] balaen≈

ថនិកមច្ឆាមួយប្រភេទដែលមានមាឌធំ រស់នៅក្នុងទឹកប្រៃ មានទម្ងន់ច្រើនតោន :

បាំង

សេចក្ដីងងឹតល្ងង់បិទរាំងប្រាជ្ញាមិនឱ្យយល់ការពិត។ ពាក្យនេះខ្មែរយើងច្រើននិយាយអំពីកំហឹងខ្លាំងដែលទប់មិនទាន់ ឬអំពីការប្រព្រឹត្តកន្លងបវេណី កន្លងច្បាប់ ដោយភាន់ច្រឡំភ្លេចស្មារតីមិនយល់ការខុសត្រូវ។

បាំង កិរិយាសព្ទ

[បាំង] bang

បិទ, រាំង, ខ្ចប់ឱ្យកំបាំង :

បាំង កិរិយាសព្ទ

[បាំង-គំ-និត] bang

រាំងគំនិតមិនឱ្យគិតឃើញ។

បាំង កិរិយាសព្ទ

[បាំង-ដៃ] bang

យកបាតដៃបាំងទន្ទឹមនឹងថ្ងាសមិនឱ្យពន្លឺចាំងពឹលភ្នែកដើម្បីនឹងមើលអ្វីៗ ឱ្យឃើញច្បាស់។

បាំង នាម

[មោ-បាំង] bang

សេចក្ដីងងឹតល្ងង់បិទរាំងប្រាជ្ញាមិនឱ្យយល់ការពិត។ ពាក្យនេះខ្មែរយើងច្រើននិយាយអំពីកំហឹងខ្លាំងដែលទប់មិនទាន់ ឬអំពីការប្រព្រឹត្តកន្លងបវេណី កន្លងច្បាប់ ដោយភាន់ច្រឡំភ្លេចស្មារតីមិនយល់ការខុសត្រូវ។

បាំងខែល

ដែលមានលំនាំទ្រេតចំខែងដូចជាគេយកខែលបាំង :

បាំងខែល គុណកិរិយា

[បាំង-ខែល] bangkhael

ដែលមានលំនាំទ្រេតចំខែងដូចជាគេយកខែលបាំង :

បាំងខ្លែង

ប៉ែកដំបូលមណ្ឌប មានសណ្ឋានដូចហោជាង។

បារាំង នាម

បារាំងបោយ នាម

បារាំងសែស គុ., ន.

បារាំយ៉ត នាម

បារិជាតព្រឹក្ស នាម

បារី នាម

បារៀន នាម

បារ៉ាស ន., កិ.

បារ៉ូម៉ែត្រ នាម

បារ៉ែល នាម

បាលី នាម

បាល់ នាម

បាល់ នាម ១)

បាល់ នាម

បាល់ នាម

បាល់ នាម

បាល់ នាម ២)

បាល់ នាម

បាល់ នាម

បាល់ នាម

បាល់ឡេ នាម

បាល័ដ្ឋ នាម

បាល័ត នាម

បាវ នាម

បាវ នាម

បាវ នាម

បាវចនៈ នាម

បាវព្រាវ នាម

បាស នាម

បាស នាម

បាស នាម

បាសក នាម

បាសកា នាម

បាសាណ នាម

បាសាណីភូត នាម

បាសាណីភូតវិទូ នាម

បាសាទិក គុណនាម

បាសាទិកសមាជិក នាម

បាស៊ី នាម

បាស៊ីកុក នាម

បាស៊ីឃ្លង់ នាម

បាស៊ីយ៍ នាម

បាស៊ីរបេង នាម

បាស៊ីហង់សិន នាម

បាស្កា នាម

បាហុនកដ្ឋាន នាម

បាហុនកៈ នាម

បាហុនដ្ឋាន នាម

បាហុនិកា នាម

បាឡាត់ នាម ១)

បាឡាត់ នាម ២)

បាឡាត់ នាម ៣)

បាឡី នាម

បាឡែន នាម

បាំង កិរិយាសព្ទ

បាំង កិរិយាសព្ទ

បាំង កិរិយាសព្ទ

បាំង នាម

បាំងខែល គុណកិរិយា